7 Al ydas Umb as | Jū a biologijos nomenkla ū oje
Mū a biologijos nomenkla ū oje Le nom de la me es un nom de me .
ALVYDAS UMBRASAS
Ins i u des langues Li uanies
ESMINIAI VOORŽI: nomkla u e de biologie, noms de axon, noms de poissons, mé apho e,
sis emiškumas, e euda
S aipsnyje examinés Li u iški biologijos nomenkla ū inie nommés, liésjami a ec le mo ju jū a. La
plupa du emps l'a en ion es acco dée aux noms des poissons1 (puis in es igamu aspec de ceux
p incipalemen ), mais pa lez- ous aussi de mammi è es, d'oukščių, d'au es animaux e noms de plan es.
Medziaga a ecueilli de la Banque de e mes de la République de Li uanie (LRTB) skelbiamo Juozo Vi bicko
suda y o Žu ų pa adinimų žodyno (ŽPŽ 2005) e d'au es animaux, ainsi que des noms de plan es
dic ionnes2. Il s'e o ce de mon e di e si é des noms e leu s modèles de o ma ion, a i e
l'a en ion su les nesys emiali és e au es dé au s. de l'a icle encou agé à p end e a ec des
collègues une discussion su les mo s ju ais e jū inis de consomma ion dans les noms
nomenkla ū iniuose. Commençan pa s'y in é esse appa u que dans les dic ionnai es exis e des
abondan es e in é essan es ma iè es. D'un au e cô é que Li u iška bo anikos nomenkla ū a, qui a
assez ieux adi ions de ges ion e s uc u ellemen assez bien co espond aux scien i iques
(lo yniškus ou sou en sulo ynin us) nommages, cons i uomus selon les exigences du Code in e na ional
de dumblius, champignons e plan es de nomenkla ū a3 (iCN), Li u iška zoologijos nomenkla ū a a é é
sou en a koma au emen e s uc u ellemen nea i inka des exigences du Code in e na ional de
zoologijos nomenkla ū a (iCZN). Comp éhensible, ces exigences alen seulemen scien i iques la yniš1
Pou les conseils su ce aines ques ions de noms de poissons me ci au scien i ique du cen e de
eche ches Gam os d . Gin au ui
Vai oniui.
2 Voi li é a u es e sou ces lis e. En ou nissan des exemples dans les ph ases sou ce pa ois indiqué a an
exemples g oupeé ou géné alemen ap ès elle. Lo sque il s'agi de poissons sou ceinis ne n'es pas indiqué (kad ne
nécessi e ai sou en edou e ), a eu l'in en ion ŽPŽ 2005. Quelques dans l'a icle g e a Li u iques dénomina ions
indiquées de sou ces p isées la yniški dénomina ions peu en ê e passanées, déjà emplace , mais Li u iškų
a dų y imo kon eks e cela ne impo e. 3 Anksčiau a é é appelé In e na ionale bo anikos nomenkla ū os kodeksu,
mais le nom a é é changé au 2011 à Melbou ne au cou s du bo anikų cong esse.
7Te minologija | 2015 | 22 kiems nommines, mais simul an es e impo an
o ien y as no minan lie u išką nomenkla ū ą. sau quelques adi ions
nulém es d'excep ions, Li u iška bo anikos nomenkla ū a a é é e es enco e
ai koma enan le p incipe, que chaque ibuis au ai sa i ą ienana į nom, e
les di é ences de espèces pa odons en ajou an un pažymimąjį mo , i.e.
cons i ués d ina iai noms (Gudžinskas, Rašoma ičius 2004: 3, 4). Tan la yniški,
an Li u iški plus hau es pou gen į bo anikos axsonų nommés son
égalemen unana iai, cons i ués pasi ulkian con ac uines annexagas, sandus
(Ku o ga 1997: 2325, oi enco e 55, Gai enis 1973: 23). Des p incipes similai es es
basée e la nomcla u e de la zoologie la yniška, cependan en composan sa
Li u iškus a i ikmenis s ic es sys ème ne s'obse e pas non seulemen les
espèces, mais e les genys ou hau es axons son assez sou en dansnominés
deux ou même plus de noms con enan des dėmen, le nomb e de dėmen
cons i uan les dénomina ions de espèces a ie égalemen , en ou e, le même
gen ies a ec dėingais.menimis nommés dans des noms dis inc s Tokia
nesys emiška sis ema bo aniciens ocimis semble nepažangi (Gudžinskas,
Rašoma ičius 2004: 4), cependan zoologijoje elle a déjà en ée la adi ion e
es di icilemen emplacée4.
NOMeNKLATŪRiNiAi PAVADiNiMAi SU DėMeNiU JŪRINIS Déjà nusis o ėjęs polinkis an des plan es, que des
animaux de la locali é nomenkla ū oje mon e dėmenimis a ec appendice -inis, da an edinius de di é en s
lieux, des obje s géog aphiques éškiančių bend inių e ik inių mo s (p z.: andinis, a lan inis, aukš ikalninis,
azijinis, boli inis, džiunglinis, pel inis, japoninis, egipkinis, pie inis, san ominis, u inis). Selon ce modèle, pa
exemple, aupa a an u ilise les noms des mon agnes kielė, mon agnes pušis emplace en kalninė kielė (la .
Mo acilla cine ea), kalninė pušis (la . Pinus mon ana). Kazimie as Gai enis p écédemmen es éc i qu'un el
changemen n'es sou en pas nécessai e (Gai enis 1973: 24), cependan ce p incipe d'in odui im dans
nomenkla ū ā įsigalėjo, bien que pasida omi ediniai communeine la langue pa ois soi nebūdingi. Bien sû , la
nomcla u e pa ien des dénomina ions, dans lesquelles la place appa aî 4 dans la souscommission de
Te minologie de la commission de la langue li uanienne au cou s des de niè es quelques années considé an la
nomencla u e de la zoologie non moins discu ée pou un sys ème plus sys ème de la nomcla u e de la zoologie,
pa iculiè emen en nomman p écédemmen li uaniquemen non nommées gen is e espèces, mais des
changemen s de adi ions n'es pas di icile, en plus, la pou sui e de la sys éma ique es ès en a ée pa
l'essaliojima ion de la nomencla u e la inique, nulmée pa la équen a ion des uni és des au es gen es, donc
l'in ég a ion d'un É a du genda me end ai dommageuse. D oi e, il es inhabi uels des opinions, que
scien i iques axon des dénomina ions son pas la yniški, e in e nau iques, communes à ou es les langues,
donc les au appa agone aux pa oles in e na ionales onc ionnan dans les pa oles Li uiniens e Li u iques
co espondmenes en géné al neku i (Gliwa: 2011 119), mais cela pe dėm ka dinalu.
