267Te minologia | 2021 | 28
doi.o g/10.35321/ e m28-14
4a con e ência cien í ica in e nacional
Mocsliniai, adminis a i os e educacinhos
ní eis de e minologia
RAMUNĖ VASKELAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0001-6063-9699 Mundial e minologus em
Lie u ių kalbos ins i u ą suk iečian i mokslinė kon e encija Moksliniai,
adminis aciniai i edukaciniai e minologijos lygmenys šieme eles egalėjo
suk ies i... p ie kompiu e ių ek anų. Besi êsiam Co id-19 es ições, es a
adição be ampançada con e ência e e que se ealizada de o ma o não
adicional. No en an o as mensagens ecebida abundan emen e. Rep o au a
unciona pa a oda Eu opa dos Ociden ais (F ancūzia, Bélgica), do Médio e
Ry ų (Hung ia, Polônia, Suíça, C oácia, Romênia, Geó gia, Rússia), do Sul
(Espanha e au onômica s i is Ca alonija, Po ugal), Pie yčių (G aikija,
Macedônia do No e). Dois comunicados le em izinhos la ios, dez
comunicado es de Li uânia. Assim, o não adicional o ma o não oi obs áculo
a sen i , com quem alsuoja e pa a onde di eciona e minologia Eu opeia.
Rengui oco endo pa icula men e in ensi iu g a ico (spalio 2122 d.), apsčiai
ap esen ada an o pesquisas cien í icas, an o e minologia abalho
di ecção e o mas из yškinющих проектов. Dos úl imos como bene mais
b ilhan e do a ual abalho e minologico di eção explicė ų da ha monização,
coo denação po eikis e p ocu ais. Ve dade, coo denação de di e en es
dimensões.
Bene mais ab angen e dimensmenį a ė ė p oje o Te minologija sem
on ei as (angl. Te minology wi hou bo de s), que ap esen ou o
Rep esen an e do Pa lamen o Eu opeu Rodol as Maslias. Juo, segundo ela ou,
ab ange não só Eu opa, mas ambém Ásia, No e Amé ica. P oje o endê a
espalha is. Já ago a pa icipa nele mais de 20 pa cei os, ab angendo 10
p incipais e mos de á eas de consumo: educação, inanças, medicina, di ei o e
k . O ien aojamasi pa a uni e sidades: aqui compõem ex osy, deles se
selecionam e mos, encon ando ou as linguas co espondemens, is o é anunciada publicamen e sob a o ma de plu iakalbių žodynėlių (h ps://
268 Ramunė Vaskelai ė 4a con e ência cien í ica in e nacional Moksliniai,
adminis aciniai i edukaciniai e minologijos lygmenys“
you e m.o g). Considina e minologų do Pa lamen o Eu opeu, e mos com
co espondmenimis en am na base de dados de e minologia da UE IATE. No
en an o coo denação es o ços de dedama e ou os ní eisim, po exemplo,
país, linguagem. Aqui k ies inė ela ado a F ieda S eu s (Le eno
ka alikiškasis uni e si ei , Bélgica) ap esen ou es o ços de coo denação da
língua holandês e e minija. Como sabe, es a língua é usada Nyde landes,
Bélgica egione Fland ijoje ( adinamoji lamandų kalba), em dois g upos de
ilhas do Ma Ca ibe, ambém na ex-colônia Nyde landų Su iname. A en ando
que os es o ços oca a ela hou esse semp e (1980 m. ins i uída união da
língua Olandesa), a ap esen ado a con ou sob e al cen o apussio o Olandês
ins i u o da língua Leidene, no qual se acumula odo o ap endizado holandês
ma e ial pe mi indo, e sob e es o ços esul ado no campo da e minologia
desde 2019 m. ac uan e o cen o de conhecimen os da e minologia Olandesa
(angl. Cen e o Expe ise o Du ch Te minology). Na u almen e, e sob e nele
execu ados holandês e miniação de ha monização, desen ol imen o bem como abalhos de pesquisa.
