scieee Open visual document viewer

4-oji tarptautinė mokslinė konferencija „Moksliniai, administraciniai ir edukaciniai terminologijos lygmenys“

Ramunė Vaskelaitė

Full text

267Te minologia | 2021 | 28 doi.o g/10.35321/ e m28-14 4a con e ência cien í ica in e nacional Mocsliniai, adminis a i os e educacinhos ní eis de e minologia RAMUNĖ VASKELAITĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0001-6063-9699 Mundial e minologus em Lie u ių kalbos ins i u ą suk iečian i mokslinė kon e encija Moksliniai, adminis aciniai i edukaciniai e minologijos lygmenys šieme eles egalėjo suk ies i... p ie kompiu e ių ek anų. Besi êsiam Co id-19 es ições, es a adição be ampançada con e ência e e que se ealizada de o ma o não adicional. No en an o as mensagens ecebida abundan emen e. Rep o au a unciona pa a oda Eu opa dos Ociden ais (F ancūzia, Bélgica), do Médio e Ry ų (Hung ia, Polônia, Suíça, C oácia, Romênia, Geó gia, Rússia), do Sul (Espanha e au onômica s i is Ca alonija, Po ugal), Pie yčių (G aikija, Macedônia do No e). Dois comunicados le em izinhos la ios, dez comunicado es de Li uânia. Assim, o não adicional o ma o não oi obs áculo a sen i , com quem alsuoja e pa a onde di eciona e minologia Eu opeia. Rengui oco endo pa icula men e in ensi iu g a ico (spalio 2122 d.), apsčiai ap esen ada an o pesquisas cien í icas, an o e minologia abalho di ecção e o mas из yškinющих проектов. Dos úl imos como bene mais b ilhan e do a ual abalho e minologico di eção explicė ų da ha monização, coo denação po eikis e p ocu ais. Ve dade, coo denação de di e en es dimensões. Bene mais ab angen e dimensmenį a ė ė p oje o Te minologija sem on ei as (angl. Te minology wi hou bo de s), que ap esen ou o Rep esen an e do Pa lamen o Eu opeu Rodol as Maslias. Juo, segundo ela ou, ab ange não só Eu opa, mas ambém Ásia, No e Amé ica. P oje o endê a espalha is. Já ago a pa icipa nele mais de 20 pa cei os, ab angendo 10 p incipais e mos de á eas de consumo: educação, inanças, medicina, di ei o e k . O ien aojamasi pa a uni e sidades: aqui compõem ex osy, deles se selecionam e mos, encon ando ou as linguas co espondemens, is o é anunciada publicamen e sob a o ma de plu iakalbių žodynėlių (h ps:// 268 Ramunė Vaskelai ė 4a con e ência cien í ica in e nacional Moksliniai, adminis aciniai i edukaciniai e minologijos lygmenys“ you e m.o g). Considina e minologų do Pa lamen o Eu opeu, e mos com co espondmenimis en am na base de dados de e minologia da UE IATE. No en an o coo denação es o ços de dedama e ou os ní eisim, po exemplo, país, linguagem. Aqui k ies inė ela ado a F ieda S eu s (Le eno ka alikiškasis uni e si ei , Bélgica) ap esen ou es o ços de coo denação da língua holandês e e minija. Como sabe, es a língua é usada Nyde landes, Bélgica egione Fland ijoje ( adinamoji lamandų kalba), em dois g upos de ilhas do Ma Ca ibe, ambém na ex-colônia Nyde landų Su iname. A en ando que os es o ços oca a ela hou esse semp e (1980 m. ins i uída união da língua Olandesa), a ap esen ado a con ou sob e al cen o apussio o Olandês ins i u o da língua Leidene, no qual se acumula odo o ap endizado holandês ma e ial pe mi indo, e sob e es o ços esul ado no campo da e minologia desde 2019 m. ac uan e o cen o de conhecimen os da e minologia Olandesa (angl. Cen e o Expe ise o Du ch Te minology). Na u almen e, e sob e nele execu ados holandês e miniação de ha monização, desen ol imen o bem como abalhos de pesquisa. Veng ijos ep esen