V. MACIEJAUSKIEN. Po causa de mais
uma possibilidade de sob enomes li uanos su gi 9
LABRA
VITALIJA MACIEJAUSKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
DL DAR VIENOS LIETUVI PAVARDŽI
ATSIRADIMO GALIMYBS
In es igando XIX a. sis ema de nomes pessoais li uanos1, en e ou os coisas,
que ima segundo possibilidades mais de alhadamen e esponde à pe gun a, de
quais ci cuns âncias e causas lemb ou a qualidade do conjun o dos pa ilhões
a uais. Es a úl ima desc e endo do pon o de is a da es u u a p incipalmen e
chama ina a enção em pa zii, con endo sla iškas p e eagas di e sos -sk ipo e
-a ičius, -e ičius, abundância. Isso já é a aliado em es udos de an oponimica
his ó ica li uanas alando sob e as peculia idades do assen amen o inal dos
sob enomes li uanos o mados, especialmen e sob e a sla inização desses
nomes pessoais (ž . Maciejauskienė 1991: 169214; Ragauskai ė 2005: 6374) e suas
a iija imas de sexos (Maciejauskienė 1997: 7375, 7780; Ragauskai ė 2005: 9394).
Além disso, são exclusi as e mais impo an es odas ais es u u as de su dos
possibilidades de oco ência pe sonalidades sla inamen o e emp enamen o ao
mesmo empo ainda econhecendo que su dos com p e ei os -a ičius, -e ičius
pode iam su gi e na u almen e de XVI a. (e e mais a de) de ido à si uação
linguís ica do Es ado da Li uânia pa icula men e equen es e amplamen e di undidos pa onismos com es es p e ei os (Maciejaus 1993: 8283, 8485; 1996: 60).
Ap a iando pa s de sla inimen o, en e ou os assun os, oi a aída
a enção e em esses nomes pessoais šaknų (kamienų) e imá em polkų língua
ge almen e jun o de subs ancialmen e oičiando e pa s de aduciados
(Maciejauskienė 1991: 1 Tu ima omenyje des e au o é esc i o monog a ia do a igo.
10 LINGUAS
CULTURA | 82
209–211; 1993: 86–88)2. Toks e imas, sem abejo, e e in luência não só ao inal con ex o de
o igem dos sob enomes a uais, no qual gene icamen e Li u iškų sob enomes são
ela i amen e poucos3, mas e a ge al sua es u u a de imagem. Admi indo que o con ex o de
o igem dos pa ões li uanos, en e ou osokias, lėmė e oda obje i os mo i os (como
conhecido, maio ia des es pa zes suspi ou de c is ãos nomes4), e sla išką essas es u u a
de pe sonagens já mencionadas suas possibilidades de oco ência, ao mesmo empo é p eciso
econhece que anaip ol não em odas as ques ões elacionadas com as coisas es ão já
espondidas. As espos as ūs as, é cla o, é p eciso p ocu a ainda acumulando e
in es igando dados de an oponimia his ó ica e obse ando disposições, que a es e pon o de
is a são pa icula men e impo an es são s XIX, pe íodo, quando ainda se es abiliza am
o mados lidos de sob enomes li uanos, nomes pessoais5. Já ago a é ób io que a a aliação
des e século de an oponimia não só con i ma a é šiol ei as conclusões, mas e expandeia
in es igação de a iada na u eza no os dados. En e os úl imos oi obse ada e ais, pelos
quais al ez possí el undamen a spėjimą bu us e e okios, ligšioliniuose y imuose ainda
ainda não nomeados, sla iškos s uk ū os e es animas o igem nossos pa ilhões de
possibilidades de oco ência. Sob e uma dessas possibilidades se á alado nes e a igo. Jão
ap esen a e pelo menos espėjamai baseados leido XIX a. on es ixa pessoas
in a iijamen os nome e de dois pa a des, conjugadomas pala as ou, ou a. Dependendo de o
que língua esc e e on es, essas pala as são ap esen adas como la ynų alias, usų или,
иначе, além disso, u ilizado la ynų kalbos žodis el ou só sua ab e iação : Maciey We socki
alias Szykszna, Янъ Марцинкевичъ или Клестонъ, Мацей Версоцкiй иначе Шикшна, Casimi us
Kikis el Mo eiko, Gaspe Ajewski . Ma gas6. Como ê, em in oduzijimen os zapiscada po d i
2 Isso azendo oi apoia asi lenkinimo de nomes pessoais XVII a. início Vilniaus š . Jono ig eja
li os em discussimu, no qual, en e ou os dados, é dada e mui o al adução exemplos de
(ž . Zinke ičius 1977: 105111).
3 Ac edi a-se que ais sob enomes ep esen am apenas ce ca de 30 po cen o de odos os a uais sob enomes (ž . Vanagas
1982: 64).
