244 Palmi a Zemle ičiū ė Nomb es comunes de los ó ganos sexuales humanos
XIX a. pab.–XX a. p . lie u ių gydy ojų
populia inamuosiuose medicinos aš uose
doi.o g/10.35321/ e m26-12
Nomenadas comunes de los
ó ganos sexuales humanos XIX a. pab.XX a. p .
li uanos médicos en
popula iza amuosios esc i os médicos
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ANOTACIÓN el
El a ículo analiza XIX. pab. pab.XX a. p . los médicos li uanos popula izamuosios en
esc i os médicos (búsquegos, lib ogelėse y a ículos) consumi comun ieji
nomb es de ó ganos sexuales humanos se de e minan los signi icados de esos
nomb es, basado en sus elaciones de consumo y según sea necesa io o as
deminiu lie u ių kalbos žodynu, ana omijos li e a ū a), išsiaiškinami pa adi-
nimų kilmės šal iniai (gy oji kalba, ašomoji kalba, s e imos kalbos), s a s o-
uen es (akami sa akilmių y s e imakilmių e minos, cues iones de composición de
nue os e minos, algunos de e minos p oblemá icos, e minologizaciones,
eu emizaciones, conno aciones.
ESMINIAI VOZŽIAI: é mino, nomb amien o, abu, eu emizmo, medicina, salud, geni al ó gano,
i oji habla, esc i omoji habla, signi icación, kilmė.
ABSTRACT Los Es ados miemb os debe án:
The a icle analiza common names o human geni als used by Li huanian medical doc o s in
he popula ized medical w i ings (books, bookle s and a icles) o he la e 19 h and ea ly
20 h cen u ies. The meanings o hese names a e iden i ied based on he con ex o hei
use and o he sou ces ( he Academic Dic iona y o he Li huanian Language, ana omy
li e a u e), and he e ymological sou ces a e de e mined (colloquial, w i en and o eign
languages). Ques ions o he ela ionship be ween endogenous and exogenous e ms,
c ea ion o new e ms, p oblema ic meanings o some e ms, conno a ions,
e minologiza ion, and euphemiza ion a e discussed. KEYWORDS: e m, name, aboo,
euphemism, medicine, heal h, geni als, colloquial language, w i en language, meaning,
o igin.
245Te minología | 2019 | 26
Po muchos siglos gili yla dengē odo,
lo que oque el géne o
P anašas, PV 1919 7
ĮVADINS PASTABOS
XIX. pab.XX a. p . ue popula amosios medicina p ados a ance me as. Ligas y
su a amien o así como p o ilác ica, higiene, sani a ía y o as cues iones
gausiai esc ibé amosos médicos de la época de las sociedades li uanas
Pe as A ižonis (186751939), Juozas Bagdonas (18661950), Jonas Basana ičius
(18511927), Vinciejus D augelis (18881899), Kazys G inius (1866i ka), Kudas
(185818), S asys Ma ulai is (18661956), An anas Vileiš (185619 y k . Imp en ada
di e sa olume a o iginalales y e s ines lib os médicos, a la pe iodizada
p adoe pasipylé a ículos de isokiais anuome opiais cues iones de salud.
Sublimínicas emá icas ué muy amplias esc i a sob e con agiamosas,
qui ú gicas y auma ologicas, de los ó ganos diges i os, piel, ne es, oídos,
nosies y ga glías, de los ó ganos espi a o ios, ojos, ginecologines y
obs e ines, psicines, co azones y asos sanguíneos, den ís y o nos así
como o as en e medades de los se es humanos, sus causas, signos,
a amien o y p o ilaxis, en e meños, medicina ollies y a amien o
domés ico, kikiu cul i o y supe isión, akuşe ía, ginecología, homeopa ía,
ana omía, isiología y e c. Gausumu des acó sepa binas sob e in eccines
en e medades y higiená y sani a ía es o e a de unas de las más g andes y
doludžiaos de ese iempo país p oblemas del ámbi o de salud. Ghana ac uali
ue alcohol y abaco daños a la salud humana p oblema. En o os emas
esc i a algo menos. Lies cues iones ue on una de esas ela i amen e a as
anuome g ilden ų emas.
Los Es ados Unidos de Amé ica de los li uanos sociedad ac i is a, lib onešys,
médico P anas Ma ulai is (18761951) 1910 m. En Bos on isleis oje lib ogelėje
Ly iškos Ligos y Cómo de ellos apsisegui esc ibió: Ly iškus klausimus nē a
pa anku apkalbē i spaudoje. Tie asun os po muchosel años se man ienen bajo
igno anza sk ais e: ē ai sob e ellos no habla niños, mokin ojai mokiniams,
jaunuomenē dasižino sólo de pu inos e smių, desde y esnių paleis u ių,
desde из i kusių sus amigos. Tokis sociedadēs apazionamien o hacia un
impo an e cues ionamien o es muy kenksmingis d augijai1 (Ly L 1910: 3).
Dešim mečiu más a de apa ecido en el lib o del médico An ano Ka aliaus
Ly ies mokslas (1921 m.) a dlei llegamos, que ly ies dalykai ue y aún ebē a
cuál es plynia, en la cual baugu įsileis i, cuya mayo ía da iz olo 1 S aipsnyje
ci ojados uen es en lengua p esen edama au en iška y ne a aisy.
246 Palmi a Zemle ičiū ė Nomb es comunes de los ó ganos sexuales humanos
XIX a. pab.–XX a. p . lie u ių gydy ojų
populia inamuosiuose medicinos aš uose
eme ás. Li is siemp e ha sido ce ada a ocos ųšies sk ais ēmis; da y hoy
enemos bas an e cau elos le an a esa co ina, po que da muje ēs emisi
abie osi sob e emas de sexo habē i (LM 1921: 1).
