Kalnuotų vietų įvardijimas nekalnuotoje Lietuvos teritorijoje (remiantis Joniškio rajono vietovardžiais)

Nerija Bartkutė

Go to original

Preparing document pages…

Acta Linguistica Lithuanica

LVI (2007), 23 – 40

A denominação de lugares elevados no território não montanhoso da Lituânia (com base nos topônimos do distrito de Joniškis)

Nerija Bartkutė

Universidade de Šiauliai

O artigo trata dos nomes de lugares elevados no distrito de Joniškis, nas planícies do norte da Lituânia. Ao todo, são discutidos 216 nomes recolhidos da fala oral. Eles são divididos em motivados e não motivados, conforme contenham ou não referências à fisiografia. Predominam os nomes baseados em características fisiográficas (propriedades e forma do solo), na flora, na fauna ou na ocupação humana, mas há também um grupo considerável de formações possessivas mais recentes baseadas em nomes próprios. Os nomes não motivados correspondem a um décimo do material. Também neste grupo predominam os nomes derivados de nomes próprios. Em termos gerais, podemos dizer que a maioria dos nomes de lugares elevados desta região se refere a características fisiográficas, à flora, à fauna e à ocupação humana (situação patrimonial e atividade humana). Além da análise semântica, o artigo também apresenta dados sobre etimologia popular e tradição oral.

0. INTRODUÇÃO

Os estudos dos orônimos, ou nomes de lugares montanhosos, são particularmente relevantes em países montanhosos (ver INST Global Project The Names of the Mountains 2001)¹. As montanhas recebem nomes em todo o mundo segundo várias características. Eisele (2001) distingue as principais motivações para a denominação das montanhas: a onimização direta de termos fisiográficos, determinada situação relacionada com as montanhas, a qualidade do solo, a cobertura da montanha, a vegetação—

¹ O projeto pode ser consultado na internet http://www.inst.at/berge/index_e.htm [acesso em 2007-04-10].

NERIJA BARTKUTĖ

menija, naudojimo galimybės ir mitai. Akschabaeva (2001), analizuodama Kazachstano kalnų vardus, kaip itin svarbų kalnų vardų semantinį motyvą išskiria sniegą, kiti jos minimi kalnų įvardijimo motyvai yra ekonominis naudojimas, kalnų forma (panašumas į tam tikrus gyvūnus, žmones), kalnų funkcija (yra riba, gina nuo priešų ir pan.), augmenija (yra/nėra, kokią spalvą suteikia kalnui), legendos ir mitai. Pospelovas (1967), analizuodamas Rytų Karpatu toponimiją, pastebi, kad kalnuotų vietų vardai yra reikšmingi, nes iš jų padaromi ne tik smulkių objektų (upelių, laukų), bet ir didesnių vietų – gyvenviečių, upių ir kt., vardai. Jis išskiria kalnų vardus iš geografinių terminų, oronimus, siejamus su augalija, ir oronimus, padarytus iš kitų toponimų. Kronsteiner (2001) teigia, kad kalnai vaidina centrinį vaidmenį aplinkos tvarkoje, o jų įvardijimo polinkiai visame pasaulyje panašūs. Jis kalnų vardus analizuoja kaip tarptautinę „kalbą“ – išskiria pagrindinius kalnų įvardijimo principus, būdingus visam pasauliui: fiziografinio termino „kalnas“ toponimizacija, įvardijimas pagal formą, kuris lemia ir metaforinių kalnų vardų atsiradimą, sąsajos su saule (saulėlydžiu/saulėtekiu), galimybė keliauti per kalnus – jų „eismo“ funkcija, sniego vaidmuo, ekonominis naudojimas, gyvūnija.

Aleksandro Vanago teigimu (1973: 215), Lietuva yra labiau upių ir ežerų šalis, kalnų Lietuvoje net nėra. Vanagas savo straipsnyje (1973: 215–216), kurį galima laikyti vienintele išsamia Lietuvos oronimų analize, remdamasis Lietuvos oronimų darybos polinkiais, teigia, kad kalnuotų vietų vardai sudaro gana jauną toponimijos posistemį archajiškoje lietuvių toponimijoje, be to, kalnuotos vietos žmonių gyvenime vaidina ne tokį svarbų vaidmenį kaip ežerai ir upės. Vanagas (1973: 215) oronimams priskiria tuos vardus, kurie įvardija objektus, kalbančiojo suvokiamus kaip kalnus (jų aukštis dažniausiai yra keliasdešimt metrų). Pateikėjo įvardijimu remiasi ir Mickienė (2001: 80), analizuodama Telšių rajono oronimus. Jiems mokslininkė priskiria kiek iškilėsn(i)ų žemės paviršių vietų vardus. Daugiau išsamesnių atskirų Lietuvos oronimų tyrinėjimų nėra.