8 0 Al ydas Umb asas | Jū a biologijos nomenkla ū oje au e (p z. : Balchašo p iekalnių ūsuo ė (la .
Schizo ho ax a gen a us), mon agnes upokšnių nėgė (la . Ich hyomyzon g eeleyi), ka š ųjų e smių lėlžu ė
(la . Cyp inodon macula ius), p iek ančių pelona (la . Pellona ha owe i), yžių laukų ungu ys (la . Flu a alba)
(ŽPŽ 2005)), mais ils son a es e déjà. compa a i emen empo els ne ipini Réalisan y aujančiu modèle
sousaja a ec jū a nomenkla ū iniuose dénomina ions é eškiama dėmeniu jū inis. Comme on oi de ŽPŽ 2005,
dans le sys ème de noms de poissons, ce mo appuie en in oduisan di é en s angs de axons: amille (a),
gen is (b), espèce (c), exemple. : a) a og ąžinės jū inės lydekos (lo . S eindachne iidae), jū iniai ka osai (lo .
Spa idae), jū iniai ka šiai (lo . B amidae), jū iniai šamai (lo . A iidae), jū iniai šapalai (lo . Kyphosidae), jū iniai
ungu iai (lo . Cong idae); b) amikinie jū inie ijūnai (la . Phy ich hys), bal ieji jū inie shamai (la .
Sciadeich hys), bu iniai jū inie pūgžliai (la . Taeniano us), gaidiniai jū inie eše iai (la . Neosebas es),
ilgapelekės jū inės sko penos (la . Lio pius), jū inės dyglės (la . Spinachia), jū inie ka žu ės (la . Anado a
Anab a), jū inie k apės (la . Ye u ius), jū inie lydekos (la . Me luccius), jū inie Pe ina (la . Pe omyzon),
jū inie jū inie eše ijas (la . Pleis), jū inie eše ijas (la . c) a ikinė jū inė lydeka (la . Me luccius capensis),
aus alinė jū inė s in enė (la . Aplochi on ma inus), bal ad yžis jū inis eše ėlis (la . Sebas iscus
albo ascia us), bu ginis jū inis pūgžlys (la . Tao us iacan hus), gy a inis jū inis g undalas (la . Gobius
e mini is), jū inė plekšnė (la . Pleu onessa), jū inis pla kas (la . S iz S i os edion ma inus), jū inis ubinus
(la . Beje, Visuo inėje lie u ių enciklopedijoje (VLe iX 2006) lo . Zoa ces i ipa us nommée jū ine ėgėle, bien
que ŽPŽ 2005 pap as oji gy a edė ėgėlė, dans d'au es šal ines, sans synonyme jū inė ėgėlė, aussi appelée
simplemen gy a ede ėgėle ou gy agimde ėgėle (Repečka, Bukelskis, Kesminas 1998: 74; Vi bickas 2000: 99).
8Te minology | 2015 | 22 ėgėlė (lo . Zoa ces anguilla is), iole inis jū inis ijūnas
(lo . Cebedich hys iolaceus), žals ad yžis jū inis eše ys (lo . Sebas es
elonga us). A ec dėmeniu ma i ime ŽPŽ 2005 du o al in oque 144 axons. On oi
que les noms son sou en cons i ués de commun inée pa lan ze žinomų
ienažodžių žu ų pa adinimų. Bien que les noms de amilles e de gen es
Li u iques coinciden pa ois, pa exemple, jū inie ka šiai (lo . B amidae e
B ama), jū inie ungu iai (lo . Cong idae e Cong ina) (lo inškoje nomenkla ū oje
cela impossible, de ai il n'y a pas de pa ogu e lie u iškoje nomenkla ū oje, mais
pa ois peu -ê e p i ūks a aiškos p iemonių), le même ang de noms de
axons ne peu en pas se coupe niekaip, les simples jū inių eše ių (lo .
Sebas es) e les g ands jū inių eše ių (lo . S e eepisinus) dans gen is
S e eidū is g and jū inis eše ys (lo . Sebas es e S e eepis) son 2005 ans.
Analogiška klaida es e japoninis jū inis ungu ys (lo . Conge japonicus e
Japonoconge si icolus), lequel peu ê e ou é simples des jū inių ungu ių (lo .
Conge ) e japonais jū inių ungu ių (lo . Japonoconge ) gen yse. Dans un g and
masi e de données de elles e eu s appa aî géné alemen pa neapsioi emen ,
e l'une des causes p incipales de l'appa i ion des mêmes ê emen s usage des
mêmes gen ims à in oque . De elles coincisions e eu s ŽPŽ 2005 son e plus (ž .
da an age dans l'a icle). A ec la me lié ne son pas seulemen des poissons.
Tou d'abo d il se ai possible de men ionne ouais.
2009Ž dé e minées jū inių e elių (lo . Haliaee us) e jū inių k egždžių (lo .
F ege a) gen ys, son quelquesolika a ec dėmeniu jū inis suda y ų
espèces dénomina ions, comme.: a ikinis jū inis e elis (lo . Cuncuma
oci e ), bal a jū inė k egždė (lo . F ege a g alla ia), jū inis bėgpilikas
(lo . A qua ella ma i ima), jū inis ki lik (lo . Cha ad ius hia icula), jū inis
sėjikas (lo . Plu ialis squa a ola). A ec ce dėmeniu es égalemen o mé le
nom de mammi è e jū inės ūd os (la . Enhyd a) (gen ille seulemen jū inė
ūd a (la . Enhyd a lu is)) (ŽinPŽ 2002), aussi bien il es e des noms d'au es
animaux, comme. la amille des na iuo akojis (la . A h opoda) ype
bes ubu ius bū jū iniai o ai (la . Pan opoda), ėžlių pobū is jū iniai ėžliai
(la . Chelonioidea), gyphilia (la . Ophidia) jū io jū io jū io jū io jū io jū io
jū a ai (la . Hyd ophi), iguanidae (la . Iguanidae) ois jū io jū y (la .
