BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
VOODŽIO GL SAMPRATA VIEXOJOJA VARTOSENOJA ESMINIAI VOODŽIAI: ex ynas,
apelação, signi icado, signi icado e al is, de inição, gėlė.
ĮVADAS Es e a igo é o segundo de uma sé ie de a igos sob e a pala a gėlė samp a ą ciklo. Ciklojo
p imei o a igo Gėlės samp a a aiškinamuosiose žodynose (Bend inė kalba 91, 2018) obje o de
pesquisa oi daik a a džio gėlė -ių) de inições, o necidas Li uães, la ios, usos e ingles idiomas
aiškinamuosiose žodynose. O a igo p ocu ou de e mina , quan o pode ha e de gėlės
signi icamen os em línguas li uanas, e compa a gėlės -ių) peculia idades da de inição em
explica i ociões mencionadas línguas, ap esen a p opos as sob e a ap esen ação des a pala a
no Bend inės lie u ių kalbos žodyn ( oliau BŽ). Išanaliza us de inições de signi ica i os de gêmeas de
línguas li uanas, la ias, usas e inglesas em dicioná ios escla eamuos, explicou-se que dicioná ios
de língua li uanas de e ia se a ibuída mais des e pala a de signi ica i os, po ém isso de e ia
se e i icada com base de ex os e pesquisas. O obje o des e a igo de pesquisa como
jus amen e e é da pala a gėlė a osena Daba inės lie u ių kalbos eks yne ( oliau DLKT) e dados
de pesquisas s uden ų. Obje i o do a igo examina a pala a gėlė semân ica na a ual ala do aço e
con empo ânea pe cepção de gėlės baseada na classi icação e o mulamen o explškinamajame
Bend inės lie u ių kalbos žodyne. Assunções eó icas. Nes e a igo de inamos duas concepções
s uden ų apklausų ezul a ais, aip pa pa eik i pasiūlymų dėl šio žodžio apib ėž ies eikšmių
seman ís icas s uk u alis ina e kogni y inė. O aspec o es u u alis a da signi icação da pala a
na u almen e se e ela examinando sin agmá icos e pa adigmá icos elacionamen os de pala as
explica i as em conc e os con os (ilius accionais exemplos) bem como suas elações com
hiponimais (hipe onimais) ou sinónimos, e c., e as elações es udadas daquelas pala as com amplas
es u u as men ais (koncep uais) pe mi e de ini suas signi ica i as papilmí icas o signi icado da
pala a pode se de inido baseado em mui os p o ó ipos e 2) conside a-se p incipalmen e no
signi icado p o o ípico da pala a. No p imei o caso, de inindo os signi icados a as a-se dos
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlė samp a a da pala a em pública a osenoje | 2
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
sinais e de ou a o ma pa obuli a a es u u a de a igo lexicog a ico (Gaidienė, Liu ke ičienė
2017: 3).
Šiuolaikinėje leksikog a ijoje) pa a de ini o signi icado da pala a, ambém pa a e i a a
de inição de signi icados p opos o e e -se à eo ia dos p o ó ipos (plačiau ž . Gee ae s que
2006: 327–355). P imin ina, kad p o o ipu adinamas būdingiausias ka ego ijos na ys, pagal
pode se econhecido a mesma ca ego ia (Unge e , Schmid 2006: 10). O e mo p o ó ipo liga-se
com XX a. Eleono os Rosch ealizados expe imen inais es udos, cujos esul ados mos a am
que memb os de ca ego iões são asime iški e asime iškos pačių ka ego ijų s uk ū os
(Lako 1987: 63), i. e. alguns memb os de ca ego iões êm mais ou menos es a ca ego ia
ca ac e izados po aužos, e pačių ka ego ijų não há limi es b iskios.
P o o ipo są oka leksikog a ijoje gali bū i a ojama i aikoma d iem lygmenimis: 1)
c i é ios de lógicas necessidade e su iciência, uma ez que a de inição enume a p incipalmen e
aqueles aços que desc e em p o o ípico memb o da ca ego ia (Jakai ienė 2005: 82). An u caso
di e en es de pala a signi icados são es u u adas segundo al mesmo p incípio como e
di e en es memb os de uma ca ego ia, i. i. segue-se opinião, que a pala a em p o o ipinę
signi icação, com a qual ligam-se menos p o o ipinas signi icações. Segundo P agglejaz (2007: 3)
memb os do g upo, signi icados p o o ípicas são enden es a se conc e esnês, indicam mais
acilmen e imaginá eis, is omos, gi dimus, sen iciams, cheodžiams ou paloniu jun ams assun os,
suas elacionadas com ações co po ais, são de in esnês, elas são mui as ezes his o icamen e
mais an igas, além disso, nebū inai eqünesnês. Como Rolandas Mikulskas a i ma (2009: 72),
[ ]enenas p incipais da de inição lexicog á ica das a e as é ajuda o lei o do dicioná io a
econhece pala as ep esen a i as de ca ego iões signi ica i as na e dade. Isso ajuda a aze
p o ó ipos de inindo a ibu os. P ecisamen e ais aços de lo o am es abelecidos nes e
a igo com base DLKT e especialmen e au o es do a igo compa y o klausimyno (apie isso mais
amplamen e e sky elį Me odology). Es ímem mos ou, que gėlė econhecíam-se p incipalmen e
po suas ca ac e ís icas ex e nas, que são pe cebidos egimujo (p z., po žiedą), uodžiamujo
(p z., po k apą) ou k . modos. Nag inėjando o es udo leksema sinais de signi icação, ambém
o e ece meios concei uais, que pe mi e homogêneos undamen os ap esen a múl iia eikšmių
pala as signi icados.
medžiagą iš yškėjo, kokie iš šių gėlės požymių y a ipiškiausi, o kokie ne okie ipiški.
Taigi p o o ipų eo ija žodyno au o iui padeda išski i ipiškiausius i mažiau ipiškus
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlė da pala a samp a a iešojoje a osenoje | 3
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Me odologija. Que in amen e exnag ina comple amen e, como pe cepokiama gėlė, é p eciso
i i amplnę a oseną. In es imen o escolhido DLKT, cons i uído do Vy au as Maggio
Uni e sidade Kompuu e inės ling is ikos cen e. Ti iamąja a igo ma e ialá cons i ui 84-i
sakiniai, nos quais pa o ado a pala a gėlė (a in oduído especí ica gėlės nomeamen o), e
6-i sakiniai, nos quais pa o ado a pala a žiedas. Pa yzdžiai iselec i de DLKT (g ožinės,
1
neg ožinės e
adminis acinės li e a ū os, publicis ikos i šnekamosios
2
kalbos). Iš iso bu o pe žiū ė a
3
apie
7 570 DLKT sakinių, nos quais
4
pa o ado a pala a gėlė, e
5
sob e 12 251 DLKT sakinių, nos
quais pa o ado a pala a žiedas.
Nag inėjan amos as le an a em ais ques ões: 1) quan o gėlės eikšmių indicam DLKT esan ys
pa yzdžiai ou apenas uma, como posi i a a línguas li uãs em diccioná ios explicinamosios, gėlė
a daugiau eikšmių i 2) a galima ski i okias gėlės eikšmes kaip ‘g ažiai žydin is augalas’ i
como simplesmen e ‘deko a y us (p z., endo g ažius olus) plan a. A im de escla ece , como
pa e da sociedade jo ens pe cepokia gėlę, oi ealizada uma apelação es udan es. Como a i ma
6
K is ina Ru ko ska, Ma ius Sme ona, I ena Sme onienė à oda a sociedade. Segundo au o es,
(2017: 32), ši g upė – s uden ų – y a pasi enkama dėl sudė ies į ai o ės, nes gali a s o au i
[ž]inoma, pode-se en e is a e não es udan es, mas es udan es ge almen e é aquele g upo que
ainda é man ido dos pais, dos a ós pon o de is a, mas já ado a a no os aspec os de
pe spec i a na escola, uni e sidade, e, mais impo an e, mais elacionado com ago a im, mais
acilmen e alcança in o mação ap o ei ando as úl imas ecnologias, edes sociais, mídia
(Ru ko ska e al. 2017, 32). Assim, ac edi a-se que p ecisamen e a enque e dos es udan es
de e ia ansmi i con empo ânea pe cepção de lo .