Así sexo y las ma e ias médicas y de salud elacionadas con ella du an e
mucho iempo ue como un no esc i o abú2. Ne echas geni ales, con ellos
elacionados p ocesos isiológicos o en e medad geni al ing esados
indi ec amen e, sus i uidos po o as palab as, po ejemplo, geni ales
llamados e gondas dalimis, gimda mo inėle, gumbu, mens uales audonąja
liga, žiedais, skalbiniais, sí ilis blogąja, pik ąja, bijau iąja, p as a liga,
gono ėja a ekliu y k ., a ian an o, eu em3 (plačiau sob e mo e s y
eu emismos de los ó ganos geni ales del homb e éase. Sme ona 2015: 122131; sob e ly ines negala imien os y en e medades eu emismo ž . Sme-
ona 2015: 131–137), s igma izuojami (plačiau apie kalbines s igmas ž .
Солодилова, Соколова 2017: 75–77).
Cabe señala , que es as cues iones e adie on esc ibi incluso y los mismos médicos. Pasclaidándose el habla
me o popula izamo os imp esiones médicas no ado que sob e el sis ema de ó ganos sexuales de odo no ue
esc i o, aunque co espondien es emas lib oselías ue on discu iéndose odos o os o ga ai humanos,
Pajau imo in aisai a ba o ganai, Į aisai malgiui mal i, kuna sang e y cómo él eka po musu, Apie plaučius i
nai i jų sis emos. Pa yzdžiui, S asio Ma ulaičio knygelėje Kaip su aisy as
żmogaus kunas (1901) y a okie sky iai: Kaulai, Raumens, Smegens i ne -
k ėpa ima, Kokiu budu kunas p a2 Debido a azones do o inių, eligiones y de o o ipo (nekalbinių) su gięs
d audimas o e asiones amem concep os ( abuis ines) llama los po sus e dade os nomb es. Los úl imos
suelen sus i ui se o as palab as eu emizmais (KWT 1975: 266267; LST 1988: 242; KTŽ 1990: 203; da plg. СЛТ 2005: 467;
más amplamen e ž .
КРР 2003: 700–701).
3 Eu emismo llamado indi ec o, neu alnis, esbelnes palab a a daik u o eiškini nomb i egian di ec amen e
in oca aquella daik á o eiškinį, que conside ado nemaloniu, bjau iu, g ubiu, šiu kščiu, neš ankiu y e c.
(Pikčilingis 1975: 21; KWT 1975: 79; LST 1988: 68; KTŽ 1990: 61; CODL 119: 201; LKE: 188; EDEL: 1997; СЛТ 2005: 521; DU 2007:
162; Jakai ienė 1999: 530; más sob e eu emismo éase. КРР 2003: 757758; DE 2003: iiixi; Jasiūnai ė 2005; Maджаева
2010: 5561; Niko ina 2015: 101
107; Пастухова 2017: 141–144).
Nega i amen e alo anas de cosas y enómenos di ec os nomb amien os es e i ado, ellos se uel en
p ohibidos y po lo an o se sus i uyen acep ablesnisis po las psicológicas, sociales, eligiosas, mo ales y k .
acciones in luencia. Eu emismo, con un nue o nomb e, como neu alizándose el e dade o nomb e de loik o o
enómeno, p o ocando una emoción nega i a (Niko ina 2015: 102103). Al eu emismo le ca ac e iza semán ica
inde inėžum, que sua iza la e aluación nega i a del obje o in ie níbel (Solodilo a, Соколова 2017: 74).
Eu emizmai cumple lo que se llama mecanismo de p o ección unción. En un caso es un psicológico mecanismo de
p o ección, que sš elnina nega i ią eacción (su okimą) más amplas semán ica palab as. caso Ki u es
asociacinis mecanismo de p o ección, que pe mi e des ia la a ención desde el obje o no deseado. y aunque no
odos eu emizmos pueden se conside ados e minos, sin emba go den o de cie o sis ema de e minología,
siendo pa e de la pe i e ia de ese sis ema, ellos ambién ienen su luga en ese sis ema. Pokliu ós en la
e minología sis ema eu emizmo pie de su eu emiškumo y se con ie e li e al en el nomb e de obje o o
enómeno nemalonaus (Majjae a 2010: 57, 60).
247Te minologija | 2019 | 26 shalina innecesa io pa a él expulsas?, Uoda. Así,
como se e de los sky elos denominaciones, se discu en casi odas
i bialmen e impo an es sis ema de ó ganos humanos g iauchos,
maumenos, ne os, diges imo, co azones y asos sanguíneos, espé, o ina,
ju imos, gene al de dangos, sin emba go geni ines sis ema o ganos
noliudoma, sus exhailenkiama. Es e dad, al ez cuán más en aquellas
imp esiones pasaba po mo e s geni ales o ganos denominaciones. Es o no
ue posible e i a esc ibiendo sob e mo e s physiology, en e medades,
emba azo y pa o. Aquí signi icóse p incipalmen e el médico A. Vileišis, quien
adujo lib ogelé Pa a mēs a muje es, las cuales quie en se sanas (1899
m.), quien, manding, ue anuome demandusi, ma 1906 m. apa eció su segunda
edición. Uno o o nomb e de los ó ganos sexuales p asp ūs a en anuncios
sob e di e sas o as en e medades. Ben cuán habamąja emá obs uía
médicos, que esc ibie on a ículos o lib oselos exclusi amen e sob e
en e medades ene eas. Sob e ellas esc ibiendo, desde luego, neišsi e ė
sin nomb es de ó ganos sexuales, sin emba go, hay que deci , que ellos
adquud inaban esos nomb es odaip byi i, i. i. sus casi no menciona o al
menos noconc e i i. Po ejemplo, A. Vileišis lib ogelėje Sob e blogąją ligą
a ba sy ilį ( acus) (1904) p incipalmen e usaba comunes pa es e gondos
(dažniausiai), nomb es de luga es e gondos. J. Bagdono lib ogelėje ¿Qué hay que sabe sob e las en e medades del sexo (1921) menciona sólo las pa es del sexo nomb e.