Amy chus c is ynhyna us) (VX 2006). Un au e nom es e bo anikos
nomenkla ū oje p ès ju ais (mang o ėse) g andissan a b e jū inė
a icenija (la . A icennia ma ina), žoliniai a ma ina) (BVŽ 1998).
augalai jū inė upija(lo . Ruppiama i ima), jū inisand as(lo . Zos e-
8 Al ydas Umb asas | Jū a biologijos nomenkla ū oje NOMeNKLATŪRiNiAi
PAVADiNiMAi SU DėMeNiU JŪR Bien qu'il pou ai s'a end e que
accompagnan un poisson liaison a ec la me le plus sou en appa aî
dėmeniu jū inis, ŽPŽ 2005 des dénomina ions a ec le mo jū ų son à peine
pas ois ois plus même 409 noms de axons. Les p énoms son
nomb eux6, cependan leu s p incipaux dėmenimis allan mo s a ié éé
n'es pas ès g ande. Aiškiausiai séman iquemen se dis ingue un g oupe
nommemen s, cons i ue ai en se se an non des poissons, mais des
au es noms d'animaux. Ce son des noms mé apho iques, dans lesquels en en des mammi è es (a), des oukščių (b), a liagy ių (c), abzdžių
(d) noms, exemple. (gen ys): a) jū us bui olai (la . Tau ulus), jū us pely ės (la . Neosynchi opus), jū us
šunlapės (la . Pe cis), kas u agal iai jū us7 šikšnospa niai (la . Halieu ich hys), mu eniniai jū us šuneliai (la .
Halimu aenoides), no egines jū us lapu ės (la . Lepus), pi o ies jū us a kli (la . Duncke ocampus), jū us
lapukaiai (la . Alopias), šunyuny (la . C is ižalceps); b) ju ais čiu liai (lo . Hi undich hys), ju ais gaideliai (lo .
Alec ias), ju ais g i bliai (lo . P ognich hys), s o alūpės jū ų k egždės (lo . Cheilop ion), umpapelekės
ju ais an elės (lo . Diplecogas e ); c) ju ies upūžės (lo . Cyclop e us); d) jū ų bu e eliai (lo . Chae odon),
jū ų aps os (lo . Ocosia). Analogiquemen é ènmen és e espèces, leu s noms des gences noms pa ois
di è e seulemen nomb e (zoologijoje habi uel, que les genys é ènmen és plu iskai a, espèces uneaskai a),
géné alemen ajou an plus dėmen de, exemple. : a) a lan inis jū ų kiškis (lo . Eumic o emus spinosus),
Da ino jū ų šikšnospa nis (lo . Ogcocephalus da wini), gels asis jū ų a kliukas (lo . Hippocampus kuda),
ilgauodegė jū ų pely ė (lo . Pe icapi ich hys d aconis), japonine jū ų šlapun japonė (lo . Spincis), jū ų
bui olas (lo . Tau ulus bubiganicus), jū alis šikšnospa nė (lo . Pla ax pinna us), ko inus iušis (lo . Salinus
co all), pel8 (lo . Alopias 6 Tou au long de l'a icle s'e o ce le plus pe i nomb e d'exemples de mon e la plus
g ande di e si é. Habi uellemen , ne es p ésen é qu'un seul a ec quel que dėmeniu composé d'un ce ain
modèle exemple, bien que nomenkla u é se ou e géné alemen de quelques à plusieu solices ou même
quelquesdezim es d'exemples analogues (ces mêmes ê emen s se épè en en o man des espèces, an
des gencies que des noms de axons plus éle és). 7 Dans le nom ūshiné, le changemen de mo s, semble- -il, es
apsi ikim Pue o Riko jū ų kas u agal is šikšnospa nis (lo . Halieu ich hys smi hii). D'ailleu s, le nom de lieu
dans d'au es sou ces es changé būd a džiu, plg. poukščių a dus pue o ikinė amazonė, pue o ikinis
apuokėlis (PPŽ 2009).
8 Ce e espèce es dans le gen e, nommée les equins de ju ies lapées (la . Alopias). Ce de nie nom se
dis ingue pa le ai que la mé apho e es du p éposi i en posi ion. Peu ê e e con ai e le cas, quand le
p é ixe appose à le nom mé apho ique mu s a dliukai ska maliai (lo . Phyllop e yx).

3Te minologie | 2015 | 22 pelagicus), sidab inis g ynuo asis ju ies šuny is (lo .
Blennioclinus s ella), b) g akščioji ju ies an elė (lo . Gas ocya hus g acilis),
šiau inėdu klasnukėjū ųlapu ė(lo . Aganopsis ulsa);
ju ies po as (lo . Symodus inca), ju ies j i blis (lo . P ognich hys
b e ipinnis), pap as ju ies blezdinga (lo . Hi aliach hys a inis), skaližė ju ies
k ega in (lo e ea Hi ala i scpinnis), eidu lys (lo . ju ies specul), ju ies ju ies
jige (lo . Alec ias benjamini). c) ju ais upūžė9 (lo . Cyclop e us lumpus); d)
ju ais aps a (lo . Ocosia espa), ke u akis ju ais d ugelis (lo . Chae odon
capis a us).
La signi ica ion mé apho ique l'a amené que dans ce cas le choix démen ma i ime10, e non ma inien, ca
a ec nomenkla ū ā sis emišku de nie dėmeniu la signi ica ion se ai di ec e (pa le ais su des
mammi è es, des oukščius, e c.). Comme on oi , pa ie aux poissons nommés pasi elk es noms d'animaux
son a ec deminu y inées p éposages, pa ois même a ec ski inges (lapė, lapu ė; šuneliai, šunyčiai). Dès
lo s, es considé ée comme une elle a ache le lien mé apho ique a ec animal nenu olina, nepaslepia
(p iešin cas se ai cou ume l'appuie démuo ma i imeis). Ce es, de p écédemmen connu e main enan
ebe a ojany a ec ep liais11 sie ine nom de poisson jockey d akonas (la . T achinus d aco) (LTe V 1979;
VLe iX 2006) ŽPŽ 2005 a é é changé en g andiji jū inė d akoniukė (la . T achinus d aco) (gen is simplemen
d ukės (la . T achinus)). Dans ce cas, aisemblablemen , on a c u que le p écessage ajou emen e
giminès changemen le nom keičia en subs ance, donc plusė a po eikio éc i e jū ų. Ça logique. Néanmoins
a ec la espèce nommée ju ies shikšnospa nė (lo . Pla ax pinna us) posée a au emen kas u žu inių (lo .
