J. Mikelionienė. no as
pala as com dėmeniu echno-185
JURGITA MIKELIONIENĖ
kauno echnologijos uni e si e as
nAUJi VOJŽiAi SU DėMeniU TECHNOkalbos e cul u a ligação é mui o glaudus. língua
imedia amen e eage a no as mani es ações cul u ais, as in oduzindo em
pala as es animas ou de sua o igem. Nes e a igo em á ios aspec os
analisam-se pala as, nomeian es uma das subcul u as ealidades ecnokul ū as
e u in ys ela mais bem ep esen ando elemen o de o igem g eikiškos dėmenį
echno- (g . echnē ama as, a e), que é pi masis sudu inio de pala as
dėmen o, exp essando a sua elação de signi icância com écnica, o i, mé odo
(TŽŽ 2003: 731). Em Pla o, Sóc a es ou A is ó eles, esse concei o ligou-se com o
menu de go e no es a al, cu a, caça, cons ução, ecido, oquim de lau a ou li a,
nai yba, ab icação de odas e ainda alguns o ícios, e em sen ido amplo em ge al
com iloso ia ou modo de ida (B ennan 2002). embo a ago a dėmeninho
echnopasisa ino da na u eza e p ecisões ciências, mas emos que seman izadas
zauomazgos hou a a e signi icâncias. Po an o não de e ia obse a -se
ecnocul u as e em ge al odas lexicicas com es e dėmeniu seman inė į ai o ė.
Technokul u a, que eu opeia o apopulia izado 20 a. 9no década, já en ouseliei o
em massina cul u a e o nou popula i en e g ande pa e da ju en ude. Da
pa ienė nes e momen o de um ou ou o no o e bio a osena alguma ez pode
o na uni e so ine, po an o da inių com dėmeniu echnoapž alga e analizė são
ac uali. Technoi em ele pa ecidos dėmenos (ekspo-, in o-, popi . .) s a usas
Li uães alo y oje não exis e uma eikšmis. Ano S asio keinio (1999), al sandas
in e nacional, como e desse ipo p édélis, colocando an es de qualque sanda os
pala a, sua exp essaiškos isai não mudando. Tokie sandai são como meia a iksai
(a iksoidai). No en an o, seus e seus da inhos abundância polinkis são aki aizdus
(kupčinskai ė 1997). Asepi a es ão analisados dėmenys mo o- (klima ičius 2005),
eu o- (Ryklienė 1999). não a é o im de inida luga de elemen os nãoe u iços no
sis ema da língua li uãs, mui o pouco in es igada ealiaji sua a osena
u bū as as causas mais impo an es, pe mi indo aze ais elemen os se
espalha e encon a com eles no os de i ados.
186 kAlBoS
kUlTūRA | 81
A maio ia dessas no as pala as é a as ada da o iginal ecno ecimšmės de es e,
i. e. não an o di e amen e ligada a alguma écnica, e conc e amen e com no o
ipo de música, no a exaisda, a ui uo ês, onde são desenhados não adicionais
d akonai, co ais ou inkliai, mas amzdy ( echnobiomechanika), in e io ,
o namen ais me alinhos sin e innai, a é mesmo ou as no as cons uções,
d ogas e ou as coisas bas an e chocan es e não a o á eis à sociedade.
Technos ilius neigia passado, jaukumą, idealią a ką, al ez po isso nossos
ocodyne são mui o cau elosos ing essaleisdami-lo į a dijančius naujažodžius.
Ao diccioná io da língua Li uânia, mais ecen es edições de diccioná ios a uais da
língua li uana e de pala as in e nacionais do o al incluída apenas 11 analizá el
modelio leksemų (ž . 1 len elę): echnok a as, echnok a ė e a pa i deles
izmas, echnok a ija, echnok a inis, -ė, aip pa echnologas, echnologė –
echnologija, echnologinis, -ė, echnologiškas, -a, echnologiškumas. naujesni
de i a echnok aiš diccioná ios ixsuo ų echnomusica e echnos e a. 1 lenTelė.