K. G inius ue ese médico, que ompie a mencionado el abú, populia men e
esc ibiendo no sólo sob e ales en e medades sexuales como sí ilis, ipe is,
sino ambién sob e, de sus p opias palab as diciendo, una de biau ias
acos umb amien os onanismo, o a mas u bación, que en onces dingoju
habias sido bas an e ecunas en las muje es cuidadoes í kėlęs cosa. Sob e
el habamąjimo a i icial del geni al susci amien o o pasi enkinimo sukėlimą
manzana di ginando geni os ó ganos su p epa ada a ículo en se u iliza más
del homb e y mo e s geni os de o ganos nomb amien os que an es de es o
menė ų médicos lib ogelėse. En ep es e médico edaguo ame pe iódico en
S eika a imp imdiamos pe sonas p egun as sob e di e sos asun os de salud
bu a y bas an e zapclausas sob e emas de sexo. Así, puede deci se, emas al menos cuan o dic aban y lec o es del pe iódico.
Como ya mencionado, las cues iones de géne o ano opo popula a inamojoje p ensa médica en ue unakiu
u o ookiu mane a odeinos, nu limi, po lo que y es a s i as e minų no hay mucho. Ben cuán os de ellos
escogidas de lib os o a ículos sob e en e medades sexuales. O iginalias lib oseles sob e es as
en e medades emi ie on los médicos An anas Ka alius (Vy as. Qué cada homb e debe sabe sob e sus
asun os de géne o, 1918), Agnie ė Amb aziejū ė-S eponai ienė (Ly ies slimības, 1919). Kelios lib ogelés
ue on e s inas. 1912 m. salió Oke -Blomo Què con ó el dėdė dak a as niño-giminaičiui (P adinės ly ies
klausimo s i ies žinios) ( ade nou ody as). 1919 m. apa eció P anašo4 aduc i Pa a imai homb es
ace ca de los emas del géne o Su pamokinimais, cómo exhin i niños los apa ecidos del géne o. 1901 m. salió
248 Palmi a Zemle ičiū ė Nomb es comunes de los ó ganos sexuales humanos
XIX a. pab.–XX a. p . lie u ių gydy ojų
populia inamuosiuose medicinos aš uose
J. Laukio e s as Idos C. C addock Tik as enybinis ida. Šią lib ogelę expeñó P. A ižonis. m. apa eció A.
Vileišio abajo Sob e la blogąją liga (sy ilį) o p ancus, 1915 m. 1904 P . Ma ulaicius Ly iškos en e medades
y cómo de ellas p o ege se (ž . ig. 1.) y 1920 m. J. Bagdono ¿Qué hay que sabe sob e en e medades del
sexo (ž . ig. 2). 1911 M. K. G inius publicó a ículos Apie onanizmą, Si ilis y 606, T ipe is 1910. Las muje es de
los nomb es de ó ganos sexuales encon ados A. Vileišio lib ogelía Pa a mės a las muje es, las cuales
quie en es a sanas. 4 Es e slapy a džiu i minėjo lie u is médicojs, medicina ciencia popula a in ojas
An anas Ka alius (18901932), 1909 m. sal ykęs į JAV. Más a menudo esc ibió de medicina y higiene, esc ibió y
adujo lib os médicos (plačiau é. LE X: 512).
1 ig. Knygelės Ly iškos en e medades y cómo p o ege se de ellas (1910) apael
249Te minología | 2019 | 26
2 pa . Knygelės Kas eikia žino i apie ly ies ligas (1921) i šelis
A ski ai eikė ų paminė i be eik 400 puslapių A. Ka aliaus knygą Ly ies
ciencia, isleis ą 1921 m. Chicagoe. El p opio au o sob e ella ši aip išsi a ė:
Pasi ody i pas lie u ius con shi okia lib o, na u almen e, eikējo mucho
d ąsos (p. ix). Y él numanąs esa su aląsos p ecio: Y yo sé que los elogios no
ecibi é: yo ellos y no espe o. <...> (p. ix). Esc ibí es e lib o a del o, que ya es
iempo y a los Li uanos in e esa se en asun os de géne o, po los cuales odo
senai susidomējo. Bandžiau ašy i aip, kad sup as ų ie, ku iems ši ą kny-
gą ski iu, – pap as iems žmonēms, ku ie manęs nuola os laiškais i asme-
el mundo ya niškai pide consejos en asun os de géne o (p. x). Es e a ículo
cons i uye obje o a XIX a. pab.XX a. p . médicos Li uanos
popula a inamuosien es esc i os médicos (búsgos, knygelėse y a ículos)
usa comunes ieji del homb e y ma e s ly inių o ganų denominaciones. El
250 Palmi a Zemle ičiū ė Nomb es comunes de los ó ganos sexuales humanos
XIX a. pab.–XX a. p . lie u ių gydy ojų
populia inamuosiuose medicinos aš uose
obje i o del a ículo de e mina los signi icados de esos nomb es y acla a
sus uen es de o igen. Con el in de es e obje i o se plan ean las siguien es
a eas: basado en el con ex o de uso de las denominaciones examinadas y, si
es necesa io, o as uen es (academío de lengua li uanas, li e a u a de
ana omía) de e mina , qué comunes ó ganos geni ales del homb e y de la
muje se apellidan con esas denominaciones; cla i e minologizados palab as
de i a lengua y e en uales é minos de nue a composición; pasma s y i
sa akilmių y s e imakilmių é minos de elación, algunos e minos
p oblemá icos medicininos signi icamien os, eu emizaciones, cono aciones cues iones.
