V. Labu is. Rygiškių Jono Lie ujų
kalbos sin aksės pa yzdžiai 19
VITAS LABUTIS
Vilniaus uni e si e as
RYGIŠKI JONO LETUVJ KALBOS
SINTAKSS PAVYZDŽI
ESMINIAI VOZŽIAI: Jonas Jablonskis, sin aksė, ejemplos, uen es, pa eikimo
modos. No an hace mucho sucako 100 años, cuando apa eció Rygiškių Jono
(Jono Jablonskio) Li ujų kalbos sin aksė, I d. (Seinai, 1911) 1911. Zajsimoję
discu i ejemplos de es a g amá ica i in b íchas su aožą debe íamos es o
es o deci sob e las ci cuns ancias en las que ue on esc i os ese nues o
sin aksés mokslui y escuelas de ado ėlių aidai ligi šiol signi ica i o abajo2.
Sis eminio oda la sin aksés de la lengua li uanas no pa eikusios ni XVIIXVIII a.
p ime as nues a g ama ica, ni XIX a. an ojoje mi ad c eadaas cien í icas
g ama icas (Augus o Šleiche io, 1856 m.; F yd icho Ku šaičio, 1876 m.; An ano
Ba anausko Kalbamokslis lie u iszkos kalbos, 1896 m.; Kazimie o Jauniaus
Lie u ių kalbos g ama ika, hek og a uo a 1897 m.) y o as signi icanzas
meno es g ama icas.
J. Jablonskis desde p ime os agos g ama ica de la lengua li uanas ba os pe cepé, kokie kie i,
pik žolėmis apaugę sin aksės di onai. Ya en 1890, ecensuando kun. Mykolo Miežinio Lie u išką
g ama iką, él en a izó, qué p incipalmen e hay que iman al abajo: pačiam en ende eglas de
mūsų dainų, mįslių (minklių), p iežodžių, pa a lių (JR IV: 3). Kelis hechos de la sin aksés de la lengua
li uanas J. Jablonskis изnag inėjo 1893 m. Va pe imp esdin ame a ículo Medega sin aksiui.
Pa edaguo ado ese a ículo en ó y en J. Jablonskio 1901 m. Li u iškos g ama ikos sky ių Keli
sin aksio įs a ymai (JRR I: 158177). 1 Ją ci a emos de los lec o es más accesibles de J. Jablonskio
Rink inių aš ų I omo (suda ė Jonas Palionis), p. 436548, y el nomb e ab e ina emos en J. Jablonskio
Sin aksė o simplemen e Sin aksė. 2 La c eación de la sin ác ica y los en o nos de di usión es
desc úbięs J. Palionis Jono Jablonskio Rink inių aš ų in oduce J. Jablonski y sus lib os de ex o de
lengua li uanas. Pa icula men e de alladamen e odo es o discu ido A. Pi očkino en su es udio J.
Jablonskis bend inés lie u ių kalbos puoselė ojas (1978), es e y ese iz yškin a A noldo Pi očkino
p epa u os Jono Jablonskio laiškuose (1985) y no en uno de su a ículo. J. Jablonskio Sin aksės
ejemplos impo ancia se menciona y esumeinamuosias ob as de his o ia de lenguas li uanas (Pe o
Joniko, Jono Palionio, Algi do Sabaliausko, Zigmo
Zinke ičiaus y k . ).
20KALBOS KUl ūRA | 85 lIE UVI KALBOS VADOVlPOREIKIS J. JABlONSKIO SINTAKSS
PRETEKs as A ga iscu Li uani p ess, Li uanian kalba p adėjo skin is kelią į
mokyklas, ad iškilo gy as eikalas suda inė i lie u ių kalbos p og amas y
esc ibi ado ėlius. En es os abajos in oluc ó y J. Jablonskis: él c eó
p og amas de lengua li uanas pa a escuelas p imedamosi3 y a Pane ėžio
maes os semina iją s ojan iems u u os maes os de es e asun o,
consul ó elemen o ių au o (Po ilą Višinskį, Ksa e ą Sakalauską y
k .),pa icipó elemen o ių concu sos de e aluación. P. Višinskio y K. Sakalausko
en elemen o ios in en ado ealiza J. Jablonskio p oclamado men is, que
di igėlios p ime o hay que apoya se gy ąja kalba y au osaka. sin emba go
comple amen e adecuado de los li uanos lengua manualéllo no hubo ni pa a las
elemen a ias escuelas, el más ales di igėlių ca ecía a las más al as clases.
