P. KŪNIKŠTA. Da
do e Kniūkš ų pa a dė 27
PRANAS KNIŪKŠTA
Lie u ių kalbos ins i u as
DALL UFO BUCHUKSHT PAVARD
Kniūkš à a ibuisce a più a i su nizzi li uani. Come indica i diziona i dei su nizzi
Li uani, in e cuka io in Li uania c'e ano 60 quella su name's amiglie (LPŽ I 1034).
Tokia su name e a di usa in una modes a a ea di e maici, p incipalmen e
Salan (19 amiglie), Plùngės (14), Kuli (11), Ka enos (10) apalinkėse; izu al ou
insieme di lo o engono menziona e solo sei. Ve odine da a e o ma con
umpuoju u Kniukš a. Del o ale ali amiglie p iscičiuo a 45, appena ne me à di
lo o da K e ingõs, al e da un'ampia a ea da Mažekių e Sedõs ino Klapėda. A causa
dell'o igine cau amen e de o: A ende che i sop annome con umpu u balsiu
sono seconda ie, a dinè, ce i icombinamen i da sop annomi con kniūkš -. In
eal à quel cau elo qui nemmeno se e, si può co aggiosamen e di e, che ques e
pã a dè con amppuoju u sono dis o s e, e anco a più di e amen e pa lando
con e o e di o og a ia asc i e o me. Più ampiamen e ne è sc i o in un
sepa a o a icolo Kniūkš a, non Kniukš a1. Si può aggiunge e, che o ma con
umpuoju u po e a sklis i e da lenkiških o usiških os pa a dės už ašų
Kniuksz a, Кнюкшта, da lo o no malmen e ic ea a Kniukš a. Menziona e anco a
due discusse pa a des a maine Kniùkš as e Kniukš ys, isc i e ul e io men e dal
p incipale pa a des di usa a ea: Kniukš as 4 ol e ( a di lo o due da Kauno),
Kniukš ys una ol a, e lo s esso icku ą da pe cepie in a o ma Kniuks ies. Tai
più elocia accadu oiniai Kniūkš os pe di binie, do e cambia a non solo balsio u
lungume, ma e galūnė.
Poodyne pa a dė Kniūkš a si collega con būd a džiu knikš as, kniūkš à, donando il suo
signi ica o, sinonimiška con būd a džiu kniūbsčias pasilenkęs, e a modo pe seguan i.
P esen i a e di e amen e con būdwa džiu kniūbsčias (kniūbščias) si collega pa a dė
Kniūpš à (iš Kniūbš a), e i à, isc i a solo una ol a dal Ga gžd. La a ės Kniūkš à e Kniūpš à
susie os i e imen oada s . : Kniūkš à ž . Kniūpš à; Kniūpš à ž . Kniūkš à. Il e nyno li
collega secondo a iby e signi ica i 1 G . K n i ū k š a P. Kalbos a osena i a kyba,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, Žiū in is o iškai, ques e pa žių san ykiai quan o
2001, 576–578.
28 KALBOS KULTŪRA | 82 somiglianza, ma indica dis in i o lo o sa a ankišką
kilmę: Kniūpš à kildinama da kniūbsčias, Kniūkš à da kniūkš as.
al okie, sudė ingesni, li a sek i aiu a on i dei empi più an ichi. Più an ico ale on e è
Salan ų bažnyčios 16411659 anno ba is o eco dų knyga, cus odi o Salan ų bažnyčios
a chy e. Gius o, in ques o lib o non c'è pa ès Kniūkš a; non iuscì o a e né sop annome
Kniūpš a, ma lei buonis indica lì isc i e e ė a nžiai Kniūpš ai is, Kniūpš ai ė (esc oma
lenkiška spellazione Kniupsz ay is, Kniupsz ay e lo o a lie u inęs a icolo au o ius ašo su
ilgąja ū). Il lib o ha un paio di ol e menziona o Amb aziejus (Amb ozius) Kniūpš ai is: 1657 m.