4 Tai, en e ou a co, paliudija e XVII a. (šim mečio, quando li a ių pa a dės o ma osi
in ensi iausiai) a aliação de o igem nomes pessoais (ž . Maciejauskienė 1991: 230243). 5 a. XIX.
an oponimija pesquisa especialmen e pa anki e po causa de que ela e a uais chamadas de
sob enomes sankaupą Lie u ių pa a džių, zap ašy ų de gy osios kalbos, ka o eką, cuja base
p epa ado LPŽ, dis ingue ela i amen e insigni ican e in e alo de empo (ka o eka sukaup a
dešim me yje). Tai ypač padidina is o inių i daba inių pa a džių apa inimo, jų papli imo
duomenų lyginimo i , žinoma, su uo susijusių iš adų pa ikimumą.
XX a. ke i ajame 6 Aqui é dada apenas po um exemplo de ais insc ições a į conside ando
que a eqüência dessas pala as e como se ap esen a uma esc i a semelhan e, elus se ão
ap esen ados e ou os casos de al insc ição.
V. MACIEJAUSKIEN. De ido a mais uma possibilidade de su gimen o de
sob enomes li uanos 11 sob enomes, e isso odos os dis ingue do es e pe íodo
habi ual de nomeamen o li uanos em nome e pa a de con ex o7. Ank esnėse
publicações já oi cons a ado, que XIX a. on es oco eu ais
in oduzi ijimen os (ž . Maciejauskienė 1993a: 104; 1997: 8384), mas de alhado
sua a aliação a é šiol não oi ap esen ado. Vá ios desses in a iijamen os
o am mencionados em discussão de sob enomes sla inimen o
(Maciejauskienė 1991: 209210).
Pêginhos a alia em odos os acump ados desse ipo ad a dijimen os
za ixuados pa ênzijia es u u a e kilmę explicou, que é possí el dis ingui mais
um desses insc ições ipo. exclusão de Tóquio se ia base de desiguoda ligação
en e os dois sob enomes, mais p o a elmen e es emunhanças e di e en e
dessas in oduzições azão de oco ência bas an e óskias e al ez só
espėjamo. ASMEN INVERSIONA COM DUEI PAVARDMIS
ATSIJASTAS DO ATSIRADO
Como já disse-se, causas de oco ência de ais in oduzimen os podem se e
óškias, e só spėjamos.
À p imei os a ibuí inas já mencionado de o igem Li u iška pa a džių šaknų
(kamienų) e imas em lenkų ( usų) língua jun o subs i uíndo e es u u a de
nomes pessoais. Is o não é de di ícil econhecí eis dos dois sob enomes
au en iškos e susla in as esc i a num só in oduzi ijime casos. Aqui es ão
dois desses in i ulos com b e es explicações:
Geo gij Awinas alias Ba anowki (2, 37; 1819)8 į a dijime de Iñ u kės pa apijos (Mol ų .)
bažny inės knygas записанных по имени *A inas и *Ba anauskas. A p imei a pode
iden i ica -se com a a ual pa a de à inas, que kildinama de lie . ã inas e não exis e
conhecida não só sob e In u kę, mas e em ge al Molė ų . (ž . LPŽ I 142). Hencei, ela
p o a elmen e não o nou-se o icialia na on e insc i a no pa ilhão de pessoa. A segunda
iden i icain ina com a pa a de Ba anáuskas, que 7 De ido a que XIX a. on es jus amen e
al in oduzimen o li uanos e a o nês no ma (plačiau ž . Maciejauskienė 1993a: 100103).
8 Skliaus os são o necidos núme o de on e no inal a igo anexado em sua lis a, depois kablelio
on e de olha ou página e e ência, e depois kablia aškio anos, nos quais na on e assim oi
insc i o pessoa, e e ência. Neno i ada mui o expandi a lis a de on es, po an o selecionando
pessoas emnominidimas se es eng asi eles oma das mesmas on es. P ecisamen e po isso
en e as in ocações discu idas no a igo es ão p incipalmen e ais que se egis am em qua o Pa óquias In u kės (Molė ų .)
bažny inėse li os.
12 KALBOS KULTŪRA | 82 es á en e os mais equen es nossos sob enóis9 e
unciona em á ios luga es da Li uânia, en e eles e Molė ų . (Jõniškyje 14
amílias, Molė uose a é 23 amílias e ou ou ). Ob iamen e, que jus amen e
es e his ó ico sob enome pe maneceu o icialia no pa ilhão de pessoa.
A aliando a o igem da úl ima ela jun a-se com analógicos polkų e bal a usių
sob enomes, e dade, ainda mencionando e sla izmą ba õnas a inas (LPŽ I
190191, 199). Po an o nenhuma súplicações com inas, embo a ap esen ado
in oduzi indica e ou a que a es u u a dessa sla iška e de o igem li uãs
pa a dês possibilidade de apa ição.
