P. KŪNIKŠTA. de
onde Kniūkš ų pa a dė 27
PRANAS KNIŪKŠTA
Lie u ių kalbos ins i u as
De UÉ O QUE BÚQUISHT PAGARD
Kniūkš à classi ica a mais a os sob enomes li uãos. Como indica o dicioná io de
sob enomes Li uães, en euka io na Li uânia ha ia 60 daqueles pa a dés amílias
(LPŽ I 1034). Tokia sob enê e a di undida em uma pequena á ea de e enaiços
a mės, p incipalmen e Salan (19 amílias), Plùngės (14), Kuli (11), Ka enos (10)
apolinkėse; izu em odo ou ou jun o delas mencionam apenas seis. Vodyne dada
e o ma com umpuoju u Kniukš a. Do o al ais amílias p iscičiui a 45, ba a a
meia delas de K e ingõs, ou as de uma á ea mais ampla desde Mažekių e Sedõs
a é Klapėda. Po causa da o igem cau elosamen e disse: A ende-se que os
sob enomes com umpu u balsiu são an inas, mais a dees, ce os
emodelamen os de sob enomes com kniūkš -. Na e dade daquela cau ela aqui
nem p ecisa, pode-se a e idamen e dize , que essas pãwa dês com umpuoju u
são esquis o s as, e ainda mais di e o alando com e o de o og a ia insc i a
o mas. Mais amplamen e sob e isso oi esc i o em um a igo sepa ado Kniūkš a,
não Kniukš a1. Pode-se ac escen a que a o ma com umpujoj u podia sklis i e
de lenkiškų ou usiškų os pa a dės записных Kniuksz a, Кнюкшта, de eles
ge almen e ec ubiama Kniukš a. Mencionam mais duas abo da-se pa a dés
a mainos Kniùkš as e Kniukš ys, insc i os mais adian e da p incipal pa a dês
di usão á ea: Kniukš as 4 ezes (en e eles dois de Kauno), Kniukš ys uma ez, e o
mesmo ecku ą da o ma pe cepie in a Kniuks ies. Essa é a mais ápida
acon ecidos Kniūkš os emodbinas, onde mudado não só balsio u comp imen o, mas e galūnė.
Paodyne pa a dė Kniūkš a liga-se com būd a džiu knikš as, kniūkš à, dando-se seu
signi icado, sinonimiška com būd a džiu kniūbsčias pasilenkęs, zemę eidu siekian is.
Pa ei ada e di e amen e com būd a džiu kniūbsčias (kniūbščias) ligama pa a dė Kniūpš à (iš
Kniūbš a), e dade, insc i a só uma ez do Ga gžd. Na a ės Kniūkš à e Kniūpš à susie os
e e ência da s . : Kniūkš à ž . Kniūpš à; Kniūpš à ž . Kniūkš à. O e bo os liga segundo
a ybos e signi icados 1 G . K n i ū k š a P. Kalbos a osena e a kyba, Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u o leidykla, Žiū in is o iškai, es as pa a džių san ykiai quan o i okie,
2001, 576–578.
28 KALBOS KULTŪRA | 82 semelhança, mas indica di e en e sua sa a ankišką
kilmę: Kniūpš à kildinama de kniūbsčias, Kniūkš à de kniūkš as.
sudė ingesni, eles a sek i ajuda on es de empos mais elhos. A mais an iga al on e é
Salan ų bažnyčios 16411659 ano c is o egis os li o, gua dado Salan ų bažnyčios a chy e. É
e dade, nes e li o não há pa edes Kniūkš a; não pôde encon a nem sob enome Kniūpš a,
mas a bu is indica lá insc e e paio ai zii Kniūpš ai is, Kniūpš ai ė (esc i oma lenkiška
esc i a Kniupsz ay is, Kniupsz ay e os a lie u inęs a igo au o ius ašo su ilgąja ū). No
Li o pa ă ezes é mencionado Amb aziejus (Amb ozius) Kniūpš ai is: 1657 m. 28 d. de agos o.