J. Jablonskis in en aba p epa a nue a 1901 m. edición g ama ical, donde
sin aksé upues a se sepa ada de mo ología y casual mucho que edi b a
(ž . Palionis 1957: 3233). Sin emba go m. 1909 J. Jablonskis decidió esc ibi
sepa adoą sin aksę de la lengua li u ias. en ese momen o le pa eció
eque idísimo sis emigo sin aksés manualél. Los p ac ican es de la lengua
ambién muy al aban eglas de sin axis sosis emizadas sin ellas e a di ícil
espe a en disminui los e o es de es a á ea4.
CAIPVO RÁSOMA Y SKElBIAMA
J. JABlONSKIO SINTAKS
Desde 1908 m. au ens J. Jablonskis abajó gimnasio de B es o maes o del la ín de lengua. A
él, acla au am pedagógico abajo, edaga usiam Žemai ės apascimas y ocupėmusiam o os
abajos, a sidė i lie u ių kalbos sin aksei neleng a ue encon a iempo. Nebe p ime a
ez c ea i idad J. Jablonskis esujosi sac i ica e ano acacion. sin emba go aún sėgé
keblūs s y uojancias de esc i u a y noeiškūs lie u iškų g ama ikos e minos de elección
ūpesčiai. Aquí p a a u 3 J. Jablonskio los p og amas de lengua li uanas escuelas ue
ap obado y publicado 1909 m. Lie u os ūkininko anexo Mokykla (Bui ydienė 2012: 189). 4
Respondiendo a las p eocupaciones de la comisión Vado ėlių J. Jablonskis cons a a a la
escasez de muchos buenos di ige ios escola es y sus pensos eziumaba así: Kaip ado ėlį
eik ų aš i, ko manjica daba iniams labai sunkus klausimas. Con e sa se iamen e, qué
manuales aho a más necesi as, pod emos decidi , qué manuales más necesi as (JR V: 236).
V. Labu is. Rygiškių Jono Lie u osjų kalbos sin aksės pa yzdžiai 21 1 PaV.
Nuo auka desde 1909 m. oc ub e 5 d. ilus uo o Li uáneos
c is ianos-demok a os sa ai aščio Šal inis (N . 39)
22KALBOS KUl ūRA | 85 e ios lengua y a es e abajo nu a é inclui J.
Jablonskį. Va ias eces sace do es llamó pasi a imus en uno a p incipios de
bu o susi as i pa a ėjų i alkininkų. okia p oga pasi aikė ne ikė ai: kai
ku ie jaunosios ka os kunigai pagaliau susi ūpino ap aly i lie u iškų po-
1909 m. Punske pasik i é y J. Jablonskį, y después de unos meses Vilniuje en
o o pasi a im pa icipó ya no sólo Jonas Jablonskis, sino y Kazimie as Būga,
Juozas Balčikonis, Ju gis Šlapelis
(ž . Pi očkinas 1978: 6263)5.
m. asa ą keli Seinų kunigai con kalbininkais J. Jablonskiu, K. Būga, J. Balčikoniu y
J. Šlapeliu su edaga o po e ių kalbą 1909. Kalbininkai ėmėsi y abajos de
sin aksés de la lengua li uanas (ž . 1 igu a.). Aquí J. Jablonskis con alkininkais
discu iu las p e is as Sin aksés esc i ibá y los p incipales é minos6. En Seinu
en onces le log ó esc ibi no más a pa e su Sin aksés. J. Jablonskis la siguió
kū ė aún odos los años. T abajó con p isa, no esca imando salud. liške
Kazimie ui Jokan ui con esó, cómo du amen e abajęs, nepailsėjęs
(Pi očkinas 1985: 160). G anji pa e Sin aksés, ma y , esc i a 1910 m. asa ą
Puziniškyje, Pe ke ičių d a e. G eičiausiai ella aún a egló y eg esado a
B es ą. J. Jablonskio Sin aksés ex o ue p incipalmen e imp imio po J.