Neste artigo, chama-se a atenção para os nomes de lugares elevados no território lituano de paisagem bastante plana — o distrito de Joniškis. Este território situa-se na parte norte da Planície Central da Lituânia; a maior parte estende-se pela planície de Žiemgala (JRG: 4–5). Assim, o relevo é suavemente ondulado, e há mais lugares elevados nas proximidades de Žagarė (o esker de Žagarė, formado por depósitos glaciais) e na margem esquerda do Mū—

Kalnuotų vietų įvardijimas

na margem do vale (uma crista de Linkuva formada por acumulação). O ponto mais alto do distrito é a crista de Linkuva (atinge 94 m), e o mais baixo fica perto da fronteira com a Letónia (atinge 34 m). Dado este relevo, os informantes do distrito de Joniškis chamam montanhas a pequenos montes, colinas, cascalheiras, castros e outros locais um pouco mais elevados da superfície terrestre.

O artigo analisa a denominação dos locais montanhosos do distrito de Joniškis — o que determina os nomes dos locais montanhosos num território não montanhoso. Baseia-se no esquema semântico dos topónimos proposto por Vanagas (1981): os orónimos dividem-se, em primeiro lugar, em não motivados (sem significado «oronímico»²) e motivados (com significado «oronímico»).

Os orónimos do distrito de Joniškis foram transcritos de Žemės vardų dos questionários, conservados nos fundos do Departamento de Onomástica do Instituto da Língua Lituana, e registados pela autora do artigo durante expedições ao distrito de Joniškis em 2002–2004.³ Quase todos os orónimos provêm da língua viva; destacam-se apenas alguns nomes publicados em VŽe: Kalnėlio piliakalnis, Raktu vė, ou Raktuvė, e Žagarės piliakalnis, ou Žvelgaičio kalnas. Būga (1961: 257) também menciona o orónimo Raktuvė como legado semigaliano, atribuindo-lhe também vários hidrónimos do distrito de Joniškis. Os orónimos analisados no artigo foram igualmente publicados na Internet, na «Base de dados geolinguística dos topónimos do distrito de Joniškis»⁴. Ao analisar neste artigo a denominação dos locais montanhosos do distrito de Joniškis, apresentam-se também etimologias populares e várias narrativas relacionadas com os orónimos, recolhidas junto dos informantes. Além disso, o artigo apresenta os orónimos indicando a sua possível formação.

1. ORÓNIMOS NÃO MOTIVADOS

São orónimos que, quando surgiram, não tinham um significado «oronímico» distintivo especial — não exprimiam nada que fosse característico apenas dos locais montanhosos (cf. Vanagas 1981a: 19). Esses orónimos não surgiram para salientar certas características de um local montanhoso, mas devido a várias outras circunstâncias: por causa de objetos importantes situados nas proximidades

² Plg. A. Vanago (1981a) vartojamą terminą „hidroniminė“ reikšmė.

³ Em várias expedições — nas circunscrições de Kriukai e Gataučiai — participaram também estudantes de língua lituana da Universidade de Šiauliai.

⁴ O endereço provisório desta base de dados é http://www.neryte.lt:8080/db/ [consultado em 2008-01-30]