Igna ius Wisocki alias Awkz olis (3, 5; 1809) in oduzi ijime de In u kės pa óquia
bažny inės li os são pa a dės *Visockas a pan. e *Aukš uolis. Pi moji
apa in ina com a ual pa a de Visòckas, que uncionajá e Molė ų . (4 amílias
Joniškyje); a aliando kilmę o sob enome g e inama com analogiškomis
sla iškomis (bal a usių, lenkų, usų) sob enomes (ž . LPŽ II 12341235). A segunda
apa in ina com a a ual pa a de Aukš uõlis, que conhecida e Molė ų . ( iesa,
quan o mais longe de In u kės 40 amílias Bálninkuose), e é kildinama de lie .
aukš uõlis: áukš as LP (ž .Ž I 139). Ku i sob enê icou o icialia insc i o sob enê
de pessoa, nes e caso não es á odo cla o, po ém é p o á el que Visòckas.
Ou a su icien emen e óški azão de su gimen o de ais in oduzimen os
ambém sie i a com sla inimo, es a ez só com a mudança da es u u a de
pa zs. São casos, que mos am, que nos in oduzijamen os de pessoas
зафиксированы две той же происхождения, но различной структуры по имени. E
es es in i ulações ap esen am-se com b e es comen á ios:
Францишекъ Борткусъ или Борткевичъ (8, 29; 1850) į a dijime de D ùpiškės d a o
(Kemės .) lis a de e isão dos habi an es зафиксированные по фамилии
*Ba kus и *Ba ke ičius. A p imei a iden i icin ina com a a ual pa a de Ba kus,
e a segunda com Ba kẽ ičius, das quais ambas unciona a nos locais do ex-da o
e são de i adas do c is ioniško nome Bal amiẽjus lyčių (ž . LPŽ I 203204). Qual dos
dois in oduzi ijime записаньи pe sonalidades icou o icialia on e minimo no
pa a de do indi íduo, não es á cla o. No en an o, a á ios luga es da Li uânia
uncionando sob enóis Ba kẽ ičius esc i as ano ações pessoas chamam
Ba kus (ž . LPŽ I 203204), sem dú ida, indica que o sob enê Ba kus sla inan
ealmen e podia se cambiada pa a de com sla iška p eesaga -e ičius. Josephi
Ma kuniec alias Ma kiewic (2, 37; 1819) in oduzi ijime de In u kės pa ápiias
bažny inės knyga za iksoo as pa a dės *Ma kūnas (*Mo kūnas) 9 Ją em sob e
800 li ú ias amílias c . Maciejauskienė 1987: 74.
V. MACIEJAUSKIEN. Po causa de mais uma possibilidade de su os li uanos 13 e
*Ma ke ičius (*Mo ke ičius), con endo lie u išką pa oniminę p eesagą -ūnas e
sla išką p eesagą -e ičius. P imei a apa in ina com as a uais pa a das
Ma knas, Mo knas, segunda com Ma kẽ ičius. Todas ela, en e ou os luga es,
unciona e Molė ų ., e dade, mais longe de In u kės (Balninkuose e
Gied ačiuose). Aqui ainda pode-se menciona e pa ę Mo kẽ ičius, que Molė ų .
não é conhecida. Todos os sob enomes de i usios do nome c is ioniško Mõ kus
lyčių (ž . LPŽ II 163, 164, 271). Qual de in oduzi ijime zaesc i os nomes pessoais
icou o icialia pa a de de pessoa, não es á cla o.
Menė i po causa sla inimo su gi am in oduzi ijimas, nos quais insc i a po
duas pa a des, XIX a. on es não são equen es. P incipalmen e pas ou-se de
ou osokios in oduzi ijamen os. Nasí insc i os duas in e ligações de
sob enomes não há óškios. Assim só adi inham pode se e causas de oco ência
de ais in oduzimen os. Não é di ícil no a , que nos pa es de pai s há a sidū ę
de di e en e es u u a de nomes pessoais. Obse ações mais a as de esses
ad é bios são ais, nos quais insc i os duas sob enomes de di e en es o igens,
não endo-nas apa as de uma es u u a esla iška a ibu os (-sk ipo e -a ičius,
-e ičius p eesagų). Aqui es ão dois desses casos de in odução mencionados:
Casimi us Kikis el Mo eiko (1, 65; 1805), Je zy Kikis alias Mo eiko (4, 5; 1814)
in oduzimen os de li os bažny inių In u kės pa óquia za ixa
pe sonalidades *Kiškis e *Mo eika (*Ma eika). O p imei ois apa in ina com
a ual pa a de Kškis, que uncionauja nos locais da pa óquia (5 amílias
Joniškyje) e é kildinama de lie . kškis (ž . LPŽ I 1006). O segundo apa in ina com
a pa a de Ma éika, Ma eikà, que mui o eqüen e Molė ų . (22 amílias
Joniškyje, 14 Molė uose e ou ou ) e é o mada de c is ianio nome Mo iẽjus
lyčių (ž . LPŽ II 178). Os dados de p e alência de sob enomes ac uais não
pe mi em decidi , qual dos nomes pessoais za pados nas in oduzijões icou
o icialia nos sob enomes das pessoas mencionadas. Espec a-se que ais
in oduzimen os pode iam se elacionados com es o ços pa a muda a
sob enome de o igem p a a dinė (nes e caso aiškios lie u iškos) neu alesne.