Nag inėjan nomb es de ó ganos sexuales api ilciámonos desc i omasis
analí ico y g e inamasis mé odos. Esos nomb es se p esen an en con ex o
en la ase y en las abele as ade inamosias. En las úl imas imágenes se
pueden e odos discu idos nomb amien os y sus c onologinė aida.
Len elėse, sin nomb es del pe íodo in es iga i o, se indican la yniški y
ac uales nomb es de ó ganos sexuales. Vaisdumo dėlei da gi se p esen a
pañuelos de algunos lib os (o lib os) sob eelos, de esos lib os (o lib os) o
a ículos de páginaslapios con ellas ij uo asos a ados é minos.
BRIENEJI VYRO IR MOTERS
LITINI ORGAN PAVININMAI
Todas, del se humano an o del homb e, como de las mo es, sis ema del
o ganismo, aunque y iene nežymios o más b iskos di e encias sexuales, son
iguales, excep o el sis ema de ó ganos sexuales. Los homb es y las muje es
sis emas de ó ganos geni ales son comple amen e di e en es (ŽA 2005: 205).
Esos sis emas, más conc e amen e, sus denominaciones, obje i oinga
panag ina se po sepa ado. Es a ez ap ie o se sólo comunicisiais ųjų
nomb es de sis emas, aunque de ellos, e dad á deci , no hay gausu. Lo más
impo an e aquí ūpimi son esas denominaciones signi ica i os y cues iones
de o igen. Así dis inguidos pu amen e lie u iškos y nelie u iškos (s e imos)
nomb es de o igen. Los p ime os po su pa e a aún se di iden según a lo que,
en i iosas o esc i omosas uen es, aquellos palab as ixios médicos usóbanas medicinines signi icados.
Lie u iškos kilmės pa adinimai Jie es i d ejopi es o depende de lo que, cuál
esos pa adinimos uen e de o igen. Se Di iden i iosios y ašomosios
nomb es de lengua. A es os šliejasi o a una condicional […] compues os
denominaciones g upelė. Es os nomb es de nomb es de lamenos uen es
de o igen son di e en es uno puede se omado de i o, o o de esc i o de
la lengua.
251Te minología | 2019 | 26
GIVOSIOS LABOROS PONDINALAIOS
Jų médicos usaban gausiusiai. Es o, po supues o, lėmė anónimos ad esa as sencos,
medicina cien í icas nėjęs, homb e. Gác e os médicos conocimien os p ocu a on
p esen a populia men e, cla amen e, en o o sen ido, enía usa cuan o más
palab as, las cuales se ían conocidas y las cuales en as ų sus ex os lec o es.
Gí o os humanos geni ales o gans (la . o gano geni alia) en sus ex os llamaban
kele iopai, no malmen e compues os d ižodžiais nomb inimais. Gėdas pa es (ž . 1
len elę) descubie as A. Vileišio en 1904 m. lib ogelėje sob e sí ilį: Jeigu-gi quien y
pasid ąsy ų consien ia con al del odo él desconocida muje , es él obligado, en
cada, acon ezcan an es sus iendo, bien aplii a se su g ė d o s d a l in o, si no hay en
ella ku -no s plyšių o jiazdeles, y si hay, es mejo noussii i; susiėjus-gi hay que
nea bu inai bien numazgo i g ėd o s d a l en BL 1904 21; I ši eip en einan con yomas,
puliai con pozois de skauduolos, que mal adai en e medad ocu ida, a menudo es i en
g ėd o s d a l i ų, cae en el homb e g ėd o s d a l i ų, ku s i zazik ečia badąja liga, si en
es as pa es de él hay splaišimas o ždelės BL 1904 9 (ž . pa . 3.).
Es e nomb e, po cie o, se encuen a sólo en su abajo, aunque ien isinį e gondos
e miną mo e s ex e nas ly inių o ganų signi icado aún es a ojęs S . Ma ulai is 1913 m.