No ocabulá io cap adas pala as com dėmeniu echnolkŽ DlkŽ TŽŽ ecnoc a as,
echnok a ė +++ echnok a ija +++ echnok a inis, -ė + echnok a izmas +
echnologos, echnologė +++ echnologija +++ echnologinis, -ė + echnologiškas,
-a + echnologiškumas + echnomusika + echnos e a +
Tokią lyg i negausiu de pala as in e nacionais com dėmeniu echno a oseną
paneigia exemplos, зафиксированы Daba inės lie u ių kalbos eks yne (h p://
donelai is. du.l ) ou di e amen e consumam lie u iškuose si es in e ne
J. Mikelionienė. no as pala as com dėmeniu echno-187 se. Ob iamen e, que o léxico
se encheu no as emp és imos ou de uma o igem es anha es imenas (às ezes
a é de ambos nesa a ankiškų) pasidi i as pala as ( echnod omas, echnog upė,
echnoindi idas, echnoko ido ius, echnopa kas, echnozau as), andasi e
híb idos no osada os ou alo es ( echnoamžius, echnosk uzdėliukas,
echno aka ėlis).
Be sudu inių pala as com o p imhuoju dėmeniu echno-, u ilizados pala as
conjuniniai, nos quais es e dėmuo o na sa a ankiška leksema. Assim acon ece
quando al elemen o p epozicino o na-se mui o equen e. Ši okią echno
a oseną ixuja popula us en e besimokančių anglų kalbos B onislo o Piesa sko
Didysis anglųlie u ių kalbų žodynas (2002)4), e seu pag indu p epa ado ele ônico
diccioná io Tildė (200 onde xalia ap esen ama e e oda naujažodis i muzika
de iniėojama como elek oninė šokių. Jung com leksema echno p e alece no léxico
do mundo da música: echno música, ascenden es echno melodias, echno inilai,
echno clubas, echno es i alis, echno scena ou em ge al echno es ilos, echno
design, echno cul u a, a é echno ideologija e . . ne edai pa a echno ou com os
idealizados ipos de e mos usado (deus, gu u, legenda, pionei os, bandeia) um poe a
solido ai gan a dija, u in nemajão de pe sonalidades echnomusicas, como.: [...]
A ualmen e sediado na capi al alemã minimal echno/ echno g u u começou sua
ca ei a on a ijuje; À Li uu á chega JAV echno le g en da; Nenhuma
ap esen ações exigen es do i landês minimal echno no amen e i a nešys, ês
álbuns au o [...]
Teks yno s a is ika (2 abelė) cla amen e mos a que as mass médias são o
p incipal luga , da qual sklinda ais pala as ei as de nesa a ankiškų
in e nacionalines dėmenų, a que ala sob e necensu ujado e ne edagujado
ex ensões da in e ne . 2 lenTelė. Techno, como sa a ankiškos leksemos,
a osena Daba inės lie u ių kalbos eks yne
Pa e Teks yno Pala as Usa ojimen os
núme o pe iodika echno 82 g ožinė
li e a u a (knygos) echno 7 neg ožinė
li e a u a (knygos) echno 3 do o al
indicados nas pa es 92
188 kAlBoS kUlTūRA | 81 como is o, desse ipo leksika p e ala eks yne
acumul uas pe iodicamen e publicações. No en an o echno, como
sa a ankiškos leksemos, no miškumo ques ão é discu uo ino. nijolės Sližienės
e Adelės Valeckienės (1992) pa eng oje no minėje knygoje Lie u ių kalbos
ašyba i sky yba indica-se, que nesa a ankiški a gau iniai dėmenys, p z.:
o o-, mo o-, e moi k . sepa adamen e ieni ne a ojami. e embo a en e
lis ados dėmenos echnonepaminizado, de e ia en ende -se que lhe esc i inha
alança a é os de e se aplicadas as mesmas eg as. No en an o, cap ados
exemplos, nos quais echno, signi icando echnomusiką, ai de ação ou
suplemen á io, e não nede iná el assinan e (como an e io men e dados casos)
posição, mos am cada ez c escendo sa a ankiškumu des e elemen o,
exemplo. : Toca a pesado echno; Mamos ambém escu a echno. Em ais casos,
quando nekai omo pala a de ou a língua na língua li a ians em sa a ankiško
pala a signi icado (pgs.: al a dalelė, hindi kalba, ondo muzika), ele é esc i o
sepa adamen e (lkRS 1992).
