Radość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w twórczości Piotra Szmidta

Włodzimie z moch. adość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w wó czości Pio a Szmid a 179 WŁODZIMIERZ MOCH Akademia im. Jakuba z Pa adyżu, Go zów Wielkopolski, Polska doi.o g/10.35321/bkalba.2022.95.04 Adość z bilinGWizmu, czyli zAPożyczeniA AnGielSkie W Wó czości Pio A Szmid A SŁOWa kluCZE: anglicyzmy w polszczyźnie, bilingwalność, język polskiej mło- dzieży, język eks ów apowych, kul u a hip hopu. AbS Ac A ykuł p zeds awia lawinowe p zenikanie angielszczyzny do polszczyzny w os a - nich la ach na p zykładzie wó czości polskiego ape a Pio a Szmid a (pseudonim en yp mes) jako e ek dominującej oli popkul u y. Powieść mesa Dwa psy p zeżyły i niek ó e jego u wo y apowe oją się od zapożyczeń angielskich. Są one wpla ane do na acji u zymanej w s ylis yce polszczyzny po ocznej w óżny spo- sób: jako neologizmy (p ank ‘psikus, ick’), neoseman yzmy ( ejmy ‘sławni ludzie’), zamienniki polskich wy azów i wy ażeń (bez pomysłu na u u ę ‘p zyszłość’, uzu- pełnienia az po polsku ( a jego no p oblem men ali y ‘bezp oblemowa men alność’ nie pozwoliłaby mi…). Wa o podk eślić, że mamy w jego eks ach do czynienia z nowymi zjawiskami w zak esie składni. dokładnego zbadania wymaga moda na ozpoczynanie zdań po polsku i kończenia ich po angielsku lub na odw ó . dzię- ki ym wszys kim zabiegom językowym mes odnawia polszczyznę i jako osoby bilingwalna znajduje adość z p zełączania kodu (code-swi ching). AbS Ac he a icle p esen s he a alanche pene a ion o english in o Polish in ecen yea s on he example o he wo k o Polish appe Pio Szmid (pseudonym en yp mes) as a esul o he dominan ole o pop cul u e. mes’s no el Dwa psy p zeżyły (Two Dogs Su i ed) and some o his ap songs a e ull o english loan- wo ds. hey a e wo en in o he na a i e main ained in he colloquial Polish s yle in a ious ways: as neologisms (p ank ‘ ick’), neo-seman isms ( ejmy ‘ amous people’), subs i u es o Polish wo ds and exp essions (bez pomysłu na u u ę ‘no idea o he u u e’), complemen ing ph ases in Polish ( a jego no p oblem men al- i y nie pozwoliłaby mi… ‘his no p oblem men ali y wouldn’ le me ...’), ph aseo- logical elemen s o ph ases (Back in he days ‘kiedyś, dawno emu’ pods awową 180 bend inĖ kAlbA | 95 walu ą był szacunek ‘back in he days, he basic cu ency was espec ’). on he con a y, hanks o all hese language ea men s, mes enews he Polish language and, as a bilingual pe son, inds joy in code-swi ching. celem ego a ykułu jes analiza wpływu zapożyczeń angielskich na leksykę zawa ą w popkul u owych dokonaniach jednego z ważniej- szych wó ców młodego pokolenia – Pio a Szmid a, znanego w świecie apu pod pseudonimem en yp mes. chodzi za ówno o napływ nowego słownic wa, jak i o unkcje, jakie ono pełni w k eowanym p zez au o a językowo-kul u owym ob azie świa a1. do yczy o nie ylko jego eks ów apowych, ale akże powieści Dwa psy p zeżyły (2020). ozpocznę od oczywis ego s wie dzenia: język angielski jes współcze- sną lingua anca, czyli językiem sze oko s osowanym w świecie, częs o jako d ugi2. W codziennym życiu i komunikacji międzykul u owej s ał się niezbędny – posługuje się nim jedna czwa a ludzkości, jedna na pięć książek na świecie jes napisana po angielsku, publikuje się w nim ponad 80 p ocen p ac naukowych. W świecie globalnym umożliwia komuniko- wanie się z całym świa em. dominuje w świecie kul u y, za ówno ej wysokiej jak i popula nej, połowa s on głównych najczęściej odwiedzanych s on i po ali in e ne owych jes po angielsku (do en 2019: 385). Języ- kiem ogólnoświa owym s ał się po ii wojnie świa owej, a jego hegemonia ozpoczęła się w az z końcem zimnej wojny, gdy do ychczasowe znaczenie u acił język osyjski. Globalna popkul u a, opa a na anglo-ame ykańskich wzo cach, odciska co az większe pię no na kul u ach na odowych, akże w wymia ze czys o językowym. os a nie dwa pokolenia, y – milenialsi (u odzeni w la ach 1981-94) i z / ze ki (u odzeni po 1995 lub nawe po 2000 oku) używają ego ję- zyka dość in ensywnie (Wojna 2022). Podział na gene acje jes umowny, nie odzwie ciedla bezpoś ednio zas ępowalności pokoleń (czyli co ok. 20-25 la ), ale do yczy osób u odzonych w podobnym czasie i uksz ał owanych p zez podobne wyda zenia, p zeżycia o az doświadczenia3. Anglicyzmy s ały się ważną częścią języka nie ylko polskiej młodzieży za ówno w ży- ciu codziennym, jak i w up awianej p zez nią wó czości popkul u owej. 1 do analizy eks ów s osuję założenia me odologiczne językowego i kul u owego ob azu świa a, zgodnie z ym, jak się nimi posłużył W. moch w p acy Hip hop – kul u a mias a. Leksyka subkul u y hiphopowej w Polsce (2008: 37-45). 