Skip to document
Back
Go to original Localized version was produced by AI. It may contain inaccuracies.
Preparing document pages…

doi.org/10.35321/term30-6

Términos de indumentaria epónimos

Diccionario explicativo de términos de indumentaria

Términos epónimos de indumentaria en

Diccionario explicativo de términos de indumentaria

(Diccionario explicativo de términos de indumentaria)

AUŠRA RIMKUTĖ-GANUSAUSKIENĖ

Instituto de la Lengua Lituana

ID de ORCID: https://orcid.org/0000-0001-8655-7333

RESUMEN

El artículo examina los términos de indumentaria epónimos encontrados en el Aiškinamasis aprangos terminų žodyne (2014), elaborado por Stanislovas Algimantas Ratautas, Eugenija Strazdienė y Ada Gulbinienė. A partir de los trabajos de lingüistas lituanos y extranjeros, se analiza el concepto de epónimo y de término epónimo, y se mencionan las ventajas y desventajas más habituales de los términos epónimos. Se concluye que, aunque los términos epónimos de indumentaria son relativamente escasos, enriquecen la terminología de la indumentaria y son muy importantes; en algunos casos, son las únicas denominaciones de conceptos de indumentaria. La mayoría de los términos de indumentaria hallados son de origen antroponímico y toponímico. Predominan los términos derivados de apellidos masculinos. Los términos epónimos de indumentaria son términos de pleno derecho junto a los términos no epónimos.

PALABRAS CLAVE: término epónimo, epónimo, término de indumentaria, metonimización, onimo.

RESUMEN

El artículo examina los términos epónimos de indumentaria incluidos en Aiškinamasis aprangos terminų žodynas (2014; Diccionario explicativo de términos de indumentaria), elaborado por Stanislovas Algimantas Ratautas, Eugenija Strazdienė y Ada Gulbinienė. A partir de los trabajos de lingüistas lituanos y extranjeros, se analiza el concepto de epónimo y de término epónimo, y se mencionan las ventajas y desventajas más habituales de los términos epónimos. Se concluye que, aunque los términos epónimos de indumentaria son relativamente escasos, enriquecen la terminología de la indumentaria y son muy importantes: en algunos casos, constituyen las únicas denominaciones de conceptos de indumentaria. La mayoría de los términos epónimos de indumentaria hallados se basan en antropónimos

122

Aušra Rimkutė-Ganusauskienė

Eponiminiai aprangos terminai

Aiškinamajame aprangos terminų žodyne

y topónimos. Predominan los términos derivados de apellidos masculinos. Los términos epónimos de indumentaria son términos de pleno derecho junto a los términos no epónimos.

PALABRAS CLAVE: término epónimo, epónimo, término de indumentaria, metonimización, onimo.

INTRODUCCIÓN

En los últimos años, los términos epónimos de diversas disciplinas han despertado el interés de los lingüistas lituanos. Kazimieras Gaivenis menciona términos epónimos de química (Gaivenis 2014 [1993]: 383; [1996]: 227) y de técnica (Gaivenis 2014 [1994]: 392); Angelė Kaulakienė, términos epónimos de física (Kaulakienė 2009: 69); Nijolė Litevkienė estudia términos epónimos de anatomía (Litevkienė 2006; 2010); Laimutė Kitkauskienė, términos epónimos de arquitectura, arte y construcción (Kitkauskienė 2011); y Jurgita Mikelionienė (2017) aborda la transformación de onimos (nombres propios) en términos epónimos. Sin embargo, todavía faltan estudios científicos exhaustivos en lituano sobre el fenómeno de la eponimia en la terminología. Con mucha más frecuencia, la conversión de un nombre propio en término epónimo como fuente de terminología de una determinada disciplina se aborda en trabajos de investigadores extranjeros. Los lingüistas letones Baiba Bankava (2011b; 2013) y Ojārs Bušas (2013) han publicado artículos sobre epónimos y términos epónimos. En 2011, B. Bankava (2011a) defendió la tesis Eponīmi latviešu valodā: lingvistiskais aspekts (Eponimai latvių kalboje: lingvistinis aspektas), en la que también menciona términos epónimos empleados en diversos campos. Linda Pietė (2007) y Linda Kurmiņa (2010) estudian nombres epónimos de plantas en lituano y letón; Pavelas Nečas y Petras Hejna examinan términos epónimos de medicina legal (Nečas, Hejna 2012); Eva Schwarzová, términos epónimos de física, química y medicina (Schwarzová 2013); Judyta Męžyk, términos epónimos de danza (Męžyk 2020), entre otros. Además de los artículos, también son importantes las fuentes lexicográficas. En 2015 se publicó el diccionario en lituano elaborado por Mindia y David Kasradze, Traumatologijos ir ortopedijos eponimai: simptomai ir sindromai. La ya mencionada B. Bankava es compiladora de diccionarios letones de epónimos: Eponīmu vārdnīca (Rīga, 2007) y Jaunā eponīmu vārdnīca (Rīga, 2012). También existen diccionarios de epónimos en otros idiomas, por ejemplo: A Dictionary of Eponyms (1988), de Cyrilo Leslie Beeching; A New Dictionary of Eponyms (2002), de Morton S. Freeman; Słownik eponimów czyli wyrazów odimiennych (2008), de Władysław Kopaliński; entre otros.

El objeto de este artículo son los términos epónimos de indumentaria registrados en el Aiškinamajame aprangos terminų žodyne (2014), de Stanislovas Algimantas Ratautas, Eugenija Strazdienė y Ada Gulbinienė. En el artículo se analizan

Terminologija | 2023 | 30

123

con el fin de revelar los principales factores que determinan la aparición de términos epónimos en el ámbito de la indumentaria. Para alcanzar este objetivo, se plantean las siguientes tareas: 1) explicar teóricamente el concepto de término epónimo; 2) analizar los términos epónimos de indumentaria hallados en la fuente, no estudiados hasta ahora por los terminólogos lituanos, según la relación de los onimos con los objetos que designan; 3) determinar el lugar de los términos epónimos de indumentaria en el sistema terminológico de la indumentaria. Así pues, las tareas planteadas para alcanzar el objetivo permiten estudiar el objeto de investigación en dos niveles, el teórico y el práctico, poniendo así de relieve las causas más frecuentes de la aparición de términos epónimos de indumentaria, así como su papel y su importancia en el sistema terminológico de la indumentaria. En el análisis de los términos epónimos de indumentaria se aplican los métodos analítico-descriptivo y comparativo. Es de esperar que, por su novedad, este estudio resulte pertinente no solo para los especialistas en indumentaria, sino también para traductores, editores y otras personas que se enfrentan a la elección de términos de indumentaria o a cuestiones de uso terminológico en general.

CONCEPTO DE TÉRMINO EPÓNIMO

En la lingüística lituana, el término eponimas (del griego eponymos, ‘que da su nombre a algo’) se usa poco. En los diccionarios de términos internacionales se define como «nombre de una persona o cosa a partir del cual se denomina algo» (TŽŽ 2001: 213; 2013: 231). En el Diccionario de términos de lingüística, elaborado por Kazimieras Gaivenis y Stasys Keinys, se define de otro modo: se considera epónimo un «topónimo de origen antroponímico» (Gaivenis, Keinys 1990: 59). Como puede observarse, las definiciones que ofrecen los diccionarios difieren ligeramente. En el primer caso, se considera epónimo el nombre a partir del cual se denomina algo; por ejemplo, los zapatos de tacón alto reciben el nombre de manolais por el nombre del diseñador español de calzado Manolo Blahnik. Así pues, el epónimo es el nombre Manolo (nombre propio). En el segundo caso, el epónimo es un topónimo (nombre propio) derivado de un nombre propio (nombre, apellido, apodo, etc.) que designa a una persona; por ejemplo, el nombre del lugar Giedraičiai deriva del apellido Giedraitis; es decir, la palabra considerada epónimo es un resultado de derivación. J. Mikelionienė llama epónimos a los nombres propios «que se convierten en términos» (Mikelionienė 2017: 127). De acuerdo con esta concepción, puede observarse que la investigadora presta atención principalmente no al nombre propio considerado epónimo en sí, sino a la apelativización, es decir, al proceso por el cual un nombre propio se convierte en término.