28 augpjūčio isc i o m. 1659 d. 1 ma zo, quel gio no pak iš i a Ma inas Kniūpš ai ės iglia
(sc i ono ikisan uokinės ma ines su namės). En ambi quei Kniūpš aičiai da Ba zdži, bisogna
oks k ikš o ė as; 1658 m. asa io 28 d. pak ikš y a me gai ė, ku ios ė as
aip pa ( ik iausiai as pa s) Amb aziejus Kniūpš ai is. Kniūpš ai ė už ašy a
suppo e che Ba zdžiuosè i e a lo o pad e Kniūpš a. Da al i luoghi né Kniūpš aičių, né
Kniūpš ų non už ašy a, possibile daik as, che allo a al u di lo o e non c'e a. Toks con
eiksmažodžiu kniup i e il suo ediniu connesso kniūpsčias cognome o igina iamen e do e a
esse e p a a dė e eikš i uno conc e ų klumpan į o klupinėjan į žmogų. Toks uomo do e a
i e e Ba zdžius, al o e ali p a a dès po e a e non esse , simile ca a e is ica umano
po e a esse e non a dijama o indica a di un al ookios da ybos pa ola.
Analoghi signi ica i pa ė Knius is, sie ina con klupimą eiškiančiu eiksmažodžiu
knius i (LKŽ VI 270), 1641 m. luglio 28 d. į aše è isc i a da adiacimo Pesči illaggio.
Dopo di e se ol e isc i a sulenkin a pa onė Knius o ič (esc i a lenkiškai
Knius owicz) e ė a žiai Knius ai is, Knius ai ė (pas a ieji non solo da Pesčių).
I nomi i usius pe son a džius Knius is e Kniūpš a is ico di e en e baig is.
Knius is col passa e del empo silpo: Knius is isc i o due ol e, pe uno
Knius ai ė ( ašo a Knius owna) e Knius ienė ( ašo a Knius owa) nella lis a dei
esiden i della pa occhia Salan ų dell'anno 1853; anno 1896 lis aše imasęs solo
uno Knius is (sc i a usiškai Кнюстис). Po qualche decenmeci Knius is del u o
scompa so LPŽ ale su nameè nebeminima.
Il nome Kniūpš a man enne ino al XIX a., successi amen e acquisì un'al a
pa idalà e di enne Kniūkš a. La ecchia o ma anco a la o iamo Kalnalio
chiesa 17931821 anno ba is o eco d del lib o (l'edizione cus odi a K e ingos
muziejuje). Joje pa ė Kniūpš a ( ašo a Kniupsz a) e me gau inė pa ė
Kniūpš ai ė ( ašo a Kniupsz owna) pe XVIII a. ul imo decenme o isc i a da e illaggi
P. KŪNIKŠTA. Da ku Kniūkš ų pa a dė 29 Ba zdžių, Klių Sodõs (daba Klsodis) e
Nas nų. Da Ba zdžių 1796 m. isc i o pad e ba is o Juozapas Kniūpš a e lo
s esso bambino mad e Ko yna Kniūpš ai ė; da Kūlių Sodos 1794 m. iglio pad e
Juozapas Kniūpš a; da Nas ėnų 1794 m. ba is o mad e Julija Kniūpš ai ė, 1796 m.
ba is o mad e Ko yna Kniūpš ai ė, 1799 m. ba is o pad e Lau ynas Kniūpš a.
Knygoje si o a un po' di al iokių pau anžių a ian . Dal Nas ėnų 1794 m.
isc i o S anislo as Kniupš as. Pa icola men e in igan e 1820 m.
egis azione, annuncian e che pak is s i o bambino mad e è Ma ina
Kniuš o na (Kniusz owna), e bap š o mad e Ona Kniuš o na abi da Klupėnų.
A lie u in a il lo o su name sa ebbe Kniūš ai ė, e la co isponden e su name del
ma i o Kniūš a. Tali o me po e ano so ge e come isc izioni ik a, ma esse
indicano e il a o che con l'anąja pa a dės o ma ėmė conco ce e al e
pa a dės a maini e al e pa a dės, a le quali e a e Knius is. Salla Kniūpš os
appa sa Kniūš a e a a si il elis da Kniūpš os p esso Kniūkš os. Passa e da
una o ma all'al a e a acile pe ciò che o malmen e (pagal s ambesį) esse
e ano simili, e il lo o pi minè signi ica o e connessione con eiksmažodžiu kniup i
es incosa. Kadniūš a e Kniūkš a possono esse e pe cepi e come della s essa
pau nè a ian i, indicano qualche mio pad e documen i, uno di lo o 19281938 anni
p ie olių a likimo knygu ė. Alla sua cima e alle pagine dei p imi e anni incisa
Kniuš a, nelle pagine successi e Kniukš a, in un pos o anche Knius a ( isu
sc i a umpoji u). In ine e lo s esso au o e dell'a icolo è ice u o siun ų, do e
la su name è s a a isc i a non Kniūkš a, e Kniūks as, Knius a, già non pa lando
di a ian ą con b e ąja u Kniukš a. Kniūkš os appa izione dal Kniūps os po e a
p omuo e e e p iebalsių asimiliacijos polinkis o ma con d iem k a i
pa ogesnė, negu nuo k šok i p ie p.