an es p epa ados ela ó io, que leu Dó a Má ia Tamás, que leciona em duas Veng ijos uni e sidades e jun amen e abalham num especial biu e de aduções (angl. Hunga ian O ice o T ansla ion and A es a ion L d, OFFI), mos a a semelhan e di eção. P anešėja ap esen ou des e esc i ó io pe encen e ao Minis é io da Jus iça Húng eo ês omois expos os a e minologia manualą, cujo obje i o in oduzido já pelo í ulo do ela ó io ensina , de in i e miniją, con ibuí pa a a execução dos obje i os da polí ica e minologia Húng ija. Publiniu susce ia-se em mais impo an es concei os ju ídicos, i. i. ap esen am-se suas co espondmenas em ou as línguas, de ini ys, on es, mas ao mesmo empo e anuncia-se a igos e minologias e es a égia de linguagem, emas de planejamen o de linguagem. Ao esumi o p imei o om o ien ado à ap endizagem (m. 2017) e o segundo om o ien ado à ha monização de e minologia (m. 2019), nos quais é o necida a co espondência em inglês, okiškų, ancūziškų e i ališkų, a ela o a ap esen ou e o p óp io mais ecen e om, no qual é o necida a co espondência em seis países nemolimos (Slo ênia, Eslo áquia, Hung ia, Romênia, C oácia e Uc ânia) em línguas em que se ala em línguas meno es. Tema de ha monização lies a e di e o a do Ins i u o da Lí ima Li uânia Albinos Aukso iū ė ela ó io, mas ela g ęžėsi pa a o passado Nep iklausomybės laiko a pio p adžioje y iausybės įs eig ą Te minologijos komisiją (1921 m.), qual no ela ó io in oduzida como o ganizuo o e minijos a kymo. Comissão, ins i uída à Minis é io da Educação, obje i o oi ha moniza nas ins i uições do es ado usou-se a língua, e minos. Como desc end ida, ela sukū- 269Te minologija | 2021 | 28 ė ao es ado unciona os e mos necessá ios. No en an o e e que menciona e o a o de que o abalho alkinha a po causa de di e gências in e nas, desiguodo de abo dagem à e minologia, naujada us, e depois penke ių anos e em ge al nu ūko ( apo possí el só depois da gue a). Ca u ap esen a panašiu empo ques ões de e minologia s a sčiusios pe sonalidade S asio Šalkauskio abalhosi, aigi aškas, aip pa jo o muluo i e minologijos p incipai, įskai an kel ą min- iloso inis žiū os į, que nebū ina nem emp in is, nem c ia naujada ų e min pode adap aiky i no seu kalbojeija us ojamus pala as. Temos ęsiniu se ia possí el conside a Regina K ašy ės, ep esen an ea osa Šiaulių academia e Uni e sidade da Le ônia, ela ó io. Nele esumiu-se já após a gue a, em 1945 anos, ins i uída Te minologijas komisija, ambém panašiu empo ins i uída komisija La ijoje, compa in as suas undação ci cuns âncias e a i idades. Na Li uânia, a Comissão de Te minologia ins i uída à Mokslų akademijos P ezi diumo, na Le ônia desde 1946 m. La ijos mokslų akademijoje, ambas mais a de o nou-se pa e de ins i u os de ciência que i iam a língua. Comissão de uma o ma ou ou a pe sis iu a é ago a, e isso como mos a iam, que as in e ligações com mokslu o am cons an osá ias ac o nha das suas ac i idades. No en an o, ap esen ada e 1951 m. oco ido eunião da comissão Li u iškosios, no qual o mulado obje i os e a e as, ex ac os do p o ocolo, mos ando que en e obje i os o mulado ko a com es anho bu žuaziniu legado na á ea e minologia, en e a i idades di ecções consegui com bu žuaziniu legado na á ea e minologia. A úl ima o mulao ê oi in e p e ada como p ocu a de con inua a a i idade an ima ína da Comissão, mas daí mos a ambém o que a p ossegui já acon eceu em odo ou os ambien es, quando do ideológico po eikio s i imi laiky as ne