laukaičio edaguojamame mens aš a los kunigas en Vado as 1910 m. udenį po
dos nume ios (Pi očkinas 1978: 69)7. Pa a se a disposición del público, Sin aksė
enía que se publicada y po sepa ado publicaciones. m. a p incipios apa eció
la p ime a pa e de esa publicación, y de los mismos años junio a p incipios de
1911 Seinuose laukaičio, D a anausko y Na jausko kompanija publica on ya
oda Rygiškių Jono Lie u os kalbos sin aksę (ž . 2 ig.)8. es o lo publicó en la
e is a Vil ie y el p opio au o de ella (JR IV: 64). ese abajo J. Jablonskis
conside ó p ime a a su sumany o Sin aksés manualėlio pa e y p ome ía no
a de edi a la segunda linksnių i p ielinksnių mokslą. Desa o unadamen e, ella apa eció has a después de 17a año.
5 Seinuos abajusios kalbininkų comisiones hechas unas o og a ías. Una de ellas publicada en
1909 m. Šal inio 39 n . (ž . 1 igu a.). Įdomi bajo esa o og a ía in o mación, que aquí J. Jablonskis
esc ęs y Sin aksę y como abajos pasidaliję allí pa icipa ie on kalbininkai. Uno de esos
abajos o ganiza o ios ue sace do e Juozas laukai is. A él an e io men e había ocadas
abaja A. Ba anausko y . pėjėju, y pasándole a Seinų kunigų semina ijoje lecciona y lie u ių
kalbą. Además, él s eigé y a ó ca alikos publicaciones Vado ą y Šal inį. J. laukai is sabía sob e
J. Jablonskio los abajos de habla y sen ía le a o ancía. 6 P ólogo al inal au o ag adecía a
sus ayudan es, especialmen e K. Būgai: kad no K. Būga, no su da bš umo, no su a sidėjimas
ciencia asun o a [...] da belis se ía aún más débil. 7 Plačiau kun. J. laukaičio biog a ía desc i a en
el lib o ecien emen e edi ado Lie u os ko ų e pe uose (sud. Kai iūkš y ė, Gudony ė 2009:
164168). 8 Después de es años no ol idando, como seiniškiai Sin aksę spė iai pausdinę y aún ją
pagy ę, J. Jablonskis con ši dgėla pap iekaiš a o: Seinų esc i o es esa sin aksės lo menos
esimoko, así al menos debe ía juzga de la ac ual Šal inio y Vado o lengua (JR III: 54).