Do o al, à enque e pa icipa am 100
7
di e en es ní eis e acul e as de es udan es de dois
uni e sidades da Li uânia Vilniaus Gedimino écnica da Uni e sidade e Šiaulių Uni e sidade.
Rep esen an es da di ecção de ciências exa as cons i uí am 50 p oc. de odos os inqui idos, da di ecção de ciências sociais
1
Is i a mais sakinių, po ém a igo pa a a elha i ipiškiausi.
2
A g ande pa e DLKT cons i ui ex os da língua esc i a, pe encen es a á ios gêne os. Os ex os da língua
esconcamia DLKT são poucos, po an o nes e a igo desc end in ai a i ma-se que es udada a ual língua de aš o.
3
Me áliaga de DLKT cole ada 2018 m. asa io mês.
4
De es es sakinių (7 570) da pala a gėlė o mų é um pouco menos, po que coincide daik a a džio gėlė e
eiksmažodžio gėlė (gel i) o mos.
5
Indica o núme o exac o de sakinių, em que o emp egado o e mo žiedas, eiškian is ‘augalo plu inimosi o ganą,
iš ku io užauga aisius a sėklos, pp . spal ingoji augalo dalis’ (BŽ), pasaky i sudė inga, nes žiedas u i
homonimą, eiškian į: 1. ‘ an o no dedo musculação do cí culo em o ma de ado namen o; 2. ‘Obje os, de alhe ou
pa e do apossamen o; 3. ‘apsk i a admissí eis, pp . cemen inė, pa e en inio do poulínio; 4. ‘ap esu amen o
em o ma de echado caminho ou junção, oda; 5. "pa e do ó gão de o migamen o; 6. "saldus apus kepinys em
o ma de lo ; 7. ‘Exidêção de g upos de pessoas, animais ou e c. o ma de ci cun e ência; 8. ‘plane ą
ci cundan e de poei as e de co pos me eo ológicos de o ma ci cun e ência plana (BŽ).
6
Apklausa a lik a 2018 m. balandžio–gegužės mėn.
7
Au o ês since amen e ag adeceu Vilniaus Gedimino uni e sidade écnica p o esso es doc. d . Rasuolei
Vlada skienei e p o esso a da Uni e sidade de Šiaulių doc. d . Jolan ai Vaskelienei, que ajuda am ealiza
uma pesquisa de es udan es.
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. O concei o da pala a gėlė na iei oja a oseno | 4
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ep esen an es 36 po cen o, ep esen an es das ciências humani á ias 14 po cen o. (ž . 1
abelę). Mulhe es cons i uí am 48 po cen o. ( ipos de ciências p ecisas ep esen an es de o am
10 po cen o, de ciências sociais 60 po cen o, de ciências humanas 30 po cen o), homens 52 po
cen o de odos os en e is ados ( ipos de ciências p ecisas ep esen an es de são 87 po cen o,
de ciências sociais 13 po cen o, de ciências humanas 0 po cen o). Mulhe es, que passa am in ância
e p ecoce ju en ude no campo, cons i uí am 42 po cen o. de odos os apon ados mulhe es,
homens 40 po cen o. de odos apon ados homens. Mulhe es, que passa am in ância e p ecoce
ju en ude na cidade, cons i uí am 58 po cen o. de odos os en e is ados mulhe es, homens 60
po cen o. de odos os en e is ados homens (ž . 1 abelę). 1 LENTEL. Responden es apa ilhamen o po sexo e ciência di ecção, p oc.
Ly is
K yp is
Mulhe es
Homens
Iš
de odo a
aldeia da
cidade da
aldeia da
cidade
Ticsliųjų mokslų k yp is 0 5 20 25 50 Socialinių mokslų k yp is 12 17 1 6 36
Humani a inių mokslų k yp is 8 6 14 Segundo amžių as mulhe es são
ap oximadamen e en e 20 e 24 anos de idade, os homens en e 21 e 24 anos de
idade. Mulhe es humani a ias são e mais elho idade (ž . 2 abelę). Di ei o de
ciências sociais 2024 2122 Di ei o de ciências humani á ias 2123, 25, 27, 33, 36, 47, 53 Iš
o al 100 esponden es
Iš iso 48
Iš iso 52
100
2 LENTELĖ. Responden ų pasiski s ymas pagal amžių
Mo e ys
Vy ai
Tiksliųjų
mokslų
umo 2223 2124
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. O concei o da pala a gėlė a osenoja pública | 5 No
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Apelo o am o necidas duas pe gun as de ipo abe o (ž . 12) , quando os esponden es inham
que g a a a mesma su o mulada espos a, e se e pe gun as de ipo echado (ž . 38 e 10) , às
quais os esponden es inham que esponde sim ou não. Na apelação ambém oi ap esen ada
uma pe gun a de ipo mix o (ž . 9) à qual os esponden es inham que esponde sim ou não, e se
esponde am sim, a espos a inham que jus i ica g a ando á ias amos as. 1. Qual, em sua
opinião, é a p incipal(s) ca ac e ís ica(s) da lo ? 2. Qual a pa e (o ganą), Você acha que em que
e uma plan a pa a a chama de lo ? 3. Se ocê acha, gėlė pode não e (aki aizdžiai isomo)
žiedo? 5. Se á que sua opinião, gėlė semp e em e icalų s iebą? 6. É, em sua opinião, lo iden e
ijoklinis plan a é gėlė? 7. O que ocê acha, uma plan a aquá ica lo en e é gêmea? 8. O que ocê
acha, uma lo escendo cac usa é êmea? um exemplo. 4. Se ocê conside a, uma plan a
deco a i a não- e decida (p. ex., con endo puošnius olhas) é gėlė?
9.
A , Jūsų manymu, žydin is k ūmas (pusk ūmis) y a gėlė? Jei aip, nu odyki e ben
10. A sua opinião é de que as plan as
abaixo indicadas são lo es? Fo am
indicados os nomes das plan as e seus
e a os: k aujažolė puanse ija
smid as saulėg ąža aly a ožė
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Žodžio gėlė samp a a iešojoje a osenoje | 6
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
A i aisiais klausimais siek a išsiaiškin i, kaip jaunimas su okia gėlę, kokius
p incipais a ibu os di idia, e zamca aisiais ques ões que i ado e i ica algumas
p essupos os, le an ado in es igando DLKT dados e explicamuosios dicioná ios de li uãos e
ou as línguas ap esen ados da pala a gėlė de inição e ilius acinius exemplos. Como já
mencionado, esponden es pe gun am, que lis adas plan as (com pa eiksliukais), seus
en endem, chamin ini gėlėmis. As plan as indicadas na apelação o am escolhidas não
aciden almen e. Nag inėjando dados DLKT descob iu-se que gėlė pe cebeama di e samen e,
po an o decidi escolhe não ipiškus ep esen an es des a ca ego ia, po exemplo, a bus
(pusk ūmius), ne yškia co a žydinčius plan as e pan. Es o ça-se que nas pin iksliukuas osse
e a ado žiedo da plan a e puošnūs olhas. Des a manei a quise a-se escla ece , quais
plan as os esponden es conside am gėlėmis, e quais não. Ac edi a-se que se e a ado žiedo,
isso esponden es al plan a a conside a á lo ele, e ice- e sa. No en an o, como mos ê os
esul ados da pesquisa, não semp e žiedas necessa iamen e é associado com lo .
Os dados do inqué i o o am p ocessados de o ma manual. As espos as ap esen adas no
a igo nume a e pe cen uane exp essão, a ibuindo espos as segundo esponden es
pe encimen o a um ce o ciência di ečiai, lyčiai e, se signi ica i a, segundo isso, onde
esponden es passa am in ância e p ecoce ju en ude na aldeia ou cidade.
Ty imo me odai: seman inė analizė, lyginamasis, skaičia imo, apklausų.