2 o s a usie lingua anca zob. e. mańczak-Wohl eld (2012). 3 zob. J. m. wenge (2019). Włodzimie z moch. adość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w wó czości Pio a Szmid a 181 mileniAlS en yP meS i JeGo nASycone AnGielSzczyzną ekS y co az więcej eks ów li e ackich i pa ali e ackich (na p zykład apowych) jes nasycanych angielszczyzną, o czym świadczy wó czość akich młodych au o ów, jak ape i powieściopisa z Pio Szmid czy inny ape – Wojciech laskowski. en pie wszy, znany jako en yp mes – au o i wykonawca u wo ów apowych, p oducen muzyczny i wydawca, u odził się 24 g udnia 1982 . w Wa szawie. nag ał i wydał zynaście albumów pły owych, był dwuk o - nie nominowany do nag ody F yde yka. W powieści Dwa psy p zeżyły, podobnie jak w u wo ach apowych, używa zapożyczeń z języka angielskie- go z dużym nasileniem. eks y mesa oddają, do pewnego s opnia, ob az świa a pokolenia milenialsów, a zwłaszcza jego s yl życia, codzienny język, wykazując k ea ywność osiąganą p zez swobodne mieszanie óżnych wa s w słownic wa i s ylów wypowiedzi. zes aw anglicyzmów, jakie da się z nich wyod ębnić, można p zypisać do kilku g up nazw i k ęgów ema ycznych: Nazwy osób osobowy cha ak e świa a opisywanego p zez podmio wynika z ak u, że ciągle ob aca się on, ze względu na pełnione unkcje zawodowe i wzmożo- ną mobilność młodego człowieka, w świecie in e akcji międzyludzkich. Sp awia o, że w wo zonych p zez niego na acjach pojawia się wiele an- glojęzycznych, jeśli chodzi o pochodzenie, nazw osób. Większość z nich o zapożyczenia – cy a y, nieco mniej jes o m częściowo lub całkowicie za- adap owanych do sys emu języka polskiego. e pie wsze odnoszą się w pie w- szym zędzie do osób o ok eślonym s a usie zawodowym, pełnionej p o esji lub ep ezen ujących aki lub inny k ąg zain e esowań, na p zykład bloge ‘au o blogów – dzienników, pamię ników in e ne owych’, su e ‘osoba żeglująca po in e necie’, hips e ‘osoba niezależna wobec głównego nu u popkul u y zachowująca i oniczny s osunek do niego o az akcen ująca swo- ją o yginalność’, ba be ‘ yzje męski’, bu che ‘ zeźnik’, kille ‘zabójca’. inne zapożyczenia właściwe odnoszą się do akich cech osób jak wiek – kid ‘dzieciak’, do ich pozy ywnie lub nega ywnie wa ościowanej pos awy ży- ciowej lub cech osobowości: a he igu e ‘au o y e ’, ejmy ‘sławni ludzie’, esco gi l ‘dziewczyna do owa zys wa’, lo e ‘miłośnik’, bi ch ‘ob aźliwie o kobiecie: suka’, hus le ‘oszus , kancia z’, mo on ‘du eń, k e yn’, zombie 182 bend inĖ kAlbA | 95 ‘człowiek o umaniony używkami, głównie na ko ykami’. dwa cy a y do yczą ok eślenia s opnia pok ewieńs wa: Ma’ ‘ma ka, mama’ (podk eślające bliskość sk ócenie na wzó angielski – z apos o em) i s ep a he ‘ojczym’. Fo my częściowo lub całkowicie zaadap owane w polszczyźnie, wymie- nione w podobnym po ządku jak powyżej wymienione o skej e (<ska e ) ‘osoba jeżdżąca na desko olce’, ollowe ‘k oś, k o obse wuje innych w in- e necie i podąża za nimi’, in luence / in luence ka ‘osoba mająca duże wpływy na społeczność in e ne ową i wałe elacje z odbio cami swoich blogów, logów, kanałów na po alach w sieci’, sexwo ke ka (<sex wo ke ) ‘kobie a up awiająca seks za pieniądze lub za udniona w p zemyśle e o- ycznym’, igh e ka (< igh e ) ‘bojowniczka’, hej e (<ha e ) ‘osoba publiku- jąca w in e necie pełne ag esji i nienawiści, najczęściej ałszywe, komuni- ka y’. oczywis y, jeśli chodzi o budowę mo ologiczną większości jednos ek w ej g upie, jes ak , że mechanizm ich spolszczenia polega na dodaniu do ich pos aci pods awowej su iksu -ka, dzięki czemu zyskują one polską żeńską pos ać odzajową, k ó ej najczęściej nie mają w języku odzimym. niek ó e osoby są nazywane po polsku lub angielsku, z użyciem doda - kowych angielskich ok eśleń, k ó e p ecyzują znaczenie: ( a damulka jes ) came a shy ‘cecha lub zachowanie osoby unikającej zdjęć (nie lubiącej być o og a owaną)’, you ube o owy ‘pozos ająca poza głównym obsza em za- in e esowania uży kowników osoba zajmująca się wo zeniem i umieszcza- niem p odukcji audiowizualnych w se wisie in e ne owym you ube’. do ej g upy nazw można akże zaliczyć hyb ydalne kons ukcje męski man ‘męski mężczyzna’ ( odzaj au ologii), kobie a z laj s ajlu ‘kobie a