scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Nauji žodžiai su dėmeniu „techno-“

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Nauji žodžiai su dėmeniu „techno-“

Author: Jurgita Mikelionienė
Year: 2008
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/347/412
J. Mikelionienė. no as
pala as com dėmeniu echno-185
JURGITA MIKELIONIENĖ
kauno echnologijos uni e si e as
nAUJi VOJŽiAi SU DėMeniU TECHNOkalbos e cul u a ligação é mui o glaudus. língua
imedia amen e eage a no as mani es ações cul u ais, as in oduzindo em
pala as es animas ou de sua o igem. Nes e a igo em á ios aspec os
analisam-se pala as, nomeian es uma das subcul u as ealidades ecnokul ū as
e u in ys ela mais bem ep esen ando elemen o de o igem g eikiškos dėmenį
echno- (g . echnē ama as, a e), que é pi masis sudu inio de pala as
dėmen o, exp essando a sua elação de signi icância com écnica, o i, mé odo
(TŽŽ 2003: 731). Em Pla o, Sóc a es ou A is ó eles, esse concei o ligou-se com o
menu de go e no es a al, cu a, caça, cons ução, ecido, oquim de lau a ou li a,
nai yba, ab icação de odas e ainda alguns o ícios, e em sen ido amplo em ge al
com iloso ia ou modo de ida (B ennan 2002). embo a ago a dėmeninho
echnopasisa ino da na u eza e p ecisões ciências, mas emos que seman izadas
zauomazgos hou a a e signi icâncias. Po an o não de e ia obse a -se
ecnocul u as e em ge al odas lexicicas com es e dėmeniu seman inė į ai o ė.
Technokul u a, que eu opeia o apopulia izado 20 a. 9no década, já en ouseliei o
em massina cul u a e o nou popula i en e g ande pa e da ju en ude. Da
pa ienė nes e momen o de um ou ou o no o e bio a osena alguma ez pode
o na uni e so ine, po an o da inių com dėmeniu echnoapž alga e analizė são
ac uali. Technoi em ele pa ecidos dėmenos (ekspo-, in o-, popi . .) s a usas
Li uães alo y oje não exis e uma eikšmis. Ano S asio keinio (1999), al sandas
in e nacional, como e desse ipo p édélis, colocando an es de qualque sanda os
pala a, sua exp essaiškos isai não mudando. Tokie sandai são como meia a iksai
(a iksoidai). No en an o, seus e seus da inhos abundância polinkis são aki aizdus
(kupčinskai ė 1997). Asepi a es ão analisados dėmenys mo o- (klima ičius 2005),
eu o- (Ryklienė 1999). não a é o im de inida luga de elemen os nãoe u iços no
sis ema da língua li uãs, mui o pouco in es igada ealiaji sua a osena
u bū as as causas mais impo an es, pe mi indo aze ais elemen os se
espalha e encon a com eles no os de i ados.
186 kAlBoS
kUlTūRA | 81
A maio ia dessas no as pala as é a as ada da o iginal ecno ecimšmės de es e,
i. e. não an o di e amen e ligada a alguma écnica, e conc e amen e com no o
ipo de música, no a exaisda, a ui uo ês, onde são desenhados não adicionais
d akonai, co ais ou inkliai, mas amzdy ( echnobiomechanika), in e io ,
o namen ais me alinhos sin e innai, a é mesmo ou as no as cons uções,
d ogas e ou as coisas bas an e chocan es e não a o á eis à sociedade.
Technos ilius neigia passado, jaukumą, idealią a ką, al ez po isso nossos
ocodyne são mui o cau elosos ing essaleisdami-lo į a dijančius naujažodžius.
Ao diccioná io da língua Li uânia, mais ecen es edições de diccioná ios a uais da
língua li uana e de pala as in e nacionais do o al incluída apenas 11 analizá el
modelio leksemų (ž . 1 len elę): echnok a as, echnok a ė e a pa i deles
izmas, echnok a ija, echnok a inis, -ė, aip pa echnologas, echnologė –
echnologija, echnologinis, -ė, echnologiškas, -a, echnologiškumas. naujesni
de i a echnok aiš diccioná ios ixsuo ų echnomusica e echnos e a. 1 lenTelė.