Minje Kalnalio non ha il nome di Kniūkš a nel lib o dei egis i del ba esimo della
chiesa, ma si o a nella lis a degli abi an i della pa occhia Salan ų dell'anno
1853. Qui già non esis e la ecchia o ma Kniūpš a, la isu sos i uì Kniūkš a
( ašoma Kniuksz a). Kniūkš a appa e e in quegli illaggi, do e Kalnalio lib oge
e a Kniūpš a, Ba zdžiuose e Kūlių Sodoje. Kniūpš a šiaip a sé senza pėdsako non
po e a spa i e. Aki aizdu, che Kniūkš a qui e a non nuo a su name e lei
o mi a a non dalla pa ola kniūkš as, e pe da y a da pa a dės Kniūpš a.
L'elenco indica non solo il nuo o nuo o nome della pa idalà, ma e la sua di usa.
Da esso si ede che Salan ų pa apijoje a quel empo c'e ano cinque
sa a ankiškos Kniūkš ų šeimynos, come šeimininkai isc i e e cinque Kniūkš os.
Uno ale pad one di casa P anciškus Kniūkš a i e a E lnuose, due Simonas
Kniūkš a e Jonas Kniūkš a Jakš áičiuose, anche due, en ambi Juozapai, Ba zdžiuose.
30 LEGBOL
CULTURA | 82
(Dai memb i della amiglia si può accia e che uno di lo o mio p osenel.) P esso
al e amiglie egis a e e le p op ie amiglie u in ys kampininkai:
Jakš aičiuose An anas Kniūkš a, Kūlių Sodoje Juozapas Kniūkš a, Ba zdži
Mẽdsėdžiuose Mikodemas Kniūkš a (anch'essa sc i a Mikodemas). Da du
Kniūkš as isc i e e come al i šeimininkų me cdiai: Júodupėnuose Pe as
Kniūkš a, Šaũčikiuo se Juozapas Kniūkš a con moglie Ona. Dei amilia i, moglie e
igli, isc i e e solo i nomi, quindi del u o non esis e Kniūkš ienių. Tu a ia
isc i e sei non nelle lo o amiglie issu e Kniūkš ai ės (esc i u a
Kniuksz owna) una Salan ų pa opijos namuose, una Pesčiuose come
kampininkė, qua o samdinės (Juodupėnuose d i, Jakš aičiuose e Kūlių Sodoje
pe uno). Così Kniūkš ų pe nomė Salan ų pa apijoje è s a a di usa, isc i e
no e amiglie, issu e nei se e illaggi, e di u o Kniūkš ų e Kniūkš aičių
isc i a anche da no enių locali à. Tu a ia Kniūkš ų non ci sono Nas ėnu, dei
quali Kalnalio k ikš o į ašų knygoje è s a o isc i o Kniūpš a e Kniūpš ai ė, ma
lì nebelikę e Kniūpš ų.
Panašų Kniūkš ų pa a džių imagdą mos a il elenco dei abi an i pa occhia
Salan ų, compila o nel 1896. Gius o, esso di e isce es o ialmen e, pe ché
sc i o s ampa dei empi del di ie o usiškais sc i menimi, e nomi e pa a des
su usin i più che p eceden emen e u ano lenkinami. I Kniūkš a si sc i e con
galūne -o Кнюкшто, è così записy ų e emminili, u bū ques o Kniūkš ai ės, a
ol a isc i a sposée una donna indican e o ma Кнюкштова. Tokie squalo azioni
non hanno impedi o ip is ina e i e i su name e accia e la lo o di usione.
Sulla seconda lis a si o ano u e cinque ex au a ankiche Kniūkš ų
caseimynas. Ma appa so due nuo e E lėnuose isc i o secondo pad one Pe as
Kniūkš a, Ba zdžių Medsėdžiuose bu usį kampininką sos i uì pad one An anas
Kniūkš a. Nebelikę Jakš aičiuose e Kūlių Sodoje ex campininkų, Juodupėnuose e
Šaučikiuose ex me cdinių, negli ul imi e illaggi Kniūkš ų nien e nebba ome.