luksusowa, z klasą’. S osunkowo duża liczba nazw wo zących językowe wize unki osób w świecie k eowanym p zez mesa w ym k ęgu po wie dza an opocen- yczny cha ak e jego eks ów; podobnie jes w p zypadku innych ape ów. nazywając pewne cechy czy zjawiska, na a o ównocześnie je ocenia. oceny e noszą częs o cha ak e nega ywny lub i oniczny, a nadawany im ładunek eksp esywny, cha ak e ys yczny dla mowy po ocznej, ma moc hipe bolizacji osób lub p zynajmniej wo zenia wobec nich dys ansu – po- ga dliwego, i onicznego, ża obliwego. Nazwy związane z muzyką, oz ywką mamy u za ówno specjalis yczne słownic wo muzyczne, akie jak bi ‘pod- kład ins umen alny do u wo u apowego’, walkman ‘p zenośny od wa zacz pły cd’, sound ack ‘muzyka s anowiąca ścieżkę dźwiękową ilmu’, pank Włodzimie z moch. adość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w wó czości Pio a Szmid a 183 (<punk) ‘ga unek muzyki ockowej’, dubs ep ‘ga unek muzyki elek onicz- nej’, klip ‘piosenka z ilus acją ilmową, eledysk’, boombox ‘p zenośny gło- śnik o dużej mocy’, moonwalk ‘ igu a aneczna spopula yzowana p zez mi- chaela Jacksona’, hi ‘p zebój’, ejde (< ade ) ‘ egula o , po encjome unk- cji ade)’, play ‘od wa zać, od wo zenie’, le el ha d ‘poziom udny’, kick and push ‘kopnij i pchaj’ chill, chillować ‘ochłonąć po wycze pującej zabawie, odpoczywać’, dancing ‘ ańce, ańczenie’, ap g a ’wykonywanie muzyki ap’, anbase ‘g ono anów’, li e ‘wys ęp na żywo, konce ’, haj ‘ u: sukces es a- dowy’, sampel ‘cy owo zapisana p óbka dźwiękowa, wyko zys ywana w óż- nych u wo ach’, in age audio ‘s a szy sp zę audio’, album ‘pły a długog a- jąca’, sound ‘dźwięk’ , zsamplowany ‘zawie ający sample’, olume ‘na ężenie dźwięku, siła głosu’, eco d! ‘nag ywaj’, Dj ‘didżej’. Nazwy związane z mo o yzacją, p zemieszczaniem się, spo em i ek eacją Jes ich niewiele, ale świadczą o dużej oli, luksusowego zwykle, samocho- du w życiu boha e a powieści Dwa psy p zeżyły: d i e ‘kie owca’, black benz b igh lea he ‘cza ny me cedes benz z siedzeniami z błyszczącej skó y’, pa king spo ‘k ó ka eklama adiowa lub elewizyjna’, passenge sea , de- s ynacja ba celona (des ina ion ‘cel, kie unek pod óży’); schowek in ini i (in ini y ‘nieskończoność, u ża obliwie o schowku w samochodzie, p ze- znaczonym dla pasaże a’), ip ‘wypad, k ó ka pod óż’. Nazwy z dziedziny kul u y i s ylu życia Pojawiają się nazwy albumów pły owych o znaczących y ułach: How Does I Feel ‘jak o jes ’ oo Sho a; Bea s, Rhymes and Li e ‘bi y, ymy i życie’ g upy A ibe called Ques , Shook Ones ‘ws ząśnięci’ due u mobb deep, y uły ilmów, p zykładowo Pulp Fic ion, To ino, nazwa modnego in e ne- owego se wisu muzycznego Spo i y, nazwiska i pseudonimy ape ów, ak- o ów i celeb y ów, na p zykład Snoop Dog, John Malko ich, Ben A leck, John Wayne, Paul Newman, Clin Eas wood, Kim Ka dashian, B uce Lee. dla boha e ów powieści mesa na ychmias owa dos ępność nie ylko mło- dzieżowej kul u y – w jej globalnym zasobie i nieog aniczonym wymia ze czasowym – jes , dzięki mediom, czymś oczywis ym, o czym mówi ża o- bliwie: Kiedy doj zał i a ił do Wa szawy, miał już do dyspozycji całą kul u- 184 bend inĖ kAlbA | 95 ę, popkul u ę i subkul u ę. Podobnie jak boha e owie książek Anny cieplak na a o Dwóch psów wyznaje ilozo ię i pos awę slow mo ion; jes o jedna z cech współczesnej popkul u y – smakowanie, a nie na ychmias owa kon- sumpcja, o zap zeczenie zachowań ypu as , akich jak żywienie w as oodach, czyli ba ach szybkiej obsługi. W slow mo ion wjeżdżałem – a a- za do yczy ak ywności e o ycznej boha e a. Wś ód nazw związanych z kul- u ą uczuć i seksem mamy ok eślenia: ella io ‘s osunek o alny’, lo e ‘miłość’, seks, Bj (sk ócenie od ang. blow job) ‘jedna z echnik seksualnych’. z oz- mysłem opóźnia właściwą odpowiedź na py anie p zyjaciela: Reagowałem slow mo ion, kiedy p owadzą small alk, czyli ozmowę na mało is o ne e- ma y. boha e owie czasami odnoszą się do pojęcia oldschool ‘w s a ym s y- lu, s a oć’, odnoszącego się za ówno do muzyki, mody czy s ylu życia. do pola ema ycznego ubio y, moda, modny wygląd należą o my: czapki naj- ka ‘czapki i my nike’, ipsy ‘sz uczne paznokcie’; ibal ‘abs akcyjny wzó , k ó ego nazwa pochodzi od słowa „plemienny”, „szczepowy”, najczęściej wybie any wzó a uażu s ylizowany na e niczny’. do ej g upy należą ak- że napisy na koszulkach: Bi ch ‘suka’, Sup eme ‘nazwa ma ki odzieżowej’ o az cy a Imagine all he people z piosenki Imagine Jona lennona. Pada ok zyk „G