Włodzimie z moch. adość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w wó czości Pio a Szmid a
179
WŁODZIMIERZ MOCH
Akademia im. Jakuba z Pa adyżu, Go zów Wielkopolski, Polska
doi.o g/10.35321/bkalba.2022.95.04
Adość z bilinGWizmu,
czyli zAPożyczeniA AnGielSkie
W Wó czości Pio A Szmid A
SŁOWa kluCZE:
anglicyzmy w polszczyźnie, bilingwalność, język polskiej mło-
dzieży, język eks ów apowych, kul u a hip hopu.
AbS Ac
A ykuł p zeds awia lawinowe p zenikanie angielszczyzny do polszczyzny w os a -
nich la ach na p zykładzie wó czości polskiego ape a Pio a Szmid a (pseudonim
en yp mes) jako e ek dominującej oli popkul u y. Powieść mesa Dwa psy
p zeżyły i niek ó e jego u wo y apowe oją się od zapożyczeń angielskich. Są one
wpla ane do na acji u zymanej w s ylis yce polszczyzny po ocznej w óżny spo-
sób: jako neologizmy (p ank ‘psikus, ick’), neoseman yzmy ( ejmy ‘sławni ludzie’),
zamienniki polskich wy azów i wy ażeń (bez pomysłu na u u ę ‘p zyszłość’, uzu-
pełnienia az po polsku ( a jego no p oblem men ali y ‘bezp oblemowa men alność’
nie pozwoliłaby mi…). Wa o podk eślić, że mamy w jego eks ach do czynienia
z nowymi zjawiskami w zak esie składni. dokładnego zbadania wymaga moda na
ozpoczynanie zdań po polsku i kończenia ich po angielsku lub na odw ó . dzię-
ki ym wszys kim zabiegom językowym mes odnawia polszczyznę i jako osoby
bilingwalna znajduje adość z p zełączania kodu (code-swi ching).
AbS Ac
he a icle p esen s he a alanche pene a ion o english in o Polish in ecen
yea s on he example o he wo k o Polish appe Pio Szmid (pseudonym en
yp mes) as a esul o he dominan ole o pop cul u e. mes’s no el Dwa psy
p zeżyły (Two Dogs Su i ed) and some o his ap songs a e ull o english loan-
wo ds. hey a e wo en in o he na a i e main ained in he colloquial Polish s yle
in a ious ways: as neologisms (p ank ‘ ick’), neo-seman isms ( ejmy ‘ amous
people’), subs i u es o Polish wo ds and exp essions (bez pomysłu na u u ę ‘no
idea o he u u e’), complemen ing ph ases in Polish ( a jego no p oblem men al-
i y nie pozwoliłaby mi… ‘his no p oblem men ali y wouldn’ le me ...’), ph aseo-
logical elemen s o ph ases (Back in he days ‘kiedyś, dawno emu’ pods awową
180
bend inĖ kAlbA | 95
walu ą był szacunek ‘back in he days, he basic cu ency was espec ’). on he
con a y, hanks o all hese language ea men s, mes enews he Polish language
and, as a bilingual pe son, inds joy in code-swi ching.
celem ego a ykułu jes analiza wpływu zapożyczeń angielskich na
leksykę zawa ą w popkul u owych dokonaniach jednego z ważniej-
szych wó ców młodego pokolenia – Pio a Szmid a, znanego w świecie
apu pod pseudonimem en yp mes. chodzi za ówno o napływ nowego
słownic wa, jak i o unkcje, jakie ono pełni w k eowanym p zez au o a
językowo-kul u owym ob azie świa a1. do yczy o nie ylko jego eks ów
apowych, ale akże powieści Dwa psy p zeżyły (2020).
ozpocznę od oczywis ego s wie dzenia: język angielski jes współcze-
sną lingua anca, czyli językiem sze oko s osowanym w świecie, częs o
jako d ugi2. W codziennym życiu i komunikacji międzykul u owej s ał się
niezbędny – posługuje się nim jedna czwa a ludzkości, jedna na pięć
książek na świecie jes napisana po angielsku, publikuje się w nim ponad
80 p ocen p ac naukowych. W świecie globalnym umożliwia komuniko-
wanie się z całym świa em. dominuje w świecie kul u y, za ówno ej
wysokiej jak i popula nej, połowa s on głównych najczęściej odwiedzanych
s on i po ali in e ne owych jes po angielsku (do en 2019: 385). Języ-
kiem ogólnoświa owym s ał się po ii wojnie świa owej, a jego hegemonia
ozpoczęła się w az z końcem zimnej wojny, gdy do ychczasowe znaczenie
u acił język osyjski. Globalna popkul u a, opa a na anglo-ame ykańskich
wzo cach, odciska co az większe pię no na kul u ach na odowych, akże
w wymia ze czys o językowym.
os a nie dwa pokolenia, y – milenialsi (u odzeni w la ach 1981-94)
i z / ze ki (u odzeni po 1995 lub nawe po 2000 oku) używają ego ję-
zyka dość in ensywnie (Wojna 2022). Podział na gene acje jes umowny,
nie odzwie ciedla bezpoś ednio zas ępowalności pokoleń (czyli co ok. 20-25
la ), ale do yczy osób u odzonych w podobnym czasie i uksz ał owanych
p zez podobne wyda zenia, p zeżycia o az doświadczenia3. Anglicyzmy
s ały się ważną częścią języka nie ylko polskiej młodzieży za ówno w ży-
ciu codziennym, jak i w up awianej p zez nią wó czości popkul u owej.
1 do analizy eks ów s osuję założenia me odologiczne językowego i kul u owego ob azu
świa a, zgodnie z ym, jak się nimi posłużył W. moch w p acy Hip hop – kul u a mias a.
Leksyka subkul u y hiphopowej w Polsce (2008: 37-45).
2 o s a usie lingua anca zob. e. mańczak-Wohl eld (2012).
3 zob. J. m. wenge (2019).