Al analizar el concepto de epónimo en los trabajos de lingüistas extranjeros, se observa que tampoco existe una concepción única y clara de epónimo. David Crystal afirma que un epónimo es «una persona en cuyo honor se da nombre a algo

124

Aušra Rimkutė-Ganusauskienė

Eponiminiai aprangos terminai Aiškinamajame aprangos terminų žodyne

(por ejemplo, un invento o un lugar); el nombre; también llamado apelativo» (Crystal 2008: 173). Así pues, su concepción coincide con la que ofrecen los diccionarios de términos internacionales, así como el Diccionario digital de la lengua alemana (Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache, DWDS; véase la tabla 1) y el Diccionario de términos literarios (LT; véase ibíd.).

En el Diccionario Oxford para estudiantes (Oxford learner’s dictionary) se considera epónimo «una persona o cosa, o el nombre de una persona o cosa, a partir del cual se ha denominado un lugar, un invento, un descubrimiento, etc.» (OLD; véase la tabla 1). En el Diccionario de Cambridge (Cambridge Dictionary) se ofrece una definición igualmente ambigua: se considera epónimo tanto la cosa o persona como el nombre de la cosa o persona: «<...> el nombre de un objeto o actividad que también es el nombre de la persona que fabricó por primera vez el objeto o realizó la actividad» (CD; véase la tabla 1). Por consiguiente, estos diccionarios consideran epónimos tanto a los propios donantes del nombre (cosas u objetos, personas, etc.) como a las palabras formadas a partir del nombre del donante.

Como puede verse en la tabla 1, el diccionario Merriam-Webster (Merriam-Webster, MW) ofrece dos acepciones de epónimo. La segunda acepción, a diferencia de las fuentes mencionadas anteriormente, se relaciona con nombres de medicamentos o enfermedades usados en el ámbito de la medicina, que se consideran epónimos, o con epónimos formados a partir de nombres de medicamentos o enfermedades. En general, cabe señalar que la medicina es uno de los campos con mayor número de epónimos. Tatiana Canziani afirma que, en medicina, se consideran epónimos las palabras que designan síndromes, enfermedades, lesiones, procedimientos quirúrgicos, signos clínicos, etc., y que proceden del nombre o apellido de la persona que describió por primera vez esos fenómenos; con menor frecuencia, del nombre o apellido del paciente en quien se describió por primera vez un determinado signo clínico, enfermedad u otro fenómeno (Canziani 2011: 227).

Al resumir las distintas concepciones, puede afirmarse que, en general, los epónimos difieren no solo por su modo de formación —unos son epónimos simples y otros, derivados—, sino también por su semántica. Mark Nicholas distingue cinco tipos de epónimos: antroponímicos, geográficos, literarios, mitológicos y científicos (Nichol 2011). T. Canziani, ya mencionada, al tratar los epónimos médicos, los clasifica en tres grupos: 1) epónimos propiamente dichos, en los que el nombre del científico que describió por primera vez el fenómeno designado por el término nomenclatural aparece antes de este (enfermedad, síndrome, etc.) (enfermedad de Alzheimer); 2) epónimos toponímicos, en los que antes del nombre común, es decir, del término nomenclatural, aparece el nombre del lugar donde se observó por primera vez el fenómeno (síndrome de Estocolmo); 3) autoepónimos, relacionados con una persona,

Terminologija | 2023 | 30

125

quien realmente padeció y/o murió a causa de la enfermedad que lleva ese nombre (enfermedad de Thomsen). Según T. Canziani, los epónimos auténticos son los más numerosos (Canziani 2011: 227–228). Existen diversas clasificaciones de epónimos, según el ámbito. Dependen del nivel de detalle y del aspecto concreto que se quiera tomar como base para agruparlos.

Cabe destacar que los epónimos también difieren en su estructura. Tatjana Karavaeva, basándose en la clasificación presentada en el libro de Tom McArthur The Oxford Companion to the English Language (1996), distingue cinco tipos de epónimos: 1) simples, 2) compuestos y de construcción atributiva, 3) derivados con sufijos, 4) abreviaturas y 5) epónimos por contracción (Karavaeva 2011: 81). Se consideran epónimos simples las palabras comunes surgidas de nombres propios (por ejemplo: boicot procede del apellido del agente británico Charles C. Boycott; linchamiento, del apellido del plantador virginiano Charles Lynch). Como escribe la investigadora, los epónimos compuestos son epónimos pluriverbales formados tanto por palabras propias (generalmente nombres de personas) como por palabras comunes (por ejemplo, máquina de Turing recibió su nombre en honor del matemático británico Alan Turing). También se distinguen por separado los epónimos formados con sufijos (por ejemplo, el derivado con el sufijo –ismo maquiavelismo se relaciona con el apellido de Niccolo Machiavelli). Las abreviaturas eponímicas se utilizan raramente (por ejemplo, el programa antivirus para ordenadores se denomina en inglés Casper, forma abreviada del apellido de su creador, Eugene Caspersky). También hay menos epónimos por contracción (por ejemplo, nixonómica surgió del apellido del presidente Richard Nixon y de la palabra economía) (véase más ampliamente Karavaeva 2011: 81–82). T. Karavaeva sostiene que, con el avance de la ciencia, estos tipos de epónimos ya no son suficientes. Distingue otro tipo posible: epónimos surgidos de siglas formadas a partir de nombres o apellidos de personas. Barbara Cappuzzo habla de epónimos híbridos pluriverbales que incluyen tanto componentes eponímicos como componentes de términos explicativos (Cappuzzo 2008: 27).

Latvių kalbotyros terminų aiškinamajame žodyne (VPSV 2007) pateikiama išsamesnė eponimo apibrėžtis – nors akcentuojamas pats apeliatyvacijos procesas, kai tikrinis žodis virsta bendriniu, bet kartu minimas ir jau aptartas eponimų nevienodumas (žr. 1 lentelę ir 2 išnašą). Be to, šiame žodyne patikslinama, kad eponimais gali būti tiek iš tikrinių žodžių kilę tikriniai žodžiai, tiek iš tikrinių žodžių atsiradę bendriniai žodžiai. Tikrinio žodžio tapimas bendriniu žodžiu, įvardijančiu tam tikrą sąvoką, leidžia kalbėti apie iš eponimų atsiradusius terminus ar terminus, turinčius eponiminės kilmės dėmenų.

126

Aušra Rimkutė-Ganausauskienė Eponiminiai aprangos terminai Aiškinamajame aprangos terminų žodyne

Aunque, como ya se ha mencionado, los terminólogos lituanos estudian los términos eponímicos con bastante poca frecuencia, sí existen intentos de definir qué es un término eponímico. J. Mikelionienė afirma que «[L]os términos eponímicos son denominaciones de conceptos formadas a partir de una palabra propia» (Mikelionienė 2017: 127). En el Glosario didáctico de terminología de Regina Kvašytė, el término en cuestión se define como un «término cuyo componente secundario se forma a partir del nombre o apellido de un científico, una figura pública u otra persona» (Kvašytė 2005: 66). Así, esta definición permite entender que solo se consideran eponímicas las denominaciones compuestas. Por ello, puede afirmarse que la definición es demasiado restrictiva, ya que, en primer lugar, abarca únicamente antropónimos que aparecen como componente secundario y, en segundo lugar, no incluye los términos univerbales. Además, el glosario da preferencia al término término antroponímico, mientras que término eponímico aparece como sinónimo (Kvašytė 2005: 66). Cabe añadir que, en algunos trabajos, al tratar términos eponímicos concretos, estos se describen con mayor precisión y se denominan términos derivados de apellidos (Kaulakienė 2009: 69, 164) o denominaciones derivadas de apellidos (Stankevičienė 2013: 152).