Medicinoje y na oje publicba e a ículo Ana omías, izijoganų signi icado. Ges ións el
logijos, pa ologijos bei chemijos lie u iška e minologija“. Šis žodis gy o-
joje kalboje (Ka klėnai, Salamies is, G ūžiai) žinomas „išo inių ly ies o -
hablamonio de las palab as e minologiza on. La palab a e gonda es aki aizdi
eu emizaciones ap aiška. Es a palab a eemplaza e dade o el nomb e de o ganos, ma
úl imoio į a dijamo concep ą ano me o pe sonas aún alo aba como ulga ią, gėdingą,
nepado ią y pan. Como señala E alda Jakai ienė, en muchas lenguas ulga ismos se
conside an los nomb es de cie os ó ganos, p ocesos isiológicos (Jakai ienė 2009: 161). Y en
es e caso los geni ales sus i u o e guda es una nega i a de e aluación emocional5 palab a,
pe o, po o a pa e, es elnes, pado ios ausies ne ėžian is (Jakai ienė 2009: 161). 5 Más
ampliamen e sob e las palab as emocional componen e del signi icado é. Guda ičius 2007:
8389. 3 ig. Te minas e gudas dalys A. Vileišio lib ogelėje Sob e la maląją ligą o si ilį
( enchus) (1904)
252 Palmi a Zemle ičiū ė Nomb es comunes de los ó ganos sexuales humanos
XIX a. pab.–XX a. p . lie u ių gydy ojų
populia inamuosiuose medicinos aš uose
J. Bagdonas, A. Ka alius geni ales o ganus ing esa adio é mino pa es de
sexo (ž . 1 len elę), y A. Amb aziejū ė-S eponai ienė pa s sexuales (ž . 1
len elę): Abelns muumenos sis ema es upp inamien o, šal os maudynēs,
plo imas de pa s de sexualidad d ū inančiomis gyduolēm y ly ējimas adecuadamen e adap ado
mašnelei p ilaiky i maišiuko (suspenso y) – ai isa, kas eikalinga da y i“ PV
1919 176;
S eca ai p o ege necesa iamen e hay que limpiamen e man ene l y i e s d a l y s
Ly Lig 4; T ipe is apa ece despues de unos días apsik ė us y įsi ie eix en que de
homb es l y i e s d a l i ų ima ekė i pūliai a menudo con skaudėjimu, degėjimu y
niežėjimu, y a eces y sin ellos Ly Lig 3; 1921 Už , la en e medad comienza aquella en
la cual po ilisk e bė si si si si si si seclos. Si ese ocu ió en las pa es geni ales, a
desde geni ales y comienza LL 1919 7. Rūšinis dėmuo ly inis gene almen e usado y de
o os médicos. O gano signi icadome K. G iniaus ad e imien os ijsuo i e minai
a ijuojan es disposi i os, in aisai, in aisos, disposi i os, A. Vileišio disposi i os.
Leyes signi icado cas equipado médicos especializa on adap ando ana omía a
necesidad. Minė i a ijuojan es kinininieja dėmenys suelen a con especiesinio
dėmeniu ly is: ly ies in aisai, ly ies į aisai (ž . 4 ig.), ly ies in aisas, ly ies į aisai
(ž . 1 len elę): Aišku, jogei susipo inimas y iškio su mo e iške am es, idan
muchos sein ų žmonių eislė. Pa a hay y in aisai del sexo S k 1910 12 2; Žmogus, o
ambiénogi kaiku ie e animales, neka ą bando la na u aleza p igau i, quie e de
sexo í de iceų ene solo smagu ia imų uen e, na, i es po eso pabaus i S k
1910 12 2;
Jie, así deci lo, mismo solos sí mismos zasziganėdina besi ainiodami in aisas de sexo con manos o
cualesquie a o as cosasi as S k 1910 12 2; P ie sex ies in aisų be eikalo nesily ė i, kelnių kišeniai užsiu i
S k 1910 12 5; Buk isu kame š a us. Nadad los apa a os sexuales al menos en agua con muilo kuo ankiausiai,
pa a no queda ía en ellos ni un a de inmundicia S k 1911 1 6. 4 ig. Te minas del sexo disposi i osai J. Bagdono
en a ículo P ancuzligė o pik oji liga (lo yniszkai syphilis)
259Te minología | 2019 | 26
Rodos na u aleza pada ē inadmisible e o ą, alocindoma ales cos osos o gans, los
cuales absoluu í icamen e eque idos asēs man enimien o, ales neap esugo oj
luga . Ellos debē ų se colocados en un luga bien p o egido, an-así como son
colocados los ó ganos ep oduc i es emenines, o a ai PV 1919 20.
No siė ų señala a ención a los e minos pa a u os en los di e en es 1919 y
1921 m. ex os del mismo au o (A. Ka aliaus) ly iška sis ema y el géne o
apa a as así como su elación. De la p esen ada ilus acinio ase se puede
numanya , que el é mino ly iška sis ema u ilizado ly inių o ganų sis emos
signi icado. ¿Y qué con el apa a o sexual? 1921 m. lib oje Ly ies mokslas
e mininai homb e ly ies apa a as, mo e s ly ies apa a as a lib ogos sky elių
pa adinimais. ¿Se puede alega que el au o apa a o la usaba como sinónimo del
sis ema? Manding, es posible, si bas uémonos ac uales da os enciklopédicos, plg.
apa a as humano de una alguna des ino ó ganos de odo (VLE 2001: 631). Pe o, po
o a banda, pe šasi y ki okia men is, i. i. que e minis homb e sex i apa a a,
mo e s sex i apa a a au o ius podia llama y homb e sexinius o ganus, y
mo e s sexinius o ganus. De lo que dicho ha sido, ob iamen e, que p es ados
é minos aún no e an ca ac e ís icos del pe íodo in es iga i o comunes
mic osis emas de denominaciones de los ó ganos sexuales del homb e y de la
muje . Los médicos in en a on e si la léxica de su lengua y les ue muy bien.
IŠVADOS
1. XIX a. pab.XX a. p . li u io médicos abunda on esc ibie on di e sosas
en e medades y sus a amien o así como p o ilác ica, higiene, sani a ía
y o as en ese momen o opias cues iones de salud en lib os, knygelėse y
pe iodizada p ado. Ly inių o ganų sis ema y sus en e medades ue una de
esas a as abuis inių emá, con las que e i ó esc ibi incluso y los mismos
médicos. Apa eció sólo unos pocos lib os de lib os y a ículos sob e
geni ales en e medades, en los que se u iliza geni ales o ganos
denominaciones. Ano me o medicina p ado en el sexo y odas con ella
elacionadas cues iones e a como ne ašy as abu, ellos ue on ci cuninami,
ne e ai incluso y ly iniai o ganas, con ellos elacionados isiologiai p ocesos
o ly inės en e medades į a dijami indi ec amen e (eu emizuojami),
s igma izuojami. De o adosi emocialmen e-exp esi amen e cono uados
nomb es, me á o as. En gene al sob e el sis ema de ó ganos sexuales al
menos cuan o más de alladamen e de odo no ue esc i o, aunque
co espondien es emas lib oselėse ue on discu idos odos o os
i ibiamen e impo an es ó ganos humanos y sus sis emas. Las cues iones de L i en la en onces popula izamojoje p ensa médica ue on unookiu u o ookiu mane a mu ilimi, po lo que y es a s i as e minos no hay mucho.
