scieee Open visual document viewer

Bendrieji žmogaus lytinių organų pavadinimai XIX a. pab. – XX a. pr. lietuvių gydytojų populiarinamuosiuose medicinos raštuose

Palmira Zemlevičiūtė

Abstract

    The article analyses common names of human genitals used by Lithuanian medical doctors in the popularized medical writings (books, booklets and articles) of the late 19th and early 20th centuries. The meanings of these names are identified based on the context of their use and other sources (the Academic Dictionary of the Lithuanian Language, anatomy literature), and the etymological sources are determined (colloquial, written and foreign languages). Questions of the relationship between endogenous and exogenous terms, creation of new terms, problematic meanings of some terms, connotations, terminologization, and euphemization are discussed.

Full text

244 Palmi a Zemle ičiū ė Nomb es comunes de los ó ganos sexuales humanos XIX a. pab.–XX a. p . lie u ių gydy ojų populia inamuosiuose medicinos aš uose doi.o g/10.35321/ e m26-12 Nomenadas comunes de los ó ganos sexuales humanos XIX a. pab.XX a. p . li uanos médicos en popula iza amuosios esc i os médicos PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ Lie u ių kalbos ins i u as ANOTACIÓN el El a ículo analiza XIX. pab. pab.XX a. p . los médicos li uanos popula izamuosios en esc i os médicos (búsquegos, lib ogelėse y a ículos) consumi comun ieji nomb es de ó ganos sexuales humanos se de e minan los signi icados de esos nomb es, basado en sus elaciones de consumo y según sea necesa io o as deminiu lie u ių kalbos žodynu, ana omijos li e a ū a), išsiaiškinami pa adi- nimų kilmės šal iniai (gy oji kalba, ašomoji kalba, s e imos kalbos), s a s o- uen es (akami sa akilmių y s e imakilmių e minos, cues iones de composición de nue os e minos, algunos de e minos p oblemá icos, e minologizaciones, eu emizaciones, conno aciones. ESMINIAI VOZŽIAI: é mino, nomb amien o, abu, eu emizmo, medicina, salud, geni al ó gano, i oji habla, esc i omoji habla, signi icación, kilmė. ABSTRACT Los Es ados miemb os debe án: The a icle analiza common names o human geni als used by Li huanian medical doc o s in he popula ized medical w i ings (books, bookle s and a icles) o he la e 19 h and ea ly 20 h cen u ies. The meanings o hese names a e iden i ied based on he con ex o hei use and o he sou ces ( he Academic Dic iona y o he Li huanian Language, ana omy li e a u e), and he e ymological sou ces a e de e mined (colloquial, w i en and o eign languages). Ques ions o he ela ionship be ween endogenous and exogenous e ms, c ea ion o new e ms, p oblema ic meanings o some e ms, conno a ions, e minologiza ion, and euphemiza ion a e discussed. KEYWORDS: e m, name, aboo, euphemism, medicine, heal h, geni als, colloquial language, w i en language, meaning, o igin. 245Te minología | 2019 | 26 Po muchos siglos gili yla dengē odo, lo que oque el géne o P anašas, PV 1919 7 ĮVADINS PASTABOS XIX. pab.XX a. p . ue popula amosios medicina p ados a ance me as. Ligas y su a amien o así como p o ilác ica, higiene, sani a ía y o as cues iones gausiai esc ibé amosos médicos de la época de las sociedades li uanas Pe as A ižonis (186751939), Juozas Bagdonas (18661950), Jonas Basana ičius (18511927), Vinciejus D augelis (18881899), Kazys G inius (1866i ka), Kudas (185818), S asys Ma ulai is (18661956), An anas Vileiš (185619 y k . Imp en ada di e sa olume a o iginalales y e s ines lib os médicos, a la pe iodizada p adoe pasipylé a ículos de isokiais anuome opiais cues iones de salud. Sublimínicas emá icas ué muy amplias esc i a sob e con agiamosas, qui ú gicas y auma ologicas, de los ó ganos diges i os, piel, ne es, oídos, nosies y ga glías, de los ó ganos espi a o ios, ojos, ginecologines y obs e ines, psicines, co azones y asos sanguíneos, den ís y o nos así como o as en e medades de los se es humanos, sus causas, signos, a amien o y p o ilaxis, en e meños, medicina ollies y a amien o domés ico, kikiu cul i o y supe isión, akuşe ía, ginecología, homeopa ía, ana omía, isiología y e c. Gausumu des acó sepa binas sob e in eccines en e medades y higiená y sani a ía es o e a de unas de las más g andes y doludžiaos de ese iempo país p oblemas del ámbi o de salud. Ghana ac uali ue alcohol y abaco daños a la salud humana p oblema. En o os emas esc i a algo menos. Lies cues iones ue on una de esas ela i amen e a as anuome g ilden ų emas. Los Es ados Unidos de Amé ica de los li uanos sociedad ac i is a, lib onešys, médico P anas Ma ulai is (18761951) 1910 m. En Bos on isleis oje lib ogelėje Ly iškos Ligos y Cómo de ellos apsisegui