Tabla 1. Definiciones del término epónimo en fuentes lexicográficas extranjeras

FUENTES DEFINICIONES DE EPÓNIMO VPSV 20071 eponīms Nombre propio del que, al convertirse en nombre común, surge un sustantivo común; por ejemplo, el apellido Galife > galife, el topónimo Konjaka > konjaks; o bien del que se deriva otro nombre propio de cualquier tipo, por ejemplo, el nombre personal letón Laima como motivador del nombre de la empresa Laima, y el apellido Bolivars como motivador del nombre del país Bolīvija. A veces también se denomina epónimo a un sustantivo común derivado de un nombre propio por el proceso de conversión de este en nombre común, por ejemplo, galifē, konjaks, makintošs2 CD eponymel nombre de un objeto o actividad que también es el nombre de la persona que produjo por primera vez el objeto o realizó la actividad3

1 Véase el acceso en línea: https://termini.gov.lv/kolekcijas/93/skirklis/417483 [consultado el 2023-01-11].

2 Esta definición, traducida al lituano, aparece en el artículo de L. Kurminas: «<...> nombre propio que, mediante la conversión, se convirtió en nombre común; por ejemplo, el apellido Galifė > galifė, <...> o del que surgió otro nombre propio de cualquier subtipo, por ejemplo, el nombre personal letón Laima como nombre motivador del nombre de la empresa Laima <...>. A veces también se denomina epónimo al sustantivo común derivado de un nombre propio mediante la conversión de este en nombre común, por ejemplo, galifė, konjakas, makintošas» (Kurminą 2010: 355).

3 Véase el acceso en línea: https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/eponym [consultado el 2023-01-11].

Terminologija | 2023 | 30

127

ŠALTINIAI

EPONIMO APIBRĖŽTYS

MW

eponym 1. one for whom or which something is or is believed to be named 2. a name (as of a drug or a disease) based on or derived from an eponym4

LT

eponym An eponym refers to a person or thing after which something else is named5

OLD

eponym a person or thing, or the name of a person or thing, from which a place, an invention, a discovery, etc. gets its name6

DWDS

Eponym von einer Person hergeleiteter Name7

LTD

EPONYM: A word that is derived from the proper name of a person or place. For instance, the sandwich gained its name from its inventor, the fourth Earl of Sandwich. The word lynch comes from Captain William Lynch, who led bands of vigilantes to hang hoboes and bums residing near Pittsylvania County. The verb shanghai, meaning to kidnap or press into forced labor, comes from the practices of conscription common in the oriental city of Shanghai. The word stentorian comes from the loud-mouthed Stentor in Greek legend, and herculean comes from the muscle-bound Hercules, and so on8

Kai kurie užsienio kalbininkai, nagrinėdami konkrečios srities terminus, pvz.: medicinos, chemijos, geografijos, šokio ir pan., vartoja terminą eponimas (Bankava 2011a; Męzyk 2020; Ziyayeva, Bannapova 2022 ir kt.), o ne eponiminis terminas (Ummatova 2022). Tai leidžia daryti prielaidą, kad tam tikrais atvejais jie susiaurina termino eponimas reikšmę (vartoja iš eponimo padaryto žodžio reikšme) ir jį vartoja kalbėdami apie konkrečius eponiminius terminus. Paprastai laikomasi požiūrio, kad eponiminiai terminai yra tie terminai, kurie susiję su tikrų ar išgalvotų asmenų vardais (antroponimais) arba vietų vardais (toponimais) (Cappuzzo 2008; Nečas, Hejna 2012 ir kt.). Taip pat teigiama, kad eponimai yra „tarpkultūrinių

4 Žr. prieigą internete: https://www.merriam-webster.com/dictionary/eponym [žiūrėta 2023-01-11].

5 Žr. prieigą internete: https://literaryterms.net/eponym/ [žiūrėta 2023-01-11].

6 Žr. prieigą internete: https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/eponym [žiūrėta 2023-01-11].

7 Žr. prieigą internete: https://www.dwds.de/wb/Eponym [žiūrėta 2023-01-11].

8 Žr. prieigą internete: http://web.cn.edu/kwheeler/lit_terms_E.html [žiūrėta 2023-01-11].

128

Aušra Rimkutė-Ganusauskienė

Eponiminiai aprangos terminai

Aiškinamajame aprangos terminų žodyne

mainų rezultatas“ (Popescu, Șorcaru 2020). Kaip tik todėl kai kuriuos eponiminius terminus atpažinti nėra lengva (Somford 2018: 12), o jų tiesioginė sąsaja su tikriniu žodžiu, kuriuo įvardijamas tam tikras gyvas ar negyvas objektas, atsekama tik turint pakankamai reikiamos srities informacijos, pvz., ne kiekvienas, besidomintis kulinarija, pasakytų, kad pavadinimas plombyras yra kilęs nuo Prancūzijos miesto Plombjero (Plombières) pavadinimo (TŽŽ 2013: 644) ar kad fizikos terminas voltas susijęs su italų fiziko Alessandro Giuseppes Voltos pavarde (VLEe) ir pan. Be abejo, žinant eponiminio termino atsiradimo istoriją, lengviau suvokti ir motyvaciją, ir sąvokos pavadinimo kilmę. Sutariama, kad apskritai apeliatyvacija (dar vadinama deonimizacija, eponimizacija) – tikrinių žodžių pereiga į bendrinius žodžius – nėra dažnas naujų sąvokų pavadinimų kūrimo būdas, tačiau šis būdas praturtina bet kurios srities terminiją. Tyrėjai P. Nečas ir P. Hejna išskiria eponiminių terminų privalumus – šie terminai yra ekonomiški, lengviau įsimenami ir santykinai paprastesni (Nečas, Hejna 2012: 25). Vienas dažniausių eponiminių terminų trūkumų – jų netikslumas (ypač daug apie tai kalbama medicinos srities eponimų tyrimuose, pvz., Kumar, Brazel, Benjamin, Brem 2022), dviprasmiškumas, nesistemiškumas, semantinė „tuštuma“, neskaidrumas (Canziani 2011: 231).

Eponimų atsiranda tada, kai norima pagerbti mokslininką ar kitą asmenį, vienaip ar kitaip susijusį su eponiminiu terminu įvardijamu dalyku (Lončar, Anić 2014: 37). Tokiu atveju eponiminis terminas atsiranda iš asmens vardo, pavardės ar kito asmens vardo. Pasitaiko atvejų, kai aptariami terminai sukuriami norint įvardyti vietą, kuri yra svarbi tam tikro dalyko atsiradimui, kilmei, paplitimui ir pan. Tai leidžia manyti, kad eponiminių terminų atsiradimui didžiulę įtaką turi ekstralingvistiniai veiksniai, tokie kaip poreikis įamžinti tam tikrą asmenį (taip pat ir literatūrinį) ar vietą. Apskritai eponiminiai terminai formuojami sąmoningai ir gerai apgalvotai, jie susiję ir su tam tikro dalyko istorija, atspindi tam tikrus kultūrinius aspektus, yra tarsi tam tikras paveldas ateinančioms kartoms.

Eponimai skiriasi ne tik savo semantika, bet ir sandara. Nevieniodos sandaros yra ir eponiminiai terminai – vieni vientisiniai, kiti sudėtiniai. Remiantis Valentinos Skujinos eponiminių terminų skirstymu pagal jų apeliatyvacijos (deonimizacijos) laipsnį į dalines arba visiškos apeliatyvacijos terminus (Skūjiņa 1993 [2002]; plg. Mikელიონienė vartoja visiškai ir iš dalies deonimizuoti terminai; Mikelionienė 2017: 129), vientisiniai eponiminiai terminai laikytini visiškos apeliatyvacijos terminais. Dalinės apeliatyvacijos

Terminologija | 2023 | 30

129

terminais laikomi sudėtiniai terminai, kurių paprastai vienas dėmuo (dažniausiai šalutinis) yra kilęs iš eponimo. Sudėtiniai eponiminiai terminai nuo kitų skiriasi rašyba – paprastai iš tikrinių žodžių kilę dėmenys rašomi didžiąja raide. Eponiminiu dėmeniu išskiriami esminiai apibrėžiamos sąvokos požymiai, susiję su tikriniu žodžiu (tam tikro asmens pavardė, vietovardžiu ar kt.). Paminėtina ir tai, kad eponiminiai terminai dažniausiai atsiranda metonimizacijos būdu, rečiau – metaforizacijos (Skujiņa 1993 [2002]; Mikelionienė 2017).