Włodzimie z moch. adość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w wó czości Pio a Szmid a
181
mileniAlS en yP meS i JeGo nASycone
AnGielSzczyzną ekS y
co az więcej eks ów li e ackich i pa ali e ackich (na p zykład apowych)
jes nasycanych angielszczyzną, o czym świadczy wó czość akich młodych
au o ów, jak ape i powieściopisa z Pio Szmid czy inny ape – Wojciech
laskowski.
en pie wszy, znany jako en yp mes – au o i wykonawca u wo ów
apowych, p oducen muzyczny i wydawca, u odził się 24 g udnia 1982 .
w Wa szawie. nag ał i wydał zynaście albumów pły owych, był dwuk o -
nie nominowany do nag ody F yde yka. W powieści Dwa psy p zeżyły,
podobnie jak w u wo ach apowych, używa zapożyczeń z języka angielskie-
go z dużym nasileniem. eks y mesa oddają, do pewnego s opnia, ob az
świa a pokolenia milenialsów, a zwłaszcza jego s yl życia, codzienny język,
wykazując k ea ywność osiąganą p zez swobodne mieszanie óżnych wa s w
słownic wa i s ylów wypowiedzi. zes aw anglicyzmów, jakie da się z nich
wyod ębnić, można p zypisać do kilku g up nazw i k ęgów ema ycznych:
Nazwy osób
osobowy cha ak e świa a opisywanego p zez podmio wynika z ak u, że
ciągle ob aca się on, ze względu na pełnione unkcje zawodowe i wzmożo-
ną mobilność młodego człowieka, w świecie in e akcji międzyludzkich.
Sp awia o, że w wo zonych p zez niego na acjach pojawia się wiele an-
glojęzycznych, jeśli chodzi o pochodzenie, nazw osób. Większość z nich o
zapożyczenia – cy a y, nieco mniej jes o m częściowo lub całkowicie za-
adap owanych do sys emu języka polskiego. e pie wsze odnoszą się w pie w-
szym zędzie do osób o ok eślonym s a usie zawodowym, pełnionej p o esji
lub ep ezen ujących aki lub inny k ąg zain e esowań, na p zykład bloge
‘au o blogów – dzienników, pamię ników in e ne owych’, su e ‘osoba
żeglująca po in e necie’, hips e ‘osoba niezależna wobec głównego nu u
popkul u y zachowująca i oniczny s osunek do niego o az akcen ująca swo-
ją o yginalność’, ba be ‘ yzje męski’, bu che ‘ zeźnik’, kille ‘zabójca’. inne
zapożyczenia właściwe odnoszą się do akich cech osób jak wiek – kid
‘dzieciak’, do ich pozy ywnie lub nega ywnie wa ościowanej pos awy ży-
ciowej lub cech osobowości: a he igu e ‘au o y e ’, ejmy ‘sławni ludzie’,
esco gi l ‘dziewczyna do owa zys wa’, lo e ‘miłośnik’, bi ch ‘ob aźliwie
o kobiecie: suka’, hus le ‘oszus , kancia z’, mo on ‘du eń, k e yn’, zombie
182
bend inĖ kAlbA | 95
‘człowiek o umaniony używkami, głównie na ko ykami’. dwa cy a y do yczą
ok eślenia s opnia pok ewieńs wa: Ma’ ‘ma ka, mama’ (podk eślające bliskość
sk ócenie na wzó angielski – z apos o em) i s ep a he ‘ojczym’.
Fo my częściowo lub całkowicie zaadap owane w polszczyźnie, wymie-
nione w podobnym po ządku jak powyżej wymienione o skej e (<ska e )
‘osoba jeżdżąca na desko olce’, ollowe ‘k oś, k o obse wuje innych w in-
e necie i podąża za nimi’, in luence / in luence ka ‘osoba mająca duże
wpływy na społeczność in e ne ową i wałe elacje z odbio cami swoich
blogów, logów, kanałów na po alach w sieci’, sexwo ke ka (<sex wo ke )
‘kobie a up awiająca seks za pieniądze lub za udniona w p zemyśle e o-
ycznym’, igh e ka (< igh e ) ‘bojowniczka’, hej e (<ha e ) ‘osoba publiku-
jąca w in e necie pełne ag esji i nienawiści, najczęściej ałszywe, komuni-
ka y’. oczywis y, jeśli chodzi o budowę mo ologiczną większości jednos ek
w ej g upie, jes ak , że mechanizm ich spolszczenia polega na dodaniu
do ich pos aci pods awowej su iksu -ka, dzięki czemu zyskują one polską
żeńską pos ać odzajową, k ó ej najczęściej nie mają w języku odzimym.
niek ó e osoby są nazywane po polsku lub angielsku, z użyciem doda -
kowych angielskich ok eśleń, k ó e p ecyzują znaczenie: ( a damulka jes )
came a shy ‘cecha lub zachowanie osoby unikającej zdjęć (nie lubiącej być
o og a owaną)’, you ube o owy ‘pozos ająca poza głównym obsza em za-
in e esowania uży kowników osoba zajmująca się wo zeniem i umieszcza-
niem p odukcji audiowizualnych w se wisie in e ne owym you ube’. do
ej g upy nazw można akże zaliczyć hyb ydalne kons ukcje męski man
‘męski mężczyzna’ ( odzaj au ologii), kobie a z laj s ajlu ‘kobie a luksusowa,
z klasą’. S osunkowo duża liczba nazw wo zących językowe wize unki osób
w świecie k eowanym p zez mesa w ym k ęgu po wie dza an opocen-
yczny cha ak e jego eks ów; podobnie jes w p zypadku innych ape ów.
nazywając pewne cechy czy zjawiska, na a o ównocześnie je ocenia.
oceny e noszą częs o cha ak e nega ywny lub i oniczny, a nadawany im
ładunek eksp esywny, cha ak e ys yczny dla mowy po ocznej, ma moc
hipe bolizacji osób lub p zynajmniej wo zenia wobec nich dys ansu – po-
ga dliwego, i onicznego, ża obliwego.