Augus yn Kłungis . Ilgu is (5, 51; 18341837) į a dijime de Pãs alio d a o
documen o зафиксированных по имени *Klungis и *Ilgu is. Pi moji apa in ina
com a ual pa a de Kluñgis, que é conhecida e em Pas alyje (1 amília), e sua
o igem, manoma, não é aiški (ž . LPŽ I 1029). A segunda apa in ina com pa a de
Ilgù is, unkcionuojančia e pe o Pas alio (2 amílias Salõčiuose) e kildinama de
lie . lgas (ž . LPŽ I 766, 765). Qual dos dois nomes pessoais pe maneceu o icialia
pau de de pessoa e po que eles зафиксированы em um in a dijime, pe manece
não limpo.
14 LINGUAS
CULTURA | 82
Мацкунасъ или Калладе, Андрей Мартиновичъ (7, 201; 1882) es adoena com a ual
čių luomui p iklausančio Bù gėnų d a o (Pas alio .) sa ininko į a dijime10
už iksuo os pa a dės *Mackūnas (*Mockūnas) i *Kaladė. Pi moji apa in i-
pa a de Mocknas, que uncionauja em d a o luga es (2 amílias Daujnuose, 12
K inčne, 1 Pas alyje) e é o mada de c is ianio nome Mo ijus lyẽ (ž . LPŽ II 263).
A segunda apa in ina com pa a de Kalãdė, conhecida só mais adian e de
Pas alio ou ou os d a o luga es e kildinama de sla ismo kalãdė (ž . LPŽ I 892).
Pode-se adi inha , que no į a dijime e le i es o ços aiškios p a a dinės
o igem, como e pe p as ą pa a dę subs i ui acei eminesne, um ce o pon o
de is a neu alesne.
Como is o, dos dois sob enomes insc i o em ais ad a dijimen os as azões
podem se neaiškias ou só spėjamos. Tą con i ma e ou as des e ipo
in oduzijimas. Assim, uma insc ição de Jan G ygzen is . Tomaszunas (611;
1835) da compa ação dos sob enomes egis ados com as a uais, obse ando
os úl imos dados de p e alência, mos a sob e i idos a segunda sob enome
Tamošinas, e a pa i do nome de Anna G odziowna . Pakul iniowna (1, 85; 1810)
econs uídos os sob enomes pa e nos *G uodis e *Pakul inis com as a uais,
icou cla o que a sob enome o icial de uma pessoa não e a mais Pakul inis. Do
zapesc i yme Michaelis Jlgius alias Aszka agis (2, 46; 1821) p esen es dos
pa gies *Ilgius e *Ožka agis ou pan. o icial icou p imei oji, p o a elmen e
sua galūnês a ian e Igis. Qual dos dois nomes pessoais icou o icialia de
pessoa, in oduzido Vincen y Kie ulis alias Ma kuniec (1, 64; 1805), pa a de
*Ke ulis ou *Ma kūnas (*Mo kūnas) não es á oda ób io, p o a elmen e
pa icula men e eqüen e em luga es da pa óquia Ke ùlis, embo a pode se e
de ou a o ma. Também alide á el e in oduzi im Adam Szaka nis . Bedel (5,
52; 18341837), no qual зафиксированы две по имени, сиетины с нынешними Шакаnis и Bedelis или Bẽdalis, Bedãlis.
Pode-se spė i, que em ais į a dijimuose записатых личностей s a us é desiguodas apenas um
deles é o icial pa ė, e ou o p a a dė. No en an o já su icien emen e bem esba ado XVIIIXIX a.
li auos ao nomeijimo ge al con ex is neigia al dessas pe sonagens a oseną. Assim supõe-se
que essas in oduzimen os mais equen emen e pode iam se elacionadas com es o ços po
umaokias ou ou as azões não acei á el a subs i ui a sob enome ou a neu alesne pon o de
is a de o igem, g ažesne ou seja, simplesmen e ou a. Vadici, pode ala e sob e uma ce a já
o mados nomes li uanos de odoidade nepas o idade, sua mudamen o, elacionado com
spėjamu um dos sob enomes ocimo ou os. 10 Ele da lis a abėcėlino, de modo que p imei o são
esc i as ambos os sob enomes, e só depois deles nome de pessoa e paia ô.