V. Labu is. Rygiškių Jono Lie u osjų kalbos
sin aksės pa yzdžiai 23 2 PaV. Rygiškių Jono
Lie u osjų kalbos sin aksė (Rygiškių Jono Lie u os kalbos sin aksė)

24KALBOS
KUl ūRA | 85
A si e ęs J. Jablonskio Sin aksę, apimančią 110 puslapių, skai y ojas u i
pe skai y i gana in o ma y ią 4 puslapių „P akalbą“. Čia au o ius labai kuk-
liai su publicación lo llama p úsubos y hamb abajo: no odas esa pa e pa eles
homogeneamen e apdi b as, [...] no odas homogeneamen e comp ensible esc i as. Y al
eco da la o a a ea de es a Sin ácese, el au o dice igu adamen e que es se á a la lengua
esc i a sólo kaiš is, que no le ha á mucho bieniksiąs9. J. JABlONSKIO SINTAKSS PAVYZDŽI
ŠALTINIAI Minė os P akalbos sob e es cua adelías Sin aksės ejemplos y sus uen es a
discu i . Au o iaus c eía, que es o i in impo an esus asun os. Aquí se dice: Medžiagą ( áblio
e islino pa yzdžių (ž . 3 igu a.) inkau casi oda ( isus) de la lengua de las pe sonas. (JRR I:
437). Apibend in ai žmonių kalba se llama no solo seleccion a imo žmonių adicinė šneka, sino y
au osaka no solo au o iaus gi dė a, sino y omada de con iimos zap ašinė ojų inkinių. esos
g upos de uen es de la lengua in en an localiza según anų laikų lie u iškai kalbančių k aš ų
adminis a i as on e as. Aquí al au o u o que en en a se con conside ables
di icul ades, como ca o iempos de gube nías y apsk i is a moniza con a mėmis. Šal inių
Sin aksėje u ilizada bas an e mucho: sus sunume uo os es á indicada 51, sin emba go po
muchos san umpos lupi po d i o kelias localidades, ej. : Kp. (22) incluye Kupiškio, Šimonių,
Skapiškio apylinkių šnek as, y šalia aún p ig e inamos y Kp.d., . y. Kupiškio dainos. aigi
ejemplos de uen es, apy , se puede islumbi doblab an o o aún más. Šal iniai asignan en dos
g upos p incipales: p ime oja a ic i de pe sonas šnekamosios lengua y au osako ejemplos,
segundajii aš ų kalbos. Es ic amen e ellos noa ibu i, po que J. Jablonskiui aquí hubüen más
impo an e ejemplos cualidad y con iamidad, y no lo que a qué g upo pe enece. signi icados y
eso, po la que iene eile uen es desc ibi , según es o ellos sunume oan. ese núme o
basándose, el lec o oyo iene que acla a , qué signi ica ab e iamien o a con inuación dada
abėcėliniame lis ado de uen es, po que ex o ejemplos enían sólo sin umpá y numbe į.
An ai abėcėliniame są aše andame No. 19 es en e Š obiškio y Joniškio esąs el pueblo
Ne ekonys gube nia de Kaunas luga es ap aše10. 9 Sin emba go, J. Jablonsky esa Syn ax más de
una ez ecomendęs la esc i u a a la gen e lee cuidadosamen e (ž .
adelan e).
10 J. Jablonskis jun o a ejemplos a eces y en un o o a ículo p opo ciona las mismas
ab e ia u as de uen es.
V. Labu is. Rygiškių Jono Lie u osjų kalbos sin aksės pa yzdžiai 25 Pa yzdžių šal iniai
Sin aksėje p adedami desc ibi desde P ūsų lie u os. es e y la p ime a uen e P .11.
Aba ca bas an e muchos y di e sos ejemplos de: es e k acho šnekamosios lengua, daíns,
mįslių, p iežodžių; además, aquí se incluye ambién lo que se ha omado de F yd ich
Ku šaičius dicciona io y g amá ica, de Augus o Šleiche io g amá ica y ch es oma ía12.
Sky ium p esen adas Vilkyškių 11 Sin aksėje ejemplo del nomb e de uen e p esen ado
cu sy u lige amen e ambién y su ab e ipa.
12 Los úl imos es e A. Šleiche io lib o Handbuch de li auischen Sp ache (P ag, 1857) la segunda
pa e, i ulada Li auisches Lesebuch und Glossa . 3 PAV. Jono Jablonskio de Li uania de lengua
sin aksés P akalba (co i a au o iaus). (leidinys conse omos ins i u o de li e a u a y
nau osakos de Li uania biblio ecaos
J. Jablonskio colección.)
26KALBOS KUl ūRA | 85 canciones (Vlk. 2), insc i as Augus o leskyno.
Aquí p idu iami y K is ijono
Donelaicio esc i as (Dn. 3).