insc i o 1659 m. 1 d. de ma ço, naquele dia pak iš y a Ma inas Kniūpš ai ės ilha (esc i as
ikisan uokinės ma e nas pa ônimas). Ambos aqueles Kniūpš aičiai de Ba zdži, é p eciso
oks k ikš o ė as; 1658 m. asa io 28 d. pak ikš y a me gai ė, ku ios ė as
aip pa ( ik iausiai as pa s) Amb aziejus Kniūpš ai is. Kniūpš ai ė už ašy a
pensa , que Ba zdžiuosè mo a a seu pai Kniūpš a. De ou os luga es nem Kniūpš aičių, nem
Kniūpš ų nãož ašy a, possi el daik as, que en ão nou u deles e não hou e. Tal com
açãojaodžiu kniup i e seu ediniu elacionado kniūpsčias pe sonalindis o iginalmen e inha
que se p a a dė e eikš i um conc e o dos klumpan es ou klupinėjan į žmogų. Tal pessoa
inha que i e Ba zdžius, nou o ais p a a dês podia e não exis i , semelhan e
ca ac e ís ica do homem podia se não nomejada ou indicada de ou a al ab icação
pala a.
Semelhan e signi icância pa ė Knius is, sie ina com klupimą eiškiančiu
eiksmažodžiu knius i (LKŽ VI 270), 1641 m. 28 de julho į aše é insc i a de adjun o
Pesči aldeia. Depois de á ias ezes insc i a sulenkin a pa onė Knius o ič
(esc oma lenkiškai Knius owicz) e ė a a džiai Knius ai is, Knius ai ė
(pas a ieji não só de Pesčių).
P onúncias i usius Knius is e Kniūpš a iš iko di e en e baig is. Knius is com o
passa do empo silpo: Knius is insc i o duas ezes, po um Knius ai ė
(esc i u a Knius owna) e Knius ienė (esc i u a Knius owa) na lis a dos
habi an es da pa óquia Salan ų de 1853; ano 1896 lis ache es ęs apenas um
Knius is (esc o a usiškai Кнюстис). Po algunse o décadas de Knius is
comple amen e desapa eceu LPŽ al pa ė nebeminima.
O nome Kniūpš a man e eu a é XIX a., pos e io men e adqui iu ou a
pa idalą e o nou Kniūkš a. Anąją o ma ainda encon amos Kalnalio ig eja
17931821 ano ba is o egis os do li o (li o gua dado K e ingos muziejuje).
Joje pa ė Kniūpš a ( ašo a Kniupsz a) e me gau inė pa ė Kniūpš ai ė
( ašo a Kniupsz owna) du an e XVIII a. úl imo dezme į insc e a de ês aldeimų
P. KŪNIKŠTA. De onde Kniūkš ų pa a dė 29 Ba zdžių, Klių Sodõs (daba Klsodis) e
Nas nų. De Ba zdžių 1796 m. insc i o pai do bap ismo Juozapas Kniūpš a e do
mesmo ilho mãe Ko yna Kniūpš ai ė; de Kūlių Sodos 1794 m. ilho pai Juozapas
Kniūpš a; de Nas ėnų 1794 m. bap is o mãe Julija Kniūpš ai ė, 1796 m. bap is o
mãe Ko yna Kniūpš ai ė, 1799 m. bap is o pai Lau ynas Kniūpš a. No Knygo
encon a-se um pouco de ou osokios pow zs a ios. Desde Nas ėnų 1794 m.
записан S anislo as Kniupš as. Pa icula men e in e essan e m. 1820 g a ação,
anunciando que pak iš y o ilho mãe é Ma ina Kniuš o na (Kniusz owna), e mãe
k ikš o Ona Kniuš o na abi de Klupėnų. A lie u in a seu sob enome se ia
Kniūš ai ė, e a co esponden e sob enome do homem Kniūš a. Tais o mas
podiam su gi como записаний рикта, mas elas indicam e o a o de que com a
eląja o ma pa a dės ėmė conco e ou as pa a dês a mainos e ou as
pa a dês, en e os quais oi e Knius is. Xala Kniūpš os apa ecês Kniūš a e a
a si il elis de Kniūpš os jun o Kniūkš os. Passa de uma o ma pa a ou a
e a ácil pelo que o malmen e (pagal skambesį) elas e am semelhan es, e sua
pi minė signi icação e união com eiksmažodžiu kniup i ex inguida. Kadniūš a e
Kniūkš a podem se pe cebidas como a mesma pa a dês a ian es, mos am
á ios meu pai documen os, um deles 19281938 anos ob igações de ealização
li ogu ė. Na sua cima e nas páginas dos p imei os ês anos insc e e Kniuš a,
nas páginas subsequen es Kniukš a, em um luga a é Knius a ( isu esc e e
umpoji u). Finalmen e e o p óp io au o do a igo é ganhado siun os, onde
pa ê oi insc i o não Kniūkš a, e Kniūks as, Knius a, já não alando sob e
a ian ą com ab eąja u Kniukš a. Kniūkš os apa ecimen o de Kniūps os podia
p omo e e p iebalsių asimilacijos polinkis o ma com dois k a i pa ogesnė,
negu nuo k šok i p ie p.
