scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Iš kur „Kniūkštų“ pavardė

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Iš kur „Kniūkštų“ pavardė

Author: Pranas Kniūkšta
Year: 2009
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/302/367
P. KŪNIKŠTA. de
onde Kniūkš ų pa a dė 27
PRANAS KNIŪKŠTA
Lie u ių kalbos ins i u as
De UÉ O QUE BÚQUISHT PAGARD
Kniūkš à classi ica a mais a os sob enomes li uãos. Como indica o dicioná io de
sob enomes Li uães, en euka io na Li uânia ha ia 60 daqueles pa a dés amílias
(LPŽ I 1034). Tokia sob enê e a di undida em uma pequena á ea de e enaiços
a mės, p incipalmen e Salan (19 amílias), Plùngės (14), Kuli (11), Ka enos (10)
apolinkėse; izu em odo ou ou jun o delas mencionam apenas seis. Vodyne dada
e o ma com umpuoju u Kniukš a. Do o al ais amílias p iscičiui a 45, ba a a
meia delas de K e ingõs, ou as de uma á ea mais ampla desde Mažekių e Sedõs
a é Klapėda. Po causa da o igem cau elosamen e disse: A ende-se que os
sob enomes com umpu u balsiu são an inas, mais a dees, ce os
emodelamen os de sob enomes com kniūkš -. Na e dade daquela cau ela aqui
nem p ecisa, pode-se a e idamen e dize , que essas pãwa dês com umpuoju u
são esquis o s as, e ainda mais di e o alando com e o de o og a ia insc i a
o mas. Mais amplamen e sob e isso oi esc i o em um a igo sepa ado Kniūkš a,
não Kniukš a1. Pode-se ac escen a que a o ma com umpujoj u podia sklis i e
de lenkiškų ou usiškų os pa a dės записных Kniuksz a, Кнюкшта, de eles
ge almen e ec ubiama Kniukš a. Mencionam mais duas abo da-se pa a dés
a mainos Kniùkš as e Kniukš ys, insc i os mais adian e da p incipal pa a dês
di usão á ea: Kniukš as 4 ezes (en e eles dois de Kauno), Kniukš ys uma ez, e o
mesmo ecku ą da o ma pe cepie in a Kniuks ies. Essa é a mais ápida
acon ecidos Kniūkš os emodbinas, onde mudado não só balsio u comp imen o, mas e galūnė.
Paodyne pa a dė Kniūkš a liga-se com būd a džiu knikš as, kniūkš à, dando-se seu
signi icado, sinonimiška com būd a džiu kniūbsčias pasilenkęs, zemę eidu siekian is.
Pa ei ada e di e amen e com būd a džiu kniūbsčias (kniūbščias) ligama pa a dė Kniūpš à (iš
Kniūbš a), e dade, insc i a só uma ez do Ga gžd. Na a ės Kniūkš à e Kniūpš à susie os
e e ência da s . : Kniūkš à ž . Kniūpš à; Kniūpš à ž . Kniūkš à. O e bo os liga segundo
a ybos e signi icados 1 G . K n i ū k š a P. Kalbos a osena e a kyba, Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u o leidykla, Žiū in is o iškai, es as pa a džių san ykiai quan o i okie,
2001, 576–578.
28 KALBOS KULTŪRA | 82 semelhança, mas indica di e en e sua sa a ankišką
kilmę: Kniūpš à kildinama de kniūbsčias, Kniūkš à de kniūkš as.
sudė ingesni, eles a sek i ajuda on es de empos mais elhos. A mais an iga al on e é
Salan ų bažnyčios 16411659 ano c is o egis os li o, gua dado Salan ų bažnyčios a chy e. É
e dade, nes e li o não há pa edes Kniūkš a; não pôde encon a nem sob enome Kniūpš a,
mas a bu is indica lá insc e e paio ai zii Kniūpš ai is, Kniūpš ai ė (esc i oma lenkiška
esc i a Kniupsz ay is, Kniupsz ay e os a lie u inęs a igo au o ius ašo su ilgąja ū). No
Li o pa ă ezes é mencionado Amb aziejus (Amb ozius) Kniūpš ai is: 1657 m. 28 d. de agos o.