esc ibió: Ly iškus klausimus nē a pa anku apkalbē i spaudoje. Tie asun os po muchosel años se man ienen bajo igno anza sk ais e: ē ai sob e ellos no habla niños, mokin ojai mokiniams, jaunuomenē dasižino sólo de pu inos e smių, desde y esnių paleis u ių, desde из i kusių sus amigos. Tokis sociedadēs apazionamien o hacia un impo an e cues ionamien o es muy kenksmingis d augijai1 (Ly L 1910: 3). Dešim mečiu más a de apa ecido en el lib o del médico An ano Ka aliaus Ly ies mokslas (1921 m.) a dlei llegamos, que ly ies dalykai ue y aún ebē a cuál es plynia, en la cual baugu įsileis i, cuya mayo ía da iz olo 1 S aipsnyje ci ojados uen es en lengua p esen edama au en iška y ne a aisy. 246 Palmi a Zemle ičiū ė Nomb es comunes de los ó ganos sexuales humanos XIX a. pab.–XX a. p . lie u ių gydy ojų populia inamuosiuose medicinos aš uose eme ás. Li is siemp e ha sido ce ada a ocos ųšies sk ais ēmis; da y hoy enemos bas an e cau elos le an a esa co ina, po que da muje ēs emisi abie osi sob e emas de sexo habē i (LM 1921: 1). Así sexo y las ma e ias médicas y de salud elacionadas con ella du an e mucho iempo ue como un no esc i o abú2. Ne echas geni ales, con ellos elacionados p ocesos isiológicos o en e medad geni al ing esados indi ec amen e, sus i uidos po o as palab as, po ejemplo, geni ales llamados e gondas dalimis, gimda mo inėle, gumbu, mens uales audonąja liga, žiedais, skalbiniais, sí ilis blogąja, pik ąja, bijau iąja, p as a liga, gono ėja a ekliu y k ., a ian an o, eu em3 (plačiau sob e mo e s y eu emismos de los ó ganos geni ales del homb e éase. Sme ona 2015: 122131; sob e ly ines negala imien os y en e medades eu emismo ž . Sme- ona 2015: 131–137), s igma izuojami (plačiau apie kalbines s igmas ž . Солодилова, Соколова 2017: 75–77). Cabe señala , que es as cues iones e adie on esc ibi incluso y los mismos médicos. Pasclaidándose el habla me o popula izamo os imp esiones médicas no ado que sob e el sis ema de ó ganos sexuales de odo no ue esc i o, aunque co espondien es emas lib oselías ue on discu iéndose odos o os o ga ai humanos, Pajau imo in aisai a ba o ganai, Į aisai malgiui mal i, kuna sang e y cómo él eka po musu, Apie plaučius i nai i jų sis emos. Pa yzdžiui, S asio Ma ulaičio knygelėje Kaip su aisy as żmogaus kunas (1901) y a okie sky iai: Kaulai, Raumens, Smegens i ne - k ėpa ima, Kokiu budu kunas p a2 Debido a azones do o inių, eligiones y de o o ipo (nekalbinių) su gięs d audimas o e asiones amem concep os ( abuis ines) llama los po sus e dade os nomb es. Los úl imos suelen sus i ui se o as palab as eu emizmais (KWT 1975: 266267; LST 1988: 242; KTŽ 1990: 203; da plg. СЛТ 2005: 467; más amplamen e ž . КРР 2003: 700–701). 3 Eu emismo llamado indi ec o, neu alnis, esbelnes palab a a daik u o eiškini nomb i egian di ec amen e in oca aquella daik á o eiškinį, que conside ado nemaloniu, bjau iu, g ubiu, šiu kščiu, neš ankiu y e c. (Pikčilingis 1975: 21; KWT 1975: 79; LST 1988: 68; KTŽ 1990: 61; CODL 119: 201; LKE: 188; EDEL: 1997; СЛТ 2005: 521; DU 2007: 162; Jakai ienė 1999: 530; más sob e eu emismo éase. КРР 2003: 757758; DE 2003: iiixi; Jasiūnai ė 2005; Maджаева 2010: 5561; Niko ina 2015: 101 107; Пастухова 2017: 141–144). Nega i amen e alo anas de cosas y enómenos di ec os nomb amien os es e i ado, ellos se uel en p ohibidos y po lo an o se sus i uyen acep ablesnisis po las psicológicas, sociales, eligiosas, mo ales y k . acciones in luencia. Eu emismo, con un nue o nomb e, como neu alizándose el e dade o nomb e de loik o o enómeno, p o ocando una emoción nega i a (Niko ina 2015: 102103). Al eu emismo le ca ac e iza semán ica inde inėžum, que sua iza la e aluación nega i a del obje o in ie níbel (Solodilo a, Соколова 2017: 74). Eu emizmai cumple lo que se llama mecanismo de p o ección unción. En un caso es un psicológico mecanismo de p o ección, que sš elnina nega i ią eacción (su okimą) más amplas semán ica palab as. caso Ki u es asociacinis mecanismo de p o ección, que pe mi e des ia la a ención desde el obje o no deseado. y aunque no odos eu emizmos pueden se conside ados e minos, sin emba go den o de cie o sis ema de e minología, siendo pa e de la pe i e ia de ese sis ema, ellos ambién ienen su luga en ese sis ema. Pokliu ós en la e minología sis ema eu emizmo pie de su eu emiškumo y se con ie e li e al en el nomb e de obje o o enómeno nemalonaus (Majjae a 2010: 57, 60). 