oss!” ‘ob zydliwy’ jako cy a z wypowiedzi celeb y ki kim ka - dashian. Pojęcie s yl życia abso buje akże nazwy związanie z na ko ykami i napojami: blan , join ‘sk ę y z ma ihuaną’, d in, d ink ‘napój alkoholowy’, bad ipy ‘ a alne sku ki upojenia na ko ykowego’, deal ‘ u: na ko yki od dile a’, cus ome ‘klien , odbio ca’; b ałn ‘ odzaj he oiny’, biel, c ack ‘koka- ina do palenia, częs o z doda kiem he oiny’, se en up, Schweppes ‘ma ki napojów gazowanych’. Nazwy związane z komunikowaniem się – in e ne em, kompu e ami, sma onami i g ami kompu e owymi świa in e ne u i kompu e ów posługuje się własnym językiem, czyli spe- cjalis yczną angielszczyzną, k ó a w polskiej we sji częs o ulega częściowemu lub całkowi emu spolszczeniu, choć większość nazw zachowuje o yginalną g a ię i wymowę. niek ó e o my, s ając się pos acią in e ne owego slangu, uzyskują o mę sk óconą, co jes w ego odzaju komunikacji częs ym zja- wiskiem: sc ollowanie ‘p zewijanie ek anu’, so wa e ‘op og amowanie kom- pu e a’, escape (esc w sk óconej pos aci) ‘wyjście z p og amu, g y’, modem ‘u ządzenie do p ze wa zania cy owych danych na pos ać analogową’, day Włodzimie z moch. adość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w wó czości Pio a Szmid a 185 muka, Muka wins! Jak Liu Kang w MK3 ‘komendy w Mo al Komba – w g ze i związanej z nią młodzieżowej zabawie, liu kang o jej boha e ’, sc eensho ‘z zu ek anowy’, ouch ‘do ykowy’, nokia na ka ę ‘ ele on nokia na ka ę’, sma ‘sk ócenie od sma on’, hasz ag ‘słowo lub wy ażenie pop zedzone symbolem # (hash), s anowiące o mę znacznika ( ag), uła wiającego do a - cie do ok eślonych ema ycznie eści’, nu elec onics ‘bez elek oniki’, i c, Mesendże y ‘komunika o y in e ne owe’, DMy ‘komunika y bez znaczenia, sk ó owiec DM częs o wyko zys ywany w komunikacji online, pochodzi od angielskiego zw o u i doesn’ ma e ‘ o bez znaczenia’, na Ins a ‘na ins a- g amie’, Wha sAppy ‘komunika o y Wha sApp’, aj on ‘sma on iphone’, gi ‘ o ma pliku g a icznego’, blogos e a ‘blogi wo zące sieć społeczną’, newsy ‘nowe wiadomości’, ake news ‘ ałszywe wiadomości’, ejkowe ‘ ałszywe’, deep ake ‘ echnika mon ażu, ob óbki ob azu i dźwięku pozwalająca uzyskać ał- szywe komunika y wygłaszane p zez p awdziwe osoby’, swinge ska aplikacja ‘p og am komunikujący ze sobą osoby up awiające seks g upowy lub wy- mieniające się pa ne ami z óżnych pa ’, poklikać ‘naciskać klawisze myszy lub kompu e a, akże po ozmawiać na czacie’, nie ma lajków ‘polubień’ pod dissem ‘napaścią słowną’, ecykle ‘osoba zajmująca się ecyklingiem, u: k oś działający od wó czo’, c ow unding ‘ inansowanie społecznościowe czyjegoś p ojek u dzięki da kom in e nau ów’. Słownic wo ogólne, unkcjonujące poza wskazanymi polami ema ycznymi: – nazwy ogólne: cy a y: coun y ‘k aj’, one… wo… h ee…, se en, eigh , nine ‘jeden, dwa, zy… siedem, osiem, dziewięć’, omahawk ‘ odzaj pocisku bojowego’, supe , e - sus ‘kon a’, p ospe i y ‘dob a koniunk u a’; uck ha ‘piep zyć o’, wanna be ‘chcę być’, qui e ‘całkiem’, p o-li e ‘za życiem’, deal ‘układ, umowa, in- e es’, look ‘widok, pa zeć’, long ‘ u: długi lis ’, hink ank ‘niezależna g u- pa do adcza zajmująca się badaniami do yczącymi sp aw publicznych’, bee ‘bi wa na ymy’, gi ‘p ezen ’; spolszczone: skipować (< o skip) ‘podskakiwać’, bukować (s olik ) (< o book) ‘zamawiać, eze wować’; gi cik ’p ezencik’, p ank ‘psikus, igiel, dow- cip’, ejm ‘sława, ozgłos’, gende ‘płeć, ożsamość kul u owa płci’, hej (<ha e) ‘nienawiść, zawiść’, sel kon idencja (< sel con idence) ‘pewność sie- bie’, okej (<okay) ‘w po ządku’; 186 bend inĖ kAlbA | 95 – ok eślenia p zymio nikowe i p zysłówkowe: skonek owane ‘połączone’, awesome1 ‘ an as yczny’, awesome2 ‘ u: budzący g ozę’; s age’owa (ka ie a) ‘ka ie a sceniczna’, andomowy ‘wspaniały’, old- skulowy ‘w s a ym s ylu, s a oświecki’, niuskulowy ‘w nowym s ylu, nowo- czesny’, cool ‘na czasie, modny’, (poza) suicydalno-męczeńska (<suicide ‘sa- mobójs wo’), o e size’owa (bluzo-ku ka) ‘ponadwymia owa, powiększona’. ulubiona s a egia językowa Mesa – maka onizowanie, czyli wpla anie anglicyzmów do polszczyzny dokonuje się ono w óżny sposób – najczęściej p zez włączenie do az po polsku pojedynczych wy azów zapożyczonych lub nawe całych, choć k ó - kich, zdań po angielsku. Są one implemen owane albo jako zapożyczenia właściwe albo częściowo spolszczone – głównie p zez dodanie polskich końcówek leksyjnych. zas ępują polskie odpowiedniki: Obaj spłukani