insc i o 1659 m. 1 d. de ma ço, naquele dia pak iš y a Ma inas Kniūpš ai ės ilha (esc i as
ikisan uokinės ma e nas pa ônimas). Ambos aqueles Kniūpš aičiai de Ba zdži, é p eciso
oks k ikš o ė as; 1658 m. asa io 28 d. pak ikš y a me gai ė, ku ios ė as
aip pa ( ik iausiai as pa s) Amb aziejus Kniūpš ai is. Kniūpš ai ė už ašy a
pensa , que Ba zdžiuosè mo a a seu pai Kniūpš a. De ou os luga es nem Kniūpš aičių, nem
Kniūpš ų nãož ašy a, possi el daik as, que en ão nou u deles e não hou e. Tal com
açãojaodžiu kniup i e seu ediniu elacionado kniūpsčias pe sonalindis o iginalmen e inha
que se p a a dė e eikš i um conc e o dos klumpan es ou klupinėjan į žmogų. Tal pessoa
inha que i e Ba zdžius, nou o ais p a a dês podia e não exis i , semelhan e
ca ac e ís ica do homem podia se não nomejada ou indicada de ou a al ab icação
pala a.
Semelhan e signi icância pa ė Knius is, sie ina com klupimą eiškiančiu
eiksmažodžiu knius i (LKŽ VI 270), 1641 m. 28 de julho į aše é insc i a de adjun o
Pesči aldeia. Depois de á ias ezes insc i a sulenkin a pa onė Knius o ič
(esc oma lenkiškai Knius owicz) e ė a a džiai Knius ai is, Knius ai ė
(pas a ieji não só de Pesčių).
P onúncias i usius Knius is e Kniūpš a iš iko di e en e baig is. Knius is com o
passa do empo silpo: Knius is insc i o duas ezes, po um Knius ai ė
(esc i u a Knius owna) e Knius ienė (esc i u a Knius owa) na lis a dos
habi an es da pa óquia Salan ų de 1853; ano 1896 lis ache es ęs apenas um
Knius is (esc o a usiškai Кнюстис). Po algunse o décadas de Knius is
comple amen e desapa eceu LPŽ al pa ė nebeminima.
O nome Kniūpš a man e eu a é XIX a., pos e io men e adqui iu ou a
pa idalą e o nou Kniūkš a. Anąją o ma ainda encon amos Kalnalio ig eja
17931821 ano ba is o egis os do li o (li o gua dado K e ingos muziejuje).
Joje pa ė Kniūpš a ( ašo a Kniupsz a) e me gau inė pa ė Kniūpš ai ė
( ašo a Kniupsz owna) du an e XVIII a. úl imo dezme į insc e a de ês aldeimų
P. KŪNIKŠTA. De onde Kniūkš ų pa a dė 29 Ba zdžių, Klių Sodõs (daba Klsodis) e
Nas nų. De Ba zdžių 1796 m. insc i o pai do bap ismo Juozapas Kniūpš a e do
mesmo ilho mãe Ko yna Kniūpš ai ė; de Kūlių Sodos 1794 m. ilho pai Juozapas
Kniūpš a; de Nas ėnų 1794 m. bap is o mãe Julija Kniūpš ai ė, 1796 m. bap is o
mãe Ko yna Kniūpš ai ė, 1799 m. bap is o pai Lau ynas Kniūpš a. No Knygo
encon a-se um pouco de ou osokios pow zs a ios. Desde Nas ėnų 1794 m.
записан S anislo as Kniupš as. Pa icula men e in e essan e m. 1820 g a ação,
anunciando que pak iš y o ilho mãe é Ma ina Kniuš o na (Kniusz owna), e mãe
k ikš o Ona Kniuš o na abi de Klupėnų. A lie u in a seu sob enome se ia
Kniūš ai ė, e a co esponden e sob enome do homem Kniūš a. Tais o mas
podiam su gi como записаний рикта, mas elas indicam e o a o de que com a
eląja o ma pa a dės ėmė conco e ou as pa a dês a mainos e ou as
pa a dês, en e os quais oi e Knius is. Xala Kniūpš os apa ecês Kniūš a e a
a si il elis de Kniūpš os jun o Kniūkš os. Passa de uma o ma pa a ou a
e a ácil pelo que o malmen e (pagal skambesį) elas e am semelhan es, e sua
pi minė signi icação e união com eiksmažodžiu kniup i ex inguida. Kadniūš a e
Kniūkš a podem se pe cebidas como a mesma pa a dês a ian es, mos am
á ios meu pai documen os, um deles 19281938 anos ob igações de ealização
li ogu ė. Na sua cima e nas páginas dos p imei os ês anos insc e e Kniuš a,
nas páginas subsequen es Kniukš a, em um luga a é Knius a ( isu esc e e
umpoji u). Finalmen e e o p óp io au o do a igo é ganhado siun os, onde
pa ê oi insc i o não Kniūkš a, e Kniūks as, Knius a, já não alando sob e
a ian ą com ab eąja u Kniukš a. Kniūkš os apa ecimen o de Kniūps os podia
p omo e e p iebalsių asimilacijos polinkis o ma com dois k a i pa ogesnė,
negu nuo k šok i p ie p.