Los ejemplos de la lengua su alkiečių indica cua o uen es: Naumiesčio
opsk i ies Rygiškių kaimas, Ma ijampolės y Vilka iškio opsk i ies ( iesiog),
S Liud ina o dainos (Ld.d.)13, Ga lia o pasakos y dainos (G l.d., G l.p.), kadaise
compiladas p o . Ka lo B ugmano14. en e ellos inse us a Seíns dzūkų
uen e. Ši aip en e su alkiečių en el sen ido amplioja (pagal Su alkų
gube niją) a sidu ia y su alkiečių en el sen ido es eu ąja (pagal a mę)
šal inis y Seinų dzūkų in a pas.
Gausia ejemplos de uen es de la an igua gube nía Kauno, abėmusi la mayo
pa e de Zemaičių, Vidu io y Ry ų lie u os anų laikų Kauno, Raseinių, elšių,
Pane ėžio, Šiaulių, Ukme gės apsk ičių i Za asų kampo apylinkių. Aquí en
e e encias indi iduales dada has a 17 uen es. De esos luga es es p opio J.
Jablonskio su ankio a mul i ud de ejemplos, nemaja de ellos ob enu a y de
o os kalbininkų o pe sonas, con los cuales el au o u o que comunica se:
Juozo Balčikonio, Kazimie o Būgos, Kazimie o Jauniaus, Ju gio Šlapelio, Pe o
A ižonio, Jono Šliūpo y k . Desde G ūzdžių (daba G uzdžių) y Žaga ės
d igubu šal iniu (Sln., Sln.d.) señala se Ma o Slančiausko p opo ciona
šnekamosios lengua y ejemplos de canciones publicadas.
Desde Vilniaus gube nía ejemplos e u ė a mažoka sólo de Š enčionių y akų
apsk ičių, sin emba go es e úl imo uen e incluye incluso cinco olias
deseniba sčiusios apellinkes: Žaslių, Onuškio, Punios, Jiezno, Valkininkų. Se
p opo ciona ejemplos y de Li uania pe eneusiusių lazūnų (Ašmenos opsk .) y
Zy elos (dab. Zie elos) (Slanimo opsk .). A eces conc e os luga es J. Jablonskis no-
nu odo, o a oja apibend in us šal inių pa adinimus: Žemaičių (Žm., Žm.d.
35), Ry ų Lie u os (R . 36)15.
Rašomóse de ejemplos de lengua bas ase muy cuidadosamen e. Aquí sepa a XIX a. uen es
y senobės esc i os. De los p ime os, sin ya mencionados K. Donelaičio aš os, mini
Mo iejaus Valančiaus, Simono Daukan o, Žemai ės aš us, Anykščių Šilelį, Šiaulėniškį Senelį,
Lie u ių pasakas, Visuomenės įnamius, An ano 13 1873 es o m. es imon ina o apylinkėse
(en onces apsk i yje Kal a ijos) Filipo Fo una o o y Vse olodo Mile io po ašy os
lie u ių liaudies dainos, ki ilica imp in in os en Moscú (1872 y m.).
14 Publicados po él con A. leskynu edi ado en la colección Lie u ių liaudies dainos y pasakos desde
P ūsų i Lie u os Rusijos ( okiečių k., 1882 m.). 15 J. Jablonskio Sin aksėje más o menos ejemplos
omado de cada mayo ada més; de ellos casi no enido sólo de aka inių dzūkų (daba inių
Aly aus, D uskininkų, lazdijų y k .
coma cas).
V. Labu is. Rygiškių Jono Lie u osjų kalbos sin aksės pa yzdžiai 27 Juškos
Dainas ( s.) y Žodyną i k . A eces la uen e de esc i os es á ma cada
simplemen e R. 45. En e senobės esc i os se indica Mikalojus Daukša,
Kons an inas Si ydas y de algunos de o os esc i o es abajos. U ojado y
ab e ia u a del o igen R . 51 (de los ejemplos con enido se puede c ee que se
a a simplemen e esc i os eligiosos).
al bas an e a iisos, incluso ma gas, no isu es ic amen e
di e enciuio as y de inida lis a de uen es pe mi e supone , que J.