Samdinys isc i o Didžiuõsiuose Žalimuosè, kampininkas Salan uose. Kniūkš aičių
samdinių del u o nuž ašy a, u a ia sono delle donne (Kniūkš aičių o
Kniūkš ienių) kampininkių una Šaukliuosè, d i Salan uose. Da u o Kniūkš ų
su name è isc i a da se eynių loco ių, o i Kniūkš ų ė onijas sono Ba zdžiai,
E lėnai e Juodupėnai, g adualmen e ques a su name iene e in Salan ùs. Kniūkš ų
pa a dė alla ine XIX a. neabejo inai è s a a di usa non solo Salan ų pa apijoje,
sebbene speci ici di ali da i ques o a icolo au o e e non ha accolęs. Ma
e iden e a i indicano che ul e io men e essa si di use sia in nume o, che in
a ea.
P. KŪNIKŠTA. Da do e Kniūkš ų pa a dė 31 Il diziona io dei su naggi Li uanici
indica che ci ca XX a midi į Salan ų apylinkėse c'e ano 19 Kniūkš ų amiglie
(žodyne įsi ėlė klaida, in quel luogo da a non Salan ų, ma Sin au ų san umpa).
Bisogna suppo e, che p eso Salan ų alsčiaus a ea, e lui
app ossima i amen e coincise con Salan ų pa apija. Vediasi, pe mezzo secolo
del Salan ų apylinkėse ques a pa a dès dei abi an i mol iplicò doppio. Kniūkš ų
sop annome quasi al e an o equen e Plungės e K e ingos apolinkėse
(užesc i a po 18 ol e), quan o a ie à, ma anche di usa Ka enos (10) e Kulių
(11) apolinkėse. Anche unu lei isc i a con lungaąja, al u con b e eąja u, ma
ques o è la s essa pa ė, pe ciò le qui nume iuojame e discussiamo insieme. Il
e odyn indica che ques a su name a me à XX c. e a di usa in una modes a
a ea della e amma žemaičių a Salan ų, K e ingos, Kulių e Plungės (į quella
a ea ien a e Ka ena). Da al i luoghi lei isc i a appena dopo una al a ol a.
Del u o a su name, incluso e a ian ą Kniukš as, isc i a 109 ol e, nella
plo e p incipale 76, isu ki u 33.
L'a uale Kniūkš ų paula ė si può immagina e da ele onų knygų, do e ipo a e
s aciona ius ele onus con enen i pe sone paula ė. Secondo il dis e o di
Klaipėda 2001 anno ele ona o lib o in quegli anni i ele oni del dis e o di
K e inga a e a 15 Kniūkš ų, 26 Kniūkš ienės e una Kniūkš ai ė (mol i di lo o lì
sc i e e con b e eja u). Ques o indica che allo a nel dis e o di K e inga
do e a esse ci ci ca 40 Kniūkš ų amiglie. P ima di mezzo secolo in ia a ea
(K e ingos, Salan ų, Ka enos e Da bnų alschi) lo o isc i a 51, aigi
legge men e più. Tele onu lib o del e o nume o non indica, po e a esse e e ali
Kniūkš ų amiglie, che ele ono non a e a. Šiaip o sì, nella ecchia Kniūkš ų
pa a džių plo e lo o non mol iėjo, e diminuì.
Ques o non signi ica che sia diminui o l'insieme nume o Kniūkš ų su namzii. Jä
si mol iplicò in al i luoghi, cominciò spa ge si là do e p eceden emen e
a a o non c'e a. Anzi nel mezzo del XX a. da Klaipėda e End ieja o ques a
su nameè isc i a pe 5 ol e, e secondo il 2001 anno ele onų knygą Klaipėda
ci à e dis e o ele oni a e ano anche 55 Kniūkš ų su namės (Kniūkš os e
Kniūkš ienės). Al imim indi imim Kniūkš ų pa a dė papli o anco a
ul e io men e. Secondo l'appendice del 2004 dell'anno dei ele oni Kaune allo a i
ele oni a e ano sei, Kauno ajone due Kniūkš ų amiglie. Qua o ali
sop annome sono isc i e dal dis e o di Kaišiado ių. Nel lib o dei ele oni
della ci à di Vilnius 2004 anno Kniūkš a egis a o se ei, Kniūkš ienė
qua u i ol e. Vilniaus apsk i ii qua ie i quella pa a dès non esis e, qui lei
nespėjo di lis i. In gene ale essa di usa nei occiden ali della Li uania e nelle g andi ci à.