11 As olhas do Fo necedo não es ão nume adas, po an o, apa ece apenas seu núme o na lis a dada no inal do a igo.
V. MACIEJAUSKIEN. De ido mais uma su inhos li uanos de su gimen o
possibilidade 15 Tokią p elaidą pag indžia e equen esíssima
in oduzi ijimas ipo abo doado. Nelas insc i os duas sob enomes de
di e en es o igens, das quais uma em odos os casos em p ecei o esla iško
(já mencionado -sk ipo ou -a ičius, -e ičius). No início ês ais
in oduzimen os de In u kės pa óquia de on es bažny ines com uncas
explicações:
Gab ielis Jusiewicz alias Mizaniec (2, 26; 1817) į a dijan pe soį za iksuo as
pa a dės *Juse ičius e p o a elmen e *Miežonis. P imhoji apa in ina com
a ual pa a de Jusẽ ičius, en e ou os luga es, sabe e Molė uose (2 amílias) e
kildinama do nome c is oniško Jus nas ly ies (ž . LPŽ I 872, 873). A segunda
iden i icain ina com a pa a de Miežónis, que uncionajá kone só Molė ų . (15
amílias Gied aičiuose, 1 amília Molė uose); po sua o igem de lie . miežs,
miẽžis ž . LPŽ II 224. Nes e caso não es á odo cla o, qual apelido pessoal icou
unciona como o icial minimo do pessoal pa mê, ma y , įmanomas ambas
possibilidades.
Joannes Bu e a alias Pawłowski (4, 10; 1819) į a dijime insc i as pa a dės
*Bu e a e *Paulauskas. A p imei a não chegando a é nossos dias, e a segunda
iden i icain ina com a ual pa a de Pauláuskas, que, en e ou os mui o
di e en es luga es da Li uânia, unciona e mui o pe o In u kės (5 amílias
Joniškyje, 4 amílias Molė uose e ou ou ). Es a uma das equniusių ( okių
dešim uke ela é sé imo) li uãos pa a džių12, o mada de k is ioniško nome Paũlius (ž .
LPŽ II 408).
Jacobi Kulwinʃki alias Kulszys (1, 92; 1811) – į a dijime už ašy os pa a -
dės *Kul inskas i *Kulšys a pan. Pi moji apa in ina su daba inėmis pa-
nomes Kul nskas, Kul nskis, cujos dados de disseminação não apaliudija seu
uncionamen o pe o de Molė ų . luga es (ž . LPŽ I 1118). A segunda sie ina
com sob enhas Kùlšis, Kulšs, que são conhecidas e Molė ų . (Gied aičiuose,
Joniškyje, Molė uose), e são kildalizadas de lie . kùlšė, kùlšis (ž . LPŽ I 1117).
Po an o o iciais p o a elmen e es ando pa ė Kulšs ou Kùlšis. Como ê,
em odas as ês casos duas sob enomes insc i os em ais ad é digins são
de o igens comple amen e di e en es, e uma delas es á com sla iška
p e eaga (-e ičius, -auskas e -inskas ou -inskis). Impo an e é o que des e
ipo en adinijamen os, como já mencionada, pe žiū ė uas XIX a. on es
oco ikė p incipalmen e, e o que eles mos am quan o neįp as ą pa a džių
com sla iškomis p eessagomas a oseną g e a de ou aokias
es u u ações e o igem pa a džių. Como sabe, ais sob enomes
(especialmen e com -sk ipo p e ei os) cons i uem bas an e g ande pa e
do nosso sob enomes odo, e algumas delas ainda são e mui o ou pelo menos bas an e 12 Ją em sob e 1000 amílias li uãs (ž . Maciejauskienė 1987: 74).
16 LEGBOS CULTÚRA | 82 eqüências. No en an o, nem es as sob enomes
abundam no con ex o comum dos nossos sob enomes, nem a enção
chamaiancio da eqüência de alguns deles undamen almen e não pode liga -se
com o au ônomo nossos sob enomes de o mação dêsningumas ou só com já
discu idos desses sob enomes de gêne os inais (ciai p incipalmen e o
u is o em in enção deles sla inism), e juolab explica os sob enomes
emp inimusi13. Vadici, seško ina e dou okias suas possibilidades de oco ência.
