72 Albina Aukso iū ė | Lau yno
Lau yno I inskio ke u kalbio
ocodino e mosai
ALBiNA AUKsoRiŪ Ė
Ins i u o das línguas
Li uãs ĮVADAS
Lau yno I inskio (18101881), zymaus XIX a. lie u ių kul ū os eikėjo, imp usdi i
ob asi e maio ia de seu hand aščių são y inė i. Sob e os sob e i en es L.
I inskios manusc i os de pala as são esc i as kalbininkai J. K uopas, V.
Vi kauskas, O. Kažukauskai ė e des e a igo au o ė (ž . K uopas 1960, Круопас
1963; Vi kauskas 1996; Vi kauskas 1997; Aukso iū ė 1999; Kažukauskai ė 2003).
de alhadamen e es ão desc i os bi al ios ocodínios: Lenkų polsko-žmaičių
kalbų žodynas (Słownik polsko-žmudzki) ( oliau LŽ) e Rusųlie u ių kalbų žodynas
(Словарь российско-литовских языков) ( oliau RLŽ), a Rusųlie u ių apie
la ynųlenkų kalbų žodynas (Словарь российско-литовский
съпольско-политическим ) esc e eu apenas J. K uopas L. I inskio Lexikog a inos
abalhos (K uopas 1960: 191198). J. K uopas p imei o bas an e de alhadamen e
desc e eu ke u kalbio dicodyno man aš í e es abeleceu seus au o esų:
ank aščio o ma o: comp imi 21,5, la gu a 13,5 cm. O manusc i o esc i o mui o
cla a e bonzia esc i a. Seu papie ius inão, esbelnei mels a de co , com aiškiu em
algumas páginas (24, 92) įsp adu: acimauje a co ūna, di ei an e pusede ca alo,
kai ėje leū o cabeça, e abaixo a insc ição wha man. Nem au ó io, nem anos
diodyno manusc ip ie nepažymė i. Só a pa i da esc i a, o og a ia,
ca ac e ís icas da língua e da compa ação com o mencionado b ikalbiu
diccioná io Словарь российско-литовский dąsia possí el e shi ą e u kalbio
o dino man aš į a ibui L. I inski (K uopas 1960: 194). O a igonyje indica-se o
olume do dicioná io, e ê-se seu pobúdis, sanda a, esc i os, lexicikos
peculia idades, ap esen a-se nemažai exemplos de do dicioná io, lis ijam-se L.
I inskio no os no osada ai ou de ou as on es ainda não už iksuo i pala as. L.
I inskio Rusųlie u ių kalbų žodino e Rusųlie u iųla ynųlenkų kalbų žodino
hand aščiai conse am a Rússia geog a ų d augijos a chy e Sank Pe e bu ge,
onde 1947 m. eles su do D. Zeleninas. Como e quando esses manusc i os en a am
em Rússia geog a os companhia, pon os de conhecimen os não há, só pode ado a , que
I inskio ke u kalbio diccioná io e mosinai
Te minologija | 2007 | 14 73 depois 1869 m., quando L. I inskis zamezgou
elações com es a companhia, susi ašinėjo com seus memb os V. Kulinu e J.
Kuzneco u. m. V. Kulinas p opôs L. I inskį acei a em 1871 memb os da
sociedade de geóg a os da Rússia (pa a mais sob e as elações de L. I inski
com es a sociedade e Pe ke ičiū ė 1988: 8690). Da ca a de L. I inski,
esc i a m. janei o mês de 1869 a V. Kulin, sužinamos que ele começou a
p epa a Rusųžemaičiųlie u ių kalbų žodyną i 8 lapų hand aš į siun ė V.
Kulinui pe žiū ė i (ž . I inskis 1995: 484), en ão aišku, quando L. I inskis
começou a esc e e d ikalbį žodyną. Sob e ke u kalbio dizyino da a de
p epa ação nada desconhecido, só pode adi inha , que ele au o esc e eu mais a de.
Ins i u o da língua Lie u ių em 2006 ecebeu mencionado ke u kalbio diccioná io
manusc ício o ocópias digi ais, ad pode es e manusc ip o mais de alhadamen e
expe iinė i1. Manusc ip is sunume uo do p óp io L. I inskio, a úl ima página ma cado 95
núme o, po ém duas páginas em o mesmo 21 nume į, ad do o al manusc ip is é 96
páginas. Isso é só o começo do ocódico e u calbio da A a é Ay. Nele o necidos 358
usiški an aš iniai pala as com lie u iškais, la yniškais, lenkiškais a i ikmenimis e 23
nuo odiniai an aš iniai pala as, p z., Авангар,..діяии. ж. смотри: Передовой отрядъ (3).
Pala yn começa-se po ês a igos, cujas usiškas i aš ines pa es cons i uem
não a pala a, e só le aė A, como p imei a abėcėlės le aė, bo ukas e jaus ukas, p z. :
A. Азбуки первая буква. Balśiŭ èjłōs pi mòjé òdbałsa. Alphabe hi p ima li e a.
Pie wsza głoska Abecadła (1); A. союзъ. A , e, i -gi, àgi- a . Ac, a que, e , e iam, idque. I,
eż, a, akże, o- eż, owoż [...] (1); A. межд. Aj, o, ak. Heu, ah, aha. O, ach [...] (1) (ž .
o ocópia).