No ocabulá io cap adas pala as com dėmeniu echnolkŽ DlkŽ TŽŽ ecnoc a as,
echnok a ė +++ echnok a ija +++ echnok a inis, -ė + echnok a izmas +
echnologos, echnologė +++ echnologija +++ echnologinis, -ė + echnologiškas,
-a + echnologiškumas + echnomusika + echnos e a +
Tokią lyg i negausiu de pala as in e nacionais com dėmeniu echno a oseną
paneigia exemplos, зафиксированы Daba inės lie u ių kalbos eks yne (h p://
donelai is. du.l ) ou di e amen e consumam lie u iškuose si es in e ne
J. Mikelionienė. no as pala as com dėmeniu echno-187 se. Ob iamen e, que o léxico
se encheu no as emp és imos ou de uma o igem es anha es imenas (às ezes
a é de ambos nesa a ankiškų) pasidi i as pala as ( echnod omas, echnog upė,
echnoindi idas, echnoko ido ius, echnopa kas, echnozau as), andasi e
híb idos no osada os ou alo es ( echnoamžius, echnosk uzdėliukas,
echno aka ėlis).
Be sudu inių pala as com o p imhuoju dėmeniu echno-, u ilizados pala as
conjuniniai, nos quais es e dėmuo o na sa a ankiška leksema. Assim acon ece
quando al elemen o p epozicino o na-se mui o equen e. Ši okią echno
a oseną ixuja popula us en e besimokančių anglų kalbos B onislo o Piesa sko
Didysis anglųlie u ių kalbų žodynas (2002)4), e seu pag indu p epa ado ele ônico
diccioná io Tildė (200 onde xalia ap esen ama e e oda naujažodis i muzika
de iniėojama como elek oninė šokių. Jung com leksema echno p e alece no léxico
do mundo da música: echno música, ascenden es echno melodias, echno inilai,
echno clubas, echno es i alis, echno scena ou em ge al echno es ilos, echno
design, echno cul u a, a é echno ideologija e . . ne edai pa a echno ou com os
idealizados ipos de e mos usado (deus, gu u, legenda, pionei os, bandeia) um poe a
solido ai gan a dija, u in nemajão de pe sonalidades echnomusicas, como.: [...]
A ualmen e sediado na capi al alemã minimal echno/ echno g u u começou sua
ca ei a on a ijuje; À Li uu á chega JAV echno le g en da; Nenhuma
ap esen ações exigen es do i landês minimal echno no amen e i a nešys, ês
álbuns au o [...]
Teks yno s a is ika (2 abelė) cla amen e mos a que as mass médias são o
p incipal luga , da qual sklinda ais pala as ei as de nesa a ankiškų
in e nacionalines dėmenų, a que ala sob e necensu ujado e ne edagujado
ex ensões da in e ne . 2 lenTelė. Techno, como sa a ankiškos leksemos,
a osena Daba inės lie u ių kalbos eks yne
Pa e Teks yno Pala as Usa ojimen os
núme o pe iodika echno 82 g ožinė
li e a u a (knygos) echno 7 neg ožinė
li e a u a (knygos) echno 3 do o al
indicados nas pa es 92
188 kAlBoS kUlTūRA | 81 como is o, desse ipo leksika p e ala eks yne
acumul uas pe iodicamen e publicações. No en an o echno, como
sa a ankiškos leksemos, no miškumo ques ão é discu uo ino. nijolės Sližienės
e Adelės Valeckienės (1992) pa eng oje no minėje knygoje Lie u ių kalbos
ašyba i sky yba indica-se, que nesa a ankiški a gau iniai dėmenys, p z.:
o o-, mo o-, e moi k . sepa adamen e ieni ne a ojami. e embo a en e
lis ados dėmenos echnonepaminizado, de e ia en ende -se que lhe esc i inha
alança a é os de e se aplicadas as mesmas eg as. No en an o, cap ados
exemplos, nos quais echno, signi icando echnomusiką, ai de ação ou
suplemen á io, e não nede iná el assinan e (como an e io men e dados casos)
posição, mos am cada ez c escendo sa a ankiškumu des e elemen o,
exemplo. : Toca a pesado echno; Mamos ambém escu a echno. Em ais casos,
quando nekai omo pala a de ou a língua na língua li a ians em sa a ankiško
pala a signi icado (pgs.: al a dalelė, hindi kalba, ondo muzika), ele é esc i o
sepa adamen e (lkRS 1992).