247Te minologija | 2019 | 26 shalina innecesa io pa a él expulsas?, Uoda. Así, como se e de los sky elos denominaciones, se discu en casi odas i bialmen e impo an es sis ema de ó ganos humanos g iauchos, maumenos, ne os, diges imo, co azones y asos sanguíneos, espé, o ina, ju imos, gene al de dangos, sin emba go geni ines sis ema o ganos noliudoma, sus exhailenkiama. Es e dad, al ez cuán más en aquellas imp esiones pasaba po mo e s geni ales o ganos denominaciones. Es o no ue posible e i a esc ibiendo sob e mo e s physiology, en e medades, emba azo y pa o. Aquí signi icóse p incipalmen e el médico A. Vileišis, quien adujo lib ogelé Pa a mēs a muje es, las cuales quie en se sanas (1899 m.), quien, manding, ue anuome demandusi, ma 1906 m. apa eció su segunda edición. Uno o o nomb e de los ó ganos sexuales p asp ūs a en anuncios sob e di e sas o as en e medades. Ben cuán habamąja emá obs uía médicos, que esc ibie on a ículos o lib oselos exclusi amen e sob e en e medades ene eas. Sob e ellas esc ibiendo, desde luego, neišsi e ė sin nomb es de ó ganos sexuales, sin emba go, hay que deci , que ellos adquud inaban esos nomb es odaip byi i, i. i. sus casi no menciona o al menos noconc e i i. Po ejemplo, A. Vileišis lib ogelėje Sob e blogąją ligą a ba sy ilį ( acus) (1904) p incipalmen e usaba comunes pa es e gondos (dažniausiai), nomb es de luga es e gondos. J. Bagdono lib ogelėje ¿Qué hay que sabe sob e las en e medades del sexo (1921) menciona sólo las pa es del sexo nomb e. K. G inius ue ese médico, que ompie a mencionado el abú, populia men e esc ibiendo no sólo sob e ales en e medades sexuales como sí ilis, ipe is, sino ambién sob e, de sus p opias palab as diciendo, una de biau ias acos umb amien os onanismo, o a mas u bación, que en onces dingoju habias sido bas an e ecunas en las muje es cuidadoes í kėlęs cosa. Sob e el habamąjimo a i icial del geni al susci amien o o pasi enkinimo sukėlimą manzana di ginando geni os ó ganos su p epa ada a ículo en se u iliza más del homb e y mo e s geni os de o ganos nomb amien os que an es de es o menė ų médicos lib ogelėse. En ep es e médico edaguo ame pe iódico en S eika a imp imdiamos pe sonas p egun as sob e di e sos asun os de salud bu a y bas an e zapclausas sob e emas de sexo. Así, puede deci se, emas al menos cuan o dic aban y lec o es del pe iódico. Como ya mencionado, las cues iones de géne o ano opo popula a inamojoje p ensa médica en ue unakiu u o ookiu mane a odeinos, nu limi, po lo que y es a s i as e minų no hay mucho. Ben cuán os de ellos escogidas de lib os o a ículos sob e en e medades sexuales. O iginalias lib oseles sob e es as en e medades emi ie on los médicos An anas Ka alius (Vy as. Qué cada homb e debe sabe sob e sus asun os de géne o, 1918), Agnie ė Amb aziejū ė-S eponai ienė (Ly ies slimības, 1919). Kelios lib ogelés ue on e s inas. 1912 m. salió Oke -Blomo Què con ó el dėdė dak a as niño-giminaičiui (P adinės ly ies klausimo s i ies žinios) ( ade nou ody as). 1919 m. apa eció P anašo4 aduc i Pa a imai homb es ace ca de los emas del géne o Su pamokinimais, cómo exhin i niños los apa ecidos del géne o. 1901 m. salió 248 Palmi a Zemle ičiū ė Nomb es comunes de los ó ganos sexuales humanos XIX a. pab.–XX a. p . lie u ių gydy ojų populia inamuosiuose medicinos aš uose J. Laukio e s as Idos C. C addock Tik as enybinis ida. Šią lib ogelę expeñó P. A ižonis. m. apa eció A. Vileišio abajo Sob e la blogąją liga (sy ilį) o p ancus, 1915 m. 1904 P . Ma ulaicius Ly iškos en e medades y cómo de ellas p o ege se (ž . ig. 1.) y 1920 m. J. Bagdono ¿Qué hay que sabe sob e en e medades del sexo (ž . ig. 2). 1911 M. K. G inius publicó a ículos Apie onanizmą, Si ilis y 606, T ipe is 1910. Las muje es de los nomb es de ó ganos sexuales encon ados A. Vileišio lib ogelía Pa a mės a las muje es, las cuales quie en es a sanas. 4 Es e slapy a džiu i minėjo lie u is médicojs, medicina ciencia popula a in ojas An anas Ka alius (18901932), 1909 m. sal ykęs į JAV. Más a menudo esc ibió de medicina y higiene, esc ibió y adujo lib os médicos (plačiau é. LE X: 512). 1 ig. Knygelės Ly iškos en e medades y cómo p o ege se de ellas (1910) apael 249Te minología | 2019 | 26 2 pa . Knygelės Kas eikia žino i apie ly ies ligas (1921) i šelis A ski ai eikė ų paminė i be eik 400 puslapių A. Ka aliaus knygą Ly ies ciencia, isleis ą 1921 m. Chicagoe. El p opio au o sob e ella ši aip išsi a ė: Pasi ody i pas lie u ius con shi okia lib o, na u almen e, eikējo mucho d ąsos (p. ix). Y él numanąs esa su aląsos p ecio: Y yo sé que los elogios no ecibi é: yo ellos y no espe o. <...