Remiantis tiek Lietuvos, tiek užsienio mokslininkų sampratomis, galima apibendrintai teigti, kad eponimu laikomas arba 1) pats tam tikro vardo davėjas (tai gali būti ne tik tikriniu žodžiu įvardijamas asmuo, bet ir vieta ar kitas dalykas), arba 2) išvestinis žodis, atsiradęs iš vardo davėjo vardo. Kadangi eponimas yra tiesiogiai susijęs su asmeniu, reiškiniu ar kt. dalyku, kurio vardu pavadinamas tam tikras objektas, šiame straipsnyje eponiminiu terminu laikomas toks terminas, kuris yra padarytas iš tam tikro eponimo (tai gali būti tiek paprastasis žodis, tiek darinys) arba kuris turi iš eponimo padarytą dėmenį ar dėmenų.

ANÁLISIS DE LOS TÉRMINOS DE INDUMENTARIA EPÓNIMOS

En el Diccionario explicativo de términos de indumentaria se encontraron en total 86 términos de indumentaria epónimos: el 76% son simples y el 24%, compuestos. En el prólogo de la fuente se indica que el diccionario «presenta más de 6000 términos lituanos con sus equivalentes en inglés, alemán, francés y ruso» (AATŽ 2014: 4). Así pues, entre tal cantidad de términos, los analizados representan apenas el 1,4% de los términos registrados en el diccionario. Cabe añadir que en el diccionario mencionado hay más términos epónimos, pero estos designan dispositivos (máquina de Blake, máquina de Mackay, ampliador Martindale), determinadas piezas o estructuras (refuerzo Derby, estructura Derby), o bien términos de química (mercerización) y de mecánica (ensayo de dureza Brinell, ensayo de dureza Rockwell, ensayo de dureza Shore). Estos términos no se consideran términos que designen prendas de vestir y, por tanto, no se analizan en el artículo.

El análisis de los términos de indumentaria epónimos no es posible sin examinar los nombres propios de los que derivan. Como se sabe, los nombres propios son diversos y, por ello, no existe una clasificación única adecuada para ellos (Mickienė, Bačiūnaitė-Lūžienė 2013: 18). Según la relación de los nombres con los objetos de la realidad que designan, pueden distinguirse dos grandes grupos de nombres propios: 1) nombres de seres vivos y 2) nombres de objetos inanimados (cosas), que, cuando es necesario, se subdividen

130

Aušra Rimkutė-Ganusauskienė

Eponiminiai aprangos terminai

Aiškinamajame aprangos terminų žodyne

Fig. 1. Distribución de los términos de indumentaria epónimos según su origen (porcentaje)

į dar smulkesnes grupes (Jakaitienė 2010: 267). Gyvųjų būtybių vardai dažniausiai skirstomi į antroponimus, zoonimus ir mitonimus, o negyvųjų objektų (dalykų) vardai – į toponimus (oikonimus, hidronimus, oronimus, drimonimus, urbanonimus ir kt.), kosmonimus ir astronimus, susisiekimo priemonių vardus, periodinių leidinių pavadinimus ir kt. (Mickienė, Bačiūnaitė-Lūžienė 2013: 20). Aiškinamajame aprangos terminų žodyne rasti eponiminiai terminai aprašomi skirstant juos į tris grupes: 1) toponiminės kilmės, 2) antroponiminės kilmės ir 3) kitos kilmės sąvokų pavadinimai.

1. Denominaciones de conceptos de origen toponímico

El estudio reveló que los términos de indumentaria derivados de topónimos representan el 42% del total de términos epónimos (fig. 1). Estos términos pueden subdividirse según los objetos designados por sus palabras base. Se encontraron sobre todo términos de indumentaria epónimos denominados a partir del nombre de una ciudad o de uno de sus barrios: angora AATŽ 2014: 20, angora vilna AATŽ 2014: 440 (por el nombre de la antigua ciudad de Ankara, en Turquía, Angora), bolonia AATŽ 2014: 95 (por el nombre de la ciudad italiana de Bolonia (it. Bologna)), estilo Charleston AATŽ 2014: 387 (por el nombre de la ciudad estadounidense de Charleston, en el estado de Carolina del Sur (ingl. Charleston)), chelseas AATŽ 2014: 101 (por el nombre del barrio londinense de Chelsea (ingl. Chelsea)), denim AATŽ 2014: 108 (por el nombre de la ciudad francesa de Nîmes, cf. fr. (serge) de Nîmes), duffel AATŽ 2014: 121 (por el nombre de la ciudad belga de Duffel (belg. Duffel)), everetts AATŽ 2014: 137 (por el nombre de la ciudad de Everett, en Massachusetts (ingl. Everett)), fez AATŽ 2014: 138 (por el nombre de la ciudad marroquí de Fez)9, color habano AATŽ 2014: 381 (por el nombre de la ciudad cubana de La Habana)

9El nombre se relaciona con el de Fez, antigua capital de Marruecos (ár. Fās, fr. Fès; VLEe). Fez, según se indica en la Enciclopedia Universal Lituana, es «un gorro masculino de fieltro rojo, con forma de cono truncado, y con un borlón negro o azul»; se da como sinónimo feskà (VLEe).

Terminologija | 2023 | 30

131

sostinės Havanos pavadinimą), kordobanai AATŽ 2014: 210, kordobanas AATŽ 2014: 210, Kordobos oda AATŽ 2014: 210 (pagal Ispanijos Kordobos miesto (isp. Córdoba) pavadinimą), muslinas AATŽ 2014: 265 (pagal Irako Mosulo miesto pavadinimą), nairitas AATŽ 2014: 266 (pagal senovės Urartu valstybės Nairi miesto pavadinimą), tiulis AATŽ 2014: 419 (pagal Prancūzijos Tiulio (pranc. Tulle) miesto pavadinimą), Venecijos nėriniai AATŽ 2014: 267 (pagal Italijos miesto Venecija pavadinimą).

En el Diccionario explicativo de términos de indumentaria se encontraron términos de indumentaria epónimos cuyo origen se vincula con otros nombres de lugares habitados: derivados del nombre de un estado: cachemira AATŽ 2014: 185 (por el nombre del estado indio de Cachemira (hindi y urdu Kaśmir, ingl. Kashmir; VLEe)); derivados del nombre de un estado federado: botas de Hesse AATŽ 2014: 84 (asociadas con los soldados de Hesse; Hesse (alem. Hessen) es un estado federado situado en el centro de Alemania; VLEe)); derivados del nombre de una aldea: kersey AATŽ 2014: 190 (por el nombre de la aldea inglesa de Kersey (ingl. Kersey)). Algunos términos simples de indumentaria derivan de nombres de países: marroquí AATŽ 2014: 243 (por el nombre del país Marruecos), vengerkos uso no recomendado. AATŽ 2014: 437, húngaro AATŽ 2014: 437 (por el nombre del país Hungría (húng. Magyarország; VLEe)). También pueden mencionarse por separado términos compuestos como californiana estructura AATŽ 2014: 206 (cf. California; probablemente, la estructura del calzado empezó a fabricarse en California), cubano tacón AATŽ 2014: 293 (cf. Cuba; a comienzos de los años ochenta del siglo XX apareció en Cuba calzado con este tipo de tacón) y francés tacón AATŽ 2014: 294 (cf. Francia; en el siglo XVII, el rey francés Luis XIV llevaba zapatos con este tipo de tacón, también llamado tacón de croco); los elementos modificadores de estos términos se basan en los nombres de países donde se difundió o se originó el objeto designado por el elemento principal del término compuesto.

Esama eponiminių aprangos terminų, atsiradusių iš salų pavadinimų: bikinis AATŽ 2014: 93 (pagal Ramiojo vandenyno salos Bikinių (angl. Bikini) pavadinimą), džersis AATŽ 2014: 130 (pagal Didžiosios Britanijos Džersio salos (angl. Jersey), kurioje pradėtas audinys gaminti, pavadinimą), kapriai AATŽ 2014: 183 (pagal Italijai priklausančios Kaprio salos (it. Capri) pavadinimą), taip pat ir kitų geografinių objektų pavadinimų: karakulis AATŽ 2014: 184 (pagal Karakulio oazės Uzbekijoje pavadinimą), panama AATŽ 2014: 300 (plg. Panamos kanalas). Vilnonio audinio pavadinimas ševiotas AATŽ 2014: 403 atsirado iš Šiaurės Škotijos Ševioto kalnų (angl. Cheviot Hills; VLEe) pavadinimo.