Veng ijos ep esen an es p epa ados ela ó io, que leu Dó a Má ia Tamás,
que leciona em duas Veng ijos uni e sidades e jun amen e abalham num
especial biu e de aduções (angl. Hunga ian O ice o T ansla ion and
A es a ion L d, OFFI), mos a a semelhan e di eção. P anešėja ap esen ou
des e esc i ó io pe encen e ao Minis é io da Jus iça Húng eo ês omois
expos os a e minologia manualą, cujo obje i o in oduzido já pelo í ulo do
ela ó io ensina , de in i e miniją, con ibuí pa a a execução dos obje i os
da polí ica e minologia Húng ija. Publiniu susce ia-se em mais impo an es
concei os ju ídicos, i. i. ap esen am-se suas co espondmenas em ou as
línguas, de ini ys, on es, mas ao mesmo empo e anuncia-se a igos
e minologias e es a égia de linguagem, emas de planejamen o de linguagem.
Ao esumi o p imei o om o ien ado à ap endizagem (m. 2017) e o segundo om
o ien ado à ha monização de e minologia (m. 2019), nos quais é o necida a
co espondência em inglês, okiškų, ancūziškų e i ališkų, a ela o a
ap esen ou e o p óp io mais ecen e om, no qual é o necida a
co espondência em seis países nemolimos (Slo ênia, Eslo áquia, Hung ia,
Romênia, C oácia e Uc ânia) em línguas em que se ala em línguas meno es.
Tema de ha monização lies a e di e o a do Ins i u o da Lí ima Li uânia Albinos
Aukso iū ė ela ó io, mas ela g ęžėsi pa a o passado Nep iklausomybės
laiko a pio p adžioje y iausybės įs eig ą Te minologijos komisiją (1921 m.), qual no ela ó io in oduzida como o ganizuo o e minijos a kymo.
Comissão, ins i uída à Minis é io da Educação, obje i o oi ha moniza nas
ins i uições do es ado usou-se a língua, e minos. Como desc end ida, ela sukū-
269Te minologija | 2021 | 28 ė ao es ado unciona os e mos necessá ios. No
en an o e e que menciona e o a o de que o abalho alkinha a po causa
de di e gências in e nas, desiguodo de abo dagem à e minologia,
naujada us, e depois penke ių anos e em ge al nu ūko ( apo possí el só
depois da gue a). Ca u ap esen a panašiu empo ques ões de
e minologia s a sčiusios pe sonalidade S asio Šalkauskio abalhosi, aigi
aškas, aip pa jo o muluo i e minologijos p incipai, įskai an kel ą min-
iloso inis žiū os į, que nebū ina nem emp in is, nem c ia naujada ų e min
pode adap aiky i no seu kalbojeija us ojamus pala as. Temos ęsiniu se ia
possí el conside a Regina K ašy ės, ep esen an ea osa Šiaulių academia
e Uni e sidade da Le ônia, ela ó io. Nele esumiu-se já após a gue a, em
1945 anos, ins i uída Te minologijas komisija, ambém panašiu empo
ins i uída komisija La ijoje, compa in as suas undação ci cuns âncias e
a i idades. Na Li uânia, a Comissão de Te minologia ins i uída à Mokslų
akademijos P ezi diumo, na Le ônia desde 1946 m. La ijos mokslų
akademijoje, ambas mais a de o nou-se pa e de ins i u os de ciência que
i iam a língua. Comissão de uma o ma ou ou a pe sis iu a é ago a, e isso
como mos a iam, que as in e ligações com mokslu o am cons an osá ias
ac o nha das suas ac i idades. No en an o, ap esen ada e 1951 m. oco ido
eunião da comissão Li u iškosios, no qual o mulado obje i os e a e as,
ex ac os do p o ocolo, mos ando que en e obje i os o mulado ko a
com es anho bu žuaziniu legado na á ea e minologia, en e a i idades
di ecções consegui com bu žuaziniu legado na á ea e minologia. A úl ima
o mulao ê oi in e p e ada como p ocu a de con inua a a i idade an ima ína da Comissão, mas daí mos a ambém o que a p ossegui já acon eceu em odo ou os ambien es, quando do ideológico
po eikio s i imi laiky as ne i mokslas, ne e minija. Tu bū many a, kad
ik o ę galima keis i keičian e miniją.