1. GLS VARTOSENA DABARTINS LIETUVI TEXTO DE CONVERSÃO
Na pala a de língua Li uânia (www.lkŽe) e na a ual pala a de língua li uana (www.dŽ7i) a
pala a gėlė de ine-se assim: g ažiai žydin is ou o namen al plan , žolynas (LKŽe) e g ažiai
žydin is ou u in is g ažius lapus plan as (DŽ7i). Iš y us, como gėlė de ine-se la ians, ingles e
usos línguas explicinamosios diccioná ios, explicou-se que gėlė mencionados línguas
8
diccioná ios em mais negu um signi icado. Kad gėlė e em li uanos aladas pode e mais uma
9
eikšmę, odė i keli ilius aciniai pa yzdžiai, už iksuo i LKŽe i DŽ7i žodžio gėlė
8
Camb idge Dic iona y (www CAMBRIDGE), Collins English Dic iona y (www COLLINS), Macmillan Dic iona y
(www MACMILLAN), Me iam-Webs e Dic iona y and Thesau us (www MERRIAM-WEBSTER), Ox o d
Dic iona ies (www OXFORD); La iešu li e ā ās alodas ā dnīca (www seman ic словарь (www СЕМ), Т
LLVV), Mūsdienu la iešu alodas ā dnīca ( oliau – MLVV); Словарь русского яз ыка ( oliau – МАКС), Русский
олковый словарь живаго великорусского языка (www СЛОВАРЬ ДАЛЯ), Толковый словарь русск ого языка С.
И. Ожегова и Н. Ю. Шведовой (www ТСОШ).
9
Sob e ou os esul ados do es udo mais de alhe e . Gaidienė, Liu ke ičienė 2018.
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Da pala a gėlė samp a a iešojoje a osenoje | 7 em
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
a igos leksikog a iniuose. É e dade, aqueles ilus aciniai exemplos ap esen ados num mesmo
signi icado jun o com os exemplos co esponden es a esse signi icado ( an o LKŽe, quan o DŽ7i).
Išnag inėjus DLKT amos as explicou, que a pe cepção de lo ação não é ão conc e a ou
nãodipasmiška, como pode iam apa ece a pa i da p imei a is a. Pa a su o mula uma mais
comple a, neguada LKŽe e DŽ7i, des a pala a de inei , em p imei o luga , p ecisa baseando DLKT
exemplos dis ingui ca ac e ing mais, ipiškus a ca ac e ís ica de gėlė.
1.1. DLKT Exemplos indicam que, p incipalmen e, gėlė é pe cebida como plan a i a:
1.1.1. Gėlei, como e odas as plan as, c esce p ecisa dessas condições essenciais
e a, água, solės e k . (ž . 16 sakinius).
(1) Mui o impo an e […]...> adequadamen e p epa a as mencionadas lo es
com o solo (čia e con inua pa yškin a au o es do a igo).
(2) Te a a lo es e ąšos o na-se ex emamen e popula comque. (3)
Mooda e es elheza ao homem i asa e solė gėlėms. (4) Essas lo es
abundan emen e lo escem c escendo em solhei o, em luga iluminado.
(5) Algumas lo es de ese as de água acumulam ao pe íodo chu ioso.
(6) Todas as lo es não gos am ske s i o es.
1.1.2. Gėlė pode c esce , i a uo i mesma c esce, expandias, sob e i a, ys a e k . (ž . 712
sakinius), ou pode se cul i ada humano sėjama, mul iplicinama, plan inama e k . (ž . 1316
sakinius):
(7) D ėgnoje pa ko žemėje dygo gėlės i žolės.
(8) Vog a coisa é melho nošiojas, og a gėlė melho c esce. (9) Las a ieji [k ūmai
au o es no a], po s odami luzą, não deixam a es as ėlėms espčiai expandis.
(10) Manau, kad ne ik žmogus, be ne gėlė p i alo išgy en i isą laiką nuo gležno
daigelio a é šalnos pakąs o s aga o.
(11) Tão em silêncio ys a em p a inho asos de lo es.
Gėlė, olha, ima e nudžiū a. (12)
(13) Tempos em caixeles sė i lo es de longa ege ação. (14) A mesma gêmea de
lo es de di e en es espécies são ep oduzidas po semen es de o ma di e en e.
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Ve dade gėlė samp a a iešojoje a osenoje | 8 (15)
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Tūks ančius gležnų daigų pa a i saúde ykš ančiais lo es k ūmeliais é p aga iškai di ícil.
(16) Plan a lo es começa-se nu o lo esno k aš o. 1.1.3. Gêmea pode c esce a) campos
ou miškuas (laukinė gėlė) (ž . 1720 sakinius), b) soduas ou da želiuose (pasodin a humano)
(ž . 2123 sakinius), c) em casa (pasodin a humano, kamba inė gėlė) (ž . 2427 sakinius): pie ų
gėlė.
(17) Gom ena (Gomph ena) – bu no inių (Ama an haceae) šeimos saulėmėgė ne eikli
(18) Naujumas como campos dos gėlė: p ažydo, ou o dia nu y o. (19) G io io encos a
c escen i puošni gėlė de olo a ukia jlgsnį seu s ip iu s iebu, ilgu ankiu žiedynu bem pelo
que ela na in ei a única al pamiškėje. (21) Ele suplanou e ez g andeulha o ma co ação
(20) Gėlė, augan i iš po apipu usio ąs igalio, su ado sau i in pa ankią ie ą.
lys eja klombá gêmeas. (22) Toxinį e ei os g e a a ou as plan as de ja dim, lo es,
e ejas em g aikinis iešu medis.
(23) B i anhas ka ališkajame b o anikos sode p ažydo bene exzo iškiausia gėlė
milžiniškasis a unas.
(24) O compos ão pode […] usa pa a cul i o de lo es de chamba inhas. (25) Se e
nemlhai gos a à lo nossas condições de cama o, ela ainda pode cul i ando
žiedus adap a e p ažys i.
(26) Nê uma gėlė nãoydėjo em palandês. (27) Jiedu <...> sabia onde cons ui ia poodá com
lo ele. 1.1.4. Gėlė ge almen e econhecí el po ipiškiausią ex e io inio a ibu o ‘žiedą isso
é lo iden e plan a (ž . 2832 sakinius). No en an o gėlės išo iniai ( ega su okiami) os a ibu os
ambém são ‘lapai (ž . 3334 sakinius) ou ‘s iebas (ž . 3536 sakinius). Nes e caso o s iebas pode
se não necessa iamen e apa en e (nas imagens ele di e amen e não menção), po ém sob e
ele pode-se adi inha a pa i disso, po exemplo, que gėlė c esce pa a cima (ž . 35-ą sakinį).
Ou o sinal de gêmea (uodžiamasis) é ‘k apas (ž . 3739 sakinius):
(28) Gėlė b an ai p ažydo.
(29) Ma y , gėlė deskleidė žiedus nakčiai.
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Ve dade gėlė samp a a iešojoje a osenoje | 9 (30)
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Zemė p adės puoš is pi maisiais želmenimis, gėlių žiedais. (31) Is o bu no inių amília gėlė,
cuja žiedynas pa ešus a gaidžio skiau e ę. (33) Se a e a o mui o úmida, gêmea ambém
(32) Ilgas kekes suda ančioms gėlėms (pen iniams) pa umpinamos žiedynų i šūnės.
pode deixa cai olhas. (34) Užuolaidos o am za ac as, <...> i plachialapė gėlė em baixo
mesauko assim e ken ėjo amsoj uma.
(35) Aquele laibumo! Ma e iškė como gėlė augo pa a cima. (36) E não qualque
me gelê, mas lelijėlė. Ji <...> é žydin i, e icais gėlė de ja dinho. (37) Tomei o a
do qua o lo es o es de a oma a espalha .
(38) Į ai ių e e inių aliejų kombinacijos su eikia gėlėms joms būdingą k apą.
(39) Na is d elkia gėlėmis e upe.
1.1.5. Como já mencionado, LKŽe e DŽ7i gėlė desc e e-se como boni amen e žydin is ou deco a i us
(cons an g ažius olus) plan a. Na Uni e so á ia dos li uanos encyclopedia (www VLEe) gėlė
desc e e-se semelhan emen e como e nos mencionados diccioná ios, só mui o mais amplamen e,
plg. gėlės deco a y iniais lauke, kamba yje ou šil namyje são cul i ados pa a ins eenamečiai,
daugiamečiai žoliniai augalai, ečiau k ūmai, u in ys deko a y inius žiedus, lapus, s iebus
d imečiai ou <...>. Nes e caso, é impo an e que nas mencionadas ês on es se dis inguam dois
10
ex e nos ( ega pe cokiami) gėlės a ibu os: 1) ‘gėlė é žydin is plan a, i. i. endo žiedą, e 2) ‘gėlė é
simplesmen e deco a i us plan a, nebū emen e con endo (aki aizdžiai isí el) žiedą, mas se
dis inguindo, po exemplo, belhais olhas.