i mokslas, ne e minija. Tu bū many a, kad ik o ę galima keis i keičian e miniją. Con e ênciajoje ambém ap esen ada abalhos, mos an es es o ços de coo denação a ní el de uma de e minada á ea. Aqui, o ep esen an e da Uni e sidade da Ca alônia (ka . Uni e si a Au ònoma de Ba celona) com s a us de au onomia con ou sob e mais do que dez anos ealizado p oje o, cujo esul ado ha moniza e mininai ambien e acadêmico. Segundo ela ado , o pon o de e e ência do p oje o e a in e p au iškumas: documen ação egulado a das a i idades des e uni e sidade angliški e mos o am desen e e ados ão di e en emen e, que cons i uiu susikalbamen o di iculdões. A es e p oblema le an ando en e ca alonas língua-usando uni e sidades (19 uni e sidades na pa e ca alã de Espanha e uma cada em Ando a, F ança e I ália), em-se emp eendido um p oje o pa a uni o mizá-los a ní el des as uni e sidades, e assim adosi 2 000 su enodin os e mos em ca alão, espanhol e inglês (pas a oji uni e - 270 Ramunė Vaskelai ė 4a in e nacional cien í ica con e ência Moksliniai, adminis aciniai i edukaciniai e minologijos lygmenys“ si e uas usado como da binė). Como an agem ela o menciou indício em inglês linguagem no minamen o, e como di iculdudes, em yskėjusius execu ando p oje o, g andes sis emas de línguas, ambém ealijų di e enças. Lingbų sis emų nesu apimų mencionada e ou os ela o es, po exemplo, a ep esen an e da C oácia Dianos S olac (Uni e sidade de Rijekos), discu indo e minos de engenha ia ma í ima, ou a biblio eca nacional da Le ônia ep esen o ias In os Vi bulės e Mai os K eisle ės. No úl imo ela ó io concen ou-se em e minos biblio eca inís icos e ec iskadas p oblemas, le an ados in e nacional de Iš eklių desc ição e acesso s anda d o (angl. Resou ce desc ip ion and access, RDA), que M. K eisle ės desc e eu como no a iloso ia, e minos de adução e implan agimo. Es anda es de is a como e de e ia se um ins umen o de uni icação de e minologia, po ém e a ap esen ação do ep esen an e da Espanha Rica do Ei o-B uno (Uni e sidade Ca los III de Mad i), em que a a enção é di igida a e mos de segu ança, mos ou que, em ez de desempenha al papel, eles só p omo em di e sidade, que em ais á eas como a segu ança c ia pe igos. P anešime a skleis a nas ski ing á eas de engenha ia us ojamų e minos di e enças e suge ida ais e minos euni em um só luga , que imedia amen e osse no adas odas as não coincidências. Numa segunda secção, um g upo de in es igado es de Veng ijos, à qual ep esen a a Má kas Jámbo as, a enção apelou a OMS (O ganização Mundial da Saúde) In e nacional classi icado de doenças e de ou os p oblemas de saúde ap esen ou in es igação, e elou-se que ele não inclui alguns de ecidos maus e lesões ósseas, que são obse ados em Veng ijos medicos diagnoses. Jus iça, pad ões discussus e minus Viole os Če niauskai ės (Li u os nacionalinė Ma yno Maž ydo biblio eka), pa icipan e pa icipan e da O ganização In e nacional de pad onização comi ê In o mação e documen ação a i idade, o ela ó io e elou, que os pad ões cons an emen e a ualizados, aigi é um assun o mu an e. Além disso, a espa a de elabo ação de pad ões é g ande, e os países em línguas nacionais nespėja esculpi de odos os pad ões. P anešiais mencionado e pad ão-zodyn LST ISO 5127. In o mação e documen ação. Paginsdai e exškinamassi diccioná io, ab angendo a é ol isėjusių s anda dų e minos. Isso se ia já de segu ança e mos se iço de yskėjusios idéia, que e mos pad ões são sa ea, seu luj u