Con e ênciajoje ambém ap esen ada abalhos, mos an es es o ços de
coo denação a ní el de uma de e minada á ea. Aqui, o ep esen an e da
Uni e sidade da Ca alônia (ka . Uni e si a Au ònoma de Ba celona) com s a us
de au onomia con ou sob e mais do que dez anos ealizado p oje o, cujo
esul ado ha moniza e mininai ambien e acadêmico. Segundo ela ado , o
pon o de e e ência do p oje o e a in e p au iškumas: documen ação
egulado a das a i idades des e uni e sidade angliški e mos o am
desen e e ados ão di e en emen e, que cons i uiu susikalbamen o
di iculdões. A es e p oblema le an ando en e ca alonas língua-usando
uni e sidades (19 uni e sidades na pa e ca alã de Espanha e uma cada em
Ando a, F ança e I ália), em-se emp eendido um p oje o pa a uni o mizá-los a
ní el des as uni e sidades, e assim adosi 2 000 su enodin os e mos em ca alão, espanhol e inglês (pas a oji uni e -
270 Ramunė Vaskelai ė 4a in e nacional cien í ica con e ência Moksliniai,
adminis aciniai i edukaciniai e minologijos lygmenys“
si e uas usado como da binė). Como an agem ela o menciou indício em inglês
linguagem no minamen o, e como di iculdudes, em yskėjusius execu ando
p oje o, g andes sis emas de línguas, ambém ealijų di e enças. Lingbų
sis emų nesu apimų mencionada e ou os ela o es, po exemplo, a
ep esen an e da C oácia Dianos S olac (Uni e sidade de Rijekos), discu indo
e minos de engenha ia ma í ima, ou a biblio eca nacional da Le ônia
ep esen o ias In os Vi bulės e Mai os K eisle ės. No úl imo ela ó io
concen ou-se em e minos biblio eca inís icos e ec iskadas p oblemas,
le an ados in e nacional de Iš eklių desc ição e acesso s anda d o (angl.
Resou ce desc ip ion and access, RDA), que M. K eisle ės desc e eu como no a
iloso ia, e minos de adução e implan agimo. Es anda es de is a como e
de e ia se um ins umen o de uni icação de e minologia, po ém e a
ap esen ação do ep esen an e da Espanha Rica do Ei o-B uno (Uni e sidade
Ca los III de Mad i), em que a a enção é di igida a e mos de segu ança, mos ou
que, em ez de desempenha al papel, eles só p omo em di e sidade, que em ais
á eas como a segu ança c ia pe igos. P anešime a skleis a nas ski ing á eas
de engenha ia us ojamų e minos di e enças e suge ida ais e minos euni
em um só luga , que imedia amen e osse no adas odas as não coincidências.
Numa segunda secção, um g upo de in es igado es de Veng ijos, à qual
ep esen a a Má kas Jámbo as, a enção apelou a OMS (O ganização Mundial da
Saúde) In e nacional classi icado de doenças e de ou os p oblemas de saúde
ap esen ou in es igação, e elou-se que ele não inclui alguns de ecidos maus e
lesões ósseas, que são obse ados em Veng ijos medicos diagnoses. Jus iça,
pad ões discussus e minus Viole os Če niauskai ės (Li u os nacionalinė
Ma yno Maž ydo biblio eka), pa icipan e pa icipan e da O ganização
In e nacional de pad onização comi ê In o mação e documen ação a i idade, o
ela ó io e elou, que os pad ões cons an emen e a ualizados, aigi é um
assun o mu an e. Além disso, a espa a de elabo ação de pad ões é g ande, e os
países em línguas nacionais nespėja esculpi de odos os pad ões. P anešiais
mencionado e pad ão-zodyn LST ISO 5127. In o mação e documen ação. Paginsdai
e exškinamassi diccioná io, ab angendo a é ol isėjusių s anda dų e minos.