Minje Kalnalio ig eja de ba ismo egis o do li o não em o nome Kniūkš a,
mas ela é encon ada Salan ų pa óquia habi an es 1853 ano lis age. Aqui já não
exis e a elhossia o ma Kniūpš a, ela isu subs i ué Kniūkš a ( ašoma
Kniuksz a). Kniūkš a apa eceu e naquelas aldeias, onde Kalnalio li oja es a a
Kniūpš a, Ba zdžiues e Kūlių Sodoje. Kniūpš a aíp se sem pėdsako não podia
desapa ece . Ob iamen e, que Kniūkš a aqui e a não no a sob enome e ela
cons i uída não da pala a kniūkš as, e pe da y a do pa a dés Kniūpš a. A
lis a mos a não só o no o no o pa idal da pa ilha, mas ambém sua
disseminação. Daí ê-se que Salan ų pa apijoje naquele empo ha ia cinco
sa a ankiškos Kniūkš ų šeimynos, como šeimininkai записать пять Kniūkš os.
Um al dono de casa F anciškus Kniūkš a mo a a em E lnuos, dois Simonas
Kniūkš a e Jonas Kniūkš a Jakš áičiuose, ambém dois, ambos Juozapai, Ba zdžiuose.
30 LINGUAS
CULTURA | 82
(Den e os memb os da amília pode-se aça que um deles é meu p osenelho.)
P esso ou as amílias esc e e ês suas amílias u in ys kampininkai:
Jakš aičiuose An anas Kniūkš a, Kūlių Sodoje Juozapas Kniūkš a, Ba zdži
Mẽdsėdžiuose Mikodemas Kniūkš a (aí ambém é insc i o Mikodemas). Da du
Kniūkš as esc e e em como ou os cheimininkų me cdinia: Júodupėnuose
Pe as Kniūkš a, Šaũčikiuo se Juozapas Kniūkš a com esposa Ona. Memb os das
amílias, esposas e ilhos, esc e idos só nomes, po an o de odo não há
Kniūkš ienių. No en an o, insc e e am-se seis não nas suas amílias i idas
Kniūkš ai ės (esc i u a Kniuksz owna) uma no casa da pa óquia de Salan ų,
uma em Pesčiuose como kampininkė, qua o samdinės (Juodupėnuose d i,
Jakš aičiuose e Kūlių Sodoje po um). Assim Kniūkš ų pa ilhão Salan ų
pa apijoje oi di undida, insc i as no e amílias, i idas nos se e
aldeamen os, e de odo Kniūkš ų e Kniūkš aičių insc i a a é de no enių
localo ias. No en an o Kniūkš ų não há Nas ėnuos, dos quais Kalnalio k ikš o
į ašų knygoje oi insc i o Kniūpš a e Kniūpš ai ė, mas lá nebelikę e Kniūpš ų.
Panašų Kniūkš ų pa a džių imagemdą mos a a lis a de habi an es da pa óquia
Salan ų, cons i uído em 1896. Ve dade, ele di e e ex e inamen e, pois esc i o
p o p oibição da imp ensa empos usiškais esc i osimis, e nomes e pa a dés
su usin i mais do que an e io men e e a bendincados. I Kniūkš a esc e e-se
com galūne -o Кнюкшто, é assim записаться и женщин, u bū это Kniūkš ai ės, а
раз записана замужшую женщину показывающая форма Кнюкштова. Tokie
dis o ções não impedem de esga a e dadei as pa neses e as ea sua
disseminação. En a na lis a em odas as cinco ex-sa a ankiškos Kniūkš ų
šeimynas. Mas apa eceu duas no as E lėnuas insc i o segundo an i ião Pe as
Kniūkš a, Ba zdžių Medsėdžiuose bu usį kampininką subs i uė an i ião An anas
Kniūkš a. Nebelikę Jakš aičiuose e Kūlių Sodoje ex-campininkų, Juodupėnuose e
Šaučikiuose ex-samdinių, nos úl imos ês aldeias Kniūkš ų absolu amen e não
emos. Samdinys insc i o Didžiuõsiuose Žalimuosè, kampininkas Salan uose.