Ephippididae) amille gen is nomminée simplemen shikšnospa nės (lo . Pla ax) (plg. espèce mels oji
shikšnospa nė (lo . Pla ax o bicula is)). Da ines a en ion, que dans une au e amille, nommée
shikšnospa ninės (la . Ogcocephalidae), il y a plusieu s gences, don le nom con ien le composi i ju ies
shikšnospa niai, pa exemple 9 Le nom de ce poisson es associé non seulemen à a liagy iu, mais aussi à
un ouais ie, elle es aussi appelée ju ies geguže
(VLe iX 2006). Dans les sou ces plus anciennes la p é é ence es donnée au nommemen ciego ius, mais son
indiqués e mé apho iques synonymes, pa mi eux se ou e enco e e jū ų kiškis (Vi bickas 2000: 116). 10
Gi ūno mé apho e basés des poissons nommemen s es e a ec un au e kilmininku, exemple: dumblių pelės
(lo . Fucomimus), de l'eau ožkos (lo . Pelecus), éc uo ieji de l'eau ožiai (lo . Pachilonych) (ŽPŽ 2005). E ch ai
a ec dėmeniu andeninis u ilisés des dénomina ions di ec es de signi ica ion, eg: simple andeninis
s azdas (lo . Cinclus cinclus) (PPŽ 2009), andeninė s i na (lo . Hyd opo es ine mis), andeninis iušis (lo .
Syl ilagus aqua icus) (ŽinPŽ 2002). 11 Plg. d akonai (lo . D aco), agaminių (lo . Agamidae) amille d iežų gen is
(VLe V 2004).
8 Al ydas Umb asas | Jū a biologijos nomenkla ū oje simple ieji jū ų
šikšnospa niai (lo . Ogcocephalus). Si on pensai que la di é ence de giminée
šikšnospa nis šikšnospa nė dans la nomcla u e des poissons es su isan
(en géné al de els peu se dis inguan s nommages mieux é i e ,
pa iculiè emen en un sys ème12), alo s selon le sys ème il é ai possible
de choisi le nom jū inė šikšnospa nė.
Les nommés de ūšių son le plus sou en liés a ec les nommés des gences, mais
il exis e e di é ences, pa exemple, simp oji jū ų blezdinga (lo .
Hi undich hys a inis) es jū ų čiu lių (lo . Hi undich hys) dans le gen (d'au es
espèces y son a ec le mo čiu lys), jū ų po as (lo . Symphodus inca) son
zaliažu ių (lo . Symphodus) dans le gen (daugiau axson de su le mo
po as a dy a). Si ega dons les dénomina ions de o ma ion logiques, combien
queis okai semble, quand aškuo oji jū ų lapė (lo . Lo ulpinus) a sidu ia
aškuo ųjų iušiažu ių (lo . Lo) gen . En c éan des nommés de el loginio
mé apho es nonėjimo, su ou si il n'es nulem es adi ion ions, mieux se ai
é i e . D'ailleu s, le mo iušiažu ės se ai eliqué à un plus éle é que gen į
ang à in odui e, e au lieu simples iušiažu ės (la . Siganus) pou ai ê e jū ų
iušiai (šio junginio main enan n'exis e ni dans un seul nom de gen es), ca
gen ille es auksad yžis jū ų iušis (la . Siganus i ula us) e pan. Da
in é essan ce que les dygiųjų ap aliapelekių (lo . Eumic o emus) gen ille es
des espèces ap alusis jū ų kiškis (lo . Eumic o emus o bis), a lan inis jū ų
kiškis (lo . Eumic o emus spinosus), quoique pêcheu s gen ies jū ų kiškiai
n'exis en . To aison aiški le nom es déjà occupé, jū ų kiškis (la . E igna hus
ba ba us) es uonis, le seul jū ų kiškių (la . E igna hus) gen yje (ŽinPŽ 2002).
Tenan cela à l'esp i , en géné al dou euse, à qui allai le composi i jū kiškis
dė i dans pêcheu s nomenkla ū u (išei is pou ai ê e deminu y as jū kiškelis ou e c.).
Si nous ega dions à la même pa ole p incipale con enan sys ème de dénomina ions de axons de poissons, on
peu oi des mani es a ions de nesys emiali é. Daugiašakée sys èmeje de cela é i e di icile, mais, où
possible, de mės che che i de ai . Gen is, où se ou e l'espèce Hek o o jū ų an elė (lo . Gas oscyphus
hec o is), nommée B igso andenų an elės (lo . Gas oscyphus). Dèmuo andenų 12 Nelabai p a ique, quand
jus e pa en ine se di é encie e di é en es classes d'animaux, pa exemple, pasišiaušėlės (la .
Pa achae odon) son poissons (ŽPŽ 2005), e pasišiaušėliai (la . T icholes es) oukščiai (PPŽ 2009). En donnan des
addi i s noms des poissons sys ème susiplaka, plg. eše iai pasišiaušėliai (la . Ec eposebas es), mais
pasišiaušėliai g enadie iai (la . T achonu us) (ŽPŽ 2005). Ce de nie poisson du nom p incipal démen déjà es
pasišiaušėlis, ici de ai ê e g enadie ie pasišiaušėliai. On peu enco e men ionne que, pa exemple, a lan inė
g andioji plėšikė (lo . Magnisudis a lan ica) es un poisson (ŽPŽ 2005), e le g and p éšik (lo . Ca ha ac a skua)
oukš is (PPŽ 2009). P iedélines noms de poissons giminée, bien sû , combininama kie ūsis dyglys plėšikas (la .
Os eogeniosus mili a yis).