P óximo de í ulos de pala as ussas indicadas ca ego ia g ama ical à daik a a džių o necida quilmininko
esque nio galūnės e giminės san umpa, à plu iskai inių daik a a džių ainda e numus san umpa, a ibú gios
dados mo e iškosios, be a dės giminės galūnės e a ibú gios san umpa, eiksmažodžių das p imei as e
segundas pa es do galūnė, aos seus ou os idiomas san umpas, : Актриса, сы. ж. Āk o ka, kòmedijōnka,
òdi ojé s ēbŭklìnes dà būn. Ac ix. Ak o ka sceniczna (20); Abba sky,..ая,..ое. p l. B ōs wiszkas, p igŭłans p i
b os wińìćzes; klosz o ìnis. An is i us. Opa ski, klasz o ny (2); Raja omićmлю. г.д.kì i, iszwejzdiè i kùna. 1
Dėkoju LKI. Os uncioná ios do cen o de Leksikog a ia Onai Kažuka Lijska,kopa Li eiinskio, adqui i am a
pala a I kalino, docen e do Cen o de O ganização da Uni e sidade Es adual de Sank Pe e bu g. Alekseju
And ono , agelçadaam ob e L. I inskio Rusųlie u iųla ynųlenkų kalbų žodžio manusc ício o ocópias digi ais, e
LKI Leksikog a ijos cen o ondų edėjai d . Ri u ei Pe okienei, concedikussai opo unidade de ap o ei a
es as cópias.
74 Albina Aukso iū ė | Lau yno
I inskio ke u kalbio diccioná io e mosinai
Te minologia | 2007 | 14 75
Ex a e ana omiae disseca e, incide e co pus animan is, disseca e cada e .
Ana omizować, dyssekciję ana omiczną obić (44).
Quando onde dadas pala as explicações de signi icância, negausūs exemplos de
consumo, ap esen a-se po alguns sinónimos ou a imos signi icância de pala as,
exemplo. : Августъ,.. a. m. Rugpiū is, asz uon āsis mē ŭ miènŭ. Augus us. Sie pień (4);
Ana hia,..ii. ж. Nè iedzia, nèwāldzia, be waldzios bŭwìmas. Rieda ne u ièjimas.
Ana chia. Con usae ac pe u ba ae es. Cic. Ana chia, nie ząd (43);,.. A apnikъка. м.
Bo āgas, wà é, błāksz as, ìnagis. Flagellum, lag um.
Sue . Scu ica. Ho . Bicz, ha apnik (63).
J. K uop opinou, L. I inskis u iliza a múl iiakalbiu ocabulá io da língua usas, g a é lie u iškus a i ikmenis, alguns onde ansla eu explicação e ilius acinou ma e ialá,
p esumi elmen e, ele que ia p epa a e u kalbį ocabulá io, cujo começo oi subme ida Geog a ų d augijai Pe e bu ge susipažin i (K uopas: 1960 195). Minčiai, que L.
I inskis in e p e eu usos do ocodyno, pelo qual usa a, aiškinimus ao língua li uãos, pode pap ieš a au i, po que alguns onde usiški pala as são sem explicações, pa e
das pala as lie u iškus aiškinimai são es eu esni negu usų, às ezes semelhan es a lenkiškus ou la yniškus ou pla esni e de alhesni do que nou os idiomas, например. :
Актриса, сы. ж. Āk o ka, kòmedijōnka, òdi ojé s ebŭklìnes dà būn. Ac ix. Ak o ka sceniczna (20); Allea, lei. ж. Dā ža ākas isz abejun szaliun mēdejs swadìn as.
Wajksćiò iné. Ambulac um, a bo ibus u imque sep- Ambulac um, a bo ibus u imque sep-Ambulac um, a bo ibus u imque sep um. Ambula io. Xys us. Aleja, alea, chodnik
(27), Ala as ie, тра. m. Há ambém o pó oda de g anis o de gipssa. Àlabōs a, gipsas skil ìnis. Gypsum g anula e. Gipskie pias Was o. P incipalmen e no ocabulá io
ap esen ada daik a a dzes, eles cons i uem ce ca de 71,5 % de odos os i ulação pala as, bem menos são de ou as línguas pa es: būd a džių po 17 %, eiksmažodžių
sob e 4 %, ou as línguas pa es p ie eiksmiai, jung ukai, jaus ukai jun os cons i uem sob e 7 % de odas i ulação pala as. Ce ca 53 % dos i ik a a dzes podem se
conside ados e minais ou nomenais. Eles se ão discu idos pos e io men e no a igo. En e neap a iados daik a a dzes menė ini com a leksika da ig eja elacionadas
pala as, meses, dinhei o, países e seus habi an es nomes e k ., exemplo. : Abassi,..sóвъ. множ. Sidab ìnis Pe sijes pìńingas u es sawieje 50 ska ìkŭ. Abasius, Pe sicus
a gen eus numus cohibens 50 assium. Pieniądz s ebny Pe ski wa ości 50 g oszy (2); Австрiецъ, ца. м. Aus ijōkas. Aus iacus. Aus ijak (5); Австрiя,..iи. ж. Aus ije.
Aus ia, ae. Aus ija (5); Апостолъ..ла. м. Apāsz ołas. Siuns āsis nuog K ìs aus. Ch is i Apos olus. Ch is iane legis Magis e . Apas ół, posłaniec Ch is usa (58) e k .
Alguns a ibu os dadasadas in oduzi žiuo á ias e g aus (e a é polaips-
76 Albina Aukso iū ė | Lau yno I inskio ke u kalbio e odyno e minai nių) o mas, p z. :
Алый,..ая,..ое. пр. Raudònas, ŭżāwas. Rube . Cze wony, óżowy. Опр. Тотъ, который алый
есть. Raudònāsis. Is, qui ube es . Ten, co cze wony jes . Сравн. ст. Raudonēsnis. Rub io .