1.1.5.1. An es des e es udo pa ecia, que do alan e médio sąmonėje gėlė oda ia de e e
žiedą. Isso con i ma e examina DLKT exemplos, dos quais se ê, que gėlė é žydin is plan a,
cujo ipiškiausias ex e nalis a ibu o ‘žiedas, ainda plg.: (40) Cada gėlė c esce que p ažys ų.
(41) Jukale lo boa p ažys i, à á o e sužalia , a e a p asica i! ou ja as, á o e olha,
lo es žiedas. (43) Gospel conhecimen o isso apsmas lo le, se lo le, ou seja,
(42) Nes iskas jau nuspė a <...>, kai o pa asa io da nebu o nė ženkl o: žemei – žolė
expe imen a gėlės žydėjimą, aleg a -se solė ekiais.
10
Espe ei mais. VLEe: h ps:www. le.l /S aipsnis/geles-43169.
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlė samp a a da pala a ieçojoje a osenoje | 16
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
(5) Po elėmis po Lais ės alėj ą aikš inėjan ys s uden ai pe ca um pouco ca anges, não
cen us, e oda li ą cainuojanças puokš eles ou ožės žiedą. (DLKT).
(6) Na cizų jau daug, odėl <...> džiaugiasi, jei pa yks a gau i 15–20 cen ų už žiedą.
(DLKT).
Nas amos as ap esen adas pa a o i conjun os, po exemplo, ožės žiedas e puokš elės
sel agens de lo es (1); lo es ou ais lo es, skin i, pa sineš i (2); lo de lo é doado (3);
en egou po ožės žiedą (4); comp a puokš eles ou ožės žiedą (5); consegue ob e 15 20 cen os
po žiedą (6), indica que aqui con endo em men e não žiedas como ‘o ganismo de ep odução do
cul i o, do qual ge mina u o ou semen es, pp . colo iguiça pa e da plan a (BŽ), e
p ecisamen e ‘nuskin a gėlė, po que pois malgu, ou doanojamas, comp amas, pa senešamas
casa e e c. um žiedas (sem s iebo ou lapelos). 1.5.2. Segundo DLKT, žiedas pode signi ica e ‘gėlę
(7) Einan ys d aus inio keliukais i ne keliukais, u ė ų žino i, ko e i miško, pie ų i
como gy ą augalą, po exemplo: šal iniuo ų e smių žiedai, en ende , que na u almen e ešinčių
plan asų g ožis nãopeka ojamas, que nenhuma única dessas lowe s nunca nem p óp io
zaaugins, nem no me cado nusup i ás.
(8) Acuban es passagei os podem bas an e ba a os comp a kuklesnę, campo lo es, ou
solidesnę soduas zaogin ų žiedų puokš ę. De 78 sen inhas ê-se que se ala sob e o p ocesso de
c escimen o da lo , de modo que, sob e o que gėlė é uma plan a i a, plg.: žiedai na u almen e
ešin ys plan as ais ô es (7). Nessa ase, žiedai e gėlės pa a o i como sinônimos. Na 8a
ase ala-se sob e puokš es, i. i. skin as lo es, mas compoinys soduas zaugi i žiedai ma ca
p ocesso de cul i o, aigi plan a é com šaknimis.
1.5.3. LKŽe e BŽ žiedo signi icação ‘gėlė é зафиксирована (DŽ7i этой значения не есть),
plg.: (LKŽe) 2. gėlė: <...> O g ažių žiedů da žely! Jied ų p isi enka, e as isokių [ka ėm
ainikuo ]. […]...> Munios dian e de Deus com os anéis saí am. (BŽ) 2. gėlė: Pame gės
puokš ė de ês žiedos. Saldainių caixau ê e alguns osos žiedos a quem má dádana?
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Žodžio gėlė samp a a iešojoje a osenoje | 17
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Minė uose žodynuose an a žiedo eikšmė aiškinama iesiog žodžiu gėlė ( adinasi,
em ge al gėlė). Nes e caso, pode ala de me oniminį signi icância ans e êlimá, quando a pa e é
usada em ez do odo (žiedas gėlė). No en an o, esbaixados exemplos DLKT e in e ne a osena
mos am que nos casos em ques ão al ez mesmo mais equen emen e possa se alado de
‘skin ą gėlę. Po an o, p o a elmen e os dicioná ios de explicação da língua li uana de iam da
žiedo como ‘augalo e žiedo como ‘skin o ege alo signi icados.
2. STUDENT APLAUSO REZULTAT ANALIS
Como já mencionado, no inqué i o pa icipa am 100 di e en es ní eis de es udos e acul e as de
es udan es de duas uni e sidades Li uanas (plčiau ž . sky elyje Me odologija). À p imei a
pe gun a do inqué i o Qual, Sua opinião, é o p incipal (-ias) aço(s) da lo ? Ap oximadamen e
me ade de odos os inqui idos ciências di ecções e sexos ep esen an es (52, i. e. 52%)
esponde am que o p incipal aço da lo é ži edas ( a ian es: ži edai, žydi, žydėjimas, žilapediai).
Às ezes à espos a žiedas ainda indicados e ega pe cebido signos žiedo, например.: yškus,
g ažus žiedas, žiedas são ou as co es do que e de. Ou os esponden es esponde am que o
p incipal aço da lo é chei o ( a ian e: k epėjimas) (8, i. e. 8%); g ožis (4, i. e. 4 p oc.)
( a ian e: es é ico g ožis);
lapeliai (1, . y. 1 p oc.);
o ma (1,
26
i. e. 1 p oc.).
e hou e desses esponden es que indica am não po um, mas po dois ou a é po
ês aços de lo es:
olhas e žiedai (7, i. e. 7%) ( a ian es: žiedas(ai) e ou olhas; em žiedão ou não e de, mas
de qual ou a co olhas; olhas e lo es e des, ge almen e de co ou a do que e de;
olhas, olhas);
s iebas e žiedas (5, i. e. 5 p oc.) (opção: é ko elis e žiedas);
spal a, k apas (3, . y. 3 p oc.);
jydi e k epia (2, i. e. 2 p oc.) ( a ian e: k epia, yški žiedo co a);
žiedo, co na
27
(1, i. e. 1 po cen o);
lapeliai e ko as (1, i. e. 1 p oc.); Nes e caso não bem es á cla o, o que o esponden e inha min y ou
26
žiedo o mą, ou gėlės o mą, ou k .
27
Nelabai cla o, o que aqui e ainda u e ada a omenyje ou yški žiedo co a, ou do ambien e se des acando
žiedo, gėlės co a, ou pan.
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Fėlė do e bo no sen ido de pública a osena | 18
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
olhas, co (1, i. e. 1 p oc.);
co , o ma, chei o, dis in i idade (1, i. e. 1 p oc.);
beleza, co , chei o (1, i. e. 1 po cen o);
co , chei o, pe iodiskidade do lo escimen o (1, i. e. 1 p oc.);
chei o e apa ência (1, i. e. 1 po cen o);
lo es, olhas, ko as (1, i. e. 1 po cen o).
Hou e algumas espos as indi iduais, que se des acam dos ou os e quan o
gluminan es, po exemplo, pa a alguns esponden es o p incipal aço de lo é que
gėlė c esce do solo, em gi edos, mas não em galhas (1, i. y. 1%);
as aízes da lo debaixo do solo (1, i. e. 1 p oc.);
e de co da lo (1, i. e. 1 po cen o);
gėlė semp e c esce (1, i. e. 1 p oc.);
gêmea lo esce mais empo do que á o e (1, i. e. 1 po cen o). As espos as ap esen adas az
dú idas se os esponden es ealmen e comp eendem o que é gėlė (ou o p óp io pe gun a),
po que a) não só gėlė c esce do solo e b) não só suas aízes es ão sob a e a, mas ambém de
á o es, a bus os e em ge al a maio ia das plan as, c) não só as lo es são de co e de, mas
ambém á o es, a bus os, e c. (além disso, a e de é só igo e olhas (no malmen e) co ), d) as
lo es em seu pe íodo de exis ência, po an o não exila á a i ma que elas semp e c escem, como se osse inacabado
p ocesas, e) kai ku ie medžiai, pa yzdžiui, obelis, gali žydė i ilgiau negu am ik os ūšies
gėlės.