A maio ia das no as ou simplesmen e em dicioná ios não ixados ( odėl pa edanços
no os) pala as conside adas nes e a igo são conside y ini necessisiais ou
e minologiniais naujažodžiais, po que nomeam no as ealijas: Meilės pa adas, ao
qual sábado Be lyne suplaukė pelo menos 800 milha es. ãs echnomusikos; [...] ele não
negou que ecnocul u a es eja elacionada com d ogas; [...] echnos e a es e a da
c iação cien í ica e écnica humana e humana; [...] nacional e in e nacional
ecnobiu oc acia, al os uncioná ios do Es ado.
En ep exemplos oco eu e eksp esy esnių s ilis inių naujada ų, dos quais
p incipalmen e pe iodinėje publicis ikoje, g ožinėje e iloso inėje li e a ū oje. A
ele pe encia odos aqueles echnosk uzdėliukai, pa o yje k aipan es seus
ūselius, sp oginan es k aišas akeles; Geoindi idai, echnoindi idai não exis em
sujei os: pessoškumas egali se o ganicas p op iedade da na u eza;
Techno-op imis as di ão que há dez anos ninguém ac edi a a que cada c iança
e ia um celula de ele one. não de odas no as oodzes com dėmeniu
echno a osena co esponde à no ma equisi os: alguns só g ama icamen e
į o min i ( echnohauzas, echno anas), apaci o e comple amen e neadap ao ų
( echnopa y), exemplo. : Hoje a au em echnopa y; Vaka ykš is echnohauzas
ebeūžė ausyse... ou as línguas (p z., okiečių, usų) são usados os mesmos
naujažodžiai como e li uãos alboje, especialmen e į a dijan ys muzikos dalykus. Tokio ipo naujažo-
J. Mikelionienė. no as pala as com dėmeniu echno-189 dzes nas mencionadas línguas são
conside á elmen e mais, especialmen e cain a nos olhos gausa de anglybių nãoadap ados
(Techno-Boys1, Techno-Clus e , Techno-Queen, Techno-Powe , Techno-T-Shi s). Assim é
al ez po que que como segundo ne ašy ą aco doimą di ecções de música mode na ou em
ge al con empo aniėas enomênias cul u ais emp es ados nomes não cambiam: Techno
T ance, Techno Ha dco e, Techno Acid e k . (Gi čienė 2005). da ine ção, mui as ezes n'am
mesmo ou kinemisk con ex o, su ge e mais neadap uados s e imybių. Po exemplo: okiečių
Techno-Boys, Techno-Queen, Techno-Powe , Techno-T-Shi s, Techno-Ra e, Techno-G oo e;
usų Техно-парти, Техно-стар, Техно-арт, Também como e nos li uanos línguas pa alag ečiai
são usados e no os híb idos, ex.: okiški Techno-Abend, Techno-He z, Techno-Jah e,
Techno-E zählung, Techno-Liebhabe ; usiški echno- olna, ecno-новинки, техно-сила; nos
Техно-Траффик, Техно-триллер.
li wišku ex os za ixa echnoaidas, echnoamžius, echnoaudinys, echnomėgėjas,
echno aka ėlis e . . Em línguas ussas mais equen emen e com es e dėmeniu azem-se
nomes de emp esas, ambém mais do que em li uanos há da inių, di e amen e elacionados
com de e minadas ecnologias, e não com música ou ecnokul ú a; es imen o echno não
a as ezes ai e segundoio da pala a sandu, exemplo. : KaskadTechno, Драйв-Техно (pa a a
língua lie u ian encon a-se o único eu o echno). Analogiškos es u u ações ou o igem
ou as línguas exemplos só con i mam o a o de que a in luência inglês é uni e so inė, a
p e isões de u u o p ome e cada maio núme o de no os emp és imos, e especialmen e
alo es e hib idinių da inių. Technokul u as ilgaamžiškumas di íceis p esgėjamos, po an o
impossí el p e e , quan o e quais de no as pala as o na á al ez e não uni e so iniais,
isso pelo menos elemen en ais de ocynas. Ano ando JAV Dialek ologų sąjungos p esiden e
Alano Me kal o (2002: 168), ku uojančio ža goną i naujažodžius, o pe íodo expe imen al,
du an e o qual i aiškėja, se a pe spec i a naujažodka se á sus en á el, ou ele se á
ejei ado, é 40 anos. Ele esc e e que mesmo pa icula men e di undidas no azodžiai às
ezes não man êm des e exame. No en an o, o i mo de globalização, analógicas exempla es
ixação e em ou as línguas pe mi e aze p essupos ão, que no u u o de e ia gausė i
da inių com dėmeniu echnoa algumu ou o, e li inčiu no o cul u a apa ašką. Ob iamen e
e isso, que nesa a ankiški elemen os de da ybos o man ų nãodu ia pai aciá eis
sa a ankiškomis leksemomi. uma ez que a u u a lexicog a ia e á in luência cada ez
maio de ecnologias compu acionais, nulemsianças, que a lexímona leksemos ixsação dê de
equência, e não subjec i ús 1 Dėkoju kTU s uden ei Ais ei Š aby ei, exelcionusiai
exemplos de ex o da língua esc i a okiečių CoSS ii (h p://www.Moids-mannheim.de).