NERIJA BARTKUTĖ

outros elementos importantes da paisagem, atividades humanas, etc. Distinguem-se vários grupos semânticos de orónimos não motivados do distrito de Joniškis. 1.1. Orónimos derivados de nomes de diferentes lugares — estes orónimos surgiram de nomes comuns que designam lugares segundo aquilo que aí existe ou acontece. Alguns destes orónimos designam um lugar relacionado com a atividade humana: Pā-užvaris klv. Trm: užvaras «vedação, barreira; caminho por onde se conduzem os animais»⁵; Rev-ù-kelis klv. Dr: rėvas «vala» e kėlias; Viganės klv. Vkn: *viganė, cf. vìganas «caminho escavado para conduzir os animais», cf. ainda outros topónimos do distrito de Joniškis: Viganės pv. Tsn, Vīganiai krm. Jnš, Vīganės miškas mšk., Vīganės b. Ks; Žyvrdùobės kln. Žg: žỹvrdùobė «cova formada pela extração de cascalho». Alguns orónimos derivam de outros nomes de lugares relativos à vegetação: Šīlas kln. Rdš: šìlas; Šil-ėlis klv. Jnn: šìlas. O orónimo Kalnēl-krūmiai klv. Znn⁶: Kalnēlis k. e krūmai, é classificado como não motivado, embora tenha um significado possessivo (ou locativo), uma vez que o segundo elemento é derivado do nome de um local onde crescem plantas, sem significado «oronímico» distintivo. Também se inclui neste grupo semântico de orónimos o orónimo Kálviai klv. Bčn: kálvis, cf. o antropónimo Kálvis⁷, que pode designar um lugar com base na atividade humana. 1.2. Orónimos derivados de outros nomes comuns. Estes orónimos não motivados são nomes comuns transferidos para designar um local montanhoso e que significam objetos relacionados com esse local: que se encontravam junto dele, sobre ele, etc.: Kamar- áitė klv. Stn: kamarà; Lãpkasis klv. Dlb, klv. St: lãpkasa «toca escavada por uma raposa», cf. outros topónimos do distrito de Joniškis Lãpkasės l. Ždv, Lãpkasiai drv. Cgn; Plỹtnyčia klv. Trm: plỹtnyčia «olaria»; Ragatkà klv. Žg⁸: ragatkà «barreira»; Rūs-duobės klv. Žg⁹: rūšys e duobė. 1.3. Orónimos derivados de outros nomes próprios também não têm significado «oronímico», pois são nomes transferidos de outros lugares ou de pessoas. Muitos desses

⁵ Neste artigo, os significados dos nomes comuns foram extraídos do LKŽe e os antropónimos do LPŽ (I, II); estas fontes não são mencionadas no texto do artigo.

⁶ Segundo o registo dos informantes, antigamente passava por aquele local uma estrada que levava à igreja de Kalnelis; o local montanhoso era coberto de arbustos (ŽV).

⁷ O antropónimo Kálvis não é comum no distrito de Joniškis (cf. LPŽ, 902).

⁸ Segundo o registo dos informantes, durante a Primeira Guerra Mundial as pessoas costumavam disparar naquele local, e o nome surgiu devido à semelhança da espingarda com uma ragatkà (ŽV).

⁹ Segundo o registo dos informantes, naquele local existira uma cave para guardar legumes (ŽV).

Kalnuotų vietų įvardijimas

vietovardžių Vanagas (1981a: 30) kildina iš genityvinių konstrukcijų, turinčių posesyvinę reikšmę, tačiau pagal dabartinį statusą priskiria nemotyvuotiesiems. Joniškio rajone užrašytas kalvos vardas iš oikonimo: Èzergailis klv. Žvl: Èzergailis vk. Didžioji dalis šios semantinės grupės oronimų yra iš asmenvardžių: a) iš lietuviškos kilmės: Stūlgis kln. Dk: avd. Stūlgis; Verkulys klv. Cgn¹⁰: *Verkulys, plg. avd. Vérkulis, Verkỹs; Žvelgáitis kln. Žg (var. Žvelgáičio kalnas, Žagarės piliakalnis)¹¹: avd. Žvelgáitis (LVKŽ: 348); b) iš nelietuviškos kilmės: Bùlverkis kln. Dlb: avd. Bùlverkis; Čėrnis kln. Dk: avd. Čėrnis; Šimkónas kln. Rkž¹²: *Šimkonas, plg. avd. Šimkónis; Véidė kln. Žg (var. Barbòros kalnas, Alkàkalnis, Véidės kalnas): Véidė; Žėkis kln. Byvn: *Žėkis, plg. avd. Žekỹs, Žėkas.

Como mencionado, na toponímia lituana, os orônimos são nomes de lugares relativamente recentes. Os orônimos não motivados constituem a parte mais recente desta subclasse não muito arcaica de topônimos. Seu surgimento é secundário: derivam de nomes pertencentes a outras subclasses da onímia ou de apelativos semanticamente associados a outros lugares.

2. ORÔNIMOS MOTIVADOS.

São orônimos que possuem um significado «orônimo» distintivo. Indicam uma característica específica de um lugar montanhoso. Os orônimos motivados dividem-se, por sua vez, em dois grupos: 1) orônimos motivados que não caracterizam objetos e 2) orônimos motivados que caracterizam objetos.

2.1. Orônimos motivados que não caracterizam objetos. A este grupo semântico de orônimos pertencem os nomes de lugares montanhosos que resultam da toponimização de termos fisiográficos com significado «orônimo», bem como os orônimos com significado possessivo.

2.1.1. Orônimos provenientes de termos fisiográficos com significado «orônimo». Fisiográ-

¹⁰ Segundo os informantes, naquele lugar enforcou-se Verkulys (ŽV).