Pode se que jus amen e uma delas es emunhe acabado de discu i as
designações? P obá el sim, se as causas de suas apa ições ossem ligadas com
es o ços pa e já o ma iá ias Li u iškos s uk ū os (ne e ai e de o igem)
nossos pa ilhões XIX a. a i icialmen e subs i uídos po ou os pa ilhões. As
úl imas inham sla iškas p eessagas, e a a si uni e salesnės ou
neu alesnės, ge almen e ca ac e ís icas e izinhas das línguas sla as
sob inha. Não se ia ácil esponde à pe gun a, a quem pode ia se impo an e
e necessá io al supėjamo dos sob enomes po ou os in oduzidos po ou
on es esc e endo pessoas (comple amen e possí el que a cada conc e o
caso osse a suaip). Po an o abaixo ap esen á eis guessadinhimen es só se
es o ça mos a , que que sob enomes e que sob enomes pode ia se en ado
muda , chi aip quan o c edenimio jus i icando possibilidade de al al e ação.
Enc iijimen os ensinam-se em ês g upos, que dis inguidas segundo isso, qual
dos dois nelas зафиксированных личностных осталось (могла остать)
официальia minimных лиц по фамилии. Em p imei o luga ap esen am-se casos,
que indicam que o iciais ica am pa ades com sla iškomis p eesagos,
conc e os casos podėjusios subs i ui odos ou pelo menos pa e de ou a
es u u a pa ezas. Após eles ensinam-se in oduzimen os, a es ando que
ais pa ilhões não ica am o iciais pa ilhões de pessoas mencionadas. Te cei a
g upoinha deixados ad a dizamen os, po en es apildy i e p imsuos, e
an uosius insc i o dois pa a des casos, ma neles insc ibed su nizes de
compa ação com a uais pa a des dados não pe mi e de e mina
p ecisamen e, qual dos dois pe sonalinzes icou o icialia assim insc i o pessoa pa a dde.
Não Janù is, mas Mackẽ ičius, não Ladùkas, mas Sakaláuskas Pi moje g upée
ap esen am-se in oduzi ijimas, mos an es que o icialia pa a de icou
(galhou ica i) pe sonal ž namis com p eesagą sla išką, em on es pasi aikė
13 Plačiau po isso. Maciejauskienė 1991: 207208.
V. MACIEJAUSKIEN. De ido mais uma possibilidade de su gimen o de sob enomes
li uãos 17 ge almen e. Posky io nomeiam con ém dois pai s de pai s, insc i os
ais em pessoas į a dijimuose de In u kės pa ápiias bažny inių knygų. Aqui
eles: Jgna ij Mackiewic alias Janu is (2, 14; 1814) į a dijime em sob enês
*Macke ičius (*Mocke ičius) e *Janu is (*Jonu is). A p imei a apa in ina com
a a ual pa a de Mackẽ ičius, que uncionajá e Molė ų . (5 amílias
Gied aičiuose, 3 Joniškyje, 10 Molė uose) e é de i ada do c is ioniško nome
Mo iẽjus (ž . LPŽ 125 II126). A segunda pode con e -se com do nome c is ão
Jõnas de i ados sob enomes Janù is, Jonù is, cuja ambas papli usios al a
de Molė ų . (ž . LPŽ I 807, 845). Os dados o necidos mos am que nes e caso na
pa ápiia unciona us a pa ede Janù is ou Jonù is podia se mudada pa a de
Mackẽ ičius. É ela i amen e eqüen e li uãos pa ė (ap oximadamen e 570
amílias), além disso, ela conhecida e izinhos sla os bal a usių, lenkų au ų
a dyne (ž .
LPŽ II 125126).
Joannes Ładuk alias Sokołowski, Pe i Ładuk alias Sokołowski (2, 28; 1817),
Joannis Sokołowski alias Ładukowski (2, 46; 47), An onii Sokołowski alias
Ładukowski (2, 182; 1813), An onius Ładuk Sokołowski, Pe us Ładuk
Sokołowski, Vincen us Ładuk Sokołowski (2, 15; 2, 3) nos sob enomes já
ixados os sob enomes *Sakalauskas e *Sakalauskas. P imeji apa in ina com
não oda a aiškios o igem a ual pa a de Ladùkas, quais po causa da di usão
luga es di e imen o (ž . LPŽ II 14) sie i com his o iniu pessoal a džiu lyg e
nebū ų pag indo. A segunda sie ina com a pa a de Sakaláuskas, que di undida
em á ios luga es da Li uânia, en e eles e Molė ų . (11 amílias Gied aičiuose,
8 Molė uose). Es a décima po equência a eqüência dos li uanos pa ė14,
uncionando e sla as nações bal a usių, polkų, usų sob inhos (dėl sua o igem
e LPŽ II 659). Os dados ap esen ados pe mi em alega , que nes e caso a
o icialia nas on es in oduzidos pessoas sob enome p o a elmen e icou
Sakaláuskas, subs i uindo nas in oduzijões a za apada segunda sob enome
Ladùkas. Ou as in i ulações des e ipo são ensinadas segundo os p imei os
deles insc e eis sob enomes abėcėlę:
Geo gij Cziulis alias Czywinki (1, 90; 1811), Jakób Cziula alias Czywinki (4, 8; 1818)
aos nomesijimen os de In u kės pa óquia bažny inių knygų za iksuo as
pa a dės *Čiulis, *Čiula e *Či inskas. Nomes, com as quais se ia possí el
iden i ica p imei os sexos de nomes pessoais his ó icos, a ualmen e não
exis e. Do pon o de is a Kilmė isso oi mais p o a elmen e de p a a džių
o ma iusios su name, cuja aiz *čiulsie ina com lie . čiulén i, čiùly i čiulp i,
čiuliúo i sup i, sūpuo i 14 Ją em sob e 900 amílias li uãs (ž . Maciejauskienė 1987: 74).