Cze wieńszy. Срав. s . опр. Raudonēsńīnsis. Is qui ub io es . Ten co cze wieńszy jes .
Срав. s . смяг. Raudonièlēsnis. Is qui aliquan um ub io es . Co ochę cze wieńszy jes .
Превос. s . Raudoniàusis, почти неутребляется (34). Nes e a igo analisam-se e mos de
ciências na u ais e de ou as á eas. L. I inskio ke u kalbio dizino manusc i o em 145
e mos, jun o com em alguns a igos do dizido p esen es pelos ipos e mininais e
nomenais.
mine AlogiJoS e minAi
A maio ia do ocabulá io dada de nomes de mine ais po 30, quase odos eles são skoliniai, p z.
: Albinъ, na. m. Albinas ~ albinas. Akmun bał aj skâjs ŭs kajpo źiamćziūgas. Albini es. Albin W.
kamień mający blask pe łowy,.. (21) Ágá dēťa. m. Aga as ~ aga as, àkmun isz ejłos
Kwā ćziaus kŭ saj ŭ da Ame ìs a o pawejksłŭs is òda: kāspins, pilònes, miês ŭs,
sawiejedàlesChalcedōna,Jasida,Kwā ćziaus,Ragìnia,K wàwńinkai neka-
k ms ŭs, k msz, ws minùs, kebeses, żwâjzdikes à piê , piê mas. Acha es, sc. Agilma P.
gema . Zejkel. Kąk, Kwas u, zwałcu, amily chalced, człka, ó is, ogów, jask, k z, wąk,
wczek, wczek, wczek, wczek, wczek, wczek, wczek, wczek; Alumini,..тъ. а. m. Po oda бљлой
глины. Alumini as ~ aliumini as, ā majna bàł oja mòlia. Alumini es. Glinka czys a. (31);
Ame úстъ i Ame úстъ,..s a. m. D agocљный камень Кварцовой породы. Ame ìs as ~
ame is as, b angŭs àkmun Kwā ćziaus ā majnas wiśzniawaj mielina wā sa ou pìłkaj
bàł as. Ame hys us. Kwa c Ame ys , kamień d ogi ijole owo błęki ny lub sza o biały (39);
Андалузутъ... a. м. Камень изъ фельдспата породы. Andalūźi as ~ andalūzi as, akmun aumens
audonuma ou iamcziūgiszkaj pìłkas. Andaluzi es. Andaluzy kamień z amilij Feldspa a
mięsno-cze wonego kolo u niekiedy zak awającego na pe łowo-sza y (4748); An acolíтъ,
.. a. m. Kaмень известковой породы. An akoli as ~ an akoli as, àkmun kālkia ā majnas. An acolli es.
An akoli , kamień z amilij Wapiennych (55); A agonтъ,.. a. m. Камень известковой породы. A agōni as ~
a agoni2 Pa yzdžiai ap esen am assim, como sódyne p incipalmen e an aš inis usiškas žodis, depois dele
lie u iškas žodis com paaiškinimais e la yniški bei lenkiški a i ikmenys. Lie u iškas e minado, po ildės ženklo
o necida em gene inę kalbą anspono a o ma.

Te minologija | 2007 | 14 77 as, akmun kalkiu a mainas. A agoni es. A agoni , kamień z
odzaju wapiennych); Авантуринъ,..на. м. Камень кварцовой породы. Awan u ìnas ~
Qua zum A an u inum. Kwa c pospoli y mający w sobie jakby oz zucone lis ki miki, w
a an u inas.Akmunkwà ćziausā mainas, u essawiejeblizganćzesskelàudes.
ymo on nazwa. się an u ynem na u alnym albo kamieniem słonecznym (Min Jakow) (75-34);
Au oмолитъ,.. a. m.(Фатеръ). Au omōli as ~ au omoli as. B angŭs àkmun amsej mièlinas o
ankiàusej paduodans ing świēsej żāli. Au omoli hus. Wal. Au omoli . Kamień d ogi z
amilij Rubinu kolo u kaczo-błęki nego, zbliźającego się do gó no zielonego, mający w
sobie: glinkę, zynk, źelazo, k zemionkę i sia kę niekiedy (5); Aquaama inъ,..na. m. Be ŕi lŭs
b àngēsis ~ be ilus b angiasis, akmun swiēsej żālas, sŭdiaga a isz i nagìnia, mòlia,
glŭcìnas, kālkiŭ e gèlźiēs. Sma agdus s ia us. Ka . Be us. Wal. Be yl szlache ny; klejno
kolo u świa ło zielonego złożony z k zemionki, glinki, glucyllyny, wapna; i żelaza (18)
Adamáнтъ,.. a. m. Dējman as ~ deiman as. Adamas. Diamen (9); Алмазъ,..за. m. Dējman as,
dēman as ~ deman as. Adamas. Vall. Plin. O id. Dijamen (28); An axsъ,..sa. m. Rù binas ~
ubinas, b angŭs àkmūn. Rubinus. Lips. Ca bunculus. Plin. Ka bunkuł, ubin (56) e k .