Nazwy związane z muzyką, oz ywką
mamy u za ówno specjalis yczne słownic wo muzyczne, akie jak bi ‘pod-
kład ins umen alny do u wo u apowego’, walkman ‘p zenośny od wa zacz
pły cd’, sound ack ‘muzyka s anowiąca ścieżkę dźwiękową ilmu’, pank
Włodzimie z moch. adość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w wó czości Pio a Szmid a
183
(<punk) ‘ga unek muzyki ockowej’, dubs ep ‘ga unek muzyki elek onicz-
nej’, klip ‘piosenka z ilus acją ilmową, eledysk’, boombox ‘p zenośny gło-
śnik o dużej mocy’, moonwalk ‘ igu a aneczna spopula yzowana p zez mi-
chaela Jacksona’, hi ‘p zebój’, ejde (< ade ) ‘ egula o , po encjome unk-
cji ade)’, play ‘od wa zać, od wo zenie’, le el ha d ‘poziom udny’, kick
and push ‘kopnij i pchaj’ chill, chillować ‘ochłonąć po wycze pującej zabawie,
odpoczywać’, dancing ‘ ańce, ańczenie’, ap g a ’wykonywanie muzyki ap’,
anbase ‘g ono anów’, li e ‘wys ęp na żywo, konce ’, haj ‘ u: sukces es a-
dowy’, sampel ‘cy owo zapisana p óbka dźwiękowa, wyko zys ywana w óż-
nych u wo ach’, in age audio ‘s a szy sp zę audio’, album ‘pły a długog a-
jąca’, sound ‘dźwięk’ , zsamplowany ‘zawie ający sample’, olume ‘na ężenie
dźwięku, siła głosu’, eco d! ‘nag ywaj’, Dj ‘didżej’.
Nazwy związane z mo o yzacją,
p zemieszczaniem się, spo em i ek eacją
Jes ich niewiele, ale świadczą o dużej oli, luksusowego zwykle, samocho-
du w życiu boha e a powieści Dwa psy p zeżyły: d i e ‘kie owca’, black benz
b igh lea he ‘cza ny me cedes benz z siedzeniami z błyszczącej skó y’,
pa king spo ‘k ó ka eklama adiowa lub elewizyjna’, passenge sea , de-
s ynacja ba celona (des ina ion ‘cel, kie unek pod óży’); schowek in ini i
(in ini y ‘nieskończoność, u ża obliwie o schowku w samochodzie, p ze-
znaczonym dla pasaże a’), ip ‘wypad, k ó ka pod óż’.
Nazwy z dziedziny kul u y i s ylu życia
Pojawiają się nazwy albumów pły owych o znaczących y ułach: How Does
I Feel ‘jak o jes ’ oo Sho a; Bea s, Rhymes and Li e ‘bi y, ymy i życie’
g upy A ibe called Ques , Shook Ones ‘ws ząśnięci’ due u mobb deep,
y uły ilmów, p zykładowo Pulp Fic ion, To ino, nazwa modnego in e ne-
owego se wisu muzycznego Spo i y, nazwiska i pseudonimy ape ów, ak-
o ów i celeb y ów, na p zykład Snoop Dog, John Malko ich, Ben A leck,
John Wayne, Paul Newman, Clin Eas wood, Kim Ka dashian, B uce Lee.
dla boha e ów powieści mesa na ychmias owa dos ępność nie ylko mło-
dzieżowej kul u y – w jej globalnym zasobie i nieog aniczonym wymia ze
czasowym – jes , dzięki mediom, czymś oczywis ym, o czym mówi ża o-
bliwie: Kiedy doj zał i a ił do Wa szawy, miał już do dyspozycji całą kul u-

184
bend inĖ kAlbA | 95
ę, popkul u ę i subkul u ę. Podobnie jak boha e owie książek Anny cieplak
na a o Dwóch psów wyznaje ilozo ię i pos awę slow mo ion; jes o jedna
z cech współczesnej popkul u y – smakowanie, a nie na ychmias owa kon-
sumpcja, o zap zeczenie zachowań ypu as , akich jak żywienie w as
oodach, czyli ba ach szybkiej obsługi. W slow mo ion wjeżdżałem – a a-
za do yczy ak ywności e o ycznej boha e a. Wś ód nazw związanych z kul-
u ą uczuć i seksem mamy ok eślenia: ella io ‘s osunek o alny’, lo e ‘miłość’,
seks, Bj (sk ócenie od ang. blow job) ‘jedna z echnik seksualnych’. z oz-
mysłem opóźnia właściwą odpowiedź na py anie p zyjaciela: Reagowałem
slow mo ion, kiedy p owadzą small alk, czyli ozmowę na mało is o ne e-
ma y. boha e owie czasami odnoszą się do pojęcia oldschool ‘w s a ym s y-
lu, s a oć’, odnoszącego się za ówno do muzyki, mody czy s ylu życia. do
pola ema ycznego ubio y, moda, modny wygląd należą o my: czapki naj-
ka ‘czapki i my nike’, ipsy ‘sz uczne paznokcie’; ibal ‘abs akcyjny wzó ,
k ó ego nazwa pochodzi od słowa „plemienny”, „szczepowy”, najczęściej
wybie any wzó a uażu s ylizowany na e niczny’. do ej g upy należą ak-
że napisy na koszulkach: Bi ch ‘suka’, Sup eme ‘nazwa ma ki odzieżowej’
o az cy a Imagine all he people z piosenki Imagine Jona lennona. Pada
ok zyk „G oss!” ‘ob zydliwy’ jako cy a z wypowiedzi celeb y ki kim ka -
dashian. Pojęcie s yl życia abso buje akże nazwy związanie z na ko ykami
i napojami: blan , join ‘sk ę y z ma ihuaną’, d in, d ink ‘napój alkoholowy’,
bad ipy ‘ a alne sku ki upojenia na ko ykowego’, deal ‘ u: na ko yki od
dile a’, cus ome ‘klien , odbio ca’; b ałn ‘ odzaj he oiny’, biel, c ack ‘koka-
ina do palenia, częs o z doda kiem he oiny’, se en up, Schweppes ‘ma ki
napojów gazowanych’.