8Te minologija | 2015 | 22 g e a ju ies įmanomas (pa iculiè emen si les poissons i en pas seulemen
me se; ai, a osenoje įp asčiaueau, plg. eau ožkos (lo . Pelecus), eau ki eliai (lo . Ca negiella)), bien
ici di é um lyg n'es basé. Une au e dans la même amille des p iesiu bines (lo . Gobiesocidae) se
ou an gen is nommée d yžosios B igso an elės (lo . Gas ocymba). Ici n'y a plus ni mu s, ni eaux, bien
que gen ie y soi l'espèce ke u d yžė jū ų an elė (la . Gas ocymba quad i adia a). D'ailleu s, dans la
même amille se ou en e les ibus pelkines an èles (la . A abes), océynines an èles (la .
Diploc epis). Comp e enu des nommés ade ims, il es possible de p opose pelkių an elės (s'ils i en en
é i é pelkėse), andenynų an elės13. O ai des aguo ines (lo . Balis idae) le nom de la amille des gen es
andenynes aguo ės (lo . Can hide mis) selon sys ème comme jus e ik e a change en andenynines
aguo ės ( ada espec i emen de in ina e andenynes éc uo oji aguo ė (lo . Neluse a ay audi)).
Ada žu inių (lo . Syngna hidae) amille dans g e a dygiųjų jū ų a kliukų (lo . Solegna hus) nelabai
ondée semblei ada žu iniai a kliukai (lo . Syngna hoides) ici ike aien ada žu iniai jū ų a kliukai. Jū ų
lapučių (lo . Agonidae) dans la amille nede a čilinės lapu ės (lo . Aganopsis), de ai ê e čilinės jū ų
lapu ės. Bien y es ju ies d ugeliai (lo . Chae odon), logiška e séman iquemen ondée à ou ni
gėla andeniai d ugeliai (lo . Pan odon), cependan ilgasnapies ju ies d ugelių (lo . Fo cipige ) gen yje
nede a simpleasis ilgažio is d ugelis (lo . Fo cipige longi os is), pou ai ê e, pa exemple, ilgažio is
ju ies d ugelis. Da an des noms de poissons de au es noms d'animaux ŽPŽ 2005 neiš ég a
coïncidences deux genys nomnées jū ų k egždės (la . Ch omis e Monodac ylus). La p emiè e es
monolžu inių (lo . Pomacen idae) dans la amille, la seconde k egždžiažu inių (lo . Monodac ylidae) dans
la amille. Nomenkla u es c éa eu s aussi n'on a i é a en ion, que ilgažiomenis jū ų a kliukas (lo .
Acen onu a g acillissimus e Hippocampus amulosus) inclus dans deux gen is, a ibué
espec i emen e à ilgažiomenių jū ų a kliukų (lo . Acen onu a), e à pap as ųjų jū ų a kliukų (lo .
Hippocampus). Les pou s en 'appella ion selon d'au es animaux es un exemple de isualisan e
nomenkla u es doing. Selon K. Gai enio, dans la e minologie imagdingume géné alemen n'é i e là, où la
onc ion dis inc y inée (dis ink y inė) des e mes es impo an é ieu e que la onc ion in i ulinamée
(nomina i inę). exp essi us e mes son sou en c éés sys éma ikos e minijoje, ca ici, pou
sépa e une plan es ou 13 Būd a džiai plus o ien e e s des oukščius, plg. pelkinės iš elės (lo .
Gallinula), andeniniai s azdai
(lo . Cinclus) (PPŽ 2009).
8 Al ydas Umb asas | Jū a biologijos nomenkla ū oje animaux une espèce de
au e, sou en g iebiamasi de la compa aison isuel (Gai enis 1991: 29). Pou des
aisons de cu iosi é, on peu enco e men ionne que ce ains poissons des
noms associons immédia emen a ec deux animaux, des signes de simili ude
appa aissen enco e e secondau inu dėmeniu, exemple: aliga o ines jū ijas
lapu ės (lo . Anoplagonus), ežinė jū ijas an elė (lo . Diademich hys linea us),
ki mėlinis jū ijas iušis (lo . Siganus ykicula us), scliagal ė jū ijas an elė
(lo . Eckloniaich hyslio hinoceps), zeb inis jū ijas d ugelis (lo o asco
Dischae odoncia us). Tokies noms d'imagedingume, é asškingume
pa iculiè emen yškus. A ski ą g oupe composen mé apho iques noms de
poissons a ec dėmeniu ju ies, don le p incipal dėmeniu a di e s chosesus
éškian s mo s. Genčių (a) e espèces (b) exemples de nommés: a) ju ais ada os
(la . Syngna hus), ju ais dildées (la . Thamnaconus), ju ais dygliai (la .
Hemia us), ju ais galąs u ai (la . Pe ago ), ju ais ylos (la . Ne ophis), ju ais
cas u iai (la . Halieu opsis), ju ais liež iku ėliai (la . Dicologlossa), ju ais
u ulėliai (la . Sphoe oides), ju ais skiau e ės (la . C i iaenicichla), kažakiai
ju ais (la . Symphus), ju ais ju ies (la . A gy opelecus); b) ba zdo asis jū ų
ližu is (lo . Monochi us hispidus), dėmė asis jū ų u ulėlis (lo . Sphoe oides
macula us), indinis jū ų kas u ėlis (lo . Halieu opsis mic ops), juodgal is jū ų
galąs u as (lo . Pe ago melanocephalus), simplemen asis jū ų ližu ėlis (lo .
Dicologlos cunea a), pap as oji jū ų yla (lo . Pa aophis ophidion), do sibo jū ų
skiau e is (lo . C enicichlaeaucella a), plona jė jū ų adana (lo . Syngna his
enui is), S e nis diaphyldae (lo . S e nis), d.
Le mé apho isisme dans ce cas a égalemen délégué que les noms cons i uen pas a ec dėmeniu ma i imeis14.
D oi e, des coïncidences e ici neiš eng a desiniaakien jū liežu ių (lo . Scoleidae) amille deux gen ys nommées
umpapelekiai jū liežu iai (lo . B achi us e Mic ochi us), e la espèce senegalinis jū liežu is k ei ažiočių jū
liežu ių (lo . Cynoglossus) e simples jū liežu ių (lo . Solea), qui son espec i emen des kai iaakien jū liežu ių
is(lo . Cynoglossussenegalensisi Soleasenegalensis) pa eko į d i gen-
(lo . Cynoglossidae) e des déjà men ionnés desiniaakien jū liežu amilies. D'ailleu s, ŽPŽ 2005 es e le nom de la
eme iškės giminės liežu ės (lo . ūxglossum), 14 Si, pa exemple, g e a jū inės ada os enco e se ai le nom
ada žu ė, il n'y a plus besoin d'éc i e jū inės, au lieu kibiauodegės jū inės ada žu ės (lo . Amphelik u us)
sys éma iquemen pa ai emen pinka kibiauodegės jės ada žu ės e espec i emen (plg. Pa eja jū inė
smėlžu ės (lo . Callionymus issoi)).