Mine alas denominações L. I inskis ap esen ou e em ou o seu abalho
manusc ip á io no cien í ico eikale P igim ūmenė (plačiau ž . Aukso iū ė 1998,
Aukso iū ė 2001), na p imei a pa e dele. Tad pode compa a alguns alguns ke u kalbio
ocodyno e P igim ūmenės e mos. Sob e i em du P igim ūmenės p imei a pa e
a ian es: Li u ians li e a u a e au osakos ins i u o biblio ecas hand aš yne
gua dadas Zemė os e Polônia academia de ciências biblio ecas hand aš yne
K oku oje Zemėmina. E, de um e ou o manusc i o, as pa es p incipais, nas quais
desc e e a na u eza não oji, quase não di e em, en ão compa am-se nomes de
mine ais i ados de Vilniuje conse ado P igim ūmenės p imei a pa e manusc ício (
P ). Po a mine alos ocodyne in oduzi em emp és imos e minis, e P igim ūmenėje
o necidos lie u iški pa ies L. I inskio o ma naujada ai, p z. : Антофиллитъ,..та. м.
Камень Эпидота породы. An o ili as ~ an o ili as, àkmun iszāc Pis i a ā majnas.
An hophylli es. An o ili , kamień z amilij Pis acy u (5455), plg. łapējnis ~ lapeinis, lo .
Ac ino us i gula us, An hophylli es, lenk. An ophylli , ok. An hophylli (P 24);
Apa iтъ,.. a. м. Камень известковой породы. Apā i as ~ apa i as, akmun kālkia
ā majnas. Apa i es. Apa y , kamień z odzaju wapiennych (57), plg. p òżalis ~ p ožalis,
lo . Apa elios speciosus, lenk. Apa y , ok.
De Apa i (P 32).
78 Albina Aukso iū ė | Lau yno I inskio ke u kalbio e odyno e minai Žodyne ao nome de
каменной ленъ. Amijōn as ~ amijon as, źiames gàu as ~ gau as e es es, i a a akmun
Āzbes a ā majnas. Asbes us lexibilis. Asbes an Ami, pl. ska ūnis (40 ~ amjūnis ~
amjōn as ~ amjon as, ska inas da kałlinis ~ kalnalinis, lo . Amian os de amian o, Linum
mon anum, Asbes us lexibilis, ok. De Amian (P 2425). À des e glossá io a igo de e ia
menciona e uma espécie de asbes o, que L. I inskis o nece no asbes o a igo: Азбестъ
Амиантъ. Asbes as Amijon as ~ asbes as amijon as. Linum mon anum. Pl. Asbes us
lexibilis. Asbes Amian (14). Assim, es e mine al no dicódigo é ap esen ado em dois luga es
p o a elmen e de ido di e en es usichas seus denominações, a compa aus L. I inskio em
abeios manusc i os o necidos lie u iškus co espondmenis obse a , que ele usou á ios
sinónimos, deles a é ês lie u iškus: źiames gàu as, ska ūnis e kałnālinis, que ele mesmo
p o a elmen e o mou. Como is o a pa i do úl imo exemplo, dicódine ap esen a-se e
espécies de e mos. Dois mine ais de (asbes o e mu ijaci o) a igosos incluída po
algumas delas espécies, p z. : Азбéстъ,.. a. m. Asbes os ~ asbes os. Akmun isz ejłos Tàlkŭ
duodans skā a kajpo lìnun, ŭ kia ŭ es ā majnas: Asbes us. H. Asbes , ga unek kamienia
z ipo alku. 1) Legkij azbeсть. Āzbes as lēngwāsis ~ asbes as le e asis. Sŭdi I a I a I a isz
i nagìnia, magnēzijes, kālkiŭ, gèlźiēs ùdīs, e molìnia. Asbes us sube mon anum. Asbes
ko ek gó ny złoźony z k zemionki, magnezyi, wapna, n. żelaza, i glinki. 2) A. Amian .
Asbes as Amijon as ~ asbes as amijon as. Linum mon anum. Pl. Asbes us lexibilis.
Asbes Amian . 3) Обыкновенный Азбестъ. Asbes as pāp as āsis ~ asbes os simplesasis,
sŭdie ada isz Magnēzijes, i nagìnia e gelźies ùdīs. Asbes us ulga is. Asbes pospoli y,
składa się z magnezyj, k zemionki i n. żelaza, plg. kałnālinis zwyczaj ~ kalnalinis zwyczaj
(P 25). 4) D e o idny Azbeстъ. Asbes o madei o ~ asbes o madei o. Asbes us xyloideus .
lignosus. Asbes d zewo gó ne, plg. kałnāmēdis ~ kalnamedis (P 25) (1314); Anghid úтъ... a.
m. Kaмень известковой породы. Mu ijāci as ~ mu ijaci as, akmun kālkiu ā majnas.
Anhyd i es. Mu ijacy , kamień z amilij wapiennych (plg. sausēnis sidoklis ~ sausenis
sidoklis (P 33)). Shpa ies yj angiid тъ. Ma ijāci as śziasz ajnìnis ~ ma ijaci as
šeš aininis [pi mame skiemenyje esc i o a p o a elmen e L. I inskio g aço alida. A. A.].
Anhyd i es spa osus. Mu ijacy sześcienny. An. g annis yj. Mu ijāci as Angid i as ~
mu ijaci as angid i as. Anhyd i es g anula us. M. anhyd y . An. pлотный. Mu ijāci as
ukszłuò āsis ~ mu ijaci as ukšlo asis. An. densus. M. po-
um emp es ado mine al dáodamas lie u iškas sinonimas Амиантъната. м. горной или
Te minologia | 2007 | 14 79 ałdowany. Ан. пло: segundo. Mu ijāci as źiamiè āsis
~ mu ijaci as žemė asis. Anhyd i es densus secundus. Mu ijacy zbi y. An.
волокнистый. Mu ijāci as ska uò āsis ~ mu ijaci as ska o asis. An. ib osus.
M. włóknis y (4849). Como pode obse a -se de o necidos exemplos, não só
usiški e lie u iški, mas e maio ia la ynų e polkų linguas a i ikmenų são
d ižodžiai sudė iniai e mininai.