> (p. ix). Esc ibí es e lib o a del o, que ya es iempo y a los Li uanos in e esa se en asun os de géne o, po los cuales odo senai susidomējo. Bandžiau ašy i aip, kad sup as ų ie, ku iems ši ą kny- gą ski iu, – pap as iems žmonēms, ku ie manęs nuola os laiškais i asme- el mundo ya niškai pide consejos en asun os de géne o (p. x). Es e a ículo cons i uye obje o a XIX a. pab.XX a. p . médicos Li uanos popula a inamuosien es esc i os médicos (búsgos, knygelėse y a ículos) usa comunes ieji del homb e y ma e s ly inių o ganų denominaciones. El 250 Palmi a Zemle ičiū ė Nomb es comunes de los ó ganos sexuales humanos XIX a. pab.–XX a. p . lie u ių gydy ojų populia inamuosiuose medicinos aš uose obje i o del a ículo de e mina los signi icados de esos nomb es y acla a sus uen es de o igen. Con el in de es e obje i o se plan ean las siguien es a eas: basado en el con ex o de uso de las denominaciones examinadas y, si es necesa io, o as uen es (academío de lengua li uanas, li e a u a de ana omía) de e mina , qué comunes ó ganos geni ales del homb e y de la muje se apellidan con esas denominaciones; cla i e minologizados palab as de i a lengua y e en uales é minos de nue a composición; pasma s y i sa akilmių y s e imakilmių é minos de elación, algunos e minos p oblemá icos medicininos signi icamien os, eu emizaciones, cono aciones cues iones. Nag inėjan nomb es de ó ganos sexuales api ilciámonos desc i omasis analí ico y g e inamasis mé odos. Esos nomb es se p esen an en con ex o en la ase y en las abele as ade inamosias. En las úl imas imágenes se pueden e odos discu idos nomb amien os y sus c onologinė aida. Len elėse, sin nomb es del pe íodo in es iga i o, se indican la yniški y ac uales nomb es de ó ganos sexuales. Vaisdumo dėlei da gi se p esen a pañuelos de algunos lib os (o lib os) sob eelos, de esos lib os (o lib os) o a ículos de páginaslapios con ellas ij uo asos a ados é minos. BRIENEJI VYRO IR MOTERS LITINI ORGAN PAVININMAI Todas, del se humano an o del homb e, como de las mo es, sis ema del o ganismo, aunque y iene nežymios o más b iskos di e encias sexuales, son iguales, excep o el sis ema de ó ganos sexuales. Los homb es y las muje es sis emas de ó ganos geni ales son comple amen e di e en es (ŽA 2005: 205). Esos sis emas, más conc e amen e, sus denominaciones, obje i oinga panag ina se po sepa ado. Es a ez ap ie o se sólo comunicisiais ųjų nomb es de sis emas, aunque de ellos, e dad á deci , no hay gausu. Lo más impo an e aquí ūpimi son esas denominaciones signi ica i os y cues iones de o igen. Así dis inguidos pu amen e lie u iškos y nelie u iškos (s e imos) nomb es de o igen. Los p ime os po su pa e a aún se di iden según a lo que, en i iosas o esc i omosas uen es, aquellos palab as ixios médicos usóbanas medicinines signi icados. Lie u iškos kilmės pa adinimai Jie es i d ejopi es o depende de lo que, cuál esos pa adinimos uen e de o igen. Se Di iden i iosios y ašomosios nomb es de lengua. A es os šliejasi o a una condicional […] compues os denominaciones g upelė. Es os nomb es de nomb es de lamenos uen es de o igen son di e en es uno puede se omado de i o, o o de esc i o de la lengua. 251Te minología | 2019 | 26 GIVOSIOS LABOROS PONDINALAIOS Jų médicos usaban gausiusiai. Es o, po supues o, lėmė anónimos ad esa as sencos, medicina cien í icas nėjęs, homb e. Gác e os médicos conocimien os p ocu a on p esen a populia men e, cla amen e, en o o sen ido, enía usa cuan o más palab as, las cuales se ían conocidas y las cuales en as ų sus ex os lec o es. Gí o os humanos geni ales o gans (la . o gano geni alia) en sus ex os llamaban kele iopai, no malmen e compues os d ižodžiais nomb inimais. Gėdas pa es (ž . 1 len elę) descubie as A. Vileišio en 1904 m. lib ogelėje sob e sí ilį: Jeigu-gi quien y pasid ąsy ų consien ia con al del odo él desconocida muje , es él obligado, en cada, acon ezcan an es sus iendo, bien aplii a se su g ė d o s d a l in o, si no hay en ella ku -no s plyšių o jiazdeles, y si hay, es mejo noussii i; susiėjus-gi hay que nea bu inai bien numazgo i g ėd o s d a l en BL 1904 21; I ši eip en einan con yomas, puliai con pozois de skauduolos, que mal adai en e medad ocu ida, a menudo es i en g ėd o s d a l i ų, cae en el homb e g ėd o s d a l i ų, ku s i zazik ečia badąja liga, si en es as pa es de él hay splaišimas o ždelės BL 1904 9 (ž . pa . 3.). Es e nomb e, po cie o, se encuen a sólo en su abajo, aunque ien isinį e gondos e miną mo e s ex e nas ly inių o ganų signi icado aún es a ojęs S . Ma ulai is 1913 m. Medicinoje y na oje publicba e a ículo Ana omías, izijoganų signi icado. Ges ións el logijos, pa ologijos bei chemijos lie u iška e minologija“. Šis žodis gy o- joje kalboje (Ka klėnai, Salamies is, G ūžiai) žinomas „išo inių ly ies o - hablamonio de las palab as e minologiza on. La palab a e gonda es aki aizdi eu emizaciones ap aiška. Es a palab a eemplaza e dade o el nomb e de o ganos, ma úl imoio į a dijamo concep ą ano me o pe sonas aún alo aba como ulga ią, gėdingą, nepado ią y pan. Como señala E alda Jakai ienė, en muchas lenguas ulga ismos se conside an los nomb es de cie os ó ganos, p ocesos isiológicos (Jakai ienė 2009: 161). Y en es e caso los geni ales sus i u o e guda es una nega i a de e aluación emocional5 palab a, pe o, po o a pa e, es elnes, pado ios ausies ne ėžian is (Jakai ienė 2009: 161). 