Alguns en e is ados ep esen an es das ciências p ecisliças (homens) no a am
quan o di e en es os sinais de gėlės, plg. :
gėlė é uma plan a, sem e madei a (1, i. e. 1 pe cen .);
gėlė y a žemesnis už medį augalas, u in is žiedą (1, . y. 1 p oc.);
gėlė em nec a ą (1, i. e. 1 po cen o).
De a o, a) a madei a é a pa e da á o e
28
(ne gėlės) en e b azdo e še dies (DŽ7i), b)
gėlė é in e io a á į plan a e c) nek a ą
29
em não só blosses, mas odas plan as
30
žydin es.
28
Plg. LRTB: mediena „lignoceliuliozės medžiaga, esan i a p medžio a ba k ūmo žie ės i še dies“ (ž .
h p:// e minai. lkk.l /pls/ b/ b. esul ).
29
Plg. LRTB: á o e s ambus pliame is plan a (ge almen e não in e io a 2 m) com sumedėjusio onco e šaknimis,
lają o man es galhos e sup u iniu ūgliu (ž . h p:// e minai. lkk.l /pls/ b esul . b); VLEe: á o e daugiame is
plan a não menos de 3 m de al u a, endo cla oų p incipal sumedėjusį s iebão e aiz. <...> (ž .
h ps://www. le.l /S aipsnismedis-13511).
30
Plg. VLEe: nec a as augalos, pe encen es magnolijūnų depa amen o, liaukų p oduzido e sec e ado líquid. <...>
(ž . h ps://www. le.l /S aipsnis-nek a as-101105); LRTB: néc a saldus liys is, exc e ado de plan as nek a inių
liaukų (ž . h p:// e minai. lkk.l pls/ b/ b. esul ).
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlė samp a a ešojoje a osenoje | 19 Iš a dy us
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
esponden ų požymus pode a ibui cien í icos (a, c) e kogni y iniams (b) požymams.
31
Um esponden e indicou não aço de lo ,
32
mas sua inalidade, plg.: gėlė des inada
ado s a casas, i. i. 1 po cen o (1,).
Apibend inan pode alega -se que ge almen e inqué i o pa icipan es p incipal (daí
ipiškiausias) gėlės sinalis é žiedas, que ge almen e é yškus, g ažus, sepa ando. Com gospel de
lo p o a elmen e associamos e ou os esponden es quan o mais equen emen e indicam
os a ibu os chei o, belez e co . Também esponden es como gêmeos de gêmeas indica am
olas e s iebus, que ge almen e minimi jun amen e com žiedu, plg.: olai e žiedai, s iebas e
33
žiedas. Po an o nes e caso
DLKT e dados do inqué i o coincidem, plg. es i ada DLKT ma e ialá: gėlė ge almen e
econhecí el po ipiškiausią ex e ninho a ibu o ‘žiedą, po ém gėlės išo iniai ( ega
pe cokiam) a ibu os ambém são ‘lapai ou ‘s iebas. Dis ingue mais um a ibu o da lo (uodžiamasis)
‘k apas (la mais eja 1.1.4 subky į).
À segunda pe gun a da enque e Qual a pa e (o ganą) que Você acha, de e e uma plan a pa a a
chama de lo ? esponden es mais equen emen e (68, i. e. 68%) esponde am que žiedą
( a ian es: žiedus, žiedlapius, žiedyną, em žydė i; anedo, que não é pa ecidos em
žalius lapus). Ge okai ečiau bu o nu odomos ki os gėlės dalys (o ganai):
s iebas (6, i. e. 6 p oc.);
aiz (3, i. e. 3 p oc.);
lapeliai (1, . y. 1 p oc.);
pies ela (1,
34
i. i. 1 pe cen o).
E hou e ais esponden esas, que indica am não po uma, mas po duas, po ês ou
mesmo po qua ís aços de gėlės, p z. :
s iebas e žiedas (6, i. e. 6%) ( a ian es: s iebas e žiedai; žiedas e s iebas; s iebas com žiedais;
žiedas, e des kamienas; žiedas / ko as); ou olhas; lo […] isso p imei o dá p a cabeça, mas
žiedai, lapai (5, . y. 5 p oc.) ( a ian ai: lapai i žiedas; žiedas a puošni lapija; žiedas
pode se e só olhas);
31
Cogni y inį požymį que gėlė é in e io negu á o e plan a mini e COLLINS diccionas, plg. gėlė 3. (gėlė como plan a)
‘majas plan ais, ‘ne á o e, nem a bus o, não da žo ė (plačiau ž . Gaidienė, Liu ke ičienė
2018).
32
Inciden almen e, al a ibu o indica ambém alguns idiomas es angei os la ių, anglų, usų dicodinos,
plg. ‘augalas namams puoš i (MLVV, LLVV); ‘a plan a cul i ada pa a (g aços) žiedos (COLLINS), ‘[a plan a]
é usada como deco ação, ‘usada como doana (OXFORD); ‘laikoma po žiedos (СЛОВАРЬ ДАЛЯ) (plačiau s .
Gaidienė, Liu ke ičienė 2018).
33
Junginyje s iebas e žiedas, ma y , u imas omenyje e icalus s iebas.
34
Plg. VLEe: pies elė magnolijūnų (Magnoliophy a) escul u a plan as de žiedo na pa e med íssima
localizado eme iškasis o gan. <...> (ž . h ps://www. le.l /S aipsnispies ele-4460).
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlė concei o da pala a em po osena pública | 20
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
s iebas, olai, žiedai (3, i. e. 3 p oc.) ( a ian es: žiedlapiai, lapeliai e s iebas; s iebas, olai,
35
žiedlapiai);
pies elka, kuokelis ou
36
simplesmen e žiedas (1, i. e. 1 p oc.);
s iebas, lo es, pumpu a, olhas (1, i. e. 1 po cen o). gėlė de e e
Bu o keli pa ieniai a sakymai, išsiski ian ys iš ki ų, ne isai aiškūs, pa yzdžiui,
s iebą, ainda de e ealiza o osín esis (1, i. e. 1 p oc.); gėlė em
aquela, onde žiedadulkes az (1, i. e. 1 p oc.);
gėlė u i s ebūlą (1, . y. 1 p oc.),
gėlė em subdi isões (1, i. e. 1 p oc.).
Salien a-se que a o osín ese é necessá ia não só lo es, mas e à maio maio ia das plan as, ela
37
sus en a a ida na e a. Responden e, espondendo que gėlė u i aquela, onde žiedadulkes az,
u bū inha min y kuokelį ou pies elę. Na, o que inham em men e os esponden es, esponde em
s ebūlą e padalus, di ícil dize .
(i. y. 1 p oc.) um esponden e não sabia desc e e , que pa e ou o ganą de e e uma plan a
pa a que ele osse possí el chama de lo . em žiedá. Quan o a menos en e is adosji
Taigi dauguma apklausos daly ių mano, kad augalą bū ų galima pa adin i gėle, jei jis
espondeu, que a plan a de e e s iebą, olhas, ainda a menos aiz, pa a que ele osse
possí el chama -se lo .
À e cei a pe gun a da pesquisa Se , Sua opinião, gėlė pode não e (aki aizdžiai
isomo) žiedo? esponden es esponde am assim: a) maio ia dos ep esen an es das
ciências p ecisliças espondeu que gėlė pode não e apa en emen e isí el žiedo
( emininas 5 de 5; homens 35 de 45); (b) ep esen an es de ciências humani á ias
ambém esponde am que podem não e (13 de 14); c) opiniões de ep esen an es de
ciências sociais quan o se sepa a am: mulhe es (23 de 29) e homem de campo (1 de 1)
acha que pode não e , e aos homens de cidade pa ece que neg ali não e
(4 de 6).
Assim, a maio ia dos esponden es opinam que gėlė pode não e apa en emen e isí el anedo
(79%). Que não pode não e , espondeu apenas 21 po cen o. de odos os inqui idos. Homens e opiniões emininas
35
Diz-se que al desc ição se aplica não só à lo , mas ambém a á o e, e ao a bus o.