kAlBoS kUl 190TūRA | 81 olha pa a a a ual condição da língua e no as suas
mudanças, decidi , o que é casualidade a osena, e o que já é esul ado do
k i e ijai, s a bu, kad a osenoje plis ų ik ai eikalingi i kiek įmanoma
labiau p ie lie u ių kalbos sis emos p i aiky i naujažodžiai. Bū ina a si-
desen ol imen o da língua (ūkkniš a 1996: 37). não menos impo an e, que, a é
ao im não há cla o cla o desse ipo de elemen os de linguagem (kaip echnoi
em ele pa ecidos) s a us, se ia obse ada nusis o ėjusių lie u ių kalbos
ašybos no mų.
liTeRATūRA
B ennan T. 2002: Technē. – in e. C aig (ed.), Rou ledge Encyclopedia o Phi-
losophy, london: Rou ledge. Re ie ed May 15, 2006, om h p://www. ep.
ou ledge.com/a icle/A135
Gi čienė J. 2005: Naujųjų skolinių a i ikmenys: s uk ū a i a osena, Vilnius:
lie u ių kalbos ins i u as.
keinys S. 1999: Bend inės lie u ių kalbos žodžių da yba, Šiauliai: Šiaulių uni-
e si e as.
klima ičius J. 2005: Mo o- i mo o -: a p au iniai skoliniai i lie u iški
da iniai. – Kalbos kul ū a 78, 90–110.
kniūkš a P. 1996: kalbos a kybos ikslas – ugdy i kalbą. – Kalbos kul ū a
68, 28–39.
ku p č i n s k a i ė A. 1997: nelie u iškų kalbos elemen ų (dėmenų) a ojimo
polinkiai. – Kalbos kul ū a 69, 56–61.
M e c a l A. 2002: P edic ing. New Wo ds: The Sec e s o Thei Success, Bos-
on, nY.
Piesa skas B. 2002: Didysis anglų–lie u ių kalbų žodynas, Vilnius: Alma
li e a.
Ryklienė A. 1999: Eu as, eu o, eu o-. – Kalbos kul ū a 72, 47–50.
lkRS 1992: Lie u ių kalbos ašyba i sky yba. Pa engė n. Sližienė i A. Valec-
kienė. Vilnius: Mokslas.
TŽ 2003: In e nacionais pala as de dicioná io, Vilnius: Alma li e a.
Recebido 2008 07 11
J. Mikelionienė. no as pala as com dėmeniu
echno-191 neW WoRDS WiTH THe
ConSTiTUenT TECHNO-
Summa y
The pape gi es an o e iew o de i a i es wi h he in e na ional componen
echnoand o e s hei s uc u al and seman ic analysis. in li huanian usage he
numbe o he abo e- ype o wo ds due o he impac o english and englishspeaking
coun ies is on he inc ease. Some o hose wo ds e e o concep s o
sub-cul u es; o he s should be ea ed solely as s ylis ically ma ked language
inno a ions. A simila si ua ion migh be obse ed in Ge man and Russian. The spelling
o wo ds wi h he componen echno a ies. The mos de ian is he usage o echno
as an indi idual lexeme. i is impo an o obse e and egis e he ac ual use o he
new lexemes and gi e e alua ion o i ; howe e , i is also impo an o obse e he
exis ing spelling ules.
JURGiTA Mikelionienė
kauno echnologijos uni e si e as
Gedimino g. 43, lT-44240 kaunas
[email p o ec ed]