necessá ia pad onizamen o, con i mação. Se mais con iá el e amen a de uni o mização de e mos é e mos de diccioná ios, con e ência não oi conside ad. No en an o, um pa de ela ó ios diccioná ios ema pe lei i a, e ambos mos a am, que des e adicional ins umen o pe spec i a é isí el. Liepoja uni e sidade ep esen ou a Elīna Peina (da bo di igê Ani a Hel iga), mencionando que XIX a. pab. XX a. p . Na Le ônia éleis a o e 600 diccionos, ap esen ou um es udo, pelo qual p e ende escla eça -se, o que é um bom diccioná io. Jus iça, 271Te minologija | 2021 | 28 ap esen ada apenas pa e dele apon as as es udan es e dou o an as espos as à pe gun a, po quais peculia idades de e ia se ca ac e izá-la idealus e minos diccioná io. A pa i das espos as oi is o que as mais impo an es ca ac e ís icas são conside adas a ualização do ocabulá io, simplicidade e con iabilidade. Que hou esse co espondem de ou as línguas, oi impo an e apenas pa a poucos esponden es. P anešėjo da Polônia Tomaszo Mich os (Bals ogės uni e si e as) no ela ó io como al e na i a abėcėliniam diccioná io ap esen ado sis emico, concep okų sci s imen o em pi mines, an ines, e ines e k baseado diccioná io. Ele ambém mos a ia, que pala aynas pe spec i a isí el, só sechoma no a o ma. Nes a con e ência pouca a enção oi eki ada em mode nnius e minos de manejo ou e amen a de in es igação, ecnologias de in eligência a i icial. Elas mencioneadas só num pa de mensagens. G upei de pesquisado es Li uães (S. Racke ičienė, A. U ka, A. Bielinskienė e A. Rokas), execu andočiai p oje o D ikalbis au oma inis e minų a pažinimas, ep esen a usi Sigi a Racke ičienė (Mykolo Rome io uni e sas) abo dou a ual e apa do p oje o ano ação de dados į ankiu QuickTag, ou mais p ecisamen e, em yškėjusios p oblemas. Au omá ico ins umen o oi mencionado e da Geó gia, ainda apenas besi engianças es adi à UE e po an o aduzen es em geo ginas língua Acquis Comuni à e, ep esen an eê Kha una Be idzė (Ba umio Sho a Rus a elio es a al uni e sidade). Isso já i a documen os baseados es á sendo p epa ado um ins umen o e minológico, e elando e os de adução e consumo de e mos. Ele cons i ui-se pa a que e os dispendiosos-já-josos osse e i ada. Já aduzido no aco do de associação UE-Geó gia, a ela o a os di idiu em oi o g upos. A impo ância da e minologia na á ea da adução mos ou e mais mensagens. Romunijoje, 1918 m. 18 de dezemb o uni e si e e (Alba Julija), leccionan e Ma ia C ina He eg, baseando-se an o abundan es on es li e á ias, quan o p óp ia uni e sidade e ec uada a expe imen o, b iskinou a impo ância do cu so de e minologia pa a u u os adu o es. Ela con ou sob e uma expe iência, e elosí, quão impo an e eles ensina em usa ex os. Macedônia do No e (Š . Ki ilo e Me odijaus uni e sidade) ep esen an eė Milena Sazdo ska Pigulo ska pe skai ė p anešimą, que mos aė que nes e país o cu so de e minologia aos adu o es não só ensinado, mas e ecen emen e mode nizado. Es udan es o ien am-se em e amen as digi ais uso, sa a ankišką ap endimen osi. Ágo a Fó is (Veng ijos e o ma os ig ejas Ka olio Gaspa o uni e sidade) ap esen ou p oje o, is yškinusį, que e minologia impo an e já nuliniame p ocesso de adução: do ap op iado, p ecisos e mos de consumo ap esen ameno ex o a aduzi depende esul ado da adução. 