Come Kniūkš ų pa ė pli o, posso paillus a i dei miei giminesi esempi.
all'inizio XX a. Salan ų alsčiaus Ba zdžių i e a il mio nonno Ka-

32 KALBOS KULTŪRA | 82 dji. Né k e ingiškis, né da bėniškis mas iškosios giminės
palikuonių nepaliko e pa a dės nep a ęsė, ad lei anco a do e a inizia e sklis i
zimie as Kniūkš a. T ečiajame dešim me yje ienas jo sūnus apsigy eno
Da bėnų, ki as – K e ingos alsčiuje, o ečiasis, mano ė as, liko Ba z-
da Ba zdžių. Qui, in pa o amiglia, noi e a amo e a elli uno imase
Ba zdžius, al i due s abilìme ul e io men e, uno K e ingoe, al o Vilniuje.
Ques a ol a giminè pa imas pli imas nebesus ojo, olesnė ol a la paskleidè
quasi non po u a Li uà. nos i giminè della gio ane gene azione Kniūkš ų sono
anche in se e ci à: K e ingoje, Š en ojoje, Klaipėdoje, Telšiuose, Kaune,
Rumšiškėse e Vilniuje. Pu oppo, giminės ė onijoje la nebeliko, ul imo
Ba zdžių Kniūkš ą, b olį Juozą, eslidda amo in Amžinybę negli anni 2008.
Tokia un cen inaio e mezzo di anni ukusa Kniūkš ų pa a dės s o ia. E se
con assimo da una p eceden e o ma di pawnes a Kniūpš a, essa cop e anche
polke o cen o anni. Kei ėsi laikai, al o pa ė, išsiplė ė e con inua ad
espande si la sua geog a ia. Come de o: Tempo a mu an u e nos mu amus
in illis i empi cambiasi, con essi cambiamės e noi.
LITERATŪRA
LK VIŽ 1962 Li u ians kalbos žodynas 6, Vilnius. LP IŽ 1985 A. Vanagas, V.
Maciejauskienė, M. Razmukai ė. Lie u ių pa a džių žodynas 1 (AK), Vilnius.
Rice u a 2009 10 29
WHERE HAS THE SURNAME BUKŪKŠTA COME FROM?
Summa y
The Dic iona y o Li huanian Su names (Lie u ių pa a džių žodynas) sugges s ha
he su name Kniūkš à should be ela ed o he adjec i e kniūkš as and is compa able
o he su name Kniūpš à made om he adjec i e kniūbsčias. Olde sou ces sugges
ha Kniūkš a migh ha e o igina ed om Kniūpš a. The Salan ai chu ch book o he
17 h cen u y does no ha e a single en y o Kniūkš a; howe e , i has a pa onymic
Kniūpš ai is om he illage o Ba zdžiai, which migh indi ec ly e e o Kniūpš a
esiding in he same illage. The su name Kniūpš a was p ese ed un il he beginning
o he 19 h cen u y; i s las en y was ound in he las decade o he 18 h cen u y in
he bi h egis e o he chu ch book o Kalnalis.
P. KŪNIKŠTA. Da ku Kniūkš ų pa a dė 33 The su name Kniūkš a was eco ded in he
census o Salan ai pa ish in 1853. Howe e , i had no a single Kniūpš a; he la e
su name also disappea ed om he illages p e iously men ioned in he chu ch book
o Kalnalis. This migh sugges ha Kniūkš a was no a new su name bu a he made
om Kniūpš a. In Salan ai pa ish in he 19 h cen u y he su name Kniūpš a was mos
equen in h ee illages: Ba zdžiai, E lėnai and Juodupėnai. In he middle o he 20 h
cen u y i was mos ly ound in a small a ea o Lowlande s (žemaičių) be ween
Salan ai, K e inga, Kuliai and Plungė; in he 20 h cen u y he su name sp ead o he
wes o Li huania and majo ci ies o he coun y.
PRANAS KNIŪKŠTA
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, Vilnius LT-10308