260 Palmi a Zemle ičiū ė Nomb es comunes de los ó ganos sexuales humanos
XIX a. pab.–XX a. p . lie u ių gydy ojų
populia inamuosiuose medicinos aš uose
2.Sep yniolikoje i as de di e en e olumen de uen es (knygų, knygelių,
a iklių) sob e as a d i diezm is, p incipalmen e sudė inių, denominaciones
(įskai an sus a ias), po los cuales médicos llamados comunesieji homb e y
mo e s geni ales o ganos. Esas denominaciones ing esadas cua o
concep os de ana omía o gano geni alia, pe ineum, glandula geni alis, game a.
3. Gydy ojams, ašiusiems kalbamąja ema, iškilo neleng as užda inys –
isų pi ma e minų paieška i jų a anka. Pi miausia gydy ojai, žinoma,
ęžėsi en la i a lengua y en ella buscaba adecuadas palab as a los deseados
concep os ing esa . Gy oji lengua ue p incipal uen e de nomb es de Li u iškų
bend ųjų homb e y mo e s ly inių o ganų. Delį de las palab as de esa lengua médicos
e minologiza on, po ejemplo, e gonda ( e minus e gonidos dalys ly iniai
o ganai), de iceas ( e mis gén ies de icei ly iniai o ganai), į aisa ( e minai y ų
linės į aisos „ y o ly iniai o ganai“, mo e ų eislinės į aisos „mo e s ly iniai
o ganai“), na elis ( e minas eislinis na elis „game a“).
eis4. O o impo an e uen e de nomb amien os in es iga i os ue lengua
esc i a. Un poco an o al asun o e minimía los médicos oma on palab as de
uen es esc i as, po ejemplo, gilė ( e minos ly iška gilė dauginio sis ema liauka,
ly inė liauka). 5. Nelie u iškos o igen habamieji nomb amien os casi noūdingi as a
sólo eje as skolinių g eikiškos kilmės sis ema ( e minas ly iška sis ema) y
o ganas ( e minai ly ies o ganai, ly iniai o ganai, ly iški o ganai, eisimosi o ganai)
así como la yniškos kilmės apa a as ( e minas ly ies apa a as), que an de los
p incipales é minos compues os. A aca ina a ención en lo que que skoliniu ó gano
médicos encon a on y suas, Li u ichas, pakai ų, los cuales usaban mucho más
ecuen e que menė ą skolinį. Tam noebejo inai in luencia enía des ina a as
medicinialmen e nep ap usés lec i ojas, po lo que, que es e en as ų él ad eso o
ex o médico, médicos, p e isiblemen e, se es o za on escoge ales palab as, que
la mayo ía se ía conocidos y pe cep ibles. 6. Ne adę gy ojoj o ašomojoj, asígi y
en ex anim idiomas adecuados de palab as geni ais ó ganos nomb i i médicos ellos
kū ė e minus. Debido a uno u o o é mino mencionado en es e a ículo au o azgo
esol e es di ícil, pe o de ales, nujai nukal ųjų, e minos se ía posible
menciona que y A. Vileišio a o pa e de e gonda, K. G iniaus eislinį na elį, P .
Ma ulaicio ly išką gilę. 7. Ti iamíos XIX a. pab.XX a. p . médicos esc i os, manding,
ue on bene p ime os popula a inamieji medicina ciencia uen es, sua dę esa
enc yp um, baugumo, nepado umo sk ais ę, muchoselį amžių dengusią odo, lo que
elacionado con el sexo. Colbamaisiais esc i os li u io médicos educé sence a
cui i oja en cues iones de géne o. En ellas apa eció comúns del homb e y de la
eme nomb es de los ó ganos sexuales. Po supues o, la mayo ía de esos apellidos
así y queda on įmžin-
261Te minology | 2019 | 26 i ųjų aš ų páginas, y es o pa e de e minología
médica his ó ica, pe o el é mino geni al o ganas puikiausiai p igio y
ebe a ojado en la ac ual nomenkla u ación de ana omía.
ŠALTINIAI
AK – [Vais ininkas (Dak a as)]. Apie kole ą. – Kaip a sigin i nů Kole os i ki i Naudingi skai ymai, Tilžė,
1893, 14–27.
BL – Apie blogąją ligą a ba sy ilį (p ancus). Pagal d- o M. Člėno o eikalėlį su aisė d- as A. V., Tilžėje,
1904.
Ly L – [D- as F. Ma ulai is]. Ly iškos Ligos i Kaip nuo jų apsisaugo i. Pa ašē D- as F. Ma ulai is. An a, pe -
žiu ē a i page in a laida, So Bos on, Mass, 1910.
[D- as F. Ma ulai is]. Ly iškos Ligos i Kaip nuo jų apsisaugo i. Pa ašē D- as F. Ma ulai is. An a, pe žiu ē a
i page in a laida, So Bos on, Mass, 1915.
Ly Lig – Kas eikia žino i apie ly ies ligas. Ve ė iš okiečių kalbos D- as J. Bagdonas, Kaunas, 1920.