272 Ramunė Vaskelai ė 4a in e nacional cien í ica con e ência Moksliniai, adminis aciniai i edukaciniai e minologijos lygmenys“ Assim, na con e ência oca es i e adminis a i o, e educacinis, e aplicis e minologia ní eis. No en an o, odo g upo de mensagens oi concen a e em cien í ico ní el. P o eso ius iš P ancūzijos C is ophe Roche (Sa ojos Mon blano uni e - si e as) nag inėjo pag indinius koncep us: e minologiją, e miną, są oką, de inição į. Também a ques ão de sua elação, e mo ou concei o de p imazia, elação com on ologia. Ap iėž es e e mo ( iksliau, e mo compos o secundá io dėmens) ques ão de elação, baseando-se e minos do campo espo i o e suas de inições, s a s ė Li u ians kalbos ins i u u ep esen a usi Auš a Rimku ėGanusauskienė. O Ma iuszas Gó niczius da Uni e sidade de Va só ia p opôs uma no a classi icação de e mos, jun amen e e no os e minus pa a unidades de classi icação in oduzi (angl. endode i ed e ms e exode i ed e ms). Se eles na língua li uaniana mais p ecisamen e ansmi i iam endoda inos e egzoda inos, ou quais ou os equi alências, explica iam só êmos es a classi icação mais amplamen e aplica na língua li uânica, e do ela ó io explicėjo, que sua saída a pon o é conside ada exigência de cla idade do e mo. Te minos en a-se desmemb a de aco do com isso, se eles en endidos sem de inição ou explicação, ou são mais me a o iniai, embo a b ėž a on ei a com me a o inių e neme a o inių e mos de on ei a e não coincida. P esen ei um pa de pesquisas, nas quais aplicam no as di eções de pesquisa. Lina Ru kienė (Lie u ių kalbos ins i u as), in es igando cons uções e miniją, des a á ea dū inius analisou como logicamen e elacionados concep os sąjungas, ou p opozições, aigi kogni y is inės ling is ikos požiū iu. Com base de 70 on es cole adas dū inias, ela ha ia esboçada p opozicinos modelos, os quais cons i uem dois concei os de obje o, e azia a conclusão, que em 100 anos de cons uções e minijoje aqueles modelos quase não muda ê. Elena Loguno a (Kalining ado es ado uni e si á io écnico) como e minologicas analises um anį siūlė eimus, e simul aneamen e mais amplamen e desc e eu e eimo concei o, com cogni i o e pensamen o p ocessos elacionada a eo ia eimų. Dmi ijus Shilo skio (Dmi y Schilo skiy), ep esen an ea usio A. I. E dokimo o Mosc os es a al médico e odon ologia uni e sidade, como kogni y inis modelis ap a as eiškinys, angliškai chamado clip hinking o mosaic hinking. Nag edês as sua gimas kompiu e iniu būdu, echnologijos p iemonių naudojimo absoliu- mani es ação no a ual p ocesso de einamen o e abalho de médicos (medicos en inação, incapacidade e do doen e como odo, e c.) e seu causado e icas e sociais p oblemas, ais como medicina dehumanização (angl. dehumaniza ion o medicine). Siūly as e p oblemas solução s uk ū a im baseado e minologia ensinamen o. 273Te minologia | 2021 | 28 Au o íías Li uãs en iam ela ó ios ape ados espelgsnis ao e mo ambien e de consumo. Medicinos e minus examinan e Palmi a Zemle ičiū ė (Li u ias Ins i u o de Língua) es eco deba ê Naoaho Go dono omano Gydy ojas. A icenos mokinys e minus, aigi e mo consumimen o g ožiniame ex e. Baseando-se nes a on e, ela e a p opensa a oppo de alguns pesquisado es kel a minčiai, que em al ambien e é expe imen ada de e minologização. Dado exemplos mos ê, que e nela o e mo execu a nomina i enê unção, embo a, en ol ido de ou os pala as, pode ealiza e emocionalina-exp essinha, imagdinê. Sinonimiją analisou As a Mi ke ičienė como on e ambém ecolhi não eikalus do ciência, e sh iečiamojo pobūdžio ex os da á ea de saúde, cujos dados são o necidos ex os da in e ne da língua li uânica l TenTen. Já an e io men e au o ês apelado