Jablonskis ejempla es escogiés incluso desde es udios iemposas y u ėjęs
alguna de alguna de sus ka o eká. e dad, en una J. Jablonskio ca aške K. Būgai modlamen e se menciona sólo sob e sus ejemplos
k a inio (Pi očkinas 1985: 89).
Pa yzdžių gausa
J. Jablonskio Sin aksėje gausa ejemplos le cae al lec o a los ojos de
inmedia o. Uno de los p ime os c í icos de es e abajo jo en poe a Kleopas
Ju gelionis, i iendo en Amé ica, ya después de medio año suskubo susc ibi
en Sin aksėje sob e 2300 ejemplos. Sumenció o y pasipin ino: esą aquí de
ellos dada an o mucho ik esc iba as ojos dum i, y esos ejemplos esą
p incipalmen e su alkiechos o de p opio J. Jablonskio edaguo os abajos.
pa a ca s akoši al c í ico poco p eocupó, a quién esos ejemplos des inados y
cómo ellos dados. Minė oji P akalba con muchas de di e sas uen es ambién,
al pa ece , a idjiau nepaslai i a. Užsik ė é no kažin cuán sensa o ejemplos
de a i me ica, es o y eso y noso os calculamos. Neapeidami y J. Jablonskio
sugal ó así comen ojados sakinių adome ap oximadamen e 2900 ejemplos.
pe o conc e ús núme os al ez menos in e esan es16 que cie a de las
especies de ejemplos, su compa ación, p opo ciones. Pako eguo os J.
Jablonskio Sin aksės ejemplos ipos dis inguimos en es p incipales g upos sus: 1) šnekamosios kalbos, 2) au osakos, 3) ašomosios
( aš ų) ejemplos de lenguaje.
Šnekamosios lengua ( a mių) ejemplos o man sob e ečdalį de odos los analizados
sin aksės ac os. A es e g upo a ibuimos no solo di ec amen e de los llamados su alkiečių
(kapsų y zana ykų) e e encia con los ejemplos, sino y p opio J. Jablonskio за ašy ų de
Rygiškių apylinkių sob e 100 ejemplos, pa eik ų sin ninguna e e encia. Sin emba go
Sin aksėje encon amos nemaja y de Zemaičių (Alsėdžių, K ėda nos y k . luga es), y de
Vidu io Li uu os ecog as ac os (Šiaulių, Pane ėžio, Pas alio, Žaga ės apylinkių). Sudėję en
una sk y16 de esos conc e os núme os pabe a y K. Ju gelionio; ellas pakomen a y
adjun a A. Pi očkino
(ž . Pi očkinas 1978: 86).
34KALBOS
KUl ūRA | 85
J. Jablonskio Sin aksė ėmė nues a g ama ica no minimą y mismo sis eming
li u ians language synaksės eiškinių ap ašu, cuyo me odológica di ecciónį se
puede conside a nuo unkcijų p ie aiškos. Al au o es aba cla o que sus
es ablece dėsningumai después del cual iempo pueden pasimi s i, sin emba go
ellos mos an es ejemplos de buen lenguaje įsi ėžę en la memo ia, como kokie
kel odžiai, ma ca, donde a cie o caso nues os an epasados su men į
conseguía deci i gužiai lie u iškai. J. Jablonskio Sin aksés sis ema, aunque
co egible y suplemen o, ac ué nues a di ección de la lengua ue e a a és
de muchos o os desc illos y o ookios g ama ica desc ip. An ai 1985 m.
išei ijoje Juozas Masilionis JAV Li uanians isleido nue o manualėlį Lie u ių
kalbos sin aksė. Y aquí econocídas J. Jablonskio Sin aksės adiciones,
pli usios po Pe o Klimo, Zigmo Kuzmickio, leona do Damb iūno, P ano Gailiūno
con Juozu Žiugžda y k . di igėlius. Luego se en a iza que J. Jablonskio Sin aksė
siemp e ha sido neišsemiamas ejemplos a uodas (Masilionis 1985: 5). De hecho
solo esa J. Jablonskio al ez cua o eces mencionada p onomodí Juoda
panona no adas segu amen e encon a íamos en cada al menos algo más de allado de nues a desc ipción sin ác ica.