Mais pa a alguns monôndagios usiškios e mos são o necidos lie u iški sudė iniai
a i ikmenys, p z. : Анатазъ,..за. м. Металлъ Титана породы. Ana as k aunìnis ~ ana as
k iauninis. Ti anium ana as. Ty an ok aed y (43); Аквамаринъ,..на. м. Beŕilŭs b àngēsis ~
be ilus b angiasis, akmun swiēsej žālas, sŭdiaga a isz i nagìnia, mòlia, glŭcìnas, kālkiŭ e
gèlźiēs. Sma agdus s ia us. Ka . Be yllus. Wal. Be yl szlache ny; klejno kolo u świa ło
zielonego złożony z k zemionki, glinki, glucyny, wapna i żelaza (18); An aci a,.. a. m.
Kaмень Трофитовой породы. An āci as ~ an aci as, akmun isz ā majnas angłàj ia;
angłàj is kāsamāsis ~ anglai is kasamasis. An aci es. Węgiel kopalny błyszczący albo
An acy (55), las ajam mine al ap esen adas como sinónimas de dois nomes, um é uma
única pala a skolinys e um e minus lie u iškas.
Como is o a pa i exemplos, L. I inskis espécies especiais de e minos compos os
dėmenimis eikė būd a džius (leng asis, pap as asis, b angiasis, medinis,
k iauninis, šeš aininis, ukšlo asis, žemė asis, ska o asis) e daly į (kasamasis) e de
odos, excep o p eesagos - būd a džiusinis, a ojo į a džiuo ines o mas.
Menė ų compos os de e mos espécies dėmenis, p o a elmen e seguindo
la yniškais co espondmenimis, L. I inskis esc e eu po p incipal dėmen, embo a no
ocodyne é pa es de mine alų denominações, cujos specieinis dėmeno, como e
ago a habi ual, ai an es p incipal dėmení, p z. : Amb a,..ы. ж. Смолистое и горючее вещество,
коегосутьдваглавныярода,собственноназываемаяАмбра,ижелтый,
Янтарь. Àmb a ~ amb a, i a a iz sakun sŭdie ada degans dàjk as dwijun ā majnŭ,
wiena wadìnama ik òjé Amb a ~ ik oji amb a; an òjé giał òna, Gin ā as ~
gin a as. Amb a g isea. Amb a zwyczajna (38); Аспидъ,..да. м. Skiāłamāsis àkmun ~
skelamasis acmuo. Schis us (lapis) issilis. Vi g. Sec ilis. Plin. Scissilis. Cels. Łupny,
szczepny kamień. Łupek (88). Acabando nomes de mine ais, é p eciso no a que o au o
do diccioná io não a odos os mine ais nomeado encon ou e mos li u iços, po os de
mine ais não nomeijês ap esen ou eles de manei a desc i i a como é e usiamen e:
..Alloh oy Augu a, m. aça de ped a A gi a. Àkmun ā majnas Auì a. G ana us
alloch oi es. Alloch oi , ga unek odzajui u (27); Ananalcimъ,..ma.
80 Albina Aukso iū ė | Lau yno I inskio ke u kalbio e odyno e minai м. Камень
Kubicy , kamień amilij Ceoli u (43).
TERMINAS BOTANICAS
Ke u kalbiame no dicioná io de bo anicos de L. I inskio encon a poucos apenas 16. Ao
diccioná io p incipalmen e incluída nomes de plan as e só um aisiaus nome: Айвá, вы. ж.
Pīgwas ~ pygwas, dulŭ swećzios szalies wājsiŭs. Py us Cydonia. Pigwa, ga unek
g uszek (15), plg. k àuśzé, dùlé, g ūśzé ~ k iaušė, dūlė, g ūšė, lo . Py us (Pi us), lenk.
G usza, ok Bi ne, lo . Py . Cydonia, lie . G . Pigwa ~ pig a (P 202). Augalos nomes pode
se compa ado com L. I inskio P igim ūmenės na segunda pa e Žolėmina ap esen u
sis eminiu genčių pa adinimų (plačiau ž . Aukso iū ė 1998). No ocodyne o nece
augalų są ašu, ku iame ap ašoma 219 augalų šeimų i daugiau kaip 2500
apenas qua o nomes de plan as de géncias: Акáция,..iи. akācija ~ akacija, mēdis ŭ es
giał ònŭs źièdŭs kajpo źi niŭ. Robinia Ca agana. Robinia G oszek Sybi ski (Józ. Jun.)),
plg. akācja ~ akacja, źi nikājnis ~ ži nikainis, lo . Acacia (Necke kla. Akazie (P ),
ka kłāi nis ka ~ 205ži nis, lo . Robinia, lenk. Akacya, g ochowiec, ok Robinie (P 17 207);
Анисъ,..са. м. Anizis ~ anizis, żolie. Anysum. Pimpinella anysum. Bied zeniec Anyż (49), plg.
łājpiedis ~ laipėdis, lo . Pimpinella, lenk. Bied zeniec, ok. Bibe nell (P 192);
Апельсинъ,..на. м. Àpēlcina ~ apelcina, ci inas ā majna. Ci us sinensis. Apelcyna,
ga unek cy yny (57), plg. cì inas, cù inas ~ ci inas, cu inas, lo . ci us (Tou ne .),
lenk. Cy yna, ok. Ci one (P 171);
,.. Алойлоя. м. Ēlosas ~ elosas, ālosas ~ alosas. Aloe pe olia a e a. Aloes p awdziwy
(30), plg. ejlosas ~ eilosas, ēlosas ~ elosas, elijōszius ~ elijo Alošius, lo . Aloë (Tou n.),
Aloes (K.), lenk. Alona, Halena, ok. Aloe (P 133). P incipalmen e à abo da- ma
ke u kalbį diccioná io, como e pa a Rusųlie u ių línguas diccioná io (ž . Aukso iū ė
1999), L. I inskis incluukė nomes de espécies de plan as, p z. : Арбузъ,..за. м.