93Te minologija | 2015 | 22 pelekiai jū gaidžiai (lo . P e ygo igla), jū gaidžiai
sa y ai (lo . Sa y ich hys). Pou des aisons de cu iosi é, il es possible de
men ionne e une pai e de noms de poissons, dans lesquels inclus di é en s
noms d'animaux: d ugelinis jū gaidis (la . Pa a igla papilio), c ocodilis jū gaidis
(la . Ga ga iscus p ionocephalus). D oi e, nomman mels apelekis jū gaidis ŽPŽ
2005 in oquen ijamas di é en es genčių espèces lo . Cu upiscis oluce e
Chelidonich hys kumu. Jugan de ce ains sou ces (Jennings 1998), les noms
la yniški son synonymes, donc le ocodyne en géné al ne équenai ce axon
ou ni deux ois. du sandu jū pada y o dū inien dans le sys ème de
nomenkla u es peu ê e posida omas e secondai e dėmuo, exemple.,
jū gaidinės ple nės (la . E eunias). Ici men ionnable e le nom du gen e des
poissons jū žolių d ugeliai (lo . Hemi au ich hys). déjà p écédemmen discu é,
que dans le sys ème son des d oglels de me , mais, puisque dans ce cas la me
es indiquée à un au e sandu, ju ais passeidi ée, bien que ce e gène espèce
dumblinis ju ais d oglels (lo . Hemi au ich hys zos e ). Raiška se dis ingue nom
du gen es ledjū io polakai (la . Pollachius). Ici la me es la deuxième sandas
dū inien. Plus de els dū ins ŽPŽ 2005 n'exis e. Anxčiau di eas nom le ledjū io
menkė (la . Pollachius i ens) (Repečka, Bukelskis, Kesminas 1998: 56; Vi bickas
2000: 89), mais ŽPŽ 2005 il a é é changé en amé icanis polakas, bien que des besoins
comme ciaux ebepa ojés synonyme le ledjū io menkė (ž . KŽPRS).
Ap a iamo modèle dū inie en e en non seulemen dans espèces de poissons,
mais e dans d'au es animaux nommés. PPŽ 2009 es le nom du gen e
jū ša kės (la . Haema opus), en e espèces eu azinė jū ša kė (la .
Haema opus os alegus), enco e appelée simplemen jū ša ke. Elle s'appelai
e jū ine ša ka (nom men ionné DLKŽ7 2012 ša kos a iklis). Cela comme jus e
p ou e du dū inium e du compound aiškos synymiskumu, pa iculiè emen
pas spécialaliojoje a osenoje. DLKŽ7 2012 es e dū inys jū k anklis (la .
Phalac oco ax ca bo), mais main enan ce n'es que synonyme, nomenkla ū ā
ou nie le g and g and co mo ane (PPŽ 2009). du DLKŽ7 2012 il es possible de
men ionne le nom de la plan e jū asmil ė (lo . Honkenya22). Augalų
nomenkla ū oje y a enco e un au e nom, indiquan liaison a ec la me (nes géné alemen g andi à des ma ins ou e c.), exemple.: jū a ižė (la . Uniola) (LRTB), jū s ogūnis23
(lo . D imia, U ginea) (DAV 2007).
22 De ai ê e Honckenya (ž . iTiS).
23 Ne nomenkla u é peu ê e e des oignons de me U ginea ma i ima s ogūnėlių sul ingi lapai (MTŽ 1980),
comme déjà men ionnés des kopūs ai de me .

9 Al ydas Umb as | Jū a biologijos nomenkla ū oje
iŠVADOS
1. Biologijos aksonų pa adinimuose įp as a gy ūnų i augalų papli imo
des lieux mon e būd a džiais a ec p éésaga -inis, aisan edinius de di é en s
lieux, obje s géog aphiques éškiančių bend inių e ik inių mo s. L'animal ou
plan e a un lien a ec la me ( i ena jū ā, g andi g e a me s ou pan.) selon
y aujančius biologijos nomenkla ū os kū imo polinkius pa adinimuose sou en
appa aî mo žu jū inis (p z.: jū inės plekšnės (la . Pleu onec es), jū iniai e eliai
(la . Haliaee us), jū inės gy a ės (la . Hyd ophiidae), jū inis and as (la . Zos e a
ma ina)). 2. es un bon nomb e de noms de poissons i an en me , de mammi è es,
bes ubu ies d'animaux, ai s pa cou an les noms d'animaux e es es. Que de
els noms mé apho iques di é e aien si des noms d'animaux cons i uan la base
mé apho e, es u ilisé démoon ju ies aigi ju ies k egždės (la . Ch omis e
Monodac ylus) son des poissons, e jū inės k egždės (la . F ege a) oukščiai,
ju ies kiškis (la . E igna hus ba ba us) es uonis, e anden. iušis (la .
Syl ilagus aqua icus) iušis i an di ec emen p ès de l'eau Vadenyje
naukiojan ys jū ų bui olai (lo . Tau ulus) e jū ų d ugeliai (lo . Chae odon)
biologiquemen n'on ien en commun a ec pie ose besiganančiais bui olais e
s aidančiais d ugeliais. Dans les noms d'animaux ma ins ju ais éc i s e alo s,
quand la base de mé apho e cons i ue des dac es ou au es obje s (p.z.: jū
galąs u ai (lo . Pe ago ), jū skiau e ės (lo . C enicichla), jū z aždės (lo .