Isso se ia já de segu ança e mos se iço de yskėjusios idéia, que e mos
pad ões são sa ea, seu luj u necessá ia pad onizamen o, con i mação. Se mais
con iá el e amen a de uni o mização de e mos é e mos de diccioná ios,
con e ência não oi conside ad. No en an o, um pa de ela ó ios diccioná ios
ema pe lei i a, e ambos mos a am, que des e adicional ins umen o
pe spec i a é isí el. Liepoja uni e sidade ep esen ou a Elīna Peina (da bo di igê Ani a Hel iga), mencionando que XIX a. pab. XX a. p . Na Le ônia éleis a o e 600 diccionos, ap esen ou um es udo, pelo qual p e ende escla eça -se, o que é um bom diccioná io. Jus iça,
271Te minologija | 2021 | 28 ap esen ada apenas pa e dele apon as as
es udan es e dou o an as espos as à pe gun a, po quais peculia idades
de e ia se ca ac e izá-la idealus e minos diccioná io. A pa i das
espos as oi is o que as mais impo an es ca ac e ís icas são
conside adas a ualização do ocabulá io, simplicidade e con iabilidade. Que
hou esse co espondem de ou as línguas, oi impo an e apenas pa a
poucos esponden es. P anešėjo da Polônia Tomaszo Mich os (Bals ogės
uni e si e as) no ela ó io como al e na i a abėcėliniam diccioná io
ap esen ado sis emico, concep okų sci s imen o em pi mines, an ines,
e ines e k baseado diccioná io. Ele ambém mos a ia, que pala aynas
pe spec i a isí el, só sechoma no a o ma. Nes a con e ência pouca
a enção oi eki ada em mode nnius e minos de manejo ou e amen a de
in es igação, ecnologias de in eligência a i icial. Elas mencioneadas só num
pa de mensagens. G upei de pesquisado es Li uães (S. Racke ičienė, A. U ka,
A. Bielinskienė e A. Rokas), execu andočiai p oje o D ikalbis au oma inis
e minų a pažinimas, ep esen a usi Sigi a Racke ičienė (Mykolo Rome io
uni e sas) abo dou a ual e apa do p oje o ano ação de dados į ankiu
QuickTag, ou mais p ecisamen e, em yškėjusios p oblemas. Au omá ico
ins umen o oi mencionado e da Geó gia, ainda apenas besi engianças es adi
à UE e po an o aduzen es em geo ginas língua Acquis Comuni à e,
ep esen an eê Kha una Be idzė (Ba umio Sho a Rus a elio es a al
uni e sidade). Isso já i a documen os baseados es á sendo p epa ado um
ins umen o e minológico, e elando e os de adução e consumo de
e mos. Ele cons i ui-se pa a que e os dispendiosos-já-josos osse e i ada. Já aduzido no aco do de associação UE-Geó gia, a ela o a os di idiu em oi o g upos.
A impo ância da e minologia na á ea da adução mos ou e mais
mensagens. Romunijoje, 1918 m. 18 de dezemb o uni e si e e (Alba Julija),
leccionan e Ma ia C ina He eg, baseando-se an o abundan es on es
li e á ias, quan o p óp ia uni e sidade e ec uada a expe imen o, b iskinou a
impo ância do cu so de e minologia pa a u u os adu o es. Ela con ou
sob e uma expe iência, e elosí, quão impo an e eles ensina em usa
ex os. Macedônia do No e (Š . Ki ilo e Me odijaus uni e sidade)
ep esen an eė Milena Sazdo ska Pigulo ska pe skai ė p anešimą, que
mos aė que nes e país o cu so de e minologia aos adu o es não só
ensinado, mas e ecen emen e mode nizado. Es udan es o ien am-se em
e amen as digi ais uso, sa a ankišką ap endimen osi. Ágo a Fó is
(Veng ijos e o ma os ig ejas Ka olio Gaspa o uni e sidade) ap esen ou
p oje o, is yškinusį, que e minologia impo an e já nuliniame p ocesso de
adução: do ap op iado, p ecisos e mos de consumo ap esen ameno ex o a aduzi depende esul ado da adução.
272 Ramunė Vaskelai ė 4a in e nacional cien í ica con e ência Moksliniai,
adminis aciniai i edukaciniai e minologijos lygmenys“
Assim, na con e ência oca es i e adminis a i o, e educacinis, e aplicis
e minologia ní eis. No en an o, odo g upo de mensagens oi concen a e
em cien í ico ní el.