Nazwy związane z komunikowaniem się – in e ne em,
kompu e ami, sma onami i g ami kompu e owymi
świa in e ne u i kompu e ów posługuje się własnym językiem, czyli spe-
cjalis yczną angielszczyzną, k ó a w polskiej we sji częs o ulega częściowemu
lub całkowi emu spolszczeniu, choć większość nazw zachowuje o yginalną
g a ię i wymowę. niek ó e o my, s ając się pos acią in e ne owego slangu,
uzyskują o mę sk óconą, co jes w ego odzaju komunikacji częs ym zja-
wiskiem: sc ollowanie ‘p zewijanie ek anu’, so wa e ‘op og amowanie kom-
pu e a’, escape (esc w sk óconej pos aci) ‘wyjście z p og amu, g y’, modem
‘u ządzenie do p ze wa zania cy owych danych na pos ać analogową’, day
Włodzimie z moch. adość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w wó czości Pio a Szmid a
185
muka, Muka wins! Jak Liu Kang w MK3 ‘komendy w Mo al Komba – w g ze
i związanej z nią młodzieżowej zabawie, liu kang o jej boha e ’, sc eensho
‘z zu ek anowy’, ouch ‘do ykowy’, nokia na ka ę ‘ ele on nokia na ka ę’,
sma ‘sk ócenie od sma on’, hasz ag ‘słowo lub wy ażenie pop zedzone
symbolem # (hash), s anowiące o mę znacznika ( ag), uła wiającego do a -
cie do ok eślonych ema ycznie eści’, nu elec onics ‘bez elek oniki’, i c,
Mesendże y ‘komunika o y in e ne owe’, DMy ‘komunika y bez znaczenia,
sk ó owiec DM częs o wyko zys ywany w komunikacji online, pochodzi od
angielskiego zw o u i doesn’ ma e ‘ o bez znaczenia’, na Ins a ‘na ins a-
g amie’, Wha sAppy ‘komunika o y Wha sApp’, aj on ‘sma on iphone’, gi
‘ o ma pliku g a icznego’, blogos e a ‘blogi wo zące sieć społeczną’, newsy
‘nowe wiadomości’, ake news ‘ ałszywe wiadomości’, ejkowe ‘ ałszywe’, deep
ake ‘ echnika mon ażu, ob óbki ob azu i dźwięku pozwalająca uzyskać ał-
szywe komunika y wygłaszane p zez p awdziwe osoby’, swinge ska aplikacja
‘p og am komunikujący ze sobą osoby up awiające seks g upowy lub wy-
mieniające się pa ne ami z óżnych pa ’, poklikać ‘naciskać klawisze myszy
lub kompu e a, akże po ozmawiać na czacie’, nie ma lajków ‘polubień’ pod
dissem ‘napaścią słowną’, ecykle ‘osoba zajmująca się ecyklingiem, u: k oś
działający od wó czo’, c ow unding ‘ inansowanie społecznościowe czyjegoś
p ojek u dzięki da kom in e nau ów’.
Słownic wo ogólne, unkcjonujące poza
wskazanymi polami ema ycznymi:
– nazwy ogólne:
cy a y: coun y ‘k aj’, one… wo… h ee…, se en, eigh , nine ‘jeden, dwa, zy…
siedem, osiem, dziewięć’, omahawk ‘ odzaj pocisku bojowego’, supe , e -
sus ‘kon a’, p ospe i y ‘dob a koniunk u a’; uck ha ‘piep zyć o’, wanna
be ‘chcę być’, qui e ‘całkiem’, p o-li e ‘za życiem’, deal ‘układ, umowa, in-
e es’, look ‘widok, pa zeć’, long ‘ u: długi lis ’, hink ank ‘niezależna g u-
pa do adcza zajmująca się badaniami do yczącymi sp aw publicznych’, bee
‘bi wa na ymy’, gi ‘p ezen ’;
spolszczone: skipować (< o skip) ‘podskakiwać’, bukować (s olik ) (< o
book) ‘zamawiać, eze wować’; gi cik ’p ezencik’, p ank ‘psikus, igiel, dow-
cip’, ejm ‘sława, ozgłos’, gende ‘płeć, ożsamość kul u owa płci’, hej
(<ha e) ‘nienawiść, zawiść’, sel kon idencja (< sel con idence) ‘pewność sie-
bie’, okej (<okay) ‘w po ządku’;
186
bend inĖ kAlbA | 95
– ok eślenia p zymio nikowe i p zysłówkowe:
skonek owane ‘połączone’, awesome1 ‘ an as yczny’, awesome2 ‘ u: budzący
g ozę’; s age’owa (ka ie a) ‘ka ie a sceniczna’, andomowy ‘wspaniały’, old-
skulowy ‘w s a ym s ylu, s a oświecki’, niuskulowy ‘w nowym s ylu, nowo-
czesny’, cool ‘na czasie, modny’, (poza) suicydalno-męczeńska (<suicide ‘sa-
mobójs wo’), o e size’owa (bluzo-ku ka) ‘ponadwymia owa, powiększona’.