As e oidea)), pe sonnes ou ê e ypes (p.z.: jū angelai (lo . Pomacan hidae), jū
piemenėliai (lo . Nomeus), jū ai eliai (lo . Blashiosciodon)), plan es ou leu s pa ies
(p.z. jū lelija (lo . C inoidea), jū pumpu ai (lo . Même e a ec deminu y ais
mé aphé iquesums i s, donc éc i e ju ies pely ées (lo . Neosynchi opus), ju ies
gaideliai (lo . Alec ias), cependan ju ies éc i e nelinks ama, si emplacée giminée,
exemple: g andie jū inė d ukė (lo . T achinus d aco) (anks appelé ju ies d akonas),
pusžio ė ka ei ė (lo . Coelo hynchus coelo hynchus) (pl. ilgažiomenis jū ų ka e ich
(lo . Os ich hys a chiepiscopus)). Les nommés mé apho isan s d'animaux
aqua iques peu en ê e e d'au es aiškos, exemple: jū žolių d ugeliai (lo .
Hemi au ich hys), des ožkos d'eau (lo . Pelecus). 3. Quand dans la nomencla u elle
de la biologie nécessai e indique une ce aine jū a, ai -on conjuninys a ec le mo
du me . Le plus sou en ainsi in oquées des poissons, exemple. :plasšnė de la me
Bal ique (lo . Pleu onec es pla essa bal ica), shlakis de la me Noodosios (lo . Salmo
u a lab ax). D'au es noms d'animaux as a
9Te minology | 2015 | 22 seulemen couple: Raudonosios me s kli inė k egždė (lo .
Pe ochelidon pe di a), la me Médu žemie uonis moine (lo . Monachus
monachus).
4. Dėmens ma i ime ou ma ins de choix es é i é en aisan des nommés a ec
dū iniais (sandas jū -). Habi uellemen on des noms des axons des poissons,
pa exemple: éki p apelekiai jū ka šiai (la . Odon oglyphis), japoniniai jū eše iai
(la . Odon an hias), s ambiaž yniai jū gaidžiai (la . Lepido igla). e es des
oukščių gen is jū ša kės (la . Haema opus). A enbamais compoinais (plg. jū inis
ka šis e jū ka šis) nomenkla ū ā au besoinijoien di é en s axsony,
cependan pla esnée a osenoje cela n'es pas pa ogu. pou bo anique liaison
a ec la me mon e dans le nom du gen es seulemen dū inys eįmanomas, ca
d ižodžių dénomina ions igiée, ou nie, exemple.: jū a ižė (la . Uniola), jū s ogūnis
(lo . D imia).
5. Les noms de poissons dic ionne (ŽPŽ 2005) de ce ains semblables axons des
dénomina ions les dėmenys ma iniens, ma ins, de me nep įs ai a ien ou
pa ois ne aisob ni l'un de ces dėmenes, bien que selon g e imų déninissemen s
sys ème pa e un el dėmen nécessai e. exama e d'au es non-sys emiques
aiškos. Il a i e uni o mémen nomi és di é en s axons de (gences,
espèces). Une des su apčių aisons des mêmes mo s p incipaux u ilisa ion à
ski ing gen ims e espèces à in oque . Puisqu'un long emps p épa é le
dic ionnai e olume olume es g ande, e sanda a sys ème, suda y ojui e
ecenzen om on é é nelag a sužiū ė i dans ski ing les end oi s si u ius
noms. Dalis ne ienodumų pou ai su eni en épa an dic ionnai e selon
e minologų no es ienu pa aisy a, ki u nepa aisy a ou pa aisy a ainsi,
comme le mo ine déjà a é é pa a o a. À l'a eni ai an noms de poissons dé au s au élimine .
LITERATŪRA ET CHALTINIAI Il es ai que
BVŽ 1998: Dic ionnai e des noms bo aniques. Suda ė R. Janke ičienė, Vilnius: Bo anikos ins i u . DAV 2007:
Kisielienė D., G igienė i., G igas A. Deco a y inių augalų a dynas: lie u ių, la ynų, anglų, okiečių, lenkų i
usų kalbomis, Vilnius: Mokslo e encyclopedijų leidybos ins i u as. DLKŽ7 2012: Daba inės lie u ių kalbos
žodynas. DLKŽ7 2012: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. DLKŽ7 2012: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. DLKŽ7 2012: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. DLKŽ7 2012: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. 7ème amendemen . e suppl. pe mis. Vy . ed. S . Keinys, Vilnius:
des langues Li uaniennes ins i u .
eTAŽ 2008: Te mes de l'écologie le dic ionnai e expliquamasis: Li uiniens-anglų- okiečių- usų langues.
Pa engė A. Paulauskas, K. Janke ičius, R. Liužinas, V. Raškauskas, P. Zajančkauskas, Vilnius: G un o
ne oyage echnologiques.
Gai enis K. 1973: Te minijos ugdymo ingiai. Cul u e de la langue 25, 1927. Gai enis K. 1991: Lie u iškų e minų
aizdingumo ques ionnemen . Li uanien ques ions linguo y os 29. Li uiniens Lexikos e e minologijos
p oblemos, 2631. Gai enis K. 1997: J. elisono zoologijos sis ema ikos e minija. Ju gis Elisonas. 18891946.
S aipsnių inkinys. Le ecueil es disponible su le si e web. Suda ė A. Jakima ičius, Vilnius: Bal ic eCO, 7579.
GFGTŽ 1956: Gudelis V. Geologijos i izinės geog a ijos e minų žodynas, Vilnius: Vals ybinė poli inės i
mokslinės li e a ū os leidykla.
9 Al ydas Umb asas | Jū a biologijos nomenkla ū oje Gliwa B. 2011: En aison laumži gių pa adinimų. Nou elles e
a es espèces Li uanes abzdžių 23, 115119. Gudžinskas Z., Rašoma ičius V. 2004: Kelis lie u iškus dénominimés
con enan s plan es de genčių nomenkla u a e ses no mminemen p incipes. Bo anica Li huanica 6, 318. iCN
In e na ional Code o Nomencla u e o algae, ungi, and plan s (Melbou ne Code) adop é pa he Eigh een h
In e na ional Bo anical Cong ess Melbou ne, Aus alia, July 2011. Le code a é é adop é pa le Cong ès bo anical
in e na ional de Melbou ne en juille 2011 e es ac uellemen en cou s d'élabo a ion. h p://www.iap - axon.o g/
nomen/main.php.