Minje Kalnalio ig eja de ba ismo egis o do li o não em o nome Kniūkš a,
mas ela é encon ada Salan ų pa óquia habi an es 1853 ano lis age. Aqui já não
exis e a elhossia o ma Kniūpš a, ela isu subs i ué Kniūkš a ( ašoma
Kniuksz a). Kniūkš a apa eceu e naquelas aldeias, onde Kalnalio li oja es a a
Kniūpš a, Ba zdžiues e Kūlių Sodoje. Kniūpš a aíp se sem pėdsako não podia
desapa ece . Ob iamen e, que Kniūkš a aqui e a não no a sob enome e ela
cons i uída não da pala a kniūkš as, e pe da y a do pa a dés Kniūpš a. A
lis a mos a não só o no o no o pa idal da pa ilha, mas ambém sua
disseminação. Daí ê-se que Salan ų pa apijoje naquele empo ha ia cinco
sa a ankiškos Kniūkš ų šeimynos, como šeimininkai записать пять Kniūkš os.
Um al dono de casa F anciškus Kniūkš a mo a a em E lnuos, dois Simonas
Kniūkš a e Jonas Kniūkš a Jakš áičiuose, ambém dois, ambos Juozapai, Ba zdžiuose.
30 LINGUAS
CULTURA | 82
(Den e os memb os da amília pode-se aça que um deles é meu p osenelho.)
P esso ou as amílias esc e e ês suas amílias u in ys kampininkai:
Jakš aičiuose An anas Kniūkš a, Kūlių Sodoje Juozapas Kniūkš a, Ba zdži
Mẽdsėdžiuose Mikodemas Kniūkš a (aí ambém é insc i o Mikodemas). Da du
Kniūkš as esc e e em como ou os cheimininkų me cdinia: Júodupėnuose
Pe as Kniūkš a, Šaũčikiuo se Juozapas Kniūkš a com esposa Ona. Memb os das
amílias, esposas e ilhos, esc e idos só nomes, po an o de odo não há
Kniūkš ienių. No en an o, insc e e am-se seis não nas suas amílias i idas
Kniūkš ai ės (esc i u a Kniuksz owna) uma no casa da pa óquia de Salan ų,
uma em Pesčiuose como kampininkė, qua o samdinės (Juodupėnuose d i,
Jakš aičiuose e Kūlių Sodoje po um). Assim Kniūkš ų pa ilhão Salan ų
pa apijoje oi di undida, insc i as no e amílias, i idas nos se e
aldeamen os, e de odo Kniūkš ų e Kniūkš aičių insc i a a é de no enių
localo ias. No en an o Kniūkš ų não há Nas ėnuos, dos quais Kalnalio k ikš o
į ašų knygoje oi insc i o Kniūpš a e Kniūpš ai ė, mas lá nebelikę e Kniūpš ų.
Panašų Kniūkš ų pa a džių imagemdą mos a a lis a de habi an es da pa óquia
Salan ų, cons i uído em 1896. Ve dade, ele di e e ex e inamen e, pois esc i o
p o p oibição da imp ensa empos usiškais esc i osimis, e nomes e pa a dés
su usin i mais do que an e io men e e a bendincados. I Kniūkš a esc e e-se
com galūne -o Кнюкшто, é assim записаться и женщин, u bū это Kniūkš ai ės, а
раз записана замужшую женщину показывающая форма Кнюкштова. Tokie
dis o ções não impedem de esga a e dadei as pa neses e as ea sua
disseminação. En a na lis a em odas as cinco ex-sa a ankiškos Kniūkš ų
šeimynas. Mas apa eceu duas no as E lėnuas insc i o segundo an i ião Pe as
Kniūkš a, Ba zdžių Medsėdžiuose bu usį kampininką subs i uė an i ião An anas
Kniūkš a. Nebelikę Jakš aičiuose e Kūlių Sodoje ex-campininkų, Juodupėnuose e
Šaučikiuose ex-samdinių, nos úl imos ês aldeias Kniūkš ų absolu amen e não
emos. Samdinys insc i o Didžiuõsiuose Žalimuosè, kampininkas Salan uose.