5 Más ampliamen e sob e las palab as emocional componen e del signi icado é. Guda ičius 2007: 8389. 3 ig. Te minas e gudas dalys A. Vileišio lib ogelėje Sob e la maląją ligą o si ilį ( enchus) (1904) 252 Palmi a Zemle ičiū ė Nomb es comunes de los ó ganos sexuales humanos XIX a. pab.–XX a. p . lie u ių gydy ojų populia inamuosiuose medicinos aš uose J. Bagdonas, A. Ka alius geni ales o ganus ing esa adio é mino pa es de sexo (ž . 1 len elę), y A. Amb aziejū ė-S eponai ienė pa s sexuales (ž . 1 len elę): Abelns muumenos sis ema es upp inamien o, šal os maudynēs, plo imas de pa s de sexualidad d ū inančiomis gyduolēm y ly ējimas adecuadamen e adap ado mašnelei p ilaiky i maišiuko (suspenso y) – ai isa, kas eikalinga da y i“ PV 1919 176; S eca ai p o ege necesa iamen e hay que limpiamen e man ene l y i e s d a l y s Ly Lig 4; T ipe is apa ece despues de unos días apsik ė us y įsi ie eix en que de homb es l y i e s d a l i ų ima ekė i pūliai a menudo con skaudėjimu, degėjimu y niežėjimu, y a eces y sin ellos Ly Lig 3; 1921 Už , la en e medad comienza aquella en la cual po ilisk e bė si si si si si si seclos. Si ese ocu ió en las pa es geni ales, a desde geni ales y comienza LL 1919 7. Rūšinis dėmuo ly inis gene almen e usado y de o os médicos. O gano signi icadome K. G iniaus ad e imien os ijsuo i e minai a ijuojan es disposi i os, in aisai, in aisos, disposi i os, A. Vileišio disposi i os. Leyes signi icado cas equipado médicos especializa on adap ando ana omía a necesidad. Minė i a ijuojan es kinininieja dėmenys suelen a con especiesinio dėmeniu ly is: ly ies in aisai, ly ies į aisai (ž . 4 ig.), ly ies in aisas, ly ies į aisai (ž . 1 len elę): Aišku, jogei susipo inimas y iškio su mo e iške am es, idan muchos sein ų žmonių eislė. Pa a hay y in aisai del sexo S k 1910 12 2; Žmogus, o ambiénogi kaiku ie e animales, neka ą bando la na u aleza p igau i, quie e de sexo í de iceų ene solo smagu ia imų uen e, na, i es po eso pabaus i S k 1910 12 2; Jie, así deci lo, mismo solos sí mismos zasziganėdina besi ainiodami in aisas de sexo con manos o cualesquie a o as cosasi as S k 1910 12 2; P ie sex ies in aisų be eikalo nesily ė i, kelnių kišeniai užsiu i S k 1910 12 5; Buk isu kame š a us. Nadad los apa a os sexuales al menos en agua con muilo kuo ankiausiai, pa a no queda ía en ellos ni un a de inmundicia S k 1911 1 6. 4 ig. Te minas del sexo disposi i osai J. Bagdono en a ículo P ancuzligė o pik oji liga (lo yniszkai syphilis) 259Te minología | 2019 | 26 Rodos na u aleza pada ē inadmisible e o ą, alocindoma ales cos osos o gans, los cuales absoluu í icamen e eque idos asēs man enimien o, ales neap esugo oj luga . Ellos debē ų se colocados en un luga bien p o egido, an-así como son colocados los ó ganos ep oduc i es emenines, o a ai PV 1919 20. No siė ų señala a ención a los e minos pa a u os en los di e en es 1919 y 1921 m. ex os del mismo au o (A. Ka aliaus) ly iška sis ema y el géne o apa a as así como su elación. De la p esen ada ilus acinio ase se puede numanya , que el é mino ly iška sis ema u ilizado ly inių o ganų sis emos signi icado. ¿Y qué con el apa a o sexual? 1921 m. lib oje Ly ies mokslas e mininai homb e ly ies apa a as, mo e s ly ies apa a as a lib ogos sky elių pa adinimais. ¿Se puede alega que el au o apa a o la usaba como sinónimo del sis ema? Manding, es posible, si bas uémonos ac uales da os enciklopédicos, plg. apa a as humano de una alguna des ino ó ganos de odo (VLE 2001: 631). Pe o, po o a banda, pe šasi y ki okia men is, i. i. que e minis homb e sex i apa a a, mo e s sex i apa a a au o ius podia llama y homb e sexinius o ganus, y mo e s sexinius o ganus. De lo que dicho ha sido, ob iamen e, que p es ados é minos aún no e an ca ac e ís icos del pe íodo in es iga i o comunes mic osis emas de denominaciones de los ó ganos sexuales del homb e y de la muje . Los médicos in en a on e si la léxica de su lengua y les ue muy bien. IŠVADOS 1. XIX a. pab.XX a. p . li u io médicos abunda on esc ibie on di e sosas en e medades y sus a amien o así como p o ilác ica, higiene, sani a ía y o as en ese momen o opias cues iones de salud en lib os, knygelėse y pe iodizada p ado. Ly