bez pomysłu na u u ę ‘p zyszłość’; My way ‘mój sposób’, by wg yźć się w woje udko nagle; Ob ó obisz wspak, mam zajawę u bo ‘o zwielok o nionej mocy’; Wszys ko k ęci się wokół ood ‘jedzenia’, wine ‘wina’, ins ag amu ‘komunika o a in e ne owego’; Len ylky ż yj, can’ h ill him, bi ch ‘nie mogę go podniecić, suko’, mo da; Widzę jak kumpel up awia życiowy moonwalk ‘jw.’; Może szkoła, może p aca, może escape ‘ucieczka’, może dom?; kid ‘jw.’ zyskuje świadomość; Pomysłów s o, jeden deadline ‘os a eczny e min’; ziom lubi ese y ‘wyze owanie, obienie czegoś od począ ku’; Nie musi wie zyć, ma z ozumieć, God Bless! ‘boże błogosław’; Wiele spo ów czyni ziemian i , i ness ‘u zymuje w dob ej kondycji izycznej’; Pozos ają oboję ni dla ibe’u ‘wib acji, nas oju’ p zes zeni; Widzisz, ak o obię one- ime ‘jeden az’; I’m so y my book ‘p zep aszam moja książko, pamię niku’, ju o do ciebie zaj zę; jak w nine y-six ‘jak w dziewięćdziesią ym szós ym’; podziwiam wa szawski landscape ‘pejzaż’; dojechany b ałnem ‘upojony he oiną’ i bielą; mój największy li e ‘wys ęp na żywo’; bez względu na zmieniające się ole gende ‘płci’; [leci] ciu kiem, ciu kiem właśnie, niczym s eaming ‘nadawanie p zez in e ne na żywo’; dziewczyna zb i owała (<b ie ing) ‘s eściła, p zekazała najis o niejsze in o macje na dany ema ’; Jakiś ksiądz, jakiś eache ‘nauczyciel’; Włodzimie z moch. adość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w wó czości Pio a Szmid a 187 Dziś am jes qui e ‘całkiem’ niebezpiecznie (ćpalnia), a ja jes em hi s y ‘sp agniony’, chcę pić; Tylko właśnie a jego no p oblem men ali y ‘bezp oblemowa men alność’ nie pozwo- liłaby mi…; Co? że po zebny ci help ‘pomoc’, by p zes ać pić?; Te az p zed konce em smec a, yyy, ge on he loo ‘wejdź na podłogę’; Chce obić coś ak, by żyć jak ejmy ‘jw.’; wszys kim podk ęcono olume ‘siłę głosu’, bo pijak mówi głośno; - No i była ala hej u ‘jw.’ ob iously ‘oczywiście’ , ale dość szybko zmieniała się w alę miłości; (…) kłams wo o winie, oszcze s wo, ake news ‘ ałszywe nowiny’– o ozłożyło mnie komple nie; [ yska] aczej ak na boki all o e he place ‘wszędzie wokoło’; s ep a he ‘ojczym’ nigdy nie zwiał z naszej kamienicy choćby na ydzień; Ja nawinę, że mnie kusi lo e ‘miłość’; Nah, ale poznaj en ba commandmen s ‘zbió nakazów i zakazów’; A gdzie ku wa p og es ‘pos ęp’ jes ?!; Wszyscy obią, o co ona chce, jak “says simon” ‘ odzaj g y dla dzieci’; uży kownicy social mediów ‘mediów społecznościowych’; Z obimy sobie ide ‘p zejażdżkę’ / Na ide zabio ę cię; w amach świadczeń in luen- ce ka – ollowe ‘jw.’; w ócą do down own ‘cen um mias a’ polować na miejsca pa kingowe pod domami; wa s wa sa kazmu zgli chuje (<gli ch) ‘s wo zy g ymas’ jej się na buzi; inwes ycja w jego e y sma s a up? Ba dzo sp y ny s a up ‘ oz uch, młoda in- nowacyjna i ma poszukująca nowych modeli sukcesu ynkowego’; Enjoying eedom ‘cieszyć się wolnością’, pie dolić ygo ; Las name ‘nazwisko’ b zmiało P o iden ?; awo y ych złych bi ches ‘suk’; zos awiam o w ea iew mi o ‘w lus e ku ws ecznym’; You only ge hal a ba ‘dos aniesz ylko pół ba ona’, acz nie zygać; Robią emizę z mojej ulicy, jak jadę na acepalmie (zwalniam) ‘ges , k ó y polega na p zyłożeniu dłoni do wa zy jako p zejaw us acji, zażenowania, ozcza owa- nia, ws ydu lub niedowie zania’. Inna s a egia – kończenie az ułożonych po polsku wy azami i wy ażeniami angielskimi, k ó e puen ują lub wzmacniają wy ażoną eść: o podejście pojawia się głównie w eks ach u wo ów apowych mesa: Po ygodniu ypo dzwoni do b a a, mówi „Słuchaj, Włodek Niby o panna jak inna, ale you don’ know ha ” ‘nie wiesz ego’ Nie wiem, czemu ak mówię, ale mówi „you don’ know he hal ” ‘nie wiesz nawe połowy’ 194 bend inĖ kAlbA | 95 odzaju mieszanej na acji. dwujęzyczność nie budzi w p zypadku mesa nega ywnych kono acji, udno akże uznać, że do yczą jej akie his o ycz- ne już e miny z zak esu bilingwizmu, wywołujące „nega ywne implikacje” jak „in e e encja” (jako ods ęps wo od no my językowej) czy „ ans e ” (do yczy p zenoszenia obcych wzo ów), o czym pisze w swym s udium Anna zielińska (2013: 55). Anglicyzmy wyko zys ywane p zez ape a o głównie pojedyncze nazwy, zaadap owane i najczęściej ug un owane w sys emie języka polskiego, a dłuż- sze wy ażenia czy nawe azy są p zez niego wpla ane do eks u powieści głównie na zasadzie cy a u i pełnią olę dopowiedzenia lub puen ującego dany opis czy s wie dzenie a o yzmu. nie ma u p zenoszenia go owych wzo ów językowych, a