132

Aušra Rimkutė-Ganusauskienė

Eponiminiai aprangos terminai

Aiškinamajame aprangos terminų žodyne

Por separado, cabe distinguir los términos de indumentaria derivados de títulos vinculados a una determinada localidad: Česterfildo abrigo AATŽ 2014: 297 (según el título del conde de Chesterfield, Philip Stanhope, ya mencionado, derivado del nombre de la localidad de Chesterfield), kardiganas AATŽ 2014: 184, smailiakaklis kardiganas AATŽ 2014: 184 (según el título del conde de Cardigan, James Brudenell —la ciudad galesa de Cardigan—, cf. ingl. Cardigan), velingtonai AATŽ 2014: 436 y pusvelingtoniai AATŽ 2014: 341 (según el título del duque de Wellington —la ciudad inglesa de Wellington—, cf. ingl. Wellington). Aunque estos títulos los recibían personas, los propios nombres de los títulos proceden de nombres de objetos inanimados: lugares.

Se encontraron términos epónimos derivados de nombres de universidades: kembridžai AATŽ 2014: 188, Kembridžo mėlynoji spalva AATŽ 2014: 381 (según el nombre de la Universidad de Cambridge), oksfordai AATŽ 2014: 280, Oksfordo mėlynoji spalva AATŽ 2014: 381 (según el nombre de la Universidad de Oxford).

Menos de la mitad de los términos epónimos de indumentaria registrados en el Aiškinamajame aprangos terminų žodyne proceden de topónimos que designan diversos lugares o localidades. Los ejemplos muestran que, atendiendo a los referentes designados por la palabra de base, predominan los términos epónimos de indumentaria derivados de nombres de ciudades, países, regiones, islas y otros lugares geográficos. Estos términos de indumentaria surgieron mediante metonimización, es decir, debido a la relación lógica entre el lugar designado por un nombre propio y la indumentaria, el material u otro objeto relacionado con él. Como muestran los ejemplos, el lugar suele estar relacionado con la creación, la fabricación, la difusión, etc.

2. Denominaciones de conceptos de origen antroponímico

Los términos de origen antroponímico constituyen el 44% de la muestra estudiada (fig. 1). La mayoría de los términos derivados de apellidos puede vincularse a los apellidos de inventores, creadores, pioneros y también divulgadores (militares, actores, personas con determinado título, etc.): batistas AATŽ 2014: 89 (tejido llamado así por el apellido del maestro Jean Baptiste, que vivió en el siglo XIII en la ciudad francesa de Cambrai), bekešas AATŽ 2014: 92 (según el apellido del cortesano y bordador húngaro Kaspar Bekes), bliukeriai AATŽ 2014: 94 (según el apellido del mariscal de campo prusiano Gebhard Blücher, quien condujo al ejército prusiano en la batalla de Waterloo), bouleris AATŽ 2014: 95 (según el apellido del sombrerero William Bowler, quien popularizó el sombrero a mediados del siglo XIX), Brauno diržas AATŽ 2014: 117 (según el apellido del general británico Samuel Browne), frančius AATŽ 2014: 141 (según el apellido del mariscal de campo inglés Johan French),

Terminologija | 2023 | 30

133

galifė AATŽ 2014: 143 (pagal prancūzų kavalerijos generolo Gastono Galliffet’o pavardę), gibsonai AATŽ 2014: 151 (pagal amerikiečių dailininko ir iliustratoriaus Charleso Gibsono pavardę), rokas AATŽ 2014: 203 (pagal turtingo anglo Williamo Coke’o, kuriam buvo pagaminta ši skrybėlė, pavardę), makintošas AATŽ 2014: 242 (pagal škotų chemiko ir išradėjo Charleso Macintosho pavardę), martensai AATŽ 2014: 244 (pagal vokiečių ortopedo daktaro Klauso Maertenso pavardę), leotardas AATŽ 2014: 234 (pagal XIX a. vid. prancūzų cirko artisto Jules’o Léotard’o pavardę), plimsoliai AATŽ 2014: 322 (pagal anglo Samuelio Plimsollio pavardę), reglano paltas AATŽ 2014: 298 (pagal britų feldmaršalo Fitzroy’aus Raglano pavardę), siluetas AATŽ 2014: 362 (pagal XVIII a. prancūzų finansų ministro Étienne’o de Silhouette’o, kurio šešėlinė karikatūra buvo nupiešta jam netekus posto, pavardę), stetsonas AATŽ 2014: 386 (pagal JAV skrybėlių gamintojo Johano Stetsono pavardę), Šanel rankinukas AATŽ 2014: 344, Šanel tipo avalynė AATŽ 2014: 69 (pagal prancūzų dizainerės Gabrielle’ės Chanel pavardę). Kaip matyti iš pavyzdžių, rašyba išsiskiria dvižodis terminas reglano paltas – šalutinis dėmuo rašomas iš mažosios raidės. Galbūt taip yra dėl to, kad iš tikrinio žodžio (pavardės) atsiradęs bendrinis žodis imamas vartoti kaip terminas, o vėliau, prireikus įvardyti tam tikrą rūšį, atsiranda rūšinis terminas. Neatmetina, kad rašyba mažąja raide gali būti ir korektūros klaida.

Hay algo menos de términos de indumentaria derivados de apellidos de personas con algún título (conde, lord, cardenal, duque): derbiai AATŽ 2014: 108 (según el apellido del conde inglés Edward Derby), derbis AATŽ 2014: 108 (según el apellido del ya mencionado conde E. Derby, quien popularizó el sombrero a mediados del siglo XIX), kromveliai AATŽ 2014: 217 (según el apellido del lord protector de Inglaterra en el siglo XVII, Oliver Cromwell), reglanas AATŽ 2014: 349 (según el apellido del mariscal de campo británico Fitzroy Raglan), rišelje AATŽ 2014: 351 (según el apellido del cardenal Armand Richelieu). En la fuente se encontró un término cuyo origen se relaciona con el apodo de una persona que ostentaba un título: kaligos AATŽ 2014: 180 (según el apellido del emperador Cayo César Germánico Calígula, que vestía indumentaria militar).

Un grupo aparte lo constituyen los términos epónimos de indumentaria denominados a partir de nombres de pila. En primer lugar, cabe mencionar los nombres simples de prendas surgidos de los nombres de personajes literarios: džuljetės AATŽ 2014: 133 (según el nombre de Julieta, personaje de William Shakespeare), faustai AATŽ 2014: 138 (según el nombre de Fausto, personaje literario), romeo AATŽ 2014: 352 (según el nombre de

134

Aušra Rimkutė-Ganusauskienė

Eponiminiai aprangos terminai

Aiškinamajame aprangos terminų žodyne

Romeo, personaje de W. Shakespeare). El segundo elemento de un término epónimo compuesto de indumentaria se relaciona con el nombre de una figura religiosa, Jesús: Jėzaus sandalai AATŽ 2014: 355. En otros tres términos epónimos compuestos, el segundo elemento es el nombre de personas célebres: el segundo elemento del término Alberto šlepetės AATŽ 2014: 405 se relaciona con el príncipe Alberto, esposo de la reina Victoria de Inglaterra, quien popularizó estas pantuflas; el segundo elemento del término Henriko kepurė AATŽ 2014: 189 se relaciona con el nombre del príncipe Enrique de Prusia; el segundo elemento del término Ramzio sandalai AATŽ 2014: 356 se relaciona con el nombre del faraón egipcio Ramsés. Destaca por su formación el término epónimo simple napoleonbačiai AATŽ 2014: 266. El primer elemento de este término compuesto está relacionado con el nombre del emperador francés Napoleón III, mientras que el segundo elemento, bačiai, se utiliza con bastante frecuencia para nombrar calzado, por ejemplo: sportbačiai, pusbačiai.