IŠVADOS
1.Jeho as sin aksę de la lengua Li uania J. Jablonskis esc ibió p incipalmen e
eniendo en men e es e asun o di ig gi ls a las clases de escuela supe io
sp agą es o de pa e lėmė y ejemplos abundá y su disposición. Pa yzdžių
Sin aksei él inko aún desde es udios en Moscú iempos sob e 30 años. 2.
Sin aksę comenzó a esc ibi siendo maes o en B es e, 1909 m. con
alkininkais K. Būga, J. Balčikoniu, J. Šlapeliu, Ga ęs p ieglobs į Seinuose. aquel
abajo ęsé y 1910 m. asa ą Puziniškyje, Pe ke ičių d a e. A ski u
publicacióniniu Rygiškių Jono Lie u jų kalbos sin aksė išleis a 1911 m. junio
mėnesį. plu alidad de ejemplos de uen es en ella p opo ciona con
conc e as e e encias. 3. Con una es imación ap oximada, hay unos 2900
ejemplos. Según uen es ejemplos de klodai escudės é ap oximadamen e
así: sob e ečdalis šnekamosios lengua, algo más au osakos y menos que ečdalis de aš ų.
4.Ejemplos se p esen an según adicionales sin aksés planá: o ación y sus
pa es, ipos de sen encias, compues os p ijungiamieji y sujungiamieji
sakiniai, llamados su auk iniai šalu iniai sakiniai y su ap iniai sakiniai, al inal
sky ybos signos consumo. Mo i uo ai J. Jablonskis gynė a pasacojamąją

V. Labu is. Rygiškių Jono Lie u osjų kalbos sin aksės pa yzdžiai 35 eik i
u ilizados a ios mé odos: indukcinis, dedukcinis y samp o aujamasis. 5.
(daly inę) kalbą. Ne ka ą Sin aksėje p imenama, kad sunkesniais a ejais ą
pa į sakinį galima in e p e uo i i nag inė i keliais būdais. Pa yzdžiams pa-
eglasingi, g ažūs J. Jablonskio euni i lenguas li uanas, especialmen e
au osakos, ejemplos muchas eces ue on a si a uodas a o as nues as
g amá icas. J. Jablonskio Sin akse, como sis emingu modelo de desc ipción
sin aksés de la lengua li uanas, más o menos u ilizábase no un XX a. au o de
lib os de guía de la lengua li uanas, ambién y sin aksés cien í icos
in es igado es. Sus es ablecidas eglas y a osena polinkías ayuda on
a ianza a muchos los no mas g ama icas de la lengua li uanas.
lI ERA ūRA
Bui ydienė V. 2012: lie u ių kalbos mokymas XX a. p adžioje: pi mosios
lie u ių kalbos p og amos i o laiko a pio ado ėliai. – Naujausi kalbų i
kul ū ų y imai. Suda ė V. Meiliūnai ė, N. Mo ozo a. Vilnius: Pe o o se as.
Jonikas P. 1987: Lie u ių au a i kalba amžių bū yje, Chicago: li uanis ikos
ins i u o leidykla.
JR I–V: Jablonskio aš ai 1–5. Suda ė J. Balčikonis. Kaunas: Š ie imo minis e-
ijos leidinys, 1932–1936.
JRR I–II: J. Jablonskis. Rink iniai aš ai 1–2. Suda ė J. Palionis. Vilnius: Vals-
ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 1957–1959.
Kai iūkš y ė N., Gudony ė A. (sud.) 2009: Lie u ybės ko ų e pe uose.
Vilniaus i Seinų k aš ai XIX a. pabaigoje–XX a. p adžioje, Vilnius: Mokslo
i enciklopedijų ins i u as.