inių o ganų sis ema y sus en e medades ue una de esas a as abuis inių emá, con las que e i ó esc ibi incluso y los mismos médicos. Apa eció sólo unos pocos lib os de lib os y a ículos sob e geni ales en e medades, en los que se u iliza geni ales o ganos denominaciones. Ano me o medicina p ado en el sexo y odas con ella elacionadas cues iones e a como ne ašy as abu, ellos ue on ci cuninami, ne e ai incluso y ly iniai o ganas, con ellos elacionados isiologiai p ocesos o ly inės en e medades į a dijami indi ec amen e (eu emizuojami), s igma izuojami. De o adosi emocialmen e-exp esi amen e cono uados nomb es, me á o as. En gene al sob e el sis ema de ó ganos sexuales al menos cuan o más de alladamen e de odo no ue esc i o, aunque co espondien es emas lib oselėse ue on discu idos odos o os i ibiamen e impo an es ó ganos humanos y sus sis emas. Las cues iones de L i en la en onces popula izamojoje p ensa médica ue on unookiu u o ookiu mane a mu ilimi, po lo que y es a s i as e minos no hay mucho. 260 Palmi a Zemle ičiū ė Nomb es comunes de los ó ganos sexuales humanos XIX a. pab.–XX a. p . lie u ių gydy ojų populia inamuosiuose medicinos aš uose 2.Sep yniolikoje i as de di e en e olumen de uen es (knygų, knygelių, a iklių) sob e as a d i diezm is, p incipalmen e sudė inių, denominaciones (įskai an sus a ias), po los cuales médicos llamados comunesieji homb e y mo e s geni ales o ganos. Esas denominaciones ing esadas cua o concep os de ana omía o gano geni alia, pe ineum, glandula geni alis, game a. 3. Gydy ojams, ašiusiems kalbamąja ema, iškilo neleng as užda inys – isų pi ma e minų paieška i jų a anka. Pi miausia gydy ojai, žinoma, ęžėsi en la i a lengua y en ella buscaba adecuadas palab as a los deseados concep os ing esa . Gy oji lengua ue p incipal uen e de nomb es de Li u iškų bend ųjų homb e y mo e s ly inių o ganų. Delį de las palab as de esa lengua médicos e minologiza on, po ejemplo, e gonda ( e minus e gonidos dalys ly iniai o ganai), de iceas ( e mis gén ies de icei ly iniai o ganai), į aisa ( e minai y ų linės į aisos „ y o ly iniai o ganai“, mo e ų eislinės į aisos „mo e s ly iniai o ganai“), na elis ( e minas eislinis na elis „game a“). eis4. O o impo an e uen e de nomb amien os in es iga i os ue lengua esc i a. Un poco an o al asun o e minimía los médicos oma on palab as de uen es esc i as, po ejemplo, gilė ( e minos ly iška gilė dauginio sis ema liauka, ly inė liauka). 5. Nelie u iškos o igen habamieji nomb amien os casi noūdingi as a sólo eje as skolinių g eikiškos kilmės sis ema ( e minas ly iška sis ema) y o ganas ( e minai ly ies o ganai, ly iniai o ganai, ly iški o ganai, eisimosi o ganai) así como la yniškos kilmės apa a as ( e minas ly ies apa a as), que an de los p incipales é minos compues os. A aca ina a ención en lo que que skoliniu ó gano médicos encon a on y suas, Li u ichas, pakai ų, los cuales usaban mucho más ecuen e que menė ą skolinį. Tam noebejo inai in luencia enía des ina a as medicinialmen e nep ap usés lec i ojas, po lo que, que es e en as ų él ad eso o ex o médico, médicos, p e isiblemen e, se es o za on escoge ales palab as, que la mayo ía se ía conocidos y pe cep ibles. 6. Ne adę gy ojoj o ašomojoj, asígi y en ex anim idiomas adecuados de palab as geni ais ó ganos nomb i i médicos ellos kū ė e minus. Debido a uno u o o é mino mencionado en es e a ículo au o azgo esol e es di ícil, pe o de ales, nujai nukal ųjų, e minos se ía posible menciona que y A. Vileišio a o pa e de e gonda, K. G iniaus eislinį na elį, P . Ma ulaicio ly išką gilę. 7. Ti iamíos XIX a. pab.XX a. p . médicos esc i os, manding, ue on bene p ime os popula a inamieji medicina ciencia uen es, sua dę esa enc yp um, baugumo, nepado umo sk ais ę, muchoselį amžių dengusią odo, lo que elacionado con el sexo. Colbamaisiais esc i os li u io médicos educé sence a cui i oja en cues iones de géne o. En ellas apa eció comúns del homb e y de la eme nomb es de los ó ganos sexuales. Po supues o, la mayo ía de esos apellidos así y queda on įmžin- 261Te minology | 2019 | 26 i ųjų aš ų páginas, y es o pa e de e minología médica his ó ica, pe o el é mino geni al o ganas puikiausiai p igio y ebe a ojado en la ac ual nomenkla u ación de ana omía. ŠALTINIAI AK – [Vais ininkas (Dak a as)]. Apie kole ą. – Kaip a sigin i nů Kole os i ki i Naudingi skai ymai, Tilžė, 1893, 14–27. BL – Apie blogąją ligą a ba sy ilį (p ancus). Pagal d- o M. Člėno o eikalėlį su aisė d- as A. V., Tilžėje, 1904. Ly L – [D- as F. Ma ulai is]. Ly iškos Ligos i Kaip nuo jų apsisaugo i. Pa ašē D- as F. Ma ulai is. An a, pe - žiu ē a i page in a laida, So Bos on, Mass, 1910. [D- as