Арбузецъ,..зца. A būzas ik āsis ~ a būzas ik asis. Cucu bi a Melopepo. Dynia
A buz (64); A yшъ,..ша. m. Kadaģis
Saw
ìnas ~ kadagis sa inas. Junipe us Sabina. Jałowiec Sawina (81), plg. kàdagīs, ògīs ~
kadagys, ogys, lo . Junipe us, lenk. Jałowiec, jadłowiec, ok. Wachholde (P 144);
Артишокъ,..ка. м. Ka czokas mēzgan ēsis ~ ka čiokas mezgan ęsis. Cyna a scolymus.
Ka czoch pospoli y (8081), plg. łājszwas ~ laiš as, lo . Cyna a, lenk. Ka czoch, łājszwas
e śzke gālwis ~ laiš as e ške gal is, lo . C. Scolymus, łājszwas usnelùnas ~ laiš as
usneliūnas, lo . C. ca dunculus (P 253); Aгнецъ непорочный,..нца..наго. Nes e posky yje
de e ia menciona os espec i os nomes de especialis as de aks.o cien í ico:
породы Цеолита. Akmun Ceolì a ā majnas pìłkaj ou giałswaj bàł as. Analcimus.
Te minologia | 2007 | 14 87
Dois amos da ciência nomea L. I inskis us a a skolinius: Algeb a, ы. ж. […]. Àlgeb a ~ algeb a,
okunda moksłas no qual dieł isz adima neźinomoja skaj laus wie anunoje wa ojamas
i a odbałsas, a i a li e as. Algeb a. la . Algeb a. polon. (21–22); A qui e a,.. y. ж. Budawōné
~ buda onė. S ūnisina ~ s ūnysina. Moksłas namun s a ima isz medzia o łabiausej pilōniŭ.
A chi ec onice. A chi ec u a. A s a chi ec onica. Budownic wo, a chi ek u a (84), plg.
s nysena s (1) s a ymas: Eldijas s ūnysena S.Dauk. (LKŽe). Es a úl ima e dyno a igo
incluído e ês espécies names, cujos espécies de es imenimis ai du į a džiuo iniai
p eesagos -iškas būd a džiai e um p eesagos - ūinis būd a dis: A chi ek ū a военная.
S unisina ka iòniszkojé ~ s ūnysina ka ioniškoji. A chi ek u a mili a is. A chi ek u a
wojskowa. Ailne G aжданская. S . kiszkōjé. ~ s ūnysina.kiškoji. A chi ec onice,
a chi ec u e ci ilis cyw. Budownic wo. Ар. Ko abeльная. S unisina łajwìné ~ s ūnysina
lai inė. A chi ek u a na alis, nau ica. Budownic wo ok ę owe (8485).
Анатóмикъка. м. Знающий науку Анатомии. Mòki as an na iòjima kùnun. Kùn- ājkis ~
kūn aikis. Ana omicus, ana omices. Dissec ionis co po um pe i us. Ana omik, uczony
wijyi, p ak yk w dyssekc ana omicznej (44); As ogъ,..ga. m. Zinis po żwajzdziun ~
conhecys po ž aizdžių. As ologus. As olog (90); Астрономъ,..ма. м. Zwajzdińīnkas ~
жваizdininkas, mòki as an źinios apej żwâjzdes. As onomus. As onom, mis z nauki
gwiazda skiej (90). Specialis us, como e daquelas á eas ciência acas, L. I inskis į a dijo
lie u iškai.
TERMIN AIŠKINIM yPATUMAI
L. I inskio Rusųlie u iųlo ynųlenkų línguas ocínio pode se chamado e o ocabulá io
explicinamuoju, pois nemaja pa e das pala as, en e elas e minų e nomenų, é
explicinama. Mui as bo ânica e zoologia e minos de explicações não êm, só à alguns são
umpi explicações, exemplo. :Ananāsas ìk āsis (żòlie i wājsiŭs) (43); Akācije, mēdis
ŭ es giał ònŭs źièdŭs kajpo źi niŭ (17); Didzia swećzios szalies ju es żuwis p aŕinan é
żmōgŭ. Rijūné, ijūnas (18); Wanden-źiamìnis, ìwolis galens an źiāmes e wandenieje
łajkì īs (41). Essas explicações êm poucos de ini i os a ibu os, semelhan e mais à
de inição é uma in e p e ação de la anja: Àpēlcina, ci inas ā majna (57), pelo qual indica
um sis emá ico elacionamen o de plan as. L. I inskis manusc ip á io abalho de
ciências na u ais P igim ūmenė a maina chamou a ca ego ia axonomica lo . a ie as, à
qual in oduzi ago a usado o e mo a ie e as.