¹¹ Segundo os informantes, antigamente havia um castelo na colina, governado pelo duque Žvalgota, mas certa vez o cercaram e levaram sua cabeça pela cidade de Riga (ŽV).

¹² Segundo os informantes, antigamente a colina era mais alta: o proprietário retirava areia dela e a levava para vender aos judeus de Žagarė, que a espalhavam no chão das tabernas (chamadas šimkiai) (ŽV).

Nerija Bartkutė

A onimização de termos fisiográficos é uma das formas mais antigas de formação de nomes, difundida no mundo inteiro (ver Vanagas 1981a: 35; Baluodė 2005). Os orônimos motivados do distrito de Joniškis derivam de termos fisiográficos que designam um lugar elevado natural ou um lugar semelhante, formado não sem esforço humano: Alkākalnis kln. Žg (var. Barbōros kālnas, Vēidē, Vēidēs kālnas); alkākalnis «colina dos bosques (santuários)»; Kalnai klv. Tr: kālnas; Kalvėlė klv. Žč: kalvà; Kalnėlis klv. Dvr (var. Lėbedžio kalnelis), klv. Rdš: kālnas; Milžinkapiai klv. Jnk, Milžinkapis klv. Nrn: milžinkapis «local de sepultamento de heróis antigos; monte artificial»; Milžkapiai klv. Gmn (var. Milžinų kapai)¹³: milžkapis, cf. milžinkapis «local de sepultamento de heróis antigos; monte artificial»; Pýlimas klv. Stn, klv. Byvn, klv. Mrn¹⁴: pýlimas «faixa de terra amontoada»; Piliakalnis kln. Kln (var. Sīdabrēs piliakalnis): piliakalnis; Pīlkalnis kln. Kln: pīlkalnis «colina fortificada»; Škačmilžis klv. Vkn: *škačmilžis (< *katmilžis (cf. Katmilžis, colina), cf. kapmilžis «túmulo de gigante» (Vanagas 1981b: 141)).

2.1.2. Orônimos de valor possessivo. Esses orônimos indicam a pertença do objeto, mas Vanagas (1981a: 45) também reconhece neles um significado locativo, considerando difícil distinguir os dois sentidos. Os valores possessivo e locativo são expressos formalmente por sufixação, composição e justaposição; por isso, esses orônimos são classificados segundo o modo de formação.

Orônimos sufixais de valor possessivo. Esses orônimos do distrito de Joniškis derivam de antropônimos: a) de origem lituana – -iškis: Káln-iškis klv. Drgn: Kálnas; Gáil-iškiai klv. Gšč: Gáilis; Gerl-iškiai klv. Dvr¹⁵: *Gerlis, cf. Gerlīkas; b) de origem não lituana – -ynė: Grant-ynė klv. Mžl: *Grantas, cf. Grántinis, Grantáuskas, lat. Grants (Staltmanė 1981: 211).

Orônimos compostos de valor possessivo e locativo. O primeiro componente (determinante) deriva de outro topônimo ou de um antropônimo, e o segundo, do termo fisiográfico kálnas. Nos orônimos de valor possessivo e locativo derivados de topônimos, o primeiro componente provém de um oicônimo ou de um agrônimo: Gražis(k)-

¹³ Segundo o registro dos informantes, antigamente escavavam-se ossos grandes naquele local (ŽV).

¹⁴ Segundo o registro dos informantes, na época da servidão, o proprietário Zelstromas reuniu os servos, que amontoaram um aterro com gamelas; o proprietário queria construir um moinho de água; a água subiu e inundou os campos; à noite, os mesmos servos soltaram um barril de mercúrio e desfizeram o aterro (ŽV).

¹⁵ Segundo o registro dos informantes, nas proximidades vivia um judeu de sobrenome Herlich (ŽV).

Kalnuotų vietų įvardijimas

-kalnis kln. BVD¹⁶: Gražiškiai k.; Stripei(k)-kalnis kln. Str: Stripeikiai k.; Suódkalnis kln. KRI, klv. STG: Suódai vk.; Varč-kalnis klv. GMN (var. Varčios kalnas): Varčia 1. STN. Nos orônimos de valor possessivo derivados de antropônimos, o primeiro componente tem origem diversa: a) antropônimo de origem lituana: Buiš-kalnis klv. BND: ant. Buišas, Buišys; Krūč-kalnis kln. VR: ant. Krūčas; Mešk-į-kalnis klv. SK: Meškà¹⁷; Róp-kalnis klv. PVL, klv. RBŽ: ant. Rópė, Ropas, cf. os topônimos Rópėdai k., Rópininkai k., Ropininkėliai k.; Žemaič-kalnis klv. JKŠ: ant. Žemaitis¹⁸, cf. žemaitis; Žós-kalnis klv. GMN (var. Duobėtkalnis): *Žosis, *Žosas, cf. ant. Žóstautas; b) antropônimo de origem não lituana: Būd-kalnis klv. JKŠ: ant. Būdà; Jokūb-kalnis klv. CGN¹⁹: ant. Jokūbas (LVKŽ: 178); Zubr-ą-kalnis klv. DR: ant. Zūbrus, Zubrýs; Tamoš-kalnis kln. TRB: ant. Tamošius.