Kniūkš aičių samdinių udo nãož ašy a, po ém há mulhe es (Kniūkš aičių ou
Kniūkš ienių) kampininkių uma Šaukliuosè, d i Salan uose. De odo Kniūkš ų
su name insc i a de se ynių localo ias, o es Kniūkš ų ė onijas são Ba zdžiai,
E lėnai e Juodupėnai, pouco a pouco es a su name emia e em Salan ùs. Kniūkš ų
pa a dė no inal do XIX a. neabejo inai oi di undida não só Salan ų pa apijoje,
embo a conc e os desses dados es e a igo au o e não enha su inkęs. Mas
ób ios a os indicam que pos e io men e ela se expandi an o em núme o, como
em á ea.
P. KŪNIKŠTA. De onde Kniūkš ų pa a dė 31 O dicioná io de sob enomes li auos
indica que sob e XX a mea į Salan ų apylinkėse ha ia 19 Kniūkš ų amílias
(žodyne įsi ėlė klaida, naquele luga dada não Salan ų, e Sin au ų san umpa).
P ecisa-se pensa , que omado Salan ų alsčiaus á ea, e ele ap oximadamen e
coincidiu com Salan ų pa apija. Vadiasi, po meio século de Salan ų apylinkėse
des a pa a dés habi an es mul iplica am duplica. Kniūkš ų su name quase ão
eqüen e Plungės e K e ingos apolinkėse (užesc i a po 18 ezes), quan o
mais a a, mas ambém di undida Ka enos (10) e Kulių (11) apolinkėse. Embo a
umau ela insc i a com longaja, ou ou com cu aja u, mas é a mesma
pa ede, po an o elas aqui são con abilizadas e discu idas jun as. A pala a
indica que es a sob enome. em meados de XX. e a di undida em uma pequena
á ea de e as žemaičių en e Salan ų, K e ingos, Kulių e Plungės (į aquela
á ea en a em e Ka ena). De ou os luga es ela eco ada apenas po uma
ou a ez. Do o al essa sob enê, incluindo e a ian e Kniukš as, insc i a 109
ezes, na ple e p incipal 76, isu ki u 33.
A a ual Kniūkš ų pa ilhão popula ização pode imagina -se a pa i de ele ões
li os, onde ap esen adas s aciona ius ele ons possuindo pessoas pa ilhões.
De aco do com o dis i ude de Klaipėda 2001 ano ele ônico li o naqueles anos
ele ones no dis i o de K e inga inha 15 Kniūkš ų, 26 Kniūkš ienės e uma
Kniūkš ai ė (a maio ia deles lá esc e e com ab e ia u). Isso indica que en ão no
bai o de K e inga de ia ha e ce ca de 40 Kniūkš ų amílias. An es de meio
séculocio ame a ea (K e ingos, Salan ų, Ka enos e Da bnų alsčiuose) deles
insc i a 51, aigi ligei amen e mais. Li o de ele ones de e dadei o núme o
não indica, podia se e desses Kniūkš ų amílias, cuja ele one não inha. Šiaip
ou assim, na elha Kniūkš ų pa a džių plo e deles não mul iplicou, e diminuiu.
Isso não signi ica que enha diminuído o ge al núme o de sob enomes Kniūkš ų.
Jų mul iplicou em ou os luga es, começou a espalha lá onde an e io men e
de odo não ha ia. Ansi em meados do século XX. de Klaipėda e End ieja o es e
sob enome é insc i o po 5 ezes, e segundo 2001 ano ele onos li o na cidade
de Klaipėda e dis i o ele ones inha a é 55 Kniūkš ų sob enomes (Kniūkš os e
Kniūkš ienės). Ou as di eçõesim Kniūkš ų pa a dė papli o ainda mais. Segundo
o apsk i i de Kaunas 2004 anos ele onos li o Kaune en ão ele ones inham
seis, Kauno ajone d i Kniūkš ų amílias. Qua o ais sob enomes insc i as de
Kaišiado ių ajão. No li o de ele ones do ano 2004 da cidade de Vilnius Kniūkš a
egis ado se eis, Kniūkš ienė qua is ezes. Vilniaus osk i ies bai os
daquela pa a dês não exis e, aqui ela nespėjo esplis i. Em ge al ela di undida no
oes e da Li uânia e nas g andes cidades.