P o eso ius iš P ancūzijos C is ophe Roche (Sa ojos Mon blano uni e -
si e as) nag inėjo pag indinius koncep us: e minologiją, e miną, są oką,
de inição į. Também a ques ão de sua elação, e mo ou concei o de p imazia,
elação com on ologia. Ap iėž es e e mo ( iksliau, e mo compos o secundá io
dėmens) ques ão de elação, baseando-se e minos do campo espo i o e suas
de inições, s a s ė Li u ians kalbos ins i u u ep esen a usi Auš a
Rimku ėGanusauskienė. O Ma iuszas Gó niczius da Uni e sidade de Va só ia
p opôs uma no a classi icação de e mos, jun amen e e no os e minus pa a
unidades de classi icação in oduzi (angl. endode i ed e ms e exode i ed
e ms). Se eles na língua li uaniana mais p ecisamen e ansmi i iam
endoda inos e egzoda inos, ou quais ou os equi alências, explica iam só êmos
es a classi icação mais amplamen e aplica na língua li uânica, e do ela ó io
explicėjo, que sua saída a pon o é conside ada exigência de cla idade do e mo.
Te minos en a-se desmemb a de aco do com isso, se eles en endidos sem
de inição ou explicação, ou são mais me a o iniai, embo a b ėž a on ei a com
me a o inių e neme a o inių e mos de on ei a e não coincida. P esen ei um
pa de pesquisas, nas quais aplicam no as di eções de pesquisa. Lina Ru kienė
(Lie u ių kalbos ins i u as), in es igando cons uções e miniją, des a á ea
dū inius analisou como logicamen e elacionados concep os sąjungas, ou
p opozições, aigi kogni y is inės ling is ikos požiū iu. Com base de 70 on es
cole adas dū inias, ela ha ia esboçada p opozicinos modelos, os quais cons i uem
dois concei os de obje o, e azia a conclusão, que em 100 anos de cons uções
e minijoje aqueles modelos quase não muda ê. Elena Loguno a (Kalining ado
es ado uni e si á io écnico) como e minologicas analises um anį siūlė eimus,
e simul aneamen e mais amplamen e desc e eu e eimo concei o, com cogni i o
e pensamen o p ocessos elacionada a eo ia eimų. Dmi ijus Shilo skio
(Dmi y Schilo skiy), ep esen an ea usio A. I. E dokimo o Mosc os es a al
médico e odon ologia uni e sidade, como kogni y inis modelis ap a as eiškinys,
angliškai chamado clip hinking o mosaic hinking. Nag edês as sua
gimas kompiu e iniu būdu, echnologijos p iemonių naudojimo absoliu-
mani es ação no a ual p ocesso de einamen o e abalho de médicos (medicos
en inação, incapacidade e do doen e como odo, e c.) e seu causado e icas e
sociais p oblemas, ais como medicina dehumanização (angl. dehumaniza ion o
medicine). Siūly as e p oblemas solução s uk ū a im baseado e minologia ensinamen o.
273Te minologia | 2021 | 28
Au o íías Li uãs en iam ela ó ios ape ados espelgsnis ao e mo ambien e
de consumo. Medicinos e minus examinan e Palmi a Zemle ičiū ė (Li u ias
Ins i u o de Língua) es eco deba ê Naoaho Go dono omano Gydy ojas.
A icenos mokinys e minus, aigi e mo consumimen o g ožiniame ex e.