A maio ia das no as ou simplesmen e em dicioná ios não ixados ( odėl pa edanços
no os) pala as conside adas nes e a igo são conside y ini necessisiais ou
e minologiniais naujažodžiais, po que nomeam no as ealijas: Meilės pa adas, ao
qual sábado Be lyne suplaukė pelo menos 800 milha es. ãs echnomusikos; [...] ele não
negou que ecnocul u a es eja elacionada com d ogas; [...] echnos e a es e a da
c iação cien í ica e écnica humana e humana; [...] nacional e in e nacional
ecnobiu oc acia, al os uncioná ios do Es ado.
En ep exemplos oco eu e eksp esy esnių s ilis inių naujada ų, dos quais
p incipalmen e pe iodinėje publicis ikoje, g ožinėje e iloso inėje li e a ū oje. A
ele pe encia odos aqueles echnosk uzdėliukai, pa o yje k aipan es seus
ūselius, sp oginan es k aišas akeles; Geoindi idai, echnoindi idai não exis em
sujei os: pessoškumas egali se o ganicas p op iedade da na u eza;
Techno-op imis as di ão que há dez anos ninguém ac edi a a que cada c iança
e ia um celula de ele one. não de odas no as oodzes com dėmeniu
echno a osena co esponde à no ma equisi os: alguns só g ama icamen e
į o min i ( echnohauzas, echno anas), apaci o e comple amen e neadap ao ų
( echnopa y), exemplo. : Hoje a au em echnopa y; Vaka ykš is echnohauzas
ebeūžė ausyse... ou as línguas (p z., okiečių, usų) são usados os mesmos
naujažodžiai como e li uãos alboje, especialmen e į a dijan ys muzikos dalykus. Tokio ipo naujažo-
J. Mikelionienė. no as pala as com dėmeniu echno-189 dzes nas mencionadas línguas são
conside á elmen e mais, especialmen e cain a nos olhos gausa de anglybių nãoadap ados
(Techno-Boys1, Techno-Clus e , Techno-Queen, Techno-Powe , Techno-T-Shi s). Assim é
al ez po que que como segundo ne ašy ą aco doimą di ecções de música mode na ou em
ge al con empo aniėas enomênias cul u ais emp es ados nomes não cambiam: Techno
T ance, Techno Ha dco e, Techno Acid e k . (Gi čienė 2005). da ine ção, mui as ezes n'am
mesmo ou kinemisk con ex o, su ge e mais neadap uados s e imybių. Po exemplo: okiečių
Techno-Boys, Techno-Queen, Techno-Powe , Techno-T-Shi s, Techno-Ra e, Techno-G oo e;
usų Техно-парти, Техно-стар, Техно-арт, Também como e nos li uanos línguas pa alag ečiai
são usados e no os híb idos, ex.: okiški Techno-Abend, Techno-He z, Techno-Jah e,
Techno-E zählung, Techno-Liebhabe ; usiški echno- olna, ecno-новинки, техно-сила; nos
Техно-Траффик, Техно-триллер.
li wišku ex os za ixa echnoaidas, echnoamžius, echnoaudinys, echnomėgėjas,
echno aka ėlis e . . Em línguas ussas mais equen emen e com es e dėmeniu azem-se
nomes de emp esas, ambém mais do que em li uanos há da inių, di e amen e elacionados
com de e minadas ecnologias, e não com música ou ecnokul ú a; es imen o echno não
a as ezes ai e segundoio da pala a sandu, exemplo. : KaskadTechno, Драйв-Техно (pa a a
língua lie u ian encon a-se o único eu o echno). Analogiškos es u u ações ou o igem
ou as línguas exemplos só con i mam o a o de que a in luência inglês é uni e so inė, a
p e isões de u u o p ome e cada maio núme o de no os emp és imos, e especialmen e
alo es e hib idinių da inių. Technokul u as ilgaamžiškumas di íceis p esgėjamos, po an o
impossí el p e e , quan o e quais de no as pala as o na á al ez e não uni e so iniais,
isso pelo menos elemen en ais de ocynas. Ano ando JAV Dialek ologų sąjungos p esiden e
Alano Me kal o (2002: 168), ku uojančio ža goną i naujažodžius, o pe íodo expe imen al,
du an e o qual i aiškėja, se a pe spec i a naujažodka se á sus en á el, ou ele se á
ejei ado, é 40 anos. Ele esc e e que mesmo pa icula men e di undidas no azodžiai às
ezes não man êm des e exame. No en an o, o i mo de globalização, analógicas exempla es
ixação e em ou as línguas pe mi e aze p essupos ão, que no u u o de e ia gausė i
da inių com dėmeniu echnoa algumu ou o, e li inčiu no o cul u a apa ašką. Ob iamen e
e isso, que nesa a ankiški elemen os de da ybos o man ų nãodu ia pai aciá eis
sa a ankiškomis leksemomi. uma ez que a u u a lexicog a ia e á in luência cada ez
maio de ecnologias compu acionais, nulemsianças, que a lexímona leksemos ixsação dê de
equência, e não subjec i ús 1 Dėkoju kTU s uden ei Ais ei Š aby ei, exelcionusiai
exemplos de ex o da língua esc i a okiečių CoSS ii (h p://www.Moids-mannheim.de).