88 Albina Aukso iū ė | Lau yno I inskio ke u kalbio ocodyno e mininai Mui os mine alos
zoologijas e minų aiškinimai. P ê ienų minemini as, ā majna bàł oja mòlia (31);
Amijōn as, źiames gàu as, i a a akmun Āzbes a ā majnas (40); An o ili as, àkmun isz
alų pa adinimų nu odoma ik kokio mine alo a maina jie y a, p z.: Alu-
Pis āci a ā majnas (54); An āci as, akmun isz ā majnas angłàj ia; angłàj is kāsamāsis
(55); An akoli e, àkmun kālkia ā majnas (55); Apā i as, akmun kālkia ā majnas (57);
A agōni as, akmun kalkiu a majnas (75); Mu ijāci a, akmun kālkiu ā majnas (48); Szpā as
dejman ìnis, àkmun Rubina ā majnas (28). Como is o de exemplos, essas explicações são
insu icien es, po que igualmen e explicam-se mu ijaci a, an akoli a, apa i a e
a agoni a. Pe o de ou as denominações desc e e-se co a, exemplo. :Andalūźi as,
akmun aumens audonuma ou iamcziūgiszkaj pìłkas (47); Akmun bał aj skâjs ŭs kajpo
źiamćziūgas. Albinas (21), ou indica-se sua alo ingum, p z., Rùbinas, b angŭs àkmūn (56).
Es as explicação ambém ainda não co espondem aos equisi os de de inições, po ém a
alguns e mos as explicições ap esen adas já neabejo inai podem se conside adas
de inições, ej. : Ame ìs as, b angŭs àkmun Kwā ćziaus ā majnas wiśzniawaj mielina
wā sa ou pìłkaj bàł as (39); Au omōli as. B angŭs àkmun amsej mièlinas o ankiàusej
paduodans ing świēsej żāli (5); Awan u ìnas. Akmun kwà ćziaus ā mains, u es sawieje
blizganćzes skelàudes (34). Mais alguns mine ais de inem-se indicando sua composição e
exibaisdão, exemplo. : Àmb a, i a a iz sakun sŭdi Jaguans deg dàjk as dwijun ā majnŭ,
wiena wadìnama ik òjé Amb a; an òjé giał òna, Gin ā as (38); Beilŭŕs b àngēsis,
akmun swiēsej żālas, sŭdiഗത isz i nagìnia, mòlia, glŭcìnas, kālkiŭ e gèlźiēs (18); Agā as,
àkmun isz ejłos Kwā ćziaus kŭ saj ŭ sawieje dàles Chalcedōna, Jaspida, Kwā ćziaus,
Ragìnia, K wàwńinka e nekada Ame ìs a o pawejksłŭs is òda: kāspinŭs, dēònes,
miês ŭs, k ùmŭs, kìminŭs, dēbeses, żwâjzdikes, àkeles, piê mas (6). Reque ia menciona
asbes o e seu a mainos de inição: Asbes os. Akmun isz ejłos Tàlkŭ duodans skā a kajpo
lìnun, ŭ kia ŭ es ā majnas (13). Desc êždendo es e mine alą, L. I inskis indicou linha, à
qual é a ibuída es a ped a, e seu p incipal sinalį, e g e a explicando sua a mainas já
indicodo só compos oì: Āzbes as lēngwāsis. Sŭdi I a com isz i nagìnia, magnēzijes,
kālkiŭ, gèlźiēs ùdīs, e molìnia14 (13); Āzbes as pāp as āsis, sŭdiഗത isz Magnēzijes,
i nagìnia e gelźies ùdīs (14). Re isi ando mine alos explicações, pode no a -se, que
pa e deles conside y ini de in imis, pois indicam-se sis eminiai elacionamen os e
ca ac e ís icos seus a ibu os. Apib ėžčių peculia idades em e algumas ou as á eas
e minos de explicaçãoimas, exemplo. : Na iòjimas, a i a: ājkimas kùna dieł
iszwejzdièjima wisun daliun e iszsimo-
denominainimų êm aiškinimos, alguns deles mui o cas mais amplos do que bo anikos e
Te minologia | 2007 | 14 89 kima paźin i ano pŕigimima (45); Elemen o ēlŭs. Kńingelé início
mòksła skāj ima (14); Skaj lis é, skaj lŭ źinios mòksłas (70); Pabūkłas paźinìma
o ça wièja. Wiejòmās as (48); Salìné, ju es wie a u en é mui o sàłūn (84);
Budawōné. S ūnisina. Moksłas namun s a ima isz medzia o łabiausej pilōniŭ (84);
Mòksłas ou źinia apej żwâjzdes, żwajzdīs é (90) e k .
IŠVADOS
1. De um pequeno olume de 96 páginas de manusc i o, que é apenas o
começo do dicioná io das línguas Rusųlie u iųla ynųlenkų, L. I inskis
o neceu não poucos e mos de ce ca de 145. P incipalmen e ao diccioná io
incluída e minos das ciências na u ais mine alos, plan as, aukščių e ou os denominações.
2. Nag inėjamame o donyne o necidos mine alos nomes p incipalmen e são
skoliniai, e P igim ūmenėje alguns aqueles mesmos mine als L. I inskis já
į a dijo p óp io suda y ais lie u iškais denominações. 3. Ke u kalbiame
diccioná io, como e Rusųlie u ių línguas diccioná io, p incipalmen e dada de
espécies de plan as nomes. Palyginus que u kalbio e odyno espécies de
plan as e P igim ūmenės plan as de gêncios nomes, isí el sis eminių
ski umų e ne ikslumų e odyne, ma y , p epa ando cien í ico desc i o de
plan as, L. I inskis mais p ecisamen e suski s ė e de e minė axsonus.