jeśli nawe się pojawiają, o są iden yczne w obu językach – dawcy i bio cy. his o yczny bilingwizm jako wynik po zeby życiowej (zwłaszcza na pog aniczach) był koniecznością, ypem komunika- cji wymuszonej okolicznościami. Współczesna dwujęzyczność, a w węższym zak esie – ciągłe wpla anie zapożyczeń (głównie angielskich) do języka pi- sanego i codziennej mowy młodych pokoleń Polaków, odbywa się całkowi- cie swobodnie i spon anicznie. obok adości z łączenia w jednym akcie mowy óżnojęzycznych elemen ów językowych mamy u do czynienia z modą i snobowaniem się na język angielski, co mes o wa cie s wie dza: „P ze y- wamy ozmowy, bo wszedł hiszpan czy Szwed/ i każdy na imp ezie popi- suje się angielskim, wne / Sam o obię, boshe!/ nowsze olklo y nam po zebne, niż kie pce, czy zespół mazowsze” (Janusz And zej Nowak). Wa - o zauważyć, że mes ak uje posługiwanie się angielszczyzną za odzaj współczesnego miejskiego olklo u, za coś, co ożywia skos niałą p ak ykę językową w sza ej codzienności, czyni ją znośniejszą, w ęcz a akcyjną. Aby niejako z ównoważyć obsze ną ep ezen ację angielszczyzny w swych eks ach, wydobywa, od czasu do czasu, ok eślenia pochodzące z innych języków, obok cy owanych p zez niego ge manizmów Zei geis ! i aje , mamy galicyzmy w p zysłowiu C’es la ie ‘ akie jes życie’ i w ok eśleniu àla ‘na podobieńs wo’, a w ekście powieści pojawiają się akże inne zapo- życzenia nieangielskie, na p zykład wypowiedź zawie ająca u enizmy, wy- głaszana p zez czeczena, akże będąca świadec wem bilingwalności: Nie pa z mi w oczy, ylko w dola y sma ij ‘pa z’; mnogo ‘dużo’ dola ów mam, jaką użę ‘b oń’ u iebia ‘u ciebie’ kupię za is a ‘ zys a’ dola ów? Są u ównież inne wy azy obcego pochodzenia: i alianizm ome à ‘zmowa milczenia w ś odo- wisku włoskiej ma ii’, la ynizmy: sac um ‘ o, co świę e’, ia ‘d oga, p zez’. Włodzimie z moch. adość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w wó czości Pio a Szmid a 195 WnioSki dokonane po ównania mają cha ak e cząs kowy i mogą świadczyć głównie o leksykalnej odmienności świa a popkul u y względem głównego nu u wpływów językowych, ym niemniej p zejawia się w nich zeczywis y s an angielskiego słownic wa w eks ach wo zonych p zez młodych ludzi. cią- gły, lawinowy w ęcz, napływ nowych jednos ek leksykalnych powoduje, że udno na bieżąco śledzić wszelkie zmiany w ej dziedzinie i opisać zeczy- wis y zasięg wpływu języka angielskiego na polszczyznę ogólną (o icjalną i po oczną), a zwłaszcza na młodzieżowy slang, zwłaszcza en uży y w p zed- sięwzięciach a ys ycznych. z pewnością jes on niemały, a duża część za- sobu anglicyzmów, choćby w eks ach mesa, o nowe jednos ki. dopóki nie pows anie całościowy ob az ego dynamicznego p ocesu (i, miejmy nadzieję, jego s opniowa s abilizacja), pozos aje agmen a yczna obse wa- cja anglojęzycznych wpływów w wó czości młodych au o ów ak ywnie działających w popkul u ze, a akże – a może p zede wszys kim – uważne p zyj zenie się językowi, jakim posługują się młodzi uży kownicy mediów społecznościowych, blogów, logów i p., czyli należy zbadać, jakie s umie- nie mowy i pisma p zepływają p zez wi ualne obsza y życia w in e necie, zdominowanym – czego udno nie zauważyć – p zez młodzież. u mesa, podobnie jak u innych ape ów (co pozos aje do zbadania), mamy do czynienia, op ócz nowego słownic wa angielskiego (neologizmy, neoseman yzmy, kalki), z nieoczekiwanymi zjawiskami w zak esie składni. dokładnego zbadania wymaga, na p zykład, manie a ozpoczynania zdań po angielsku i kończenia ich po polsku, na p zykład Back in he days ‘kie- dyś, dawno emu’ pods awową walu ą był szacunek, a akże częs e maka- onizowanie, czyli ink us owanie wypowiedzi po polsku anglicyzmami. zapożyczenia angielskie, jakie masowo pojawiają się w mowie i piśmie młodych pokoleń, są objawem globalnej ekspansji zachodnich wzo ców kul u owych. Służą one nie ylko komunikacji, ale nobili acji za ówno sa- mych uży kowników, jak i s e życia, k ó ych do yczą, a akże sze oko ozumianej popkul u y, mającej p zemożny wpływ na codzienne życie mło- dzieży. do ich używania mo ywuje akże snobizm, ale p zede wszys kim adość z bycia osobą bilingwalną, z umieję ności p zełączania kodu (code- -swi ching). nie bez znaczenia jes wyzyskanie ludycznej unkcji języka, s ąd częs e p zeksz ałcanie o m o yginalnych i łączenie ich z polskimi, co nie zawsze ma jedynie cel adap acyjny i sys emowy. e wszys kie cechy można znaleźć u mesa i innych wó ców apu. Siła