iCZN In e na ional Code o Zoological Nomencla u e. iCZN In e na ional Code o Zoological
Nomencla u e (In e na ional Code o Zoological Nomencla u e) es un code qui es u ilisé dans le
domaine de la zoologie. Fou h edi ion adop ed by he in e na ional Union o Biological Sciences, London: in e na ional T us o Zoological Nomencla u e, 1999. La qua ième édi ion a é é adop ée pa l'Union in e na ionale des sciences biologiques, Lond es: in e na ional T us o Zoological Nomencla u e, 1999. h p://iczn.o g/iczn/index.jsp.
iTiS In eg a ed Taxonomic In o ma ion Sys em. iTiS […] In eg a ed Taxonomic In o ma ion Sys em. iTiS […] In eg a ed
Taxonomic In o ma ion Sys em. iTiS […] In eg a ed Taxonomic In o ma ion Sys em. iTiS […] In eg a ed Taxonomic
In o ma ion Sys em. iTiS […] In eg a ed Taxonomic In o ma ion Sys em. h p://www.i is.go . Jennings G. 1998: The Sea and
F eshwa e Fishes o Aus alia & New Guinea 2. No h-Eas , No h, No h-Wes Aus alia and New Guinea, London:
Calypso Publica ions. Kabailienė M., Radze ičius S. 2011: Paleon ologie. Ins umen d'enseignemen , Vilnius: Vilniaus
uni e si é. Ku o ga e. 1997: Bo anikos i mikologijos nomenkla ū a, Vilnius: Vilniaus uni e si ys publikla. KŽPRS O d e du
Minis e de l'ag icul u e de la République de Li uanie de 10 décemb e 2013 d. O d e No. 3D-826 Dėl O d e du Minis e de
l'ag icul u e de 15 jan ie 2008 d. O d e No. 3D-22 Dėl App oba ion de la lis e des dénomina ions des espèces de poissons
Kome cinių (Žin., 2013, No. 128-6541). LRTB Banque des e minaux de la République de Li uanie. h p:// e minai. lkk.l . LTe V
1979: Lie u iškoji a ybinė enciklopedija 5. Vy . ed. J. Zinkus, Vilnius: Mokslas. MTŽ 1980: As auskas V., Biziule ičius S.,
Pa ilonis S., Vai ila ičius S., Vileišis A. Dic ionnai e des e mes médicaux, Vilnius: Mokslas.
PPŽ 2009: Paukščių pa adinimų žodynas: la ynų, lie u ių, anglų, okiečių, ancūzų i usų kalbomis. Suda ė M.
Žalake ičius, i. Žalake ičienė, Vilnius: Vilniaus uni e si é ins i u de écologie. Repečka R., Bukelskis e., Kesminas V.
1998: Li uanie pêche 2. poissons de la me Bal ique, Vilnius: Dexma. Vi bickas J. 2000: Li uys žu ys, Vilnius: T ys
ž aigždu ės. VLe V 2004: Visuo inė lie u ių encyclopedia 5. Vy . ed. A. Račis, Vilnius: Mokslo e encyclopedijų édi ions
ins i u .
VLe iX 2006: Visuo inė lie u ių encyclopedia 9. Vy . ed. A. Račis, Vilnius: Mokslo e encyclopedijų édi ions
ins i u .
ŽinPŽ 2002: Žinduolių pa adinimų žodynas: la ynų, lie u ių, anglų, p ancūzų, usų, okiečių langues. Rengė P. Bluzma
(a s. ed.), R. Mažeiky ė, e. Micke ičius, J. P ūsai ė, K. Ba anauskas, R. Baleišis, Vilnius: écologijos ins i u o
publykla.
ŽPŽ 2005: Les noms de poissons dic ionnai e. Suda ė J. Vi bickas, Vilnius: Vilniaus uni e si é ins i u de
écologie édi eu .
Михайлов В. А. 2000: Морскаясвинка:животныевнашемдоме, Москва: ЮНВЕС.
JŪRA IN BIOLOGICAL NOMENCLATURE Il es à no e que la me es une zone de g ande impo ance pou la conse a ion des espèces sau ages.
The pape deals wi h Li huanian names in biological nomencla u e ela ed wi h he wo d
jū a (sea). i pays mos a en ion o names o ish (due o he la ge numbe o such
names con aining his wo d), bu also he names o mammals, bi ds, o he animals and
plan s a e esea ched. An a emp is made o show he a ie y o names and pa e ns
o hei c ea ion and o d aw a en ion o he lack o sys ema ici y and o he aul s.
The e is a se led end in Li huanian nomencla u e o indica e he habi a s o bo h
animals and plan s using componen s wi h he su ix -inis de i ed om a ious wo ds
meaning places and geog aphical ea u es. On he basis o his model he connec ion o
an animal o a plan wi h he sea (li es in he sea o g ows nea he sea) is, selon he
p e ailing ends o he c ea ion o biological nomencla u e, mos equen ly indica ed
by he wo d jū inis. Qui e a ew names o ishes, mammals o in e eb a es which li e in
he sea ha e been c ea ed using names o animals li ing on he
9Te minology | 2015 | 22 land. in o de o sepa a e such me apho ical names o axa om he
names o he animals which a e aken as he basis o he me apho , he componen jū ų is
used. Thus jū k egždės a e ishes and jū ninės k egždės a e bi ds. When a speci ic sea
needs o be indica ed in he biological nomencla u e, a wo d combina ion wi h he componen
ma ine is c ea ed. in some names he componen s jū inis o jū ų a e eplaced by compounds
wi h he componen jū -.
The esea ch shows ha he componen s jū inis, jū ų and jū os in he names o some
simila axa p esen ed in Žu ų pa adinimų žodynas (Dic iona y o he names o ish) (Vilnius,
2005) by J. Vi bickas a y unnecessa ily. Pa ois none o hese componen s is p esen ed
e en i i seems necessa y when compa ed wi h he sys em o con iguous names. O he
cases o lack o sys ema ici y ha e also been no iced. The e a e some di e en axa
(species, gene a) named he same. The dic iona y is la ge, i is a anged sys ema ically and
i s p epa a ion ook a long ime he e o e i s compile s and e iewe s had di icul ies in
o de ing names p esen ed in di e en places. Fu u e o de ing o he names o ish should
include some co ec ions.
Reçu 2015-08-31
Al ydas Umb asas
Ins i u des langues Li uanies
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
e. paš as [email p o ec ed]