Se encontraron dos términos epónimos de indumentaria derivados de nombres y apellidos de personajes literarios: meridžinės AATŽ 2014: 260 (según el nombre y apellido de Mary Jane, personaje de los cómics dibujados por Richard Felton Outcault a principios del siglo XX), Piterio Peno apykaklė AATŽ 2014: 28 (según el nombre y apellido de Peter Pan, personaje del escritor escocés James Matthew Barrie).

Como muestran los términos de origen antroponímico que designan una determinada prenda o ciertas operaciones realizadas al confeccionar indumentaria, por lo general no se asocian con una persona concreta; es decir, el significado original parece borrarse con el tiempo, se desvanece y pasa a designar algo concreto (un objeto o una acción). Por ejemplo, el término derbiai se asocia ante todo con el calzado, y no con el conde inglés E. Derby, que lo apreciaba y llevaba; más exactamente, con su apellido. Por lo general, solo quienes se interesan por la historia del calzado pueden explicar por qué los zapatos se llaman así. Estos términos, al igual que los de origen toponímico, también surgieron mediante metonimización. Se encontraron sobre todo términos derivados de apellidos y de nombres de pila, y en menor medida términos de indumentaria derivados del nombre y apellido de una persona, así como términos de origen apodístico. Predominan los términos formados a partir de apellidos y nombres masculinos.

3. Denominaciones de conceptos de otro origen

Los términos de este grupo representan el 14% del total de términos de indumentaria de origen epónimo (fig. 1). En primer lugar, cabe mencionar los términos de indumentaria derivados de nombres propios de productos o marcas: goreteksas AATŽ 2014: 153 (según la marca Gore-Tex, asociada al apellido del padre de los inventores, Wilbert L. Gore, y de su hijo, Robert W. Gore), kedai AATŽ 2014: 186 (según el nombre Keds), klarinas AATŽ 2014: 194 (según la marca Clarino).

Terminologija | 2023 | 30

135

pavadinimą), laikra AATŽ 2014: 230 (pagal Du Pont de Nemours (JAV bendrovės gaminamo elastano prekės pavadinimą Lycra), liureksas AATŽ 2014: 239 (pagal 1946 m. sukurto prekių ženklo Lurex pavadinimą). Iš prekių ženklų kilę terminai reti. Šiais atvejais semantinis ryšys tarp prekių ženklo kaip onimo ir juo įvardijamos aprangos yra tas, kad prekių ženklo simbolinis pavadinimas imamas vartoti konkrečiai aprangai ar iš jos gaminamai medžiagai įvardyti: prekių ženklas Keds – batams, Clarino – sintetinei odai, Lycra – elastanui. Taigi, onimas virsta eponiminiu terminu ir tarsi netenka iki tol turėto išskirtinumo ir kartu įgyja naujų ypatybių. Šiuolaikinės aprangos srityje šio tipo eponiminių pavadinimų yra ir daugiau, pvz.: inkariukai, krok­sai, konversiukai, ugsai ir kt. Pastarieji fiksuojami Lietuvių kalbos naujažodžių duomenyne (NDe).

Yra eponiminių terminų, kilusių iš pilies: balmoralai AATŽ 2014: 76 (pagal karališkosios Balmoralo pilies Škotijoje pavadinimą), uosto: satinas AATŽ 2014: 357 (pagal senovinį arabišką vieno kinų uosto pavadinimą), laivo: bleizeris AATŽ 2014: 94 (pagal laivo Blazer pavadinimą), gamyklos: džेलiai AATŽ 2014: 130 (pagal prancūzų gamyklos Jelly Shoes pavadinimą), firmos: salpa AATŽ 2014: 354 (pagal italų firmos Salpa pavadinimą), mados salono: gabardinas AATŽ 2014: 143 (pagal prancūzų mados salono Gabardin pavadinimą) pavadinimų. Rastas vienas eponiminis terminas, atsiradęs iš muzikos grupės simbolinio pavadinimo: bitlai AATŽ 2014: 101 (pagal grupės The Beatles pavadinimą).

Así pues, en este grupo de términos epónimos de indumentaria predominan los términos procedentes de nombres simbólicos, que desde el punto de vista gramatical se consideran sustantivos propios.

Como se ha mencionado al comienzo del artículo, predominan los términos epónimos simples de indumentaria. Todos ellos, desde el punto de vista de su origen, se consideran préstamos, salvo el término pusvelingtoniai. La situación es algo distinta en el caso de los términos epónimos compuestos de indumentaria, pues apenas un par de ellos se consideran préstamos (Čarlstono stilius, Jėzaus sandalai); los demás tienen un origen mixto, es decir, llevan como elemento secundario, generalmente, uno de origen no lituano, esto es, prestado (Havanos spalva, Šanel rankinukas, Brauno diržas y otros), o, con menor frecuencia, un derivado híbrido (kaliforninė konstrukcija). Los términos epónimos simples de indumentaria tomados en préstamo permiten afirmar que los nombres propios convertidos en epónimos (nombres de personas, apellidos, apodos y topónimos) se han convertido en tales no en lituano, sino ante todo en la lengua en la que surgió el objeto designado por el término epónimo. Por consiguiente, en el caso de los términos epónimos de indumentaria simples de origen extranjero,

136

Aušra Rimkutė-Ganusauskienė

Eponiminiai aprangos terminai

Aiškinamajame aprangos terminų žodyne

los términos epónimos de indumentaria ya existentes se incorporan como préstamos a la terminología lituana de la indumentaria. La fuente no registra términos epónimos de origen lituano.

Los resultados de la investigación permiten afirmar que cerca de una cuarta parte (24,5%) de los términos simples y compuestos de indumentaria no son las únicas denominaciones de los conceptos. Se emplean como términos sinónimos, y el Aiškinamajame aprangos terminų žodyne da preferencia a los términos cuyos componentes no proceden de nombres propios: balmoralai véase avalynė uždėtine jungtimi; bitlai véase čelsiai; bliukeriai véase avalynė uždėtiniais šoneliais; bouleris véase katiliukas; derbiai véase avalynė uždėtiniais šoneliais; derbis véase katiliukas; Kembridžo mėlynoji spalva véase šviesiai mėlyna spalva; kokas véase katiliukas; marokenas véase tymas; oksfordai véase avalynė uždėtine jungtimi; Oksfordo mėlynoji spalva véase tamsiai mėlyna spalva; rišelė véase avalynė uždėtine jungtimi; stetsonas véase kaubojiška skrybėlė. Estos términos considerados principales pudieron surgir de las propias definiciones, en las que se distinguen los rasgos más destacados de los conceptos, y de la necesidad de organizar y así unificar el sistema de términos de indumentaria. Al comparar los términos epónimos y no epónimos de indumentaria, se observa que los primeros son más breves y su motivación está vinculada a una persona o un lugar; en cambio, los términos no epónimos presentados como principales son más largos y complejos, pero semánticamente más precisos desde el punto de vista terminológico y revelan con mayor claridad el contenido del concepto. Como ya se ha señalado, a los no especialistas les resulta más difícil relacionar los términos epónimos con las personas, los lugares u otros nombres propios que los designan, y muy a menudo se emplean únicamente en la literatura especializada. En términos generales, al hablar de la aparición de términos epónimos en el ámbito de la indumentaria o en otros campos, cabe añadir que no son estilísticamente neutros: su creación está estrechamente vinculada al deseo subjetivo de nombrar al creador, inventor, divulgador, lugar u otro objeto, vivo o inanimado, con el que se relaciona la denominación del concepto. Sin duda, los términos epónimos están ligados al contenido histórico y cultural relevante para la aparición de un término concreto, así como para la comunicación especializada.

En raras ocasiones, como muestran los ejemplos, un mismo concepto se expresa mediante más de un término epónimo: balmoralai, oksfordai, rišelė – avalynė uždėtine jungtimi; bliukeriai, derbiai – avalynė uždėtiniais šoneliais; bouleris, derbis, kokas – katiliukas. Esto demuestra, en esencia, que el término epónimo es convencional y a menudo no es el único; en ciertos casos, quizá incluso sea resultado de un desacuerdo. En cualquier caso, tanto si se elige utilizar un término epónimo como si se prefiere uno no epónimo, la función principal del término de indumentaria sigue siendo la misma: la nominativa, es decir, denominar de forma precisa, inequívoca y breve

Terminologija | 2023 | 30

137

el concepto de indumentaria y garantizar, al mismo tiempo, un uso claro e inequívoco del término en la literatura científica. En esencia, los términos epónimos enriquecen la terminología.