ulubiona s a egia językowa Mesa – maka onizowanie,
czyli wpla anie anglicyzmów do polszczyzny
dokonuje się ono w óżny sposób – najczęściej p zez włączenie do az po
polsku pojedynczych wy azów zapożyczonych lub nawe całych, choć k ó -
kich, zdań po angielsku. Są one implemen owane albo jako zapożyczenia
właściwe albo częściowo spolszczone – głównie p zez dodanie polskich
końcówek leksyjnych. zas ępują polskie odpowiedniki:
Obaj spłukani bez pomysłu na u u ę ‘p zyszłość’;
My way ‘mój sposób’, by wg yźć się w woje udko nagle;
Ob ó obisz wspak, mam zajawę u bo ‘o zwielok o nionej mocy’;
Wszys ko k ęci się wokół ood ‘jedzenia’, wine ‘wina’, ins ag amu ‘komunika o a
in e ne owego’;
Len ylky ż yj, can’ h ill him, bi ch ‘nie mogę go podniecić, suko’, mo da;
Widzę jak kumpel up awia życiowy moonwalk ‘jw.’;
Może szkoła, może p aca, może escape ‘ucieczka’, może dom?;
kid ‘jw.’ zyskuje świadomość;
Pomysłów s o, jeden deadline ‘os a eczny e min’;
ziom lubi ese y ‘wyze owanie, obienie czegoś od począ ku’;
Nie musi wie zyć, ma z ozumieć, God Bless! ‘boże błogosław’;
Wiele spo ów czyni ziemian i , i ness ‘u zymuje w dob ej kondycji izycznej’;
Pozos ają oboję ni dla ibe’u ‘wib acji, nas oju’ p zes zeni;
Widzisz, ak o obię one- ime ‘jeden az’;
I’m so y my book ‘p zep aszam moja książko, pamię niku’, ju o do ciebie zaj zę;
jak w nine y-six ‘jak w dziewięćdziesią ym szós ym’;
podziwiam wa szawski landscape ‘pejzaż’;
dojechany b ałnem ‘upojony he oiną’ i bielą;
mój największy li e ‘wys ęp na żywo’;
bez względu na zmieniające się ole gende ‘płci’;
[leci] ciu kiem, ciu kiem właśnie, niczym s eaming ‘nadawanie p zez in e ne na żywo’;
dziewczyna zb i owała (<b ie ing) ‘s eściła, p zekazała najis o niejsze in o macje na
dany ema ’;
Jakiś ksiądz, jakiś eache ‘nauczyciel’;
Włodzimie z moch. adość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w wó czości Pio a Szmid a
187
Dziś am jes qui e ‘całkiem’ niebezpiecznie (ćpalnia), a ja jes em hi s y ‘sp agniony’,
chcę pić;
Tylko właśnie a jego no p oblem men ali y ‘bezp oblemowa men alność’ nie pozwo-
liłaby mi…;
Co? że po zebny ci help ‘pomoc’, by p zes ać pić?;
Te az p zed konce em smec a, yyy, ge on he loo ‘wejdź na podłogę’;
Chce obić coś ak, by żyć jak ejmy ‘jw.’;
wszys kim podk ęcono olume ‘siłę głosu’, bo pijak mówi głośno;
- No i była ala hej u ‘jw.’ ob iously ‘oczywiście’ , ale dość szybko zmieniała się w alę
miłości;
(…) kłams wo o winie, oszcze s wo, ake news ‘ ałszywe nowiny’– o ozłożyło mnie
komple nie;
[ yska] aczej ak na boki all o e he place ‘wszędzie wokoło’;
s ep a he ‘ojczym’ nigdy nie zwiał z naszej kamienicy choćby na ydzień;
Ja nawinę, że mnie kusi lo e ‘miłość’;
Nah, ale poznaj en ba commandmen s ‘zbió nakazów i zakazów’;
A gdzie ku wa p og es ‘pos ęp’ jes ?!;
Wszyscy obią, o co ona chce, jak “says simon” ‘ odzaj g y dla dzieci’;
uży kownicy social mediów ‘mediów społecznościowych’;
Z obimy sobie ide ‘p zejażdżkę’ / Na ide zabio ę cię; w amach świadczeń in luen-
ce ka – ollowe ‘jw.’;
w ócą do down own ‘cen um mias a’ polować na miejsca pa kingowe pod domami;
wa s wa sa kazmu zgli chuje (<gli ch) ‘s wo zy g ymas’ jej się na buzi;
inwes ycja w jego e y sma s a up? Ba dzo sp y ny s a up ‘ oz uch, młoda in-
nowacyjna i ma poszukująca nowych modeli sukcesu ynkowego’;
Enjoying eedom ‘cieszyć się wolnością’, pie dolić ygo ;
Las name ‘nazwisko’ b zmiało P o iden ?;
awo y ych złych bi ches ‘suk’;
zos awiam o w ea iew mi o ‘w lus e ku ws ecznym’;
You only ge hal a ba ‘dos aniesz ylko pół ba ona’, acz nie zygać;
Robią emizę z mojej ulicy, jak jadę na acepalmie (zwalniam) ‘ges , k ó y polega na
p zyłożeniu dłoni do wa zy jako p zejaw us acji, zażenowania, ozcza owa-
nia, ws ydu lub niedowie zania’.
Inna s a egia – kończenie az ułożonych po polsku wy azami
i wy ażeniami angielskimi, k ó e puen ują lub wzmacniają
wy ażoną eść:
o podejście pojawia się głównie w eks ach u wo ów apowych mesa:
Po ygodniu ypo dzwoni do b a a, mówi „Słuchaj, Włodek
Niby o panna jak inna, ale you don’ know ha ” ‘nie wiesz ego’
Nie wiem, czemu ak mówię, ale mówi „you don’ know he hal ” ‘nie wiesz nawe
połowy’
194
bend inĖ kAlbA | 95
odzaju mieszanej na acji. dwujęzyczność nie budzi w p zypadku mesa
nega ywnych kono acji, udno akże uznać, że do yczą jej akie his o ycz-
ne już e miny z zak esu bilingwizmu, wywołujące „nega ywne implikacje”
jak „in e e encja” (jako ods ęps wo od no my językowej) czy „ ans e ”
(do yczy p zenoszenia obcych wzo ów), o czym pisze w swym s udium
Anna zielińska (2013: 55).