języka angielskiego 196 bend inĖ kAlbA | 95 i jego p zemożne oddziaływanie na młodzież w skali globalnej, akże na młodych ludzi w Polsce, zdecydowanie wz osły, jednak walka z ym zja- wiskiem nie ma sensu (jak pokazują nieudane p óby eliminacji pożyczek w polszczyźnie za ówno w ok esie międzywojennym, jak i po ii wojnie świa owej). Pomimo o wa o us awicznie nagłaśniać p oblem może nie yle zaśmiecania polszczyzny, ale ciągłego nasycania jej angielszczyzną (czasem bez e leksyjnie), gdyż nie jes oboję ny dla s anu języka i odzimej kul u- y. P zesy i nadmia o cechy popkul u y w skali globalnej, co objawia się akże w s e ze językowej, z czym udno walczyć. niemniej, język ojczys y jes zby ważnym (w ęcz pods awowym) składnikiem ożsamości na odowej, aby bez e leksyjnie ulegać ozlicznym wpływom angielszczyzny, choćby pod wpływem mody. Wobec nieuch onności p ocesów globalizacyjnych, pozos aje, z jednej s ony zawie zyć samooczyszczającej mocy języka, a z d ugiej – podjąć działania uświadamiające odpowiedzialność każdego z nas za s an ojczys ej mowy. Ź ódłA in e ne oWe Bloomsbu y De ini ion & Meaning | dic iona y.com; dos ęp 23.09.2022. Słownik języka polskiego; h p://sjp.pl; dos ęp 23.09.2022. en yp mes [Pio Szmid ] 2020: Dwa psy p zeżyły, Wa szawa: Wielka li e a. en yp mes – eks y apowe h ps://genius.com/a is s/ en- yp-mes; dos ęp 23.09.2022. Wojna m., Pokolenie X, Y czy Z - do k ó ego pokolenia należysz? h p:// s uden s. pl/a ykuly/pokolenia/; dos ęp 23.09.2022. h ps://www.speak-up.pl/ak ualnosci/czym-jes -code-swi ching; dos ęp 23.09.2022. The Rap Dic iona y – h ps://www. apdic .o g/; dos ęp 23.09.2022. li e A u A do en Gas on 2019: Babel: W dwadzieścia języków dookoła świa a, k aków: Wydawnic wo ka ak e . eJo – Encyklopedia języka polskiego, ed. S anisław u bańczyk i ma ian ku- cała, wyd. 3, pop awione i uzupełnione, W ocław, Wa szawa, k aków: za- kład na odowy im. ossolińskich, 1999. Guinness Encyklopedia Muzyki Popula nej. Rap, dance & echno, ed. b. świą - kowska, S. Pękala, h. W ona, Poznań, 1997. mańczak-Wohl eld elżbie a 2006: Angielsko-polskie kon ak y języko- we, k aków: Wydawnic wo uniwe sy e u Jagiellońskiego. Włodzimie z moch. adość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w wó czości Pio a Szmid a 197 mańczak-Wohl eld elżbie a 2010: Słownik zapożyczeń angielskich w polszczyźnie, Wa szawa: Wydawnic wo naukowe PWn. mańczak-Wohl eld elżbie a 2012: Polski wa ian języka angielskie- go – Polish english. – Mundus Ve bi. In hono em Sophiae Cygal-K upa, ed. m. Pachowicz, k. choińska, a nów: Wydawnic wo Akademii nauk S o- sowanych w a nowie, 248-252. moch Włodzimie z 2008: Hip hop – kul u a mias a. Leksyka subkul u y hiphopowej w Polsce, bydgoszcz: Wydawnic wo uczelniane Wyższej Szkoły Gospoda ki. moch Włodzimie z 2001: zapożyczenia angielskie w języku polskiej subkul u y hiphopowej. - Język polski w ozwoju, ed. ł. m. Szewczyk, m. czacho owska, bydgoszcz: Wydawnic wo Akademii bydgoskiej, 155-175. moch Włodzimie z, Sawaniewska-mochowa zo ia 2002: Słow- nic wo swois e w języku polskiej subkul u y hiphopowej, - Język Polski, 82(3), 188-198. wenge Jean m. 2019: I-Gen, Sopo : Smak Słowa. Wi alisz Alicja 2016: P zewodnik po anglicyzmach w języku polskim, k a- ków: owa zys wo miłośników Języka Polskiego. zielińska Anna 2013: Mowa pog anicza: S udium o językach i ożsamościach w egionie lubuskim, Wa szawa: Slawis yczny oś odek Wydawniczy. Gau a 2022 10 14 P iim a 2022 12 21 WŁODZIMIERZ MOCH he Joy oF bilinGuAliSm, o enGliSh bo oWinGS in he Wo kS oF Pio Szmid Summa y he wo k o Pio Szmid , no only as a appe , bu also as he au ho o a con- empo a y no el (Two dogs su i ed), is p oo o he in ensi y o he pene a ion o english bo owings in o he Polish language in ecen yea s. he ac ha we a e dealing, o a la ge ex en , wi h new ocabula y esul s om he p ocesses ak- ing place wi hin con empo a y cul u e, no only popula cul u e (e.g. specialis ocabula y). hese phenomena cause he eme gence o new lexical o ms, bo h o iginal and esul ing om neo-seman iza ion o calqueing. he lexical ma e ial includes: neologisms (p ank ‘ ick’; slow mo ion ‘ as ing, no immedia e consump- ion’; b i owanie ‘summa ize’), neo-seman isms ( ejmy ‘ amous people’, zombie ‘a d ugged-up man’), calques (gównobu za < shi s o m), eplacemen s o Polish 198 bend inĖ kAlbA | 95 wo ds and ph ases (bez pomysłu na u u ę ‘no idea o he u u e’; a damulka jes came a shy ‘ his lady is came a shy – ea