En raras ocasiones, un término epónimo que solo difiere por la terminación, aunque derive del mismo nombre propio, puede resultar confuso para el usuario; por ejemplo, compárese la denominación de un tipo de calzado derbiai con la denominación de un tipo de sombrero derbis, ambos relacionados con el apellido del conde inglés E. Derby. Los términos simples que designan prendas distintas son breves y prácticos, pero también se confunden fácilmente; además, como se ha mencionado antes, ambos tienen más de un sinónimo.

En el futuro, a medida que aumenten las investigaciones sobre términos epónimos, sería conveniente estudiar también la frecuencia de uso de estos términos. Esto permitiría hablar con mayor fundamento de la difusión de los términos epónimos como uno de los métodos de creación terminológica y de las tendencias de uso o elección.

CONCLUSIONES

1. Los términos eponímicos de indumentaria son denominaciones de conceptos de indumentaria derivadas de nombres propios. La aparición de estos términos en el ámbito de la indumentaria se debe, ante todo, no a factores lingüísticos (brevedad, economía, difusión, estabilidad, etc.), sino a factores extralingüísticos, como el deseo de nombrar a las personas que crearon, inventaron, comenzaron a fabricar o popularizaron determinada indumentaria o sus detalles; el propósito de rendir homenaje a ciertas personas; y la relación con lugares geográficos concretos donde se crearon, fueron populares o se difundieron. Los términos eponímicos pueden considerarse muestras de respeto, de descubrimiento científico o de reconocimiento de la contribución de una persona determinada, o simplemente el resultado de intercambios culturales.

2. Los datos del Diccionario explicativo de términos de indumentaria muestran que los términos eponímicos de indumentaria apenas representan alrededor del 1,4% de todos los términos de indumentaria. La mayoría de los términos eponímicos de indumentaria (aproximadamente el 75,5%) son las únicas denominaciones de los conceptos (angoros vilna, bekėšas, bleizeris, bliukeriai, Brauno diržas, diufelis, džersis, gabardinas, galifė, gibsonai, Heseno batai, Jėzaus sandalai, kašmyras, kembridžai, kerza, etc.). El resto de los términos eponímicos de indumentaria analizados se emplean como sinónimos junto a términos de indumentaria terminológicamente más precisos (bliukeriai, bouleris, derbiai, kokas, oksfordai, stetsonas, etc.). En el Diccionario explicativo de términos de indumentaria se encontraron sobre todo términos eponímicos basados en antropónimos (nombres, apellidos, apodos) y topónimos (nombres de ciudades, países, islas, etc.). Los términos derivados de nombres simbólicos constituyen un grupo aparte.

3. Los términos eponímicos de indumentaria ocupan un lugar importante en la terminología lituana de la indumentaria. La formación de términos a partir de nombres propios es uno de los posibles y, como

138

Aušra Rimkutė-Ganusauskienė

Eponiminiai aprangos terminai

Aiškinamajame aprangos terminų žodyne

muestran los resultados de la investigación, uno de los métodos poco frecuentes y complejos para denominar un concepto. Los términos eponímicos de indumentaria, especialmente los simples, aunque son denominaciones concisas de conceptos de indumentaria con imperfecciones terminológicas, en ciertos casos son los únicos términos de indumentaria empleados tradicionalmente en la terminología lituana de la indumentaria.

ŠALTINIAI

AATŽ 2014: Stanislovas Algimantas Ratautas, Eugenija Strazdienė, Ada Gulbinienė. Aiškinamasis aprangos terminų žodynas: daugiau nei 6000 terminų lietuvių, anglų, vokiečių, prancūzų ir rusų kalbomis, Kaunas: Technologija.

CD – Cambridge Dictionary. Prieiga internete: https://dictionary.cambridge.org/.

DWDS – Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache. Prieiga internete: https://www.dwds.de/.

LT – Literary Terms. Prieiga internete: https://literaryterms.net/.

LTD – Literary Terms and Definition. Prieiga internete: http://web.cn.edu/kwheeler/lit_terms_E.html.

MW – Merriam-Webster Dictionary. Prieiga internete: https://www.merriam-webster.com/.

OLD – Oxford Learner‘s Dictionaries. Prieiga internete: https://www.oxfordlearnersdictionaries.com.

TŽŽ 2001 – Tarptautinių žodžių žodynas, ats. red. A. Kinderys, Vilnius: Alma littera.

TŽŽ 2013 – Tarptautinių žodžių žodynas, redaktorių taryba: A. Kaulakienė ir kt., Vilnius: Alma littera.

VLEe – Visuotinė lietuvių enciklopedija, e. variantas, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras, 2001–2020. Prieiga internete: www.vle.lt.

VPSV – Valodniecības pamatterminu skaidrojošā vārdnīca, Rīga: Valsts valodas aģentūra, 2007. Prieiga internete: https://termini.gov.lv/ [žiūrėta 2023-01-11].

LITERATŪRA

Andersen Janet Byron 1996: The Language of Eponyms. – Journal of the Royal College of Physicians of London 30(2), 174–177.

Bankava Baiba 2007: Eponīmu vārdnīca, Rīga: Valsts valodas aģentūra.

Bankava Baiba 2011a: Eponīmi latviešu valodā: lingvistiskais aspekts: promocijas darbs filoloģijas doktora grāda iegūšanai valodniecības zinātnes nozarē, Rīga: Latvijas universitāte.

Bankava Baiba 2011b: Eponīmi latviešu valodā. – Valodas prakse: vērojumi un ieteikumi: populārzinātnisku rakstu krājums 6, Rīga: Latgales druka, 58–71.

Bankava Baiba 2012: Jaunā eponīmu vārdnīca, Rīga: Valsts valodas aģentūra.

Bankava Baiba, Bušs Ojārs 2013: Daži eponīmu veidošanās terminoloģiskie un semantiskie aspekti. – Linguistica Lettica 21, 78–85.

Beeching Cyril Leslie 1988: A Dictionary of Eponyms, 2end. ed., Oxford; New York: Oxford University Press.

Canziani Tatiana 2011: The status of medical eponyms: advantages and disadvantages. – Teaching Medical English: Methods and Models, red. A. Loiacono, G. Lamartino, K. S. Grego, Italy: Publisher Monza, 227–238.

Cappuzzo Barbara 2008: Eponyms or Descriptive Equivalent Terms? The Question of Scientific Accuracy in Medical Discourse. – Quaderno II, 25–35.

Crystal David 2008: A Dictionary of Linguistics and Phonetics, Sixth Edition, Oxford: Blackwell Publishing.

Freeman Morton S. 2002: A New Dictionary of Eponyms, Oxford University Press. Prieiga internete: https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195093544.001.0001/acref-9780195093544; jessioonid=C5247DD8651F5FE4171AE62DB1DBE370. DOI: 10.1093/acref/9780195093544.001.0001.

Gaivenis Kazimieras 2014 [1993]: Chemijos nomenklatūros įvairenybės. – Kazimieras Gaivenis. Rinktiniai raštai, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 381–389.

Gaivenis Kazimieras 2014 [1994]: Technikos terminijos norminimo mažmožiai. – Kazimieras Gaivenis. Rinktiniai raštai, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 390–396.

Gaivenis Kazimieras 2014 [1996]: Apie du terminų norminimo principus. – Kazimieras Gaivenis. Rinktiniai raštai, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 224–229.

Gaivenis Kazimieras, Keinys Stasys 1990: Kalbotyros terminų žodynas, Kaunas: Šviesa.

Terminologija | 2023 | 30

139

Jakaitienė Evalda 2010: Leksikologija: studijų knyga, Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla.

Karavaeva Tatjana L. 2011: Structural and semantic types of eponyms. – Notes on Onomastics 14, 80–89. Prieiga internete: http://karpenko.in.ua/wp-content/uploads/2013/02/Karavaev.pdf.