36
Plg. VLEe: kuokelis magnolijainių sky iaus растений žiedo i iliškasis dauginimosi o gana. <...> (ž .
h ps://www. le.l /S aipsniskuokelis-24064).
37
Plg. VLEe: o osín ese <...> p ocesso, quando o ganismos (clo o ilo con idos plan as, e des e pu pu inas
bac é ias) de g ande alo ene gé ica compos os sín ese usa egime da pa e do espec o da ene gia Sola .
<...> (ž . h ps://www. le.l /S aipsnis/ o osin eze-41233). Plg. LRTB: <...> Du an e a o osín ese spindulína a
ene gia da luz Sola con e e-se em ene gia chemine de compos os o gânicos, que odos os o ganismos
u ilizam pa a o in e câmbio de ma e iais e k . unções (plačiau ž . h p:// e minai. lkk.l /pls/ b. b. esul ).
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Da pala a gėlė samp a a publicoje a osenoje | 21
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
quase não di e e, plg.: que gėlė pode não e ê apa en emen e isí el žiedo espondeu 85 po
cen o. mulhe es e 73 po cen o. homens, e que não pode não e ê 15 po cen o. mulhe es e 27 po
cen o. homens. Responden es espos as à p imei a, segunda e e cei a pe gun as do inqué i o
con adizem umas às ou as. Uma po um lado, esponden es (a mais equen e) a i mam que o
p incipal sinal de lo é é žiedas e que plan a a osse possí el chama -se lo é, ele em (daž
u ė i) žiedą, e em e cei a pe gun a A , Sua opinião, gėlė pode não e ? (aki aizdžiai ma omo)
žiedo? esponden es mais eqüen emen e espondem que podem não e . Tokie espos as
mos am que a pe cepção, o que é gėlė, daqueles mesmos esponden esų sąmonėse não es á
nusis o ėjęs. Tal ez semuspensando eles ap esen am aquele aço da lo , que p imei o em à
cabeça, i. e. p o o ipinį, e quando mais adquilina, aqueles aços começam a a ii ua começam a
en a ipologiza , es u u a dados. Qua a ques ão da pesquisa soabeu assim: Se , Sua
opinião, nãojei ingus plan a deco a i a (p.g., con endo puošnius olas) é gėlė?. A es a ques ão
oi espondida assim: a) alguns ep esen an es das ciências p ecisas esponde am que a plan a
o namen al não-zeu ing não exis e gėlė ( emininas 4 de 5, homens (de campo) 11 de 20), e alguns
homens (de cidade) esponde am que a plan a o namen al não-zeu ing é gėlė (15 de 25); b)
ep esen an es das ciências humanas ambém conside am que a plan a deco a i a não
gemin e é gėlė (13 de 14); c) ep esen an es das ciências sociais ambém esponde am, que
nãojain ing plan a deco a i aus é gėlė
( emininas 20 de 29; homens 5 de 7).
Assim, p e alece opinião de que não gemin e uma plan a deco a i a (pg., con endo puošnius
olhas) pode se conside ada lo ( apa esponde é 63%, não 37 % esponden ų). Mulhe es e
homens opiniões são bas an e semelhan es assim esponde am 71 po cen o mulhe es e 56 po
cen o homens. Aindagi as espos as dos esponden es a p imei a e segunda, e cei a e qua a
pe gun as da pesquisa con adizem umas às ou as uma pa e, ge almen e a i ma-se que o
p incipal a ibu o de lo é žieda, ou a pa e, não-judin ing plan a deco a i a ambém é
conside ado lo ele. No en an o, alguns exemplos DLKT con i mam que à lo a lo não é
impo an e (plačiau e . 1.1.5.2 posky į). É impo an e que a lo chamada plan a osse
deco a i us, po exemplo, i esse puošnius olhas. À quin a pe gun a da enque e Se , Sua
opinião, gėlė semp e em e icalų s iebą? esponden es esponde am assim: a) os
ep esen an es das p ecisões cien í icas esponde am quase unânimemen e que gėlė não
semp e em e icalų s iebą ( êmeas 4 de 5; homens 44 de 45); b) opiniões de ep esen an es de
ciências humani á ias se des aca am mulhe es, p o enien es do campo, a i ma am que não
semp e (7 de 8), e p o enien es da cidade que semp e (6 de 6);
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Žodžio gėlė samp a a iešojoje a osenoje | 22
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
c) socialinių mokslų a s o ai be eik ienbalsiai sako, kad gėlė ne isada u i e ikalų
s iebą ( emininas 25 de 29, homens 7 de 7).
Fazendo es a pe gun a espe a a-se quan o de di e en e espos a que o p o o ípico
s iebas de lo é e ical (s iebą, como essencial gėlės o ganą, menciona nemažai
38
esponden ų, plg. espos as a p imei a e segunda pe gun as da pesquisa). No en an o, como
is o, a maio ia (87 po cen o) dos esponden es conside a que gėlė não semp e em
e icalų s iebą. Homens e mulhe es opiniões coincidem. Tão a sua opinião, gėlė não semp e
em e icalų s iebą ( ape espondeu 75 po cen o mulhe es e 98 po cen o homens). Se
compa ássemos dados DLKT, isso no a íamos, que e o ma e ial o necido eks yne não
ap esen a umae eikšmiško espos a. Alguns DLKT exemplos indicam que as lo es mui as
ezes êm e icalų s iebą, ou os que não semp e. Nem ijoklias, nem plan as aquá icas
êm e icais s iebos, mas ainda assim alguns deles são chamados gėlėmis (plačiau ž . 1.2
posky į). Sés a ques ão da pesquisa oi a seguin e: Se , Sua opinião, žydin is ijoklinis
plan a é gėlė?. A es a pe gun a os esponden es esponde am assim: a) p ecislias ciências
ep esen an es de opiniões apalpa am-se quase igualmen e mulhe es (4 de 5) e homens de
campo (11 de 20) acha que lo escendo ijoklinis plan a é gėlė, e homens da cidade de que não
há gėlė (13 de 25); de 14); c) sociais, como e p ecisliços, opiniões de ep esen an es das
b) humani a inių mokslų a s o ės a sakė, kad žydin is ijoklinis augalas y a gėlė (12
ciências sepa a am-se: mulhe es da aldeia ac edi am que lo escendo ijoklinis plan a é
gėlė (9 de 12), mulhe es da cidade assim nemem (10 de 17); os homens da aldeia esponde am
que lo escendo ijoklinis plan a é gėlė (1 de 1), homens da cidade opiniões apisi s ê homodai
é gėlė (3 de 6) e não gėlė
(3 de 6).
Assim, que žydin is ijoklinis plan a é gėlė, meu 59 p oc. de odos apon as ųjų. A maio ia das
apon adas mulhe es (67 pe cen .) e homens (52 pe cen .) conside a que žydin is ijoklinis
y a gėlė. Tačiau iš ezul a ų ma y i, kad manančių, jog žydin is ijoklinis augalas y a gėlė,
plan a pe s a a não é ão g ande. Tende-se a dize , aos esponden es sob e žydinčio ijoklinio
plan a, como gėlės, su ge dú idas.
À sé ima pe gun a da enque e Se , Sua opinião, uma plan a aquá ica lo escendo
é gėlė? esponden es esponde am assim:
38
De a o, gėlė não semp e em e icalų s iebą, plg. gėlė <...> P z., de aco do com o local de cul i o
di idiam-se em chamb inas lo es e campo lo es, de aco do com o empo de lo escimen o em žydinčias
p ima e a, e ão ou ou ono, de aco do com o c escimen o ca ác e em zemaūges, ijoklines,
laipiojančiąsias e ou os. <...> (plačiau ž . VLEe: h pswww. le.l ://S aipsnis/geles/-43169).
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. A lo do concei o da pala a lo escen e em pública
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
a osena | 23 a) os ep esen an es das ciências p ecisliças a i ma am quase unânimemen e
que a plan a aquá ica lo escendo é gėlė ( emininas 5 de 5; homens 38 de 45); b) ep esen an es
de ciências humani á ias ambém conside am que a plan a aquá ica lo escendo é gėlė (10 de
14); c) os ep esen an es das ciências sociais esponde am quase unânimemen e que a plan a
aquá ica lo en e é gėlė ( êmeas 27 de 29; homens 7 de 7).
Assim, que lo escendo plan a aquá ica é gėlė, minha 87 pe cen . de odos os esponden es.