4. Apon ada os ou os (não na u al as ciências) domínios ke u kalbio ocodino
e minos, pode no a -se que L. I inskis mui as ezes busca a Li u iškų e minų, os
quais ge almen e ele mesmo e suda yda o. Polinkis o nece lie u iškus pala as
especialmen e is o panag inėjus ciência aakų e nomes de p o issões (skai lys ė,
žinys ė, ž aizdys ė, ž aizdininkas, kūn aikis). 5. Tan o das ciências na u ais, como de
ou as á eas, nomes de espécies são ca ac e ís icos de que seu gênis êmeno ai
após gênico êmeno, e espécies êmenim são o necidos adje i os e pa icipan es,
exce o p e ei o -inis a ibú žius, são em a džiuo inių o mas (ananasas ik asis,
asbes os simples, mu ijaci as žemė asis, ka iuomenė jū inė, ša ininkai ai iejai). 6.
Ke u kalbis L. I inskio dicioná io é não só anschiamasis, pa e nes e dicioná io
o necidos e mos de e nomenų aiškinimų pode se conside adas suas de inições
cien í icinas, ad de pa e es e dicioná io é e aiškinamasis e minų dicioná io. 7. L.
I inskio Rusųlie u iųla ynųlenkų línguas diciono manusc i o é impo an e e
in e essus não só leksicog a ia li uãs, mas e e minologia his ó ia.
90 Albina Aukso iū ė | Lau yno
e mininai ŠALTINIAI
I inskis L. Rusųlie u iųlo ynųlenkų kalbų žodynas (Словарь российско-литовский съ латинско-
польскимъ) ( ank aš is).
LŽ I inskis L. Lenkųžemaičių kalbų žodynas (Słownik polsko-żmudzki) ( ank aš is). P I inskis
L. P igim ūmenė ( ank aš is), 1870. RLŽ I inskis L. Rusųlie u ių kalbų žodynas (Словарь
российско-литовский) ( ank aš is).
LITERATURA IR PAPILDOMI ŠALTINIAI
Aukso iū ė A. 1998: Lau yno I inskio man aščiai K oku oje. Te minologia 5, 102110.
Aukso iū ė A. 1999: Lau yno I inskio pala asynų e minija. Li uanis ica 2(38), 2233.
Aukso iū ė A. 2001: Lau yno I inskio mine alogijos naujada ai. Te minologia 8, 95111. BVŽ
1998: Bo ânico nomes dos diccioná io, Vilnius.
I inskis L. 1995: Raš ai, Vilnius.
Kažukauskai ė O. 2003: Não Jumskis, e I inskis. Lexicog a ia e lexicologia, 1931. K uopas J. 1960: L. I inskio
leksikog a iniai abalhos. T abalhos da Academia Mokslų da RS da Li uânia 1(8), 191198. Круопас И. Р. 1963: Из
истории литовско-русской и русско-литовской лексикографии XiX в. Из
историисловисловарей, Ленинград, 72–77.
KŽ 1995: Sme ona A. Ka ybos Dic iona y, Vilnius. LKŽe: Dicioná io da língua Lie u ių. www.lkz.l Pe ke ičiū ė
D. 1988: Lau ynas I inskis: Monog a ija, Vilnius: Mokslas. TŽ 2001: In e nacionais pala as de diccioná io,
Vilnius: Alma li e a. Vi kauskas V. 1996: Lau yno I inskio aços do idioma peculia idades. Li uanis ica 3(27),
2325. Vi kauskas V. 1997: Lau yno I inskio leksikog a iniai p incípios. Lau yno I inskio Kalendo iaus
150-mechiui, TERMS IN LAURYNAS IVINSKIS QUADRILINGUAL DICTIONARY This pape deals wi h e minology in
RussianLi huanianLa inPolish manusc ip dic iona y (Словарь российско-литовский съ латинско-польским)
29–32.
o Lau ynas I inski. The manusc ip o he dic iona y con ains 96 pages. This is only he beginning o a
quad ilingual dic iona y om A o Ay, which p esen s 358 Russian headwo ds wi h Li huanian, La in and
Polish equi alen s and 23 e e ence headwo ds. The e a e some explana ions o wo d meanings, a ew
examples o usage and a ew synonyms and wo ds wi h con iguous meaning.
The manusc ip o Lau ynas I inskis quad ilingual dic iona y con ains abou 145 e ms,
including some speci ic e ms p esen ed in a ew en ies o he dic iona y. Mos o hem
a e e ms o na u al sciences names o mine als, plan s, bi ds and o he li ing c ea u es.
The majo i y o names o mine als included in he dic iona y a e bo owings. Analysis o e ms
om o he ields (no na u al sciences) shows ha Lau ynas I inskis ended no o p esen
bo owings, bu o sugges Li huanian e ms which he c ea ed himsel . Such a endency is
pa icula ly ob ious in names o sciences and names o specialis s o hose sciences
(skai lys ė (a i hme ic), ž aizdys ė (as onomy), kūn aikis (ana omis ), ž aizdininkas
(as onome )).
The e a e wo cha ac e is ic ea u es o he names o na u al sciences and o he ields
p oposed by Lau ynas I inskis. The speci ic componen o he name is placed a e he
gene ic componen . Adjec i es, apa om adjec i es wi h he su ix -inis, and pa i-
I inskio ke u kalbio ocodyno
Te minologija | 2007 | 14 91 ciples, which make speci ic componen s, a e all p onominal. Fo
ins ance, (ananas ealis (pineapple), asbes os simples (asbes os), ka iuomenė jū inė
(na y)). The manusc ip o Lau ynas I inskis RussianLi huanianLa inPolish dic iona y is
impo an and in e es ing no only o he his o y o Li huanian lexicog aphy, bu also
o Li huanian e minology.
Reciba 2007-11-30
Albina Aukso iū ė
Ins i u o das línguas Lie u ių
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E-mail [email p o ec ed]