LL – D- as AS-nė. Ly ies ligos, Kaunas, 1919.
LM – Ly ies mokslas. Pa ašē A. J. Ka alius, M. D., Chicago, Ill.: Wes Side P ess, 1921.
NG – Naminis gydy ojas: T umpas ap ašymas p asčiausių ligų i p asčiausių ais ų ko oje su jomis. D. 1. Apie
žmonių ligas i jų gydymą. Su aisė D- as A. Vileišis, Seinai, 1908.
PD – D- as Oke -Blom. Ką pasakojo dėdė dak a as aikui-giminaičiui. (P adinės ly ies klausimo s i ies žinios),
Vilnius, 1912.
PM – An anas Vileišis. Pa a mės mo e ims, ku ios no i bu i s eikos. Pagal Zielčaka pa ašē D . A. V., Tilžēje,
1899.
Pa a mės mo e ims, ku ios no i bu i s eikos. Pagal Zielčaka pa ašė d . A. Vileišis. 2-oji laida, Vilnius, 1906.
Psn – [D- as A. Ske e is]. Š a umas i s eika a. – Pasiun inys 6, 1912, 184–186.
PV – Wm. J. Robinson, M. D. Pa a imai y ams apie ly ies dalykus. Su pamokinimais, kaip aiškin i aikams
ly ies apsi eiškimus. Au o iui leidus e ē P anašas, New Yo k, 1919.
S k – [D- as K. G inius]. Apie onanizmą. – S eika a 12, 1910, 1–6.
[D- as K. G inius]. Si ilis i „606“. – S eika a 1, 1911, 1–8.
U – [J. Slibinas]. P ancuzligė a ba pik oji liga (lo yniszkai – syphilis). – Ukinįkas 6 i 7, 1892, 230–237.
V p – [Hygiėnos a nas]. Alkogolis i alkogolizmas. – Va pas 9 i 10, 1895, 155–157.
LITERATŪRA
CODL 1997: The Concise Ox o d Dic iona y o Linguis ics. P. H. Ma hews, Ox o d, New Yo k.
DE 2003: A Dic iona y o Euphemisms. How no o say wha you mean. R. W. Holde , New Yo k: Ox o d
Uni e si y P ess.
2007: Duden Deu sches DU Uni e salwö e buch 6. übe a bei e e und e wei e e Au lage. He ausgegeben on
de Duden edak ion, Mannheim, Leipzig, Wien, Zü ich: Duden e lag. EDEL 1999: An e ymological dic iona y o he
english language by he Re . Wal e W. Skea , Ox o d: A he
Cla endon P ess.
Gai enis K. 2014 [1991]: Lie u iškų e minų aizdingumo cues iónimu. Gai enis K. Rink iniai esc i os. Suda ė J.
Gai eny ė-Bu le , Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o, 189194. Guda ičius A. 2000: E noling is ica, Šiauliai:
Uni e sidad de Šiaulių. Guda ičius A. 2007: G e inamoji semán ica, Šiauliai: VšĮ Šiaulių uni e si a ios publykla.
Jakai ienė E. 2009: Leksikologija, Vilnius: Vilniaus uni e si ys edykla. Jasiūnai ė B. 2005: Eu emizmai a mėse bei
au osakoje: p oblemos y pe spec i as. Bal is ica, 6 apéndice, KTŽ 1990: Gai enis K., Keinys S . Kalbo y os
e minos Dic iona y, Kaunas: Š iesa. K ašy ė R. 2005: Mokomasis e minologijos žodynėlis, Šiauliai: VšĮ Šiaulių
101–117.
Keinys S . 2005 [1975]: P iesaginė lie u iškų e minų da yba. – Keinys S . Daba inė lie u ių e minologija,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 21–76.
uni e si e o leidykla. KWT 1975: Kleines Wö e buch sp achwissenscha liche Te mini, Leipzig: VEB
Bibliog aphisches Ins i u .
262 Palmi a Zemle ičiū ė Nomb es comunes de los ó ganos sexuales humanos
XIX a. pab.–XX a. p . lie u ių gydy ojų
populia inamuosiuose medicinos aš uose
LE 1957: Lie u ių enciklopedija X, So. Bos on, Mass: Li u ias enciklopedías imp en a. LKE 1999: Lie u ių
kalbos enciklopedija. Pa engė K. Mo kūnas, Vilnius: Mokslo y enciklopedías ins i u o de publicación.
LKŽe Lie u ių kalbos žodynas (IXX, 19412002), e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005.
P iega po in e ne : www.lkz.l
LST 1988: Lexikon sp achwissenscha liche Te mini, Leipzig: VEB Bibliog aphisches Ins i u . Macienė J.
2005: Deminu y ų s ilis ika, Šiauliai: Šiaulių uni e si e as. MedŽ 1980: As auskas V., Biziule ičius S.,
Pa ilonis S., Vai ila ičius A., Vileišis A. Medicinos e minos diccionas, Vilnius: Mokslas.
Mi ke ičienė A. 2015: Algunos aspec os de la sinonimía de é minos. Te minología 22, 3960. Pikčilingis J. 1975:
Li u ians kalbos s ilis ika II, Vilnius: Mokslas. Ska džius P . 1996: Rink iniai aš ai 1: Lie u ių kalbos žodžių
da yba, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
Sme ona M. 2015: Li u ias palab as eu emizmai: aiška i mo y acija. Dac a o dise ación, Vilnius. P ieiga po
in e ne : h ps://epublica ions. u.l /objec /elaba:8283971/index.h ml. VLE 2001: Visuo inė lie u ių enciklopedija
I, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. ŽA 2005: S opus R., Tamašauskas K. A., Paužienė N.