u e o beha io o a pe son who doesn’ like o be pho og aphed’), complemen ing ph ases in Polish ( a jego no p oblem men ali y ‘bezp oblemowa men alność’ nie pozwoliłaby mi… ‘his no p oblem men al- i y wouldn’ le me ...’), ph aseological elemen s o ph ases ((Back in he days ‘kiedyś, dawno emu’ pods awową walu ą był szacunek ‘back in he days, he basic cu ency was espec ’). in mes we a e dealing no only wi h olde and newe english ocabula y, adap ed a he smoo hly o Polish, bu , wha is equally in e - es ing, wi h new phenomena in e ms o syn ax. Fo example, he ashion o s a ing sen ences in Polish and ending hem in english o ice e sa (I’m so y my book ‘p zep aszam moja książko, pamię niku’, ju o do ciebie zaj zę ‘i’m so y my book, i’ll look a you omo ow’) equi es ca e ul s udy. english bo owings, simila ly o o he languages, al hough o a much lesse ex en , se e o enew he esou ces o he Polish language, o ennoble bo h hei use s and he sphe es o li e hey conce n, as well as b oadly unde s ood pop cul u e, which has a p o ound impac on he daily li es o young people. hei use is mo i a ed by snobbe y, bu abo e all by he joy o being a bilingual pe son, o code-swi ching, so isible in mesa. no ewo hy a e his me alinguis ic ema ks on bo owings in o Polish, a oice ha ini ia es an in e es ing discussion, which i hope will de elop. kEyWORDS: Anglicisms in Polish, bilingualism, language o Polish you h, lan- guage o ap ly ics, hip hop cul u e. Włodzimie z moch Akademia im. Jakuba z Pa adyżu 66-400 Go zów Wielkopolski, Poland, ul. ea alna 25 [email p o ec ed] WŁODZIMIERZ MOCH dVikAlbyS ĖS dŽiAuGSmAi, A bA AnGlŲ kAlboS SkoliniAi Pio o Szmid o kŪ iniuoSe San auka Pio o Szmid o, ku is y a ne ik epo a likėjas, be i šiuolaikinio omano pa a- dinimu Du šunys liko gy i au o ius, da bai – ai gy as į odymas, kaip in ensy iai pas a aisiais me ais anglų kalbos skoliniai sk e biasi į lenkų kalbą. ai, kad šiuo me u iš esmės susidu iame su nauja leksika, y a ne ik populia iojoje kul ū oje (ku ioje a ojama speci inė leksika), be i apsk i ai šiuolaikinėje kul ū oje yks- ančių p ocesų ezul a as. Šie eiškiniai lemia naujų, iek o iginalių, iek neose- man izacijos a e inių pag indu susida ančių, leksikos o mų a si adimą. okią Włodzimie z moch. adość z bilingwizmu, czyli zapożyczenia angielskie w wó czości Pio a Szmid a 199 leksinę medžiagą suda o naujada ai (p ank „pokš as“; slow mo ion „skana imas, o ne su a ojimas iška “; b i owanie „apibend inimas“), neoseman izmai ( ejmy „įžymybės“; zombie „nuo k aišalų aps aigęs žmogus“), e iniai (gównobu za < šūdų aud a „si uacija, ku iai būdingas isuo inis nesu a imas“, angl. shi s o m), lenkiškų žodžių i azių pakei imai (bez pomysłu na u u ę „negal ojan apie a ei- į“; a damulka jes came a shy „ši poniu ė d o isi objek y o“, . y. nemėgs a o- og a uo is), lenkiškų azių papildymai ( a jego no p oblem men ali y ‘bezp oble- mowa men alność’ nie pozwoliłaby mi… „ a jo no p oblem nuos a a neleis ų man...“), žodžių junginių azeologiniai elemen ai (Back in he days ‘kiedyś, dawno emu’ pods awową walu ą był szacunek „kadaise pag indinė aliu a bu o paga ba“). Įdo- mu ai, kad susidu iame ne ik su senesne a naujesne, p ie lenkų kalbos pakan- kamai ge ai de ančia anglų kalbos leksika, be i su naujais sin aksiniais eiškiniais. Pa yzdžiui, nuodugnaus y imo bū ų eikalinga mada p adė i sakinius lenkų kal- ba, o juos užbaig i anglų kalbos žodžiais, i a i kščiai (I’m so y my book ‘p ze- p aszam moja książko, pamię niku’, ju o do ciebie zaj zę „A leisk man, knyga, a si e siu a e y oj“). Anglų, kaip i ki ų kalbų (no s ne okie gausūs), skoliniai padeda a š iežin i lenkų kalbos iš eklius, iškel i jų a o ojus i a i inkamas gy e- nimo s i is i š ki ų, aip pa su eik i daugiau eikšmės didelę į aką jaunimo kas- dieniam gy enimui da ančiai populia iajai kul ū ai plačiąja šio e mino p asme. Juos a o i ska ina snobizmas, o da labiau – džiaugsmas, kad moki kalbė i d iem kalbomis, gali sa o kalba be a go p isi aiky i p ie aplinkos; šie dalykai y a i in ge ai ma omi iš meso (P. Szmid o sceninis a das) kū ybos. de ė ų a k eip i dė- mesį i į jo me aling is inius komen a us apie skolinius lenkų kalboje. Jų pag in- du, ikiuosi, bus p adė a įdomi diskusija. ESMINIaI ŽODŽIaI: lenkų kalbos anglicizmai, biling izmas, lenkų jaunimo kalba, epo eks ų kalba, hip hopo kul ū a. Włodzimie z moch Akademia im. Jakuba z Pa adyżu 66-400 Go zów Wielkopolski, Poland, ul. ea alna 25 [email p o ec ed]