Anglicyzmy wyko zys ywane p zez ape a o głównie pojedyncze nazwy,
zaadap owane i najczęściej ug un owane w sys emie języka polskiego, a dłuż-
sze wy ażenia czy nawe azy są p zez niego wpla ane do eks u powieści
głównie na zasadzie cy a u i pełnią olę dopowiedzenia lub puen ującego
dany opis czy s wie dzenie a o yzmu. nie ma u p zenoszenia go owych
wzo ów językowych, a jeśli nawe się pojawiają, o są iden yczne w obu
językach – dawcy i bio cy. his o yczny bilingwizm jako wynik po zeby
życiowej (zwłaszcza na pog aniczach) był koniecznością, ypem komunika-
cji wymuszonej okolicznościami. Współczesna dwujęzyczność, a w węższym
zak esie – ciągłe wpla anie zapożyczeń (głównie angielskich) do języka pi-
sanego i codziennej mowy młodych pokoleń Polaków, odbywa się całkowi-
cie swobodnie i spon anicznie. obok adości z łączenia w jednym akcie
mowy óżnojęzycznych elemen ów językowych mamy u do czynienia z modą
i snobowaniem się na język angielski, co mes o wa cie s wie dza: „P ze y-
wamy ozmowy, bo wszedł hiszpan czy Szwed/ i każdy na imp ezie popi-
suje się angielskim, wne / Sam o obię, boshe!/ nowsze olklo y nam
po zebne, niż kie pce, czy zespół mazowsze” (Janusz And zej Nowak). Wa -
o zauważyć, że mes ak uje posługiwanie się angielszczyzną za odzaj
współczesnego miejskiego olklo u, za coś, co ożywia skos niałą p ak ykę
językową w sza ej codzienności, czyni ją znośniejszą, w ęcz a akcyjną.
Aby niejako z ównoważyć obsze ną ep ezen ację angielszczyzny w swych
eks ach, wydobywa, od czasu do czasu, ok eślenia pochodzące z innych
języków, obok cy owanych p zez niego ge manizmów Zei geis ! i aje ,
mamy galicyzmy w p zysłowiu C’es la ie ‘ akie jes życie’ i w ok eśleniu
àla ‘na podobieńs wo’, a w ekście powieści pojawiają się akże inne zapo-
życzenia nieangielskie, na p zykład wypowiedź zawie ająca u enizmy, wy-
głaszana p zez czeczena, akże będąca świadec wem bilingwalności: Nie pa z
mi w oczy, ylko w dola y sma ij ‘pa z’; mnogo ‘dużo’ dola ów mam, jaką użę
‘b oń’ u iebia ‘u ciebie’ kupię za is a ‘ zys a’ dola ów? Są u ównież inne
wy azy obcego pochodzenia: i alianizm ome à ‘zmowa milczenia w ś odo-
wisku włoskiej ma ii’, la ynizmy: sac um ‘ o, co świę e’, ia ‘d oga, p zez’.

Włodzimie z moch. adość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w wó czości Pio a Szmid a
195
WnioSki
dokonane po ównania mają cha ak e cząs kowy i mogą świadczyć głównie
o leksykalnej odmienności świa a popkul u y względem głównego nu u
wpływów językowych, ym niemniej p zejawia się w nich zeczywis y s an
angielskiego słownic wa w eks ach wo zonych p zez młodych ludzi. cią-
gły, lawinowy w ęcz, napływ nowych jednos ek leksykalnych powoduje, że
udno na bieżąco śledzić wszelkie zmiany w ej dziedzinie i opisać zeczy-
wis y zasięg wpływu języka angielskiego na polszczyznę ogólną (o icjalną
i po oczną), a zwłaszcza na młodzieżowy slang, zwłaszcza en uży y w p zed-
sięwzięciach a ys ycznych. z pewnością jes on niemały, a duża część za-
sobu anglicyzmów, choćby w eks ach mesa, o nowe jednos ki. dopóki
nie pows anie całościowy ob az ego dynamicznego p ocesu (i, miejmy
nadzieję, jego s opniowa s abilizacja), pozos aje agmen a yczna obse wa-
cja anglojęzycznych wpływów w wó czości młodych au o ów ak ywnie
działających w popkul u ze, a akże – a może p zede wszys kim – uważne
p zyj zenie się językowi, jakim posługują się młodzi uży kownicy mediów
społecznościowych, blogów, logów i p., czyli należy zbadać, jakie s umie-
nie mowy i pisma p zepływają p zez wi ualne obsza y życia w in e necie,
zdominowanym – czego udno nie zauważyć – p zez młodzież.
u mesa, podobnie jak u innych ape ów (co pozos aje do zbadania),
mamy do czynienia, op ócz nowego słownic wa angielskiego (neologizmy,
neoseman yzmy, kalki), z nieoczekiwanymi zjawiskami w zak esie składni.
dokładnego zbadania wymaga, na p zykład, manie a ozpoczynania zdań
po angielsku i kończenia ich po polsku, na p zykład Back in he days ‘kie-
dyś, dawno emu’ pods awową walu ą był szacunek, a akże częs e maka-
onizowanie, czyli ink us owanie wypowiedzi po polsku anglicyzmami.