Baseando-se nes a on e, ela e a p opensa a oppo de alguns pesquisado es
kel a minčiai, que em al ambien e é expe imen ada de e minologização. Dado
exemplos mos ê, que e nela o e mo execu a nomina i enê unção, embo a,
en ol ido de ou os pala as, pode ealiza e emocionalina-exp essinha,
imagdinê. Sinonimiją analisou As a Mi ke ičienė como on e ambém ecolhi não
eikalus do ciência, e sh iečiamojo pobūdžio ex os da á ea de saúde, cujos
dados são o necidos ex os da in e ne da língua li uânica l TenTen. Já
an e io men e au o ês apelado a enção a ca ac e ís icas de consumo de
sinónimos no ex o, des inados não só sis emá icos, mas e con ex i os
sinónimos (ž . a igo de alhas Te minologijos no 22 nume y), e des a ez ela
apelou jollgs à na u eza do ex o e escu ou uncioncinius sinonimos. Ju gi a
Mikelionienė (Kauno Uni e sidade de ecnologias) sinonimos análiseei, e dade,
escolhi es udan es inalizamuosius abalhos, aigi academiinio ou lhe a imą
es ilos. Išnag inando nelas abundan emen e usados sinônimos de e mos
compos os, ela ap esen ou ais azões de sinonimia, que no malmen e não são
mencionadas em examina abalhos de es ilo cien í ico: ans imas,
epasacjão, ci ação; es o ços pa a mos a absen ismo e conhecanym a da
á ea analisada; b e idade seekis; p ocu e ap esen a igu dingíssimo,
incomumíssimo e má e k . Assim, con inua se ia in e essan e compa a
sinoniminês aiškos abalhos de es udan es e, digamos, ciência monog a ijās
di e enças. A ques ão da sinonimia lie ê e des a e isão au o ê, mais
p ecisamen e, baseando-se ex os da as ologia, k eipê a enção em sinonimías
e a ian iškumo elação e ques iona o pon o de is a, que sinonimija e
a ian iškumas homodai conside is o y ini e minijos não nenuscimen o sinalu.
A a iação da e minia, com base em ex os de língua especializada e não
especializada, é conside ada ambém pela ep esen an e da Suíça Au élie
Pic on (Uni e sidade de Geneb a). Como habi ual em abalhos de língua
es angei a, o concei o de a ian izidade aqui ab êp i an o e minos, quan o
e mo aiškos ski umai. No en an o a ian iškumas i as mé odo, que mais
ca ac e ís ico às in es igações dialec ológicas: di ido em diach oninio
(ski umai em elação ao empo), dia opinio (ski umai em elação geog á ico) e
dias a inį (su specialis ais, in o man ais elacionados ski umai). Fá ima
No onha (Alga eja uni e sidade) Pa imónio dos países de cozinhas do Ma Medi e âneo ambém y ė dias a inio a ian iškumo pon o de is a. Assim, os mé odos de julgamen o e classi icações di e em, po ém em ge al cla i ica-se que, embo a de ní el adminis a i o as discussões na con e ência como bene yškiausią
274 Ramunė Vaskelai ė 4a in e nacional cien í ica con e ência Moksliniai, a ual
adminis aciniai i edukaciniai e minologijos lygmenys“
e apo peculia idade odé e miniação de inação, coo dinação,
conside as ymai de ní el cien í ico yškino į ai o ę, į ai a imą. Tal ez
quan o saindo o a da e minologia da ciência limi es oi comunicado da
G écia Panagiočio G. K impo (T akijos Demok i o uni e si as) ela ó io.
Jamei a mui o não só e minos, mas e mo ologicos (p iešdėlių, šaknų, galūnių),
sin aksinių ou ou osokios simili udes en e Li uães e mode naikė g aikų
kalbos. Po exemplo: p ese adas a icós e eme iškós giminés daik a a džių
a dininko galūnés, embo a em mui as línguas eu opeias ela abandonada; não
excessi a p ocu a dos de edo es, e apólinhos endem a adequa -se ao seu
sis ema de amenização; neoclasikinhas kamienai e . . Pab ėž a necessidadebê
esses comunsums con inua cuidadosamen e in es igando, e pabaiga
ap esen ado quan o inespe ado, mas à con e ência exp esskin o da
ha monização da e minologia em á ios ní eis de con ex o ex emamen e
da i an e p opos a: po que a es es dois mais conse ado es a šakos da
p ocal ação indoeu opeias bal iškaja e g ekiškaja não êmêginos
e minologia de manei a a es abelece exo elacionamen o?
Recebido 2021-11-03
Ramunė Vaskelai ė
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E-mail amune. [email p o ec ed]