Mulhe es, achando que lo escendo plan a aquá ica é gėlė, o am 81 po cen o, homens 87
po cen o. Nes e caso os esponden es mais p o a elmen e dian e dos olhos sob em a
39
imagem de lílias de água ou lo os.
40
Responden ų ambém oi passeiau a, A , Sua opinião, žydin is cac usas é gėlė?.
A sakymai se dis ibuiu assim: a) exac is ciências ep esen an es des a ques ão
não êm uma opinião comum […] espos a e que žydin is cac us é gėlė ( êmeas 2 de 5;
homens 26 de 45), e que não gėlė
( emininas 3 de 5; homens 19 de 45); (b) a maio ia das ep esen ações de ciências humanas acha
que lo escendo cac us é gėlė (13 de 14); c) sociais, como e p ecisliões, opiniões de
ep esen an es das ciências quan o se sepa a am, especialmen e mulhe es, assim: 12 de 19
acha que é gėlė, e 7 de 19 acha que não é gėlė; a opinião da maio ia dos homens, lo en e cac us
kilusių iš kaimo, i mo e ų, kilusių iš mies o. Mo e ys, kilusios iš kaimo, mano,
kad žydin is kak usas y a gėlė (11 iš 12), o kilusių iš mies o nuomonės pasiski s ė
não é gėlė (5 de 7). Assim, as espos as se dis ibuí am assim: 66 pe cen . esponden es
esponde am que lo escendo cac us são homens (53 pe cen .). Se as espos as
compa ássemos com os dados DLKT, isso no a íamos que eks yne cac us, como gėlė, ambém
gėlė. Mo e ų, manančių, kad žydin is kak usas y a gėlė, bu o kiek daugiau (79 p oc.) negu
é a aliado con adi o iamen e, po ém alguns cac us podem se conside ados gėlėmis (b mais
e 1.1.5.1 e 1.1.5.2 posky ius). À nona pe gun a da enque e Se , Sua opinião, žydin is a bumas
(pusk ūmis) é gėlė? esponden es esponde am assim:
39
Plg. VLEe: andens lelija „<...> Žiedai d ilyčiai, dideli, iškilę i š andens. Šiau inių pla umų
água lelijas žiedai b an i, opinių água lelijas de á ias co es e meloni, mėlyni, gel oni. <...> (ž .
h ps://www. le.l /S aipsnis andens-lelija-99595).
40
Plg. VLEe: lo osas <...> Žiedai s ambūs, pa ieniai. <...> Ambas as espécies de lo oso são cul i adas como
deco a i as, suas aisynas são usadas puokš ėms. <...> (ž . h ps://www. le.l /S aipsnis/lo osas-17658).
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. A pala a êmea concei a em pública a osena | 24 a)
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ep esen an es das p ecisliças ciências (mo e es) não êm uma opinião ge al 3 em de 5 acha
que žydin is a bus o (pusk ūmis) é gėlė; 2 de 5 esponde am que não há gėlė, os
ep esen an es (homens) ambém esponde am que žydin is a bus (pusk ūmis) não há gėlė (37
de 45); b) opiniões de ep esen an es de ciências humani á ias sepa a am mulhe es (da aldeia)
ienbalsiai eigė, kad žydin is k ūmas (pusk ūmis) nė a gėlė (8 iš 8), o mo e ys (iš
da cidade) esponde am e que é gėlė (3 de 6) e que não há gėlė (3 de 6); c) quase odos os
ep esen an es das ciências sociais, na opinião, pusk ūmis lo escendo a bus o (pusk ūmis)
não gėlė ( êmeas 25 de 29; homens 7 de 7).
Do o al 82 po cen o. esponden esas esponde am, que lo indo a bus o (pusk ūmis) não
há gėlė (daí minha 79 po cen o das en e is adas mulhe es e 85 po cen o dos
en e is ados homens). Responden es espos a de que lo escendo a bus o (pusk ūmis)
não é gėlė, quan o con aduja VLEe dada gėlės de iničiai (plačiau ž . 1.1.5 posky į). Além
disso, o ma e ial DLKT indica que alguns a bus os (pusk ūmias) são conside ados gėlėmis, po exemplo, ožė (plačiau see 1.1.5.1 e
1.1.5.2 posky ius).
Dešim a pe gun a do inqué i o oi o mulada assim Se , Sua opinião, abaixo indicadas
plan as são lo es?. Passejemolquemos, quais plan as os esponden es conside am
gêmeas, e quais não.
1) K aujažolė: a) p ecisliços cien is as ep esen an es de opiniões sepa a am:
mulhe es acham que k aujažolė não há gėlė (4 de 5), homens de campo opiniões
sepa a am uns dizem que não há gėlė (11 de 20), ou os dizem que é gėlė (9 de 20), e
os homens de cidade dizem que não há gėlė
(18 de 25); b) ep esen an es de ciências humani á ias ambém acham que
k aujažolė nė a gėlė (11 das mulhe es da aldeia acham que k aujažolė é gėlė de
14);
c) socialinių mokslų a s o ių (mo e ų) iš kaimo i mies o nuomonės išsisky ė –
12), e mulhe es da cidade dizem que não há gėlė (14 de (11 17). Da maio ia das
ciências sociais ep esen an es de ( y ų)
nuomone, k aujažolė y a gėlė (4 iš 7).
Assim maio ia (62 pe cen ) dos esponden es conside a que k aujažolė não é gėlė. Do
o al 63 po cen o. de odos os apon ados mulhe es e 62 po cen o de odos apon ados homens esponde am, que k aujažolė não há gėlė.
2) Puanse ija: a) p ecisliças cien is as ep esen an es mulhe es a i ma am
que puanse ija é gėlė (3 de 5), 26 homens (de 45) acham que é gėlė, e 19 homens (de
45) acham que não há gėlė;
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. A lo do concei o da pala a em pública a osena | 25
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
(b) ep esen an es de ciências humani á ias unanimais esponde am que puanse ija é gėlė (14
de 14); c) os ep esen an es das ciências sociais quase unânimemen e a i ma am que
puanse ija é gėlė
( emininas 24 de 29; homens 5 de 7).
Do o al 72 p oc. esponden esas espondeu, que puanse ija é gėlė. 83 p oc. de odos
mo e ų i 62 p oc. isų apklaus ų y ų mano, kad puanse ija y a gėlė.
apon us os 3) Smid as. Quase odos os esponden es esponde am que smid as não
há gėlė, plg. : a) os ep esen an es das p ecisliças ciências quase odos esponde am
que não há gėlė ( emininas 4 de 5; homens 38 de 45); b) ep esen an es de ciências
humani á ias ambém quase odas esponde am que smid as não é gėlė (12 de 14); c)
os ep esen an es das ciências sociais quase ambém unânimemen e a i ma am que
smid as não é gėlė
( emininas 28 de 29; homens 6 de 7).
Assim, 88% de odos os esponden es conside am que smid as não é gėlė. 92 po cen o. de
odas as apon adas das mulhe es e 85 po cen o de odos os homens a i ma am que smid as
não há gėlė. Chama a a enção que, segundo DLKT, smid as em alguns casos é conside ada
4) Saulėg ąža. Be eik isi esponden ai mano, kad saulėg ąža y a gėlė, plg.:
lo ele (plačiau e 1.1.5.2 posky į). a) ep esen an es das ciências p ecisas esponde am
45);
que é gėlė ( emininas 5 de 5; homens 39 de b) ep esen an es das ciências humani á ias
ambém esponde am que é gėlė (12 de 14); c) os ep esen an es das ciências sociais quase unânimemen e a i ma am que solėg ąža é gėlė
( emininas 27 de 29; homens 7 de 7).
Assim, que solėg ąža é gėlė, meus 80 po cen o. de odos os esponden es, dos
92 p oc. isų apklaus ų mo e ų i 88 p oc. isų apklaus ų y ų.
quais assim acho 5) Aly a. As opiniões dos en e is ados sob e o óleo di e i am
quan o: a) a maio ia dos ep esen a i os das ciências p ecisos acha que o oli a
iksliųjų mokslų a s o ų – y ų – nuomonės išsisky ė. Dauguma y ų iš kaimo
não gėlė (4 de 5), e acha que o oli a não gėlė (14 de 20), e os u banes masculin
opiniones passelio 14 (de 25) o oli a conside a lo ele, 11 (de 25) o oli a não lo esele;
b) opiniões de ep esen an es de ciências humani á ias ambém se sepa a am:
maio ia de mulhe es da aldeia acha que a aly a não é gėlė (7 de 8), e opiniões u banes
pa ilhou po meia 3 (de 6) acham que a aly a é gėlė, 3 (de 6) acham que a aly a não é
gėlė; c) opiniões de ep esen an es das ciências sociais ambém se sepa a am,
plg.: 16 mulhe es (de 29) esponde am sim, 13 (de 29) não; 5 homens (de 7) sim, 2 (de 7) não.