Kasradze Mindia, Kasradze David 2015: Traumatologijos ir ortopedijos eponimai: simptomai ir sindromai, Klaipėda: Klaipėdos universiteto leidykla.

Kaulakienė Angelė 2009: Lietuvių fizikos terminijos raida: monografija, Vilnius: leidykla „Technika“.

Kitkauskienė Laimutė 2011: Eponiminiai architektūros, meno ir statybos terminai lietuvių kalboje. – Santalka: filologija, edukologija 19(1), 48–58.

Kopaliński Władysław 2008: Słownik eponimów czyli wyrazów odmiennych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kumar Priyanka, Brazel Danielle, Benjamin David J., Brem Elizabeth 2022: Eponyms in medical oncology. – Cancer Treatment and Research Communications 31. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ctarc.2022.100516.

Kurminā Linda 2010: Eponiminiai augalų pavadinimai latvių ir lietuvių kalbose: darybos būdai. – Leksikografija ir leksikologija 2, sud. V. Sakalauskienė, A. Auksoriūtė, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 355–367.

Kvašytė Regina 2005: Mokomasi terminologijos žodynėlis, Šiauliai: VšĮ Šiaulių universiteto leidykla.

Litevkienė Nijolė 2006: Lietuviški ir lotyniški sudėtiniai anatomijos terminai: humanitarinių mokslų daktaro disertacija, Kaunas [Šiauliai]: Šiaulių universiteto leidykla.

Litevkienė Nijolė 2010: Eponyms of Anatomy. – Vārds un tā pētīšanas aspekti 14(1), 156–161.

Lončar Maja, Anić Ana Ostroški 2014: Eponymous medical terms as a source of terminological variation. – Languages for Special Purposes in a Multilingual, Transcultural World, Proceedings of the 19th European Symposium on Languages for Special Purposes, eds. G. Budin, V. Lušicky, 8–10 July 2013, Vienna, Austria, Vienna: University of Vienna, 36–44. Prieiga internete: https://www.researchgate.net/publication/312200297_Eponymous_medical_terms_as_a_source_of_terminological_variation.

Mežyk Judyta 2020: Eponyms in Dance Terminology as an Object of Translation. – Półrocznik Językoznawczy Tertium. Tertium Linguistic Journal 5(2), 183–201. DOI: https://doi.org/10.7592/Tertium2020.5.2.Mezyk.

Mickienė Ilona, Bačiūnaitė-Lužienė Lina 2013. Onomastikos įžvalgos: mokomoji metodinė knyga [e. išteklius], Vilnius: Vilniaus universitetas. Prieiga internete: https://www.knf.vu.lt/dokumentai/failai/katedru/lietuviiu/Onomastikos_izvalgos_Mickiene_Baciunaite-Luziene_2013.pdf.

Mikelionienė Jurgita 2017: Tarp tautinių terminų apeliatyvacijos aspektai. – Terminologija 24, 127–144.

NDe – Lietuvių kalbos naujažodžių duomenynas [tęstinis internetinis žinynas nuo 2011 m.], aut. R. Miliūnaitė, A. Aleksaitė. Prieiga internete: https://ekalba.lt/naujazodziai/naujienos.

Nečas Pavel, Hejna Petr 2012: Eponymické termíny v soudním lékařství. – Soudní lékařství 2, 25–30. Prieiga internete: https://www.researchgate.net/publication/228059262_Presentation_of_eponymous_terms_in_forensic_medicine.

Nichol Mark 2011: 5 Types of Eponym. Prieiga internete: https://www.dailywritingtips.com/5-types-of-eponyms/.

Pieteida 2007: Personvārdi latviešu un lietuviešu augu nosaukumos. – Vārds un tā pētīšanas aspekti 11, 45–53.

Popescu Floriana, Șorcaru Daniela 2020: Eponyms: an instance of linguistic interculturality. – Culture, subculture, counterculture, Galați: Europlus,160–168.

Schwarzová Eva 2013: Eponyme als Bestandteil der fach spezifischen Lexik der Naturwissenschaften. – Slowakische Zeitschrift für Germanistik 5(1), 111–118. Prieiga internete: https://d-nb.info/112219322X/34#page=111.

Skujiņa Valentina 1993 [2002]: Latviešu terminoloģijas izstrādes principi, Otrais, labotais un papildinātais izdevums, Rīga: LVI. Prieiga internete: http://www.vvk.lv/?sadala=217.

Somford Matthijs Paul 2018: Eponymous terms in orthopaedic surgery: PhD thesis, Amsterdam: Universiteit van Amsterdam. Prieiga internete: https://pure.uva.nl/ws/files/21008656/Thesis.pdf.

Stankevičienė Sigita 2013: Gamtos mokslų kalba: gretinamasis vokiečių ir lietuvių kalbų leksinių-semantinių aspektų tyrimas: daktaro disertacija, Vilnius: Vilniaus universitetas. Prieiga internete: http://talpykla.elaba.lt/elaba-fedora/objects/elaba:2091553/datastreams/MAIN/content.

Ummatovna Makhsudova Holiskhon 2022: Lexico-semantic characteristics of eponymic terminology. – Berlin Studies Transnational Journal of Science and Humanities 2, 341–348. Prieiga internete: https://berlinstudies.de/index.php/berlinstudies/article/view/552/512.

140

Aušra Rimkutė-Ganusa uskienė

Eponiminiai aprangos terminai

Aiškinamajame aprangos terminų žodyne

Ziyayeva Sevara Anvarovna, Bannapova Zulxumor Xatamovna 2022: Semantic aspects of the english terminology of clothing and fashion design. – Scientific culture 8(3), 212–236. Prieiga internete: https://sci-cult.org/index.php/sc/pdf/212.pdf.

EPONYMOUS CLOTHING TERMS IN AIŠKINAMASIS APRANGOS

TERMINŲ ŽODYNAS (EXPLANATORY DICTIONARY OF CLOTHING TERMS)

Summary

The eponymous terms of various fields (anatomy, physics, chemistry, architecture, etc.) are being increasingly analysed in the works of Lithuanian linguists. According to the works of Lithuanian and foreign scholars, eponymous clothing terms are clothing terms that are derived from names. The article analyses the eponymous clothing terms in Aiškinamasis aprangos terminų žodynas (2014; Explanatory Dictionary of Clothing Terms) compiled by Stanislovas Algimantas Ratautas, Eugenija Strazdienė, and Ada Gulbinienė. These terms make up only about 1.4 per cent of all clothing terms. The majority of eponymous clothing terms (about 75.5 per cent) are only the names of concepts (angoros vilna, bekėšas, bleizeris, bliukeriai, Brauno diržas, diufelis, džersis, gabardinas, galifė, gibsonai, Heseno batai, Jėzaus sandalai, kašmyras, kემბridžai, kerza, etc.). The rest of the eponymous clothing terms researched are used as synonyms alongside more terminologically accurate clothing terms (bliukeriai, bouleris, derbiai, kokas, oksfordai, stetsonas, etc.). The dictionary mainly contains eponymous terms based on anthroponyms (names, surnames, nicknames) and toponyms (names of cities, countries, islands, etc.). A separate group consists of terms derived from symbolic names.

Eponymous clothing terms take up an important place in Lithuanian clothing terminology. Creating terms from names is one of the possible and, as the research results show, rare and complex ways of naming a concept. Although they are terminologically imperfect concise names of clothing concepts, in certain cases eponymous clothing terms, especially one-word terms, are the only traditionally used clothing terms in Lithuanian clothing terminology. The emergence of these terms in the field of clothing is primarily determined not by linguistic (shortness, economy, prevalence, permanence), but by extralinguistic factors, such as the desire to name the individuals who created, invented, started producing, or popularised certain clothes or their details, the desire to honour certain persons associated with specific geographic areas where the clothes were created, popular, or common. In general, eponymous terms can be considered signs of respect, scientific discovery, recognition of a particular person’s contribution, or simply a result of cultural exchange.

Gauta 2022-10-08

Aušra Rimkutė-Ganusauskienė Lietuvių kalbos institutas P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius E. paštas [email protected]

Terminologija | 2023 | 30

141

Document details