F. Ma ulai is]. Ly iškos Ligos i Kaip nuo jų apsisaugo i. Pa ašē D- as F. Ma ulai is. An a, pe žiu ē a i page in a laida, So Bos on, Mass, 1915. Ly Lig – Kas eikia žino i apie ly ies ligas. Ve ė iš okiečių kalbos D- as J. Bagdonas, Kaunas, 1920. LL – D- as AS-nė. Ly ies ligos, Kaunas, 1919. LM – Ly ies mokslas. Pa ašē A. J. Ka alius, M. D., Chicago, Ill.: Wes Side P ess, 1921. NG – Naminis gydy ojas: T umpas ap ašymas p asčiausių ligų i p asčiausių ais ų ko oje su jomis. D. 1. Apie žmonių ligas i jų gydymą. Su aisė D- as A. Vileišis, Seinai, 1908. PD – D- as Oke -Blom. Ką pasakojo dėdė dak a as aikui-giminaičiui. (P adinės ly ies klausimo s i ies žinios), Vilnius, 1912. PM – An anas Vileišis. Pa a mės mo e ims, ku ios no i bu i s eikos. Pagal Zielčaka pa ašē D . A. V., Tilžēje, 1899. Pa a mės mo e ims, ku ios no i bu i s eikos. Pagal Zielčaka pa ašė d . A. Vileišis. 2-oji laida, Vilnius, 1906. Psn – [D- as A. Ske e is]. Š a umas i s eika a. – Pasiun inys 6, 1912, 184–186. PV – Wm. J. Robinson, M. D. Pa a imai y ams apie ly ies dalykus. Su pamokinimais, kaip aiškin i aikams ly ies apsi eiškimus. Au o iui leidus e ē P anašas, New Yo k, 1919. S k – [D- as K. G inius]. Apie onanizmą. – S eika a 12, 1910, 1–6. [D- as K. G inius]. Si ilis i „606“. – S eika a 1, 1911, 1–8. U – [J. Slibinas]. P ancuzligė a ba pik oji liga (lo yniszkai – syphilis). – Ukinįkas 6 i 7, 1892, 230–237. V p – [Hygiėnos a nas]. Alkogolis i alkogolizmas. – Va pas 9 i 10, 1895, 155–157. LITERATŪRA CODL 1997: The Concise Ox o d Dic iona y o Linguis ics. P. H. Ma hews, Ox o d, New Yo k. DE 2003: A Dic iona y o Euphemisms. How no o say wha you mean. R. W. Holde , New Yo k: Ox o d Uni e si y P ess. 2007: Duden Deu sches DU Uni e salwö e buch 6. übe a bei e e und e wei e e Au lage. He ausgegeben on de Duden edak ion, Mannheim, Leipzig, Wien, Zü ich: Duden e lag. EDEL 1999: An e ymological dic iona y o he english language by he Re . Wal e W. Skea , Ox o d: A he Cla endon P ess. Gai enis K. 2014 [1991]: Lie u iškų e minų aizdingumo cues iónimu. Gai enis K. Rink iniai esc i os. Suda ė J. Gai eny ė-Bu le , Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o, 189194. Guda ičius A. 2000: E noling is ica, Šiauliai: Uni e sidad de Šiaulių. Guda ičius A. 2007: G e inamoji semán ica, Šiauliai: VšĮ Šiaulių uni e si a ios publykla. Jakai ienė E. 2009: Leksikologija, Vilnius: Vilniaus uni e si ys edykla. Jasiūnai ė B. 2005: Eu emizmai a mėse bei au osakoje: p oblemos y pe spec i as. Bal is ica, 6 apéndice, KTŽ 1990: Gai enis K., Keinys S . Kalbo y os e minos Dic iona y, Kaunas: Š iesa. K ašy ė R. 2005: Mokomasis e minologijos žodynėlis, Šiauliai: VšĮ Šiaulių 101–117. Keinys S . 2005 [1975]: P iesaginė lie u iškų e minų da yba. – Keinys S . Daba inė lie u ių e minologija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 21–76. uni e si e o leidykla. KWT 1975: Kleines Wö e buch sp achwissenscha liche Te mini, Leipzig: VEB Bibliog aphisches Ins i u . 262 Palmi a Zemle ičiū ė Nomb es comunes de los ó ganos sexuales humanos XIX a. pab.–XX a. p . lie u ių gydy ojų populia inamuosiuose medicinos aš uose LE 1957: Lie u ių enciklopedija X, So. Bos on, Mass: Li u ias enciklopedías imp en a. LKE 1999: Lie u ių kalbos enciklopedija. Pa engė K. Mo kūnas, Vilnius: Mokslo y enciklopedías ins i u o de publicación. LKŽe Lie u ių kalbos žodynas (IXX, 19412002), e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005. P iega po in e ne : www.lkz.l LST 1988: Lexikon sp achwissenscha liche Te mini, Leipzig: VEB Bibliog aphisches Ins i u . Macienė J. 2005: Deminu y ų s ilis ika, Šiauliai: Šiaulių uni e si e as. MedŽ 1980: As auskas V., Biziule ičius S., Pa ilonis S., Vai ila ičius A., Vileišis A. Medicinos e minos diccionas, Vilnius: Mokslas. Mi ke ičienė A. 2015: Algunos aspec os de la sinonimía de é minos. Te minología 22, 3960. Pikčilingis J. 1975: Li u ians kalbos s ilis ika II, Vilnius: Mokslas. Ska džius P . 