Como Kniūkš ų pa a dė pli o, posso pailuis a minhas giminês exemplos.
início. do século XX Salan ų alsčiaus Ba zdžių na aldeia mo a a meu a ô Ka-

32 KALBOS KULTÚRA | 82 jugos. Nem k e ingiškis, nem da bėniškis a iškosios
giminės palikuonių nepaliko e pa a dės nep a ęsė, ad ela no amen e inha
zimie as Kniūkš a. T ečiajame dešim me yje ienas jo sūnus apsigy eno
Da bėnų, ki as – K e ingos alsčiuje, o ečiasis, mano ė as, liko Ba z-
começa sklis i desde Ba zdžių. Aqui, na amília do pai, nós é amos ês i mãos
um icou Ba zdžius, ou os dois es abelece amme mais longe, um K e ingoe,
ou o Vilniuje. Es a ez a p i ima da giminês pa a dés não maisesus ojo,
olesnė ez a paskleidê quase não po oda Li uão. Nossa giminê da ge ação
jo em Kniūkš ų es á a é em se e cidades: K e ingoje, Š en ojoje, Klaipėdoje,
Telšiuose, Kaune, Rumšiškėse e Vilniuje. In elizmen e, giminês ė onijoje ela
nãoeliko, ul imo Ba zdžių Kniūkš ą, b olį Juozą, exlídamos em Amžinybę em 2008
anos.
Tokia um e meio cen o de anos us a a Kniūkš ų pa a dês his ó ia. E se
con a mos a pa i da mais an iga o ma de pa a dês Kniūpš a, ela ab ange
a é semke wa o de cem anos. Kei ėsi laikai, ou o pa ė ė, išsiplė ė e
con inua expandindo sua geog a ia. Como dizem: Tempo a mu an u e nos
mu amus in illis laikai mudam-se, com eles mudamemos e nós.
LITERATŪRA
LK VIŽ 1962 Li u ians kalbos žodynas 6, Vilnius. LP IŽ 1985 A. Vanagas, V.
Maciejauskienė, M. Razmukai ė. Li u ians pa žių žodynas 1 (AK), Vilnius.
Recebida 2009 10 29
WHERE HAS THE SURNAME BUEKŠTA COME FROM?
Summa y
The Dic iona y o Li huanian Su names (Lie u ių pa a džių žodynas) sugges s ha
he su name Kniūkš à should be ela ed o he adjec i e kniūkš as and is compa able
o he su name Kniūpš à made om he adjec i e kniūbsčias. Olde sou ces sugges
ha Kniūkš a migh ha e o igina ed om Kniūpš a. The Salan ai chu ch book o he
17 h cen u y does no ha e a single en y o Kniūkš a; howe e , i has a pa onymic
Kniūpš ai is om he illage o Ba zdžiai, which migh indi ec ly e e o Kniūpš a
esiding in he same illage. The su name Kniūpš a was p ese ed un il he beginning
o he 19 h cen u y; i s las en y was ound in he las decade o he 18 h cen u y in
he bi h egis e o he chu ch book o Kalnalis.
P. KŪNIKŠTA. De onde Kniūkš ų pa a dė 33 The su name Kniūkš a was eco ded in he
census o Salan ai pa ish in 1853. Howe e , i had no a single Kniūpš a; he la e
su name also disappea ed om he illages p e iously men ioned in he chu ch book
o Kalnalis. This migh sugges ha Kniūkš a was no a new su name bu a he made
om Kniūpš a. In Salan ai pa ish in he 19 h cen u y he su name Kniūpš a was mos
equen in h ee illages: Ba zdžiai, E lėnai and Juodupėnai. In he middle o he 20 h
cen u y i was mos ly ound in a small a ea o Lowlande s (žemaičių) be ween
Salan ai, K e inga, Kuliai and Plungė; in he 20 h cen u y he su name sp ead o he
wes o Li huania and majo ci ies o he coun y.
PRANAS KNIŪKŠTA
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, Vilnius LT-10308