Žmogaus ana omija, Kaunas: Vi ae Li e a. ŽAF 2014: Anuse ičienė O. V, Cibas P., Lilienė L. Humano ana omía y
isiología, Kaunas.
КРР 2003: Культура русской речи. Энциклопедический словарь-справочник, Москва: Флинта Наука.
Маджаева С. И. 2010: Эвфемизация как способ пополнения медицинской терминологии. – Гумани-
тарные исследования 3(35), Астрахань: Астраханский государственный университет, 55–61. Доступ
a a és de in e ne : h ps://elib a y. u/i em.asp?id=15260446.
Никитина И. Н. 2015: Теоретические основы изучения эвфемии. – Актуальные проблемы лингвистики
переводоведения и педагогики 1(2), Самара: Самарский государственный экономический университет,
101–107. Acceso ía in e ne : h ps://elib a y. u/i em.asp?id=26901789.
Пастухова О. Д. 2017: Об эвфемизмах и табу. – Филологические науки. Вопросы теории и практики,
Tambo s: Грамота, No 11(77): en 3-х ч., ч. 1, 141–144. Acceso a a és de in e ne :
h p://g amo a.ne / ma e ials/2/2017/11-1/38.h ml.
СЛТ 2005: Ахманова О. С. Словарь лингвистических терминов, Москва: КомКнига.
Солодилова И. А., Соколова Т. Ю. 2017: Критерии идентификации эвфемизмов. – Вестник оренбург-
ского государственного университета 11(211), Оренбург: Оренбургскийо государственный универси-
e , 7378. Acceso ía in e ne : h ps://elib a y. u/i em.asp?id=32274049. COMMON NAMES OF HuMAN
GENITALS IN THE POPULAR MEDICAL WRITINGS BY LITHUANIAN MEDICAL DOCTORS OF THE LATE 19TH
AND EARLY 20TH CENTURIES
Summa y
The a icle analiza common names o male and emale geni als used by Li huanian medical
doc o s in he popula medical w i ings (books, bookle s and a icles) o he la e 19 h
and ea ly 20 h cen u ies. The meanings o hese names a e iden i ied based on he
con ex o hei use and o he sou ces ( he Academic Dic iona y o he Li huanian
Language, ana omy li e a u e), and he e ymological sou ces a e de e mined. In his
pe iod, Li huanian medical doc o s w o e a lo abou a ious diseases, hei ea men
and p e en ion, hygiene, sani a ion, and o he delica e heal h issues o he ime.
Howe e , he geni al sys em and i s diseases was one o ew aboo opics ha e en
doc o s a oided w i ing o w i e abou . The e o e, he e minology o his ield is
sca ce. Only ew publica ions abou geni al diseases used some names o geni als.
Au ho s o en named hese o gans and ela ed physiological p ocesses o geni al
diseases indi ec ly (euphemized hem), and s igma ized hem.
263Te minología | 2019 | 26
In se en een sou ces s udied, a ound wen y mos ly composi e names (including hei
a ia ions) we e ound ha doc o s used o name gene al male and emale geni als.
They named ou ana omical concep s o gano geni alia, pe ineum, glandula geni alis,
game a.
Doc o s w i ing abou his opic aced a challenge in sea ching and selec ing he e ms.
The main sou ce o he Li huanian common names o male and emale geni als was
colloquial language. Doc o s e minologized a pa o he wo ds o he colloquial language,
e.g., gėda ( e m gėdos dalys geni als), į aisas ( e m ly ies į aisai geni als), į aisa ( e ms
y ų eislinės į aisos, mo e ų eislinės į aisos), na elis ( e m eislinis na elis game e (a
ma u e ep oduc i e cell)). Ano he impo an sou ce o hose names was w i en
language. Doc o s adop ed some e minology om w i en sou ces, e.g. gilė ( e m ly iška
gilė ep oduc i e sys em gland, gonad).
The geni al names o non-Li huanian o igin we e a he uncommon. Only h ee loanwo ds o
G eek o igin, sis ema ( e m ly iška sis ema) and o ganas ( e ms ly ies o gane, ly iniai
o gane, ly iški o gane, eisimosi o gane), and La in o igin, apa a as ganas and used hem
( e m ly ies apa a as) – we e ound ha se e as main componen s o composi e
e ms. I is no ewo hy ha doc o s ound Li huanian subs i u es o he loanwo d o -
mo e o en han he la e . This was mainly due o he medical illi e acy o he eade s o
hei ex s. Au ho s, e y likely, a emp ed o selec wo ds ha he majo i y o eade s
would ecognize and comp ehend. I doc o s could no ind sui able wo ds o name geni als
in colloquial, w i en o o eign language, hey c ea ed he e ms hemsel es. Examples o
such newly made e ms a e e gondos pa e geni als by An anas Vileišis, eislinis na elis
game e by Kazys G inius, and ly iška gilė gonad by P anas Ma ulai is. The w i ings o
doc o s o he la e 19 h and ea ly 20 h cen u ies we e some o he i s popula sou ces
o medical science ha dis up ed sec ecy, ea , and indecency accompanying all ques ions
ela ed o sexual heal h. In hese w i ings, doc o s we e educing hei o dina y eade s on
sexual heal h. In hese w i ings, he i s common names o male and emale geni als
appea ed. Aunque mos o hose e ms ha e no became es ablished and ha e emained
pa o his o ical medical e minology, he e m ly ies o ganas is s ill used in he
con empo a y ana omical nomencla u e.
Recibió 2019-09-18
Palmi a Zemle ičiū ė
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E. poš a [email p o ec ed]