zapożyczenia angielskie, jakie masowo pojawiają się w mowie i piśmie
młodych pokoleń, są objawem globalnej ekspansji zachodnich wzo ców
kul u owych. Służą one nie ylko komunikacji, ale nobili acji za ówno sa-
mych uży kowników, jak i s e życia, k ó ych do yczą, a akże sze oko
ozumianej popkul u y, mającej p zemożny wpływ na codzienne życie mło-
dzieży. do ich używania mo ywuje akże snobizm, ale p zede wszys kim
adość z bycia osobą bilingwalną, z umieję ności p zełączania kodu (code-
-swi ching). nie bez znaczenia jes wyzyskanie ludycznej unkcji języka,
s ąd częs e p zeksz ałcanie o m o yginalnych i łączenie ich z polskimi, co
nie zawsze ma jedynie cel adap acyjny i sys emowy. e wszys kie cechy
można znaleźć u mesa i innych wó ców apu. Siła języka angielskiego
196
bend inĖ kAlbA | 95
i jego p zemożne oddziaływanie na młodzież w skali globalnej, akże na
młodych ludzi w Polsce, zdecydowanie wz osły, jednak walka z ym zja-
wiskiem nie ma sensu (jak pokazują nieudane p óby eliminacji pożyczek
w polszczyźnie za ówno w ok esie międzywojennym, jak i po ii wojnie
świa owej). Pomimo o wa o us awicznie nagłaśniać p oblem może nie yle
zaśmiecania polszczyzny, ale ciągłego nasycania jej angielszczyzną (czasem
bez e leksyjnie), gdyż nie jes oboję ny dla s anu języka i odzimej kul u-
y. P zesy i nadmia o cechy popkul u y w skali globalnej, co objawia się
akże w s e ze językowej, z czym udno walczyć. niemniej, język ojczys y
jes zby ważnym (w ęcz pods awowym) składnikiem ożsamości na odowej,
aby bez e leksyjnie ulegać ozlicznym wpływom angielszczyzny, choćby
pod wpływem mody. Wobec nieuch onności p ocesów globalizacyjnych,
pozos aje, z jednej s ony zawie zyć samooczyszczającej mocy języka,
a z d ugiej – podjąć działania uświadamiające odpowiedzialność każdego
z nas za s an ojczys ej mowy.
Ź ódłA in e ne oWe
Bloomsbu y De ini ion & Meaning | dic iona y.com; dos ęp 23.09.2022.
Słownik języka polskiego; h p://sjp.pl; dos ęp 23.09.2022.
en yp mes [Pio Szmid ] 2020: Dwa psy p zeżyły, Wa szawa: Wielka li e a.
en yp mes – eks y apowe h ps://genius.com/a is s/ en- yp-mes; dos ęp
23.09.2022.
Wojna m., Pokolenie X, Y czy Z - do k ó ego pokolenia należysz? h p:// s uden s.
pl/a ykuly/pokolenia/; dos ęp 23.09.2022.
h ps://www.speak-up.pl/ak ualnosci/czym-jes -code-swi ching; dos ęp
23.09.2022.
The Rap Dic iona y – h ps://www. apdic .o g/; dos ęp 23.09.2022.
li e A u A
do en Gas on 2019: Babel: W dwadzieścia języków dookoła świa a, k aków:
Wydawnic wo ka ak e .
eJo – Encyklopedia języka polskiego, ed. S anisław u bańczyk i ma ian ku-
cała, wyd. 3, pop awione i uzupełnione, W ocław, Wa szawa, k aków: za-
kład na odowy im. ossolińskich, 1999.
Guinness Encyklopedia Muzyki Popula nej. Rap, dance & echno, ed. b. świą -
kowska, S. Pękala, h. W ona, Poznań, 1997.
mańczak-Wohl eld elżbie a 2006: Angielsko-polskie kon ak y języko-
we, k aków: Wydawnic wo uniwe sy e u Jagiellońskiego.
Włodzimie z moch. adość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w wó czości Pio a Szmid a
197
mańczak-Wohl eld elżbie a 2010: Słownik zapożyczeń angielskich
w polszczyźnie, Wa szawa: Wydawnic wo naukowe PWn.
mańczak-Wohl eld elżbie a 2012: Polski wa ian języka angielskie-
go – Polish english. – Mundus Ve bi. In hono em Sophiae Cygal-K upa, ed.
m. Pachowicz, k. choińska, a nów: Wydawnic wo Akademii nauk S o-
sowanych w a nowie, 248-252.
moch Włodzimie z 2008: Hip hop – kul u a mias a. Leksyka subkul u y
hiphopowej w Polsce, bydgoszcz: Wydawnic wo uczelniane Wyższej Szkoły
Gospoda ki.
moch Włodzimie z 2001: zapożyczenia angielskie w języku polskiej
subkul u y hiphopowej. - Język polski w ozwoju, ed. ł. m. Szewczyk,
m. czacho owska, bydgoszcz: Wydawnic wo Akademii bydgoskiej, 155-175.
moch Włodzimie z, Sawaniewska-mochowa zo ia 2002: Słow-
nic wo swois e w języku polskiej subkul u y hiphopowej, - Język Polski, 82(3),
188-198.
wenge Jean m. 2019: I-Gen, Sopo : Smak Słowa.
Wi alisz Alicja 2016: P zewodnik po anglicyzmach w języku polskim, k a-
ków: owa zys wo miłośników Języka Polskiego.
zielińska Anna 2013: Mowa pog anicza: S udium o językach i ożsamościach
w egionie lubuskim, Wa szawa: Slawis yczny oś odek Wydawniczy.