a enção a ca ac e ís icas de consumo de sinónimos no ex o, des inados não só sis emá icos, mas e con ex i os sinónimos (ž . a igo de alhas Te minologijos no 22 nume y), e des a ez ela apelou jollgs à na u eza do ex o e escu ou uncioncinius sinonimos. Ju gi a Mikelionienė (Kauno Uni e sidade de ecnologias) sinonimos análiseei, e dade, escolhi es udan es inalizamuosius abalhos, aigi academiinio ou lhe a imą es ilos. Išnag inando nelas abundan emen e usados sinônimos de e mos compos os, ela ap esen ou ais azões de sinonimia, que no malmen e não são mencionadas em examina abalhos de es ilo cien í ico: ans imas, epasacjão, ci ação; es o ços pa a mos a absen ismo e conhecanym a da á ea analisada; b e idade seekis; p ocu e ap esen a igu dingíssimo, incomumíssimo e má e k . Assim, con inua se ia in e essan e compa a sinoniminês aiškos abalhos de es udan es e, digamos, ciência monog a ijās di e enças. A ques ão da sinonimia lie ê e des a e isão au o ê, mais p ecisamen e, baseando-se ex os da as ologia, k eipê a enção em sinonimías e a ian iškumo elação e ques iona o pon o de is a, que sinonimija e a ian iškumas homodai conside is o y ini e minijos não nenuscimen o sinalu. A a iação da e minia, com base em ex os de língua especializada e não especializada, é conside ada ambém pela ep esen an e da Suíça Au élie Pic on (Uni e sidade de Geneb a). Como habi ual em abalhos de língua es angei a, o concei o de a ian izidade aqui ab êp i an o e minos, quan o e mo aiškos ski umai. No en an o a ian iškumas i as mé odo, que mais ca ac e ís ico às in es igações dialec ológicas: di ido em diach oninio (ski umai em elação ao empo), dia opinio (ski umai em elação geog á ico) e dias a inį (su specialis ais, in o man ais elacionados ski umai). Fá ima No onha (Alga eja uni e sidade) Pa imónio dos países de cozinhas do Ma Medi e âneo ambém y ė dias a inio a ian iškumo pon o de is a. Assim, os mé odos de julgamen o e classi icações di e em, po ém em ge al cla i ica-se que, embo a de ní el adminis a i o as discussões na con e ência como bene yškiausią 274 Ramunė Vaskelai ė 4a in e nacional cien í ica con e ência Moksliniai, a ual adminis aciniai i edukaciniai e minologijos lygmenys“ e apo peculia idade odé e miniação de inação, coo dinação, conside as ymai de ní el cien í ico yškino į ai o ę, į ai a imą. Tal ez quan o saindo o a da e minologia da ciência limi es oi comunicado da G écia Panagiočio G. K impo (T akijos Demok i o uni e si as) ela ó io. Jamei a mui o não só e minos, mas e mo ologicos (p iešdėlių, šaknų, galūnių), sin aksinių ou ou osokios simili udes en e Li uães e mode naikė g aikų kalbos. Po exemplo: p ese adas a icós e eme iškós giminés daik a a džių a dininko galūnés, embo a em mui as línguas eu opeias ela abandonada; não excessi a p ocu a dos de edo es, e apólinhos endem a adequa -se ao seu sis ema de amenização; neoclasikinhas kamienai e . . Pab ėž a necessidadebê esses comunsums con inua cuidadosamen e in es igando, e pabaiga ap esen ado quan o inespe ado, mas à con e ência exp esskin o da ha monização da e minologia em á ios ní eis de con ex o ex emamen e da i an e p opos a: po que a es es dois mais conse ado es a šakos da p ocal ação indoeu opeias bal iškaja e g ekiškaja não êmêginos e minologia de manei a a es abelece exo elacionamen o? Recebido 2021-11-03 Ramunė Vaskelai ė Lie u ių kalbos ins i u as P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius E-mail amune. [email p o ec ed]