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlė samp a a de pala a iešojoje a osenoje | 32
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
LRTB: Lie u os Respublikos e minų bankas. P ieiga na in e ne : h p:// e minai. lkk.l .
MACMILLAN: Macmillan Dic iona y. Accesso na in e ne : h p://www.macmillandic iona y.com/.
MERRIAM-WEBSTER: Me iam-Webs e Dic iona y and Thesau us. acessí el na
in e ne : h ps://www.me iam-webs e .com/.
MLVV: Mūsdienu la iešu alodas ā dnīca. Red. I. Zuicena, A. Roze. acessí el na
in e ne : h p://www. ezau s.l /ml /.
OXFORD: Ox o d Dic iona ies. Accesso na in e ne : h ps:en.ox o ddic iona ies.com/.
WIKIPEDIJA. Lais oji enciclopédia. P ieiga na in e ne :
h psl .wikipedia.o g/wiki://Pag indinis_puslapis. VLEe: Visuo i nė lie u ių
enciklopedija: ele ônico a ian e. Vilnius: Sóclo e cen o de publicação de
enciclopédias, 2018. P iega na in e ne : h ps://www. le.l . MAKS: Dicioná io usso da
língua. Pod o dem. A. P. E genijeвой. Accesso na in e ne :
h p://slo a i. u/sea ch.aspx?s=0&p=3068. СЕМ: Ruсский семантический словарь. O .
ed. N. Yu. Шведова. Accesso na in e ne : h p://slo a i. u/sea ch.aspx?s=0&p=3068.
СЛОВАРЬ ДАЛЯ: Толковый словарь живаго великорусского языка. Vladimi Dalia. acesso
na in e ne : h p://slo a dalja.ne /sea ch.php. ТСОШ: Tolkoвый словарь русского
языка С. И. Ожегова и Н. Ю. Шведовой. Accesso na in e ne :
h p://slo a i. u/sea ch.aspx?s=0&p=3068. Recu sos de ex os da In e ne na egados
pai e sea ch sis ema Google. acesso na in e ne : h ps://www.google.l .
LITERATŪRA
Gaidienė A., Liu ke ičienė D. 2017. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Bend inės lie u ių
kalbos žodyne: augalai i gy ūnai. – Bend inė kalba 90, 1–47. P ieiga in e ne e:
h p://www.bend inekalba.l /?90.
Gaidienė A., Liu ke ičienė D. 2018. Gėlės samp a a aiškinamuosiuose žodynuose. –
Bend inė kalba 91, 1–19. P ieiga in e ne e: h p://www.bend inekalba.l /?91.
Gee ae s D. 2006: Wo ds and o he wonde s. – Cogni i e Linguis ic esea ch 33, Mou on
de G uy e , Be lin – New Yo k.
Guda ičius A. 2009: E noling is ika: au a kalboje, Šiauliai: Šiaulių uni e si e o leidykla.
Jakai ienė E. 2005: Leksikog a ija, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Žodžio gėlė samp a a iešojoje a osenoje | 33
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Lako G. 1987: Лакофф Дж. Женщины, огонь и опасные вещи: что категории языка
говорят нам о мышлении. Пер. с англ. И. Б. Шатуновского, Москва: Языки
славянской культуры, 2004.
Mikulskas R. 2009: Kogni y inė ling is ika i leksikog a ijos p oblemos. – Kalba i žmonės.
Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, 39–80.
P agglejaz G oup 2007: A Me hod o Iden i ying Me apho ically Used Wo ds in
Discou se. – Me apho and Symbol 22(1), 1–39, Philadelphia. P ieiga in e ne e:
h p://lingwis yka.pbwo ks.com/w/ ile/ e ch/51533082/P agglejazp oc.20g oupp oc.2
0-p oc.20MIP.pd (Žiū ė a 2018 11 07).
Ru ko ska K., Sme ona M., Sme onienė I. 2017. Ve ybės lie u io pasaulė aizdyje,
Vilnius: Akademinė leidyba.
Unge e F., Schmid H.-J. 2006: An in oduc ion o cogni i e linguis ics, London: Longman.
[2nd edi ion].
Į eik a 2018 11 29
Adop ado 2018 12 30
THE CONCEPT OF THE WORD FLOWER IN PUBLIC USAGE (O CONCEPT DA WORD FLOWER IN PUBLIC USAGE) (O concei o da pala a lo em uso público)
Summ a y
The obj e c o s udy o his a icle is he usage o he wo d lowe (Li h. gėlė) in he
Co pus o he Mode n Li huanian Language (CMLL) and da a om s uden su eys. O g o a l do
a igo é analisa he seman ics o he wo d lowe in he mode n w i en language and he
mode n concep ion o lowe based on s uden su eys, and o p esen sugges ions o
dis inguish and o mula e he meanings o he de ini ion o his wo d in he Dic iona y o he
S anda d Li huanian Language (DSLL).
Analysis o he CMLL and su ey da a has showed ha he wo d lowe does no ha e an
es ablished concep ion in he Li huanian language. Some diame ically con lic ing a i udes ha e
become appa en . Some da a sugges ha a lowe is no a ‘deco a i e plan , ‘deco a i e plan ,
‘swa d’, ‘ ine’, ‘cac us’, o ‘sh ub’. O he da a poin ha a lowe is a ‘he baceous plan ’,
‘ ine, ‘cac us, ‘wa e plan , ‘subsh ub, ‘sh ub. No a elmen e, ais dados con adi ó ios o am
de i ados de he same sou ces o e en om he eplies o he same esponden s.
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlė samp a a iešojoje a osenoje | 34 The s udy aimed
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
o iden i y he mos ypical a ibu es o a lowe . The su eys ha e showed ha a lowe is
mos o en ecognised by i s ypical ex e io a ibu e, he ‘blossom; i is a blossoming plan .
O es udo ambém p ocu ou descob i whe he a lowe is me ely a blossoming plan , o a deco a i e
plan ha does no necessa ily has a (clea ly isible) blossom bu a he s ands ou , blossom, o he s,
say, in i s lo ely lea es. Some examples and answe s imply ha a lowe mus ha e (a unique)
ha no blossom is s ic ly necessa y: all ha ma e s is ha he plan e e ed o as a ‘ lowe
ough o be deco a i e, o ins ance, ha e ex a agan lea es, which makes ‘lea es a ypical
a ibu e o a lowe as well. Such mu ually con adic ing opinions indica e ha he pe cep ion o
wha a lowe is has no ye been es ablished in he human consciousness.
O he ypical a ibu es o a lowe a e a ‘s em and ‘smell. The examples picked ou in he CMLL
show ha he pu pose o lowe s is impo an , oo: lowe s can be gi en as a p esen , hey can be
used as a home deco a ion o an exp ession o espec . Ha endo analisado he CMLL ma e ial and
su ey da a, bem como wi h e e ence o he p esump ions b ough o wa d in he au ho s p e ious
a icle abou he concep ion o lowe in dic iona ies, we can s a e ha he wo d lowe has h ee
meanings in he Li huanian language: a ‘plan , a ‘pa o a plan , and a ‘blossom. As seguin es
de inições o he meanings o he wo d we e p oposed o he DSLL: (1) a small wild, ga den, o po ed
plan ha blossoms o has ex a agan lea es and is o en dis inguished by a pleasan smell; (2) he
s em and blossom o his plan in ended as a gi , an exp ession o espec , a home deco a ion, and so
on; (3) he blossom o he plan . Fu he mo e, a hi d shade o he meaning o lowe , ha o a plan
ha ing a blossom o a pa icula colou , was iden i ied as well. KEYWORDS: co pus, su ey, meaning,
shade o meaning, de ini ion, lowe .
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]
[email p o ec ed]