Kniūkš aičių samdinių udo nãož ašy a, po ém há mulhe es (Kniūkš aičių ou
Kniūkš ienių) kampininkių uma Šaukliuosè, d i Salan uose. De odo Kniūkš ų
su name insc i a de se ynių localo ias, o es Kniūkš ų ė onijas são Ba zdžiai,
E lėnai e Juodupėnai, pouco a pouco es a su name emia e em Salan ùs. Kniūkš ų
pa a dė no inal do XIX a. neabejo inai oi di undida não só Salan ų pa apijoje,
embo a conc e os desses dados es e a igo au o e não enha su inkęs. Mas
ób ios a os indicam que pos e io men e ela se expandi an o em núme o, como
em á ea.
P. KŪNIKŠTA. De onde Kniūkš ų pa a dė 31 O dicioná io de sob enomes li auos
indica que sob e XX a mea į Salan ų apylinkėse ha ia 19 Kniūkš ų amílias
(žodyne įsi ėlė klaida, naquele luga dada não Salan ų, e Sin au ų san umpa).
P ecisa-se pensa , que omado Salan ų alsčiaus á ea, e ele ap oximadamen e
coincidiu com Salan ų pa apija. Vadiasi, po meio século de Salan ų apylinkėse
des a pa a dés habi an es mul iplica am duplica. Kniūkš ų su name quase ão
eqüen e Plungės e K e ingos apolinkėse (užesc i a po 18 ezes), quan o
mais a a, mas ambém di undida Ka enos (10) e Kulių (11) apolinkėse. Embo a
umau ela insc i a com longaja, ou ou com cu aja u, mas é a mesma
pa ede, po an o elas aqui são con abilizadas e discu idas jun as. A pala a
indica que es a sob enome. em meados de XX. e a di undida em uma pequena
á ea de e as žemaičių en e Salan ų, K e ingos, Kulių e Plungės (į aquela
á ea en a em e Ka ena). De ou os luga es ela eco ada apenas po uma
ou a ez. Do o al essa sob enê, incluindo e a ian e Kniukš as, insc i a 109
ezes, na ple e p incipal 76, isu ki u 33.
A a ual Kniūkš ų pa ilhão popula ização pode imagina -se a pa i de ele ões
li os, onde ap esen adas s aciona ius ele ons possuindo pessoas pa ilhões.
De aco do com o dis i ude de Klaipėda 2001 ano ele ônico li o naqueles anos
ele ones no dis i o de K e inga inha 15 Kniūkš ų, 26 Kniūkš ienės e uma
Kniūkš ai ė (a maio ia deles lá esc e e com ab e ia u). Isso indica que en ão no
bai o de K e inga de ia ha e ce ca de 40 Kniūkš ų amílias. An es de meio
séculocio ame a ea (K e ingos, Salan ų, Ka enos e Da bnų alsčiuose) deles
insc i a 51, aigi ligei amen e mais. Li o de ele ones de e dadei o núme o
não indica, podia se e desses Kniūkš ų amílias, cuja ele one não inha. Šiaip
ou assim, na elha Kniūkš ų pa a džių plo e deles não mul iplicou, e diminuiu.
Isso não signi ica que enha diminuído o ge al núme o de sob enomes Kniūkš ų.
Jų mul iplicou em ou os luga es, começou a espalha lá onde an e io men e
de odo não ha ia. Ansi em meados do século XX. de Klaipėda e End ieja o es e
sob enome é insc i o po 5 ezes, e segundo 2001 ano ele onos li o na cidade
de Klaipėda e dis i o ele ones inha a é 55 Kniūkš ų sob enomes (Kniūkš os e
Kniūkš ienės). Ou as di eçõesim Kniūkš ų pa a dė papli o ainda mais. Segundo
o apsk i i de Kaunas 2004 anos ele onos li o Kaune en ão ele ones inham
seis, Kauno ajone d i Kniūkš ų amílias. Qua o ais sob enomes insc i as de
Kaišiado ių ajão. No li o de ele ones do ano 2004 da cidade de Vilnius Kniūkš a
egis ado se eis, Kniūkš ienė qua is ezes. Vilniaus osk i ies bai os
daquela pa a dês não exis e, aqui ela nespėjo esplis i. Em ge al ela di undida no
oes e da Li uânia e nas g andes cidades.