kAlBoS kUl 190TūRA | 81 olha pa a a a ual condição da língua e no as suas
mudanças, decidi , o que é casualidade a osena, e o que já é esul ado do
k i e ijai, s a bu, kad a osenoje plis ų ik ai eikalingi i kiek įmanoma
labiau p ie lie u ių kalbos sis emos p i aiky i naujažodžiai. Bū ina a si-
desen ol imen o da língua (ūkkniš a 1996: 37). não menos impo an e, que, a é
ao im não há cla o cla o desse ipo de elemen os de linguagem (kaip echnoi
em ele pa ecidos) s a us, se ia obse ada nusis o ėjusių lie u ių kalbos
ašybos no mų.
liTeRATūRA
B ennan T. 2002: Technē. – in e. C aig (ed.), Rou ledge Encyclopedia o Phi-
losophy, london: Rou ledge. Re ie ed May 15, 2006, om h p://www. ep.
ou ledge.com/a icle/A135
Gi čienė J. 2005: Naujųjų skolinių a i ikmenys: s uk ū a i a osena, Vilnius:
lie u ių kalbos ins i u as.
keinys S. 1999: Bend inės lie u ių kalbos žodžių da yba, Šiauliai: Šiaulių uni-
e si e as.
klima ičius J. 2005: Mo o- i mo o -: a p au iniai skoliniai i lie u iški
da iniai. – Kalbos kul ū a 78, 90–110.
kniūkš a P. 1996: kalbos a kybos ikslas – ugdy i kalbą. – Kalbos kul ū a
68, 28–39.
ku p č i n s k a i ė A. 1997: nelie u iškų kalbos elemen ų (dėmenų) a ojimo
polinkiai. – Kalbos kul ū a 69, 56–61.
M e c a l A. 2002: P edic ing. New Wo ds: The Sec e s o Thei Success, Bos-
on, nY.
Piesa skas B. 2002: Didysis anglų–lie u ių kalbų žodynas, Vilnius: Alma
li e a.
Ryklienė A. 1999: Eu as, eu o, eu o-. – Kalbos kul ū a 72, 47–50.
lkRS 1992: Lie u ių kalbos ašyba i sky yba. Pa engė n. Sližienė i A. Valec-
kienė. Vilnius: Mokslas.
TŽ 2003: In e nacionais pala as de dicioná io, Vilnius: Alma li e a.
Recebido 2008 07 11
J. Mikelionienė. no as pala as com dėmeniu
echno-191 neW WoRDS WiTH THe
ConSTiTUenT TECHNO-
Summa y
The pape gi es an o e iew o de i a i es wi h he in e na ional componen
echnoand o e s hei s uc u al and seman ic analysis. in li huanian usage he
numbe o he abo e- ype o wo ds due o he impac o english and englishspeaking
coun ies is on he inc ease. Some o hose wo ds e e o concep s o
sub-cul u es; o he s should be ea ed solely as s ylis ically ma ked language
inno a ions. A simila si ua ion migh be obse ed in Ge man and Russian. The spelling
o wo ds wi h he componen echno a ies. The mos de ian is he usage o echno
as an indi idual lexeme. i is impo an o obse e and egis e he ac ual use o he
new lexemes and gi e e alua ion o i ; howe e , i is also impo an o obse e he
exis ing spelling ules.
JURGiTA Mikelionienė
kauno echnologijos uni e si e as
Gedimino g. 43, lT-44240 kaunas
[email p o ec ed]