1996: Rink iniai aš ai 1: Lie u ių kalbos žodžių da yba, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. Sme ona M. 2015: Li u ias palab as eu emizmai: aiška i mo y acija. Dac a o dise ación, Vilnius. P ieiga po in e ne : h ps://epublica ions. u.l /objec /elaba:8283971/index.h ml. VLE 2001: Visuo inė lie u ių enciklopedija I, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. ŽA 2005: S opus R., Tamašauskas K. A., Paužienė N. Žmogaus ana omija, Kaunas: Vi ae Li e a. ŽAF 2014: Anuse ičienė O. V, Cibas P., Lilienė L. Humano ana omía y isiología, Kaunas. КРР 2003: Культура русской речи. Энциклопедический словарь-справочник, Москва: Флинта Наука. Маджаева С. И. 2010: Эвфемизация как способ пополнения медицинской терминологии. – Гумани- тарные исследования 3(35), Астрахань: Астраханский государственный университет, 55–61. Доступ a a és de in e ne : h ps://elib a y. u/i em.asp?id=15260446. Никитина И. Н. 2015: Теоретические основы изучения эвфемии. – Актуальные проблемы лингвистики переводоведения и педагогики 1(2), Самара: Самарский государственный экономический университет, 101–107. Acceso ía in e ne : h ps://elib a y. u/i em.asp?id=26901789. Пастухова О. Д. 2017: Об эвфемизмах и табу. – Филологические науки. Вопросы теории и практики, Tambo s: Грамота, No 11(77): en 3-х ч., ч. 1, 141–144. Acceso a a és de in e ne : h p://g amo a.ne / ma e ials/2/2017/11-1/38.h ml. СЛТ 2005: Ахманова О. С. Словарь лингвистических терминов, Москва: КомКнига. Солодилова И. А., Соколова Т. Ю. 2017: Критерии идентификации эвфемизмов. – Вестник оренбург- ского государственного университета 11(211), Оренбург: Оренбургскийо государственный универси- e , 7378. Acceso ía in e ne : h ps://elib a y. u/i em.asp?id=32274049. COMMON NAMES OF HuMAN GENITALS IN THE POPULAR MEDICAL WRITINGS BY LITHUANIAN MEDICAL DOCTORS OF THE LATE 19TH AND EARLY 20TH CENTURIES Summa y The a icle analiza common names o male and emale geni als used by Li huanian medical doc o s in he popula medical w i ings (books, bookle s and a icles) o he la e 19 h and ea ly 20 h cen u ies. The meanings o hese names a e iden i ied based on he con ex o hei use and o he sou ces ( he Academic Dic iona y o he Li huanian Language, ana omy li e a u e), and he e ymological sou ces a e de e mined. In his pe iod, Li huanian medical doc o s w o e a lo abou a ious diseases, hei ea men and p e en ion, hygiene, sani a ion, and o he delica e heal h issues o he ime. Howe e , he geni al sys em and i s diseases was one o ew aboo opics ha e en doc o s a oided w i ing o w i e abou . The e o e, he e minology o his ield is sca ce. Only ew publica ions abou geni al diseases used some names o geni als. Au ho s o en named hese o gans and ela ed physiological p ocesses o geni al diseases indi ec ly (euphemized hem), and s igma ized hem. 263Te minología | 2019 | 26 In se en een sou ces s udied, a ound wen y mos ly composi e names (including hei a ia ions) we e ound ha doc o s used o name gene al male and emale geni als. They named ou ana omical concep s o gano geni alia, pe ineum, glandula geni alis, game a. Doc o s w i ing abou his opic aced a challenge in sea ching and selec ing he e ms. The main sou ce o he Li huanian common names o male and emale geni als was colloquial language. Doc o s e minologized a pa o he wo ds o he colloquial language, e.g., gėda ( e m gėdos dalys geni als), į aisas ( e m ly ies į aisai geni als), į aisa ( e ms y ų eislinės į aisos, mo e ų eislinės į aisos), na elis ( e m eislinis na elis game e (a ma u e ep oduc i e cell)). Ano he impo an sou ce o hose names was w i en language. Doc o s adop ed some e minology om w i en sou ces, e.g. gilė ( e m ly iška gilė ep oduc i e sys em gland, gonad). The geni al names o non-Li huanian o igin we e a he uncommon. Only h ee loanwo ds o G eek o igin, sis ema ( e m ly iška sis ema) and o ganas ( e ms ly ies o gane, ly iniai o gane, ly iški o gane, eisimosi o gane), and La in o igin, apa a as ganas and used hem ( e m ly ies apa a as) – we e ound ha se e as main componen s o composi e e ms. I is no ewo hy ha doc o s ound Li huanian subs i u es o he loanwo d o - mo e o en han he la e . This was mainly due o he medical illi e acy o he eade s o hei ex s. Au ho s, e y likely, a emp ed o selec wo ds ha he majo i y o eade s would ecognize and comp ehend. I doc o s could no ind sui able wo ds o name geni als in colloquial, w i en o o eign language, hey c ea ed he e ms hemsel es. Examples o such newly made e ms a e e gondos pa e geni als by An anas Vileišis, eislinis na elis game e by Kazys G inius, and ly iška gilė gonad by P anas Ma ulai is. The w i ings o doc o s o he la e 19 h and ea ly 20 h cen u ies we e some o he i s popula sou ces o medical science ha dis up ed sec ecy, ea , and indecency accompanying all ques ions ela ed o sexual heal h. In hese w i ings, doc o s we e educing hei o dina y eade s on sexual heal h. In hese w i ings, he i s common names o male and emale geni als appea ed. Aunque mos o hose e ms ha e no became es ablished and ha e emained pa o his o ical medical e minology, he e m ly ies o ganas is s ill used in he con empo a y ana omical nomencla u e. Recibió 2019-09-18 Palmi a Zemle ičiū ė Lie u ių kalbos ins i u as P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius E. poš a [email p o ec ed]