Masilionis J. 1985: Lie u ių kalbos sin aksė, Chicago: lB š ie imo a yba.
Palionis J. 1955: Įžymus lie u ių kalbininkas Jonas Jablonskis, Vilnius: Vals-
ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla.
Palionis J. 1957: J. Jablonskis i jo lie u ių kalbos ado ėliai. – J. Jablonskis.
Rink iniai aš ai 1. Suda ė J. Palionis. Vilnius: Vals ybinė poli inės i moks-
linės li e a ū os leidykla.
Pi očkinas A. 1978: J. Jablonskis – bend inės lie u ių kalbos puoselė ojas,
Vilnius: Mokslas.
Pi očkinas A. 1980: J. Jablonskis, Kaunas: Š iesa.
Pi očkinas A. 1985: Jono Jablonskio laiškai, Vilnius: Mokslas.
Rygiškių Jonas. 1911: Lie u jų kalbos sin aksė, Seinai.
Sabaliauskas A. 1979: Lie u ių kalbos y inėjimų is o ija 1, Vilnius: Mokslas.
Zinke ičius Z. 1992: Lie u ių kalbos is o ija 5: Bend inės kalbos iškilimas,
Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla.
Recibió 2012 12 20
36KALBOS
KUl ūRA | 85
EXAMPlES IN LIETUVJ KALBOS SINTAKS
(SINTAX OF THE LITHUANIAN LANGUAGE)
BY RYGIŠKI JONAS
Summa y he i s comp ehensi e and sys emic desc ip ion o he syn ax o he
li huanian language Lie u jų kalbos sin aksė (Syn ax o he Li huanian Language) was
p esen ed by Jonas Jablonskis unde he pseudonym o Rygiškių Jonas as a ex book o
a i ally impo an pa o he language a he ime when a e he li ing o he ban on
he li huanian p ess he li huanian language was making i s way in o schools. Jablonskis
w o e Li ujų kalbos sin aksė in a yea . Kazimie as Būga, Juozas Balčikonis and Ju gis
Šlapelis helped him o esol e issues ela ed o o hog aphy and e minology.
Jablonskis Lie u osjų kalbos sin aksė was published in Seinai on he ini ia i e o he
p ies Juozas laukai is in he mon hly o eligious di ec ion Vado as in he au umn o
1910. As a sepa a e book i was published in 1911 also in Seinai. In he o ewo d o he
publica ion Jablonskis poin ed ou how impo an o his wo k we e he examples
(2900 o hem) and in oduced hei sou ces. One hi d o hem a e examples o he
spoken language o m a ious illages, examples om olklo e comp ise mo e han a
hi d (o e 900) and examples o bes language aken om he w i ings o 19 h
cen u y (wo ks o K is ijonas Donelai is, Žemai ė, Mo iejus Valančius, Simonas
Daukan as and o he ) make up less han a hi d. Examples in Lie u jų kalbos sin aksė
a e a anged acco ding o he adi ional plan o he ex books o his subjec a
sen ence, pa s o he sen ence, ypes o he sen ence, composi e sen ences and
hei kinds. Fo he i s ime in li huanian g amma s punc ua ion ma ks wi h he
ules o hei usage and illus a i e sen ences we e p o ided. he esea ched
publica ion helped o b ing ou and o subs an ia e he no ms o he g amma : i s
o all i can be seen in he ules se o a ious ma e s o syn ax and based on
con incing examples; in addi ion a ious mis akes ing ained in syn ac ic cons uc ion
we e indica ed. he majo i y o 20 h cen u y ex books o his subjec con inued
he adi ions o Jablonskis Lie u jų kalbos sin aksė. Some o he examples
(especially om he olklo e) we e widely used by he au ho s o ex books as well as
scien i ic wo ks. KEYWORDS: Jonas Jablonskis, syn ax, examples, sou ces,
p esen a ion me hods.
Vi as Labu is
Vilniaus uni e si e as
Uni e si e o g. 5, l -01513 Vilnius