Como Kniūkš ų pa a dė pli o, posso pailuis a minhas giminês exemplos.
início. do século XX Salan ų alsčiaus Ba zdžių na aldeia mo a a meu a ô Ka-
32 KALBOS KULTÚRA | 82 jugos. Nem k e ingiškis, nem da bėniškis a iškosios
giminės palikuonių nepaliko e pa a dės nep a ęsė, ad ela no amen e inha
zimie as Kniūkš a. T ečiajame dešim me yje ienas jo sūnus apsigy eno
Da bėnų, ki as – K e ingos alsčiuje, o ečiasis, mano ė as, liko Ba z-
começa sklis i desde Ba zdžių. Aqui, na amília do pai, nós é amos ês i mãos
um icou Ba zdžius, ou os dois es abelece amme mais longe, um K e ingoe,
ou o Vilniuje. Es a ez a p i ima da giminês pa a dés não maisesus ojo,
olesnė ez a paskleidê quase não po oda Li uão. Nossa giminê da ge ação
jo em Kniūkš ų es á a é em se e cidades: K e ingoje, Š en ojoje, Klaipėdoje,
Telšiuose, Kaune, Rumšiškėse e Vilniuje. In elizmen e, giminês ė onijoje ela
nãoeliko, ul imo Ba zdžių Kniūkš ą, b olį Juozą, exlídamos em Amžinybę em 2008
anos.
Tokia um e meio cen o de anos us a a Kniūkš ų pa a dês his ó ia. E se
con a mos a pa i da mais an iga o ma de pa a dês Kniūpš a, ela ab ange
a é semke wa o de cem anos. Kei ėsi laikai, ou o pa ė ė, išsiplė ė e
con inua expandindo sua geog a ia. Como dizem: Tempo a mu an u e nos
mu amus in illis laikai mudam-se, com eles mudamemos e nós.
LITERATŪRA
LK VIŽ 1962 Li u ians kalbos žodynas 6, Vilnius. LP IŽ 1985 A. Vanagas, V.
Maciejauskienė, M. Razmukai ė. Li u ians pa žių žodynas 1 (AK), Vilnius.
Recebida 2009 10 29
WHERE HAS THE SURNAME BUEKŠTA COME FROM?
Summa y
The Dic iona y o Li huanian Su names (Lie u ių pa a džių žodynas) sugges s ha
he su name Kniūkš à should be ela ed o he adjec i e kniūkš as and is compa able
o he su name Kniūpš à made om he adjec i e kniūbsčias. Olde sou ces sugges
ha Kniūkš a migh ha e o igina ed om Kniūpš a. The Salan ai chu ch book o he
17 h cen u y does no ha e a single en y o Kniūkš a; howe e , i has a pa onymic
Kniūpš ai is om he illage o Ba zdžiai, which migh indi ec ly e e o Kniūpš a
esiding in he same illage. The su name Kniūpš a was p ese ed un il he beginning
o he 19 h cen u y; i s las en y was ound in he las decade o he 18 h cen u y in
he bi h egis e o he chu ch book o Kalnalis.
P. KŪNIKŠTA. De onde Kniūkš ų pa a dė 33 The su name Kniūkš a was eco ded in he
census o Salan ai pa ish in 1853. Howe e , i had no a single Kniūpš a; he la e
su name also disappea ed om he illages p e iously men ioned in he chu ch book
o Kalnalis. This migh sugges ha Kniūkš a was no a new su name bu a he made
om Kniūpš a. In Salan ai pa ish in he 19 h cen u y he su name Kniūpš a was mos
equen in h ee illages: Ba zdžiai, E lėnai and Juodupėnai. In he middle o he 20 h
cen u y i was mos ly ound in a small a ea o Lowlande s (žemaičių) be ween
Salan ai, K e inga, Kuliai and Plungė; in he 20 h cen u y he su name sp ead o he
wes o Li huania and majo ci ies o he coun y.
PRANAS KNIŪKŠTA
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, Vilnius LT-10308