24 LINGUAS
CULTURA | 82
Po ou o lado, jus amen e o econhecimen o de que pa e de sob enomes
li uanos de o igem es anha com sla iškomis p eesagoms (ypač -sk ipo e
-a ičius, -e ičius) pode ia su gi subs i uído po eles Li u iškos s uk ū os
(ne e ai e o igem) sob enomes, ajuda iam a esponde mais cla amen e às
pe gun as, po que ais sob enomes são ão mui os, po que a maio ia deles são
ou a é mui o mais equen es, po que elas não êm de inidos de p e alência e
e c. Como mencionado, isso não pode se explicado nem au oiminio nossos pa zs
asso gamen o peculia idades, nem um só pessoal des es a dzs sla inimu ou juolab emp inimusi.
Ten ei undamen a mais uma ou a possibilidade de oco ência de
sob enomes de o igem es anima e de es u u a sla iška, sem abejo, de e ia
se ligada com osla inismo dos sob enomes li uãos, e mais p ecisamen e com
ligšioliniuose y imuose ainda não nomeada sua apa aška.
ŠALTINIAI17
1. Me yki Ch zes ne od 1794 Feb ua ij 2 dnia do 1812 Julij 13 dnia. [In u kės
pa apijos (Molė ų .) k ikš o me ikų egis acijos knyga. 1794 m. e e ei o 2
d.1812 m. julho 13 d.]. Saugoma In u kės ig eja a chy e. 2. Me yki Ch zes ne
od 1812 Julij 26 o 1824 Augus a 15 dnia. [In u kės pa óquias (Molė ų .) k ikš o
me ikų egis acijos knyga. 1812 m. julho 26 d.1824 m. agos o 15 d.]. Saugoma
In u kės ig eja a chy e. 3. Me yki Pog zebowe od . 1807 miesiąca Sie pnia 21
dnia do . 1812 Lipca 16 dnia. [In u kės pa apijos (Molė ų .) mo e me ikų
egis acijos knyga. 1807 m. ugpjūčio 21 d.1812 m. julho 16 d.]. Saugoma
In u kės ig eja a chy e.
4. Me yki Pog zebowe od 1812 Julij 18 o 1825 Janua ij 22. [In u kės pa apijos
(Molė ų .) mo e me ikų egis acijos knyga. 1812 m. julho 18 d.1825 m. janei o
22 d.]. Saugoma In u kės ig eja a chy e. 5. Pas alio d a o ing esos e gas os
pa a 18291830 e 18341837 anos apyskai os. Saugoma Mokslų academia biblio eca
Rank aščių sky iuje, undo
43-15254.
6. Rachunek z Włoscianami Pocz owskiemi... [Paš u os pali a ko (Kauno .) als iečių p ie olių,
impos os e a odi bio sis ema lis as. 1835 m.]. Saugoma Mokslų academia Biblio eca Rank aščių
depa amen o, undo 38-55. 17 Es a é abėcėlinis lis a, no qual ap esen ando on es manusc i as
p imei o esc e e-se seu nome o iginalol (às ezes quan o ab e iado), e skliaus os segundo
possibilidades mais de alhado seu co espondência língua Li uãs. Num caso (ž . 5 posição) o nome da
on e é i ado do ca álogo da biblio eca, pois o iginalalo não conseguiu es abelece . Po
denominações indica-se, onde as on es são gua dadas.
V. MACIEJAUSKIEN. Po causa de mais
uma possibilidade de sob enomes li uanos su gi 25
7.Al a i ny списокъ землевладельцевъ Ковенской губернiи. Co no, 1882.