Gau a 2022 10 14
P iim a 2022 12 21
WŁODZIMIERZ MOCH
he Joy oF bilinGuAliSm, o enGliSh
bo oWinGS in he Wo kS oF Pio Szmid
Summa y
he wo k o Pio Szmid , no only as a appe , bu also as he au ho o a con-
empo a y no el (Two dogs su i ed), is p oo o he in ensi y o he pene a ion
o english bo owings in o he Polish language in ecen yea s. he ac ha we
a e dealing, o a la ge ex en , wi h new ocabula y esul s om he p ocesses ak-
ing place wi hin con empo a y cul u e, no only popula cul u e (e.g. specialis
ocabula y). hese phenomena cause he eme gence o new lexical o ms, bo h
o iginal and esul ing om neo-seman iza ion o calqueing. he lexical ma e ial
includes: neologisms (p ank ‘ ick’; slow mo ion ‘ as ing, no immedia e consump-
ion’; b i owanie ‘summa ize’), neo-seman isms ( ejmy ‘ amous people’, zombie
‘a d ugged-up man’), calques (gównobu za < shi s o m), eplacemen s o Polish
198
bend inĖ kAlbA | 95
wo ds and ph ases (bez pomysłu na u u ę ‘no idea o he u u e’; a damulka jes
came a shy ‘ his lady is came a shy – ea u e o beha io o a pe son who doesn’
like o be pho og aphed’), complemen ing ph ases in Polish ( a jego no p oblem
men ali y ‘bezp oblemowa men alność’ nie pozwoliłaby mi… ‘his no p oblem men al-
i y wouldn’ le me ...’), ph aseological elemen s o ph ases ((Back in he days
‘kiedyś, dawno emu’ pods awową walu ą był szacunek ‘back in he days, he basic
cu ency was espec ’). in mes we a e dealing no only wi h olde and newe
english ocabula y, adap ed a he smoo hly o Polish, bu , wha is equally in e -
es ing, wi h new phenomena in e ms o syn ax. Fo example, he ashion o
s a ing sen ences in Polish and ending hem in english o ice e sa (I’m so y
my book ‘p zep aszam moja książko, pamię niku’, ju o do ciebie zaj zę ‘i’m so y
my book, i’ll look a you omo ow’) equi es ca e ul s udy. english bo owings,
simila ly o o he languages, al hough o a much lesse ex en , se e o enew he
esou ces o he Polish language, o ennoble bo h hei use s and he sphe es o
li e hey conce n, as well as b oadly unde s ood pop cul u e, which has a p o ound
impac on he daily li es o young people. hei use is mo i a ed by snobbe y,
bu abo e all by he joy o being a bilingual pe son, o code-swi ching, so isible
in mesa. no ewo hy a e his me alinguis ic ema ks on bo owings in o Polish,
a oice ha ini ia es an in e es ing discussion, which i hope will de elop.
kEyWORDS:
Anglicisms in Polish, bilingualism, language o Polish you h, lan-
guage o ap ly ics, hip hop cul u e.
Włodzimie z moch
Akademia im. Jakuba z Pa adyżu
66-400 Go zów Wielkopolski, Poland, ul. ea alna 25
[email p o ec ed]
WŁODZIMIERZ MOCH
dVikAlbyS ĖS dŽiAuGSmAi, A bA AnGlŲ kAlboS
SkoliniAi Pio o Szmid o kŪ iniuoSe
San auka
Pio o Szmid o, ku is y a ne ik epo a likėjas, be i šiuolaikinio omano pa a-
dinimu Du šunys liko gy i au o ius, da bai – ai gy as į odymas, kaip in ensy iai
pas a aisiais me ais anglų kalbos skoliniai sk e biasi į lenkų kalbą. ai, kad šiuo
me u iš esmės susidu iame su nauja leksika, y a ne ik populia iojoje kul ū oje
(ku ioje a ojama speci inė leksika), be i apsk i ai šiuolaikinėje kul ū oje yks-
ančių p ocesų ezul a as. Šie eiškiniai lemia naujų, iek o iginalių, iek neose-
man izacijos a e inių pag indu susida ančių, leksikos o mų a si adimą. okią
Włodzimie z moch. adość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w wó czości Pio a Szmid a
199
leksinę medžiagą suda o naujada ai (p ank „pokš as“; slow mo ion „skana imas,
o ne su a ojimas iška “; b i owanie „apibend inimas“), neoseman izmai ( ejmy
„įžymybės“; zombie „nuo k aišalų aps aigęs žmogus“), e iniai (gównobu za <
šūdų aud a „si uacija, ku iai būdingas isuo inis nesu a imas“, angl. shi s o m),
lenkiškų žodžių i azių pakei imai (bez pomysłu na u u ę „negal ojan apie a ei-
į“; a damulka jes came a shy „ši poniu ė d o isi objek y o“, . y. nemėgs a o-
og a uo is), lenkiškų azių papildymai ( a jego no p oblem men ali y ‘bezp oble-
mowa men alność’ nie pozwoliłaby mi… „ a jo no p oblem nuos a a neleis ų man...“),
žodžių junginių azeologiniai elemen ai (Back in he days ‘kiedyś, dawno emu’
pods awową walu ą był szacunek „kadaise pag indinė aliu a bu o paga ba“). Įdo-
mu ai, kad susidu iame ne ik su senesne a naujesne, p ie lenkų kalbos pakan-
kamai ge ai de ančia anglų kalbos leksika, be i su naujais sin aksiniais eiškiniais.
Pa yzdžiui, nuodugnaus y imo bū ų eikalinga mada p adė i sakinius lenkų kal-
ba, o juos užbaig i anglų kalbos žodžiais, i a i kščiai (I’m so y my book ‘p ze-
p aszam moja książko, pamię niku’, ju o do ciebie zaj zę „A leisk man, knyga,
a si e siu a e y oj“). Anglų, kaip i ki ų kalbų (no s ne okie gausūs), skoliniai
padeda a š iežin i lenkų kalbos iš eklius, iškel i jų a o ojus i a i inkamas gy e-
nimo s i is i š ki ų, aip pa su eik i daugiau eikšmės didelę į aką jaunimo kas-
dieniam gy enimui da ančiai populia iajai kul ū ai plačiąja šio e mino p asme.
Juos a o i ska ina snobizmas, o da labiau – džiaugsmas, kad moki kalbė i d iem
kalbomis, gali sa o kalba be a go p isi aiky i p ie aplinkos; šie dalykai y a i in
ge ai ma omi iš meso (P. Szmid o sceninis a das) kū ybos. de ė ų a k eip i dė-
mesį i į jo me aling is inius komen a us apie skolinius lenkų kalboje. Jų pag in-
du, ikiuosi, bus p adė a įdomi diskusija.
ESMINIaI ŽODŽIaI:
lenkų kalbos anglicizmai, biling izmas, lenkų jaunimo
kalba, epo eks ų kalba, hip hopo kul ū a.
Włodzimie z moch
Akademia im. Jakuba z Pa adyżu
66-400 Go zów Wielkopolski, Poland, ul. ea alna 25
[email p o ec ed]