8. Ревизская сказка... именiя �руви�екъ... [D upiškės d a o (Kelmės .) e i-iя �руви�екъ... [D upiškės d a o (Kelmės .) e i-я �руви�екъ... [D upiškės d a o (Kelmės .) e i-[D upiškės d a o (Kelmės .) e i-
ziniai są ašai. 1834, 1850 m.]. Saugoma Mokslų akademijos biblio ekos
Rank aščių sky iuje, undo 37-62.
LITERATŪRA
LKŽ II 1969 – Lie u ių kalbos žodynas 2, Vilnius: Min is.
LPŽ I 1985 – Lie u ių pa a džių žodynas 1. A s. ed. A. Vanagas, Vilnius: Mokslas.
LPŽ II 1989 – Lie u ių pa a džių žodynas 2. A s. ed. A. Vanagas, Vilnius:
Mokslas.
Maciejauskienė V. 1987: Dažniausios lie u ių pa a dės. – Kalbos kul ū a
52, 70–75.
Maciejauskienė V. 1991: Lie u ių pa a džių susida ymas, Vilnius: Mokslas.
Maciejauskienė V. 1993: K iaunų pa apijos XVII–XVIII a. asmen a džiai. –
Lie u ių kalbo y os klausimai 32, 34–99.
Maciejauskienė V. 1993a: Lie u ių į a dijimas XIX a. pi mojoje pusėje. –
Lie u ių kalbo y os klausimai 32, 100–113.
Maciejauskienė V. 1996: Dėl lie u ių pa a džių su p iesagomis -a ičius,
-e ičius e inimo. – Lie u ių kalbo y os klausimai 36, 60–70.
Maciejauskienė V. 1997: Lie u ių pa a džių lyčių a ija imas XIX amžiu-
je. – Li uanis ica 2 (30), 71–88.
Rag auskai ė A. 2005: XVI–XVIII a. kauniečių asmen a džiai, Vilnius: Lie-
u ių kalbos ins i u o leidykla.
Va nagas A. 1982: Mūsų a dai i pa a dės, Vilnius: Mokslas.
Zinke ičius Z. 1977: Lie u ių an oponimika. Vilniaus lie u ių asmen a -
džiai XVII a. p adžioje, Vilnius: Mokslas.
Recebido 2009 04 30
26 LINGUAS
CULTURA | 82
ON ANOTHER HYPOTHETICAL ORIGIN
OF LITHUANIAN SURNAMES
Summa y
The pape a emp s o p o ide a gumen s o one mo e hypo he ical claim con-p s o p o ide a gumen s o one mo e hypo he ical claim
conce ning he o eign o igin and Sla ic s uc u e o some Li huanian su names. They include su names wi h he su ixes o he -sk ype and he
su ixes -a ičius, -e ičius. Such su names a e nume ous; some o hem a e among he mos equen . They a e no limi ed o pa icula
e i o ies and a e ound h oughou he coun y. They look uni e sal and a e also equen in Sla ic languages (Byelo ussian, Polish and Russian)
ou side Li huania.
In Li huanian an h oponymic esea ch such su names ha e been ea ed as esul ing
om Sla ic in luence on Li huanian names o as bo owings om Sla ic languages.
Howe e , i is also admi ed ha he su names wi h he su ixes -a ičius, -e ičius
migh ha e e ol ed a he na u ally. In he 16 h cen u y and la e due o a speci ic
linguis ic si ua ion in he Li huanian S a e pa onymics wi h such su ixes we e qui e
equen . S ill such ci cums ances o he e olu ion o he names do no seem
su icien ; hey ail o accoun o a la ge numbe o such names in he
Li huanian onomas ics and hei highly equen use.
The an h oponymic esea ch in o he 19 h cen u y names and su names iden i ied a
peculia i y o e e indo o people by hei names and wo su names joined by he
wo ds a ba, иначе (‘o , ‘o he wise), e.g. Jacobi Wadil alias Ru kowki, Maciey We socki
alias Szykszna, Thomas Pie kiewicz alias Smeledis. A análise o he s uc u e and
o igin o such pai s, hei iden i ica ion wi h he p esen su names, especially
conside ing he his o ical and p esen -day da a e e indo o he sp ead o pe sonal
names, helped es ablish which o he wo su names we e la e p ese ed as an
o icial su name.
The in es iga ion has also con ibu ed o o mula ing one mo e hypo he ical claim
conce ning su names o o eign o igin wi h Sla ic su ixes (-sk ype and -a ičius,
-e ičius). Such su names migh ha e a i icially eplaced Li huanian su names
which had al eady had a well-es ablished Li huanian s uc u e (o en hey we e
also o Li huanian o igin). This would be ano he , p e iously no iden i ied,
indica ion o he de elopmen o Li huanian su names unde he in luence o
Sla ic languages.
VITALIJA MACIEJAUSKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, Vilnius LT-10308
[email p o ec ed]