Orônimos compostos de valor possessivo e locativo. Este é o grupo semântico mais numeroso na oronímia do distrito de Joniškis. Caracteriza-o também a variedade de componentes: o primeiro componente desses orônimos é outro topônimo (oicônimo, hidrônimo ou agrônimo) ou um antropônimo (de origem lituana, não lituana ou incerta); o segundo componente, muito comum, é o termo fisiográfico kalnas; um termo fisiográfico de significado «oronímico» menos frequente, piliakalnis; diminutivos de termos fisiográficos, aukštumėlė, kalnelis; nomes de lugares, molynė, smiltynė; e, nos orônimos mais recentes, também a denominação de um fenômeno do ambiente social, karjeras. A seguir, os orônimos compostos de valor possessivo e locativo são classificados de acordo com o primeiro componente: derivados de topônimos — (a) de oicônimos: Dargiū aukštumėlė klv. DR: Dargiai k.; Gai galių kalnas klv. JRD: Gai gali ai k.; Joniškio kalnas klv. GŠČ: Joniškis mst.; Kalnėlio piliakalnis kln. KLN: Kalnėlis k.; Minčaičių karjeras kln. MNČ: Minčaičiai k.; Raistų karjeras kln. RS: Raistai k.; Skarių kalnas kln. SKR: Skariai k.; Stalmokų karjeras kln. MRT: Stalmokai k.; Šilelių kalnas klv. PSP: Šileliai k.; Štempeliškių kalnas kln. TRB: Štempeliškės k.; Tarbūčių kalnas kln. TRB: Tarbūčiai k.; Trumpaitėlių kalniūkas klv. TRM: Trumpaitėliai k.; Žagarės piliakalnis kln. ŽG (var. Žvelgaičio kalnas): Žagarė mst.; (b) de hidro-

¹⁶ Segundo o registro dos informantes, naquele local teria desabado uma aldeia muito bonita; ali existira até um poço (ŽV).

¹⁷ O antropônimo Meškà é comum no distrito de Joniškis (cf. LPŽ_II 212).

¹⁸ O antropônimo Žemaitis é comum no distrito de Joniškis (cf. LPŽ_II 1322).

¹⁹ Segundo o registro dos informantes, antigamente o letão Jokūbas morreu naquele local (ŽV).

NERIJA BARTKUTĖ

nimų: Kūdros kalnas colina de Stn: Kūdra pântano de Stnl: Sidabrės piliakalnis colina de Kln (var. Piliakalnis): Sidabrė, rio; (c) de agrônimos: Varčios kalnas colina de Gmn (var. Varčkalmis): Varčia lago de Stn; de nomes pessoais – (a) de origem lituana: Alsio kalnas colina de Rs: Alsýs; Briėdžio kalnas colina de Dk: Briėdis; Buišo kalnas colina de Dk²⁰: Buišas; Būdós kalnėlis pequena colina de Drgn: Būdà; Čižo kalnėlis pequena colina de Dk²¹: Čižas; Didgalvės kalnėlis pequena colina de Žg (var. Lielgalvės kalnėlis²²): apelido Didgalvė, cf. Didgalvis (Butkus 1995: 198); Dundulio kalnas colina de Mld: Dundūlis; Gėdaus kalnas colina de Žg: *Gedus, cf. Gedýs, Gėdžius, e ainda cf. Gėdas (LVKŽ: 140); Kāvalo kalnas colina de Ptr²³: Kāvalas; Lėbedžio kalnėlis pequena colina de Dvr (var. Kalnėlis): Lebedýs; Meškós kalnas colina de End²⁴: Meškà, cf. Meškikalnis colina de Sk; Naudžiuvienės karjerai colina de Mrt²⁵: Naudžiuvienė (: Naudžius); Prėlaido kalnas colina de Jkš: Prėlaidas; Radvilo kalnas colina de Bdr: Radvìlas; Rimdžiaus smiltynė areal arenoso de Mkn: Rimdžius e o nome local smiltynė; Skupeikos kalnas colina de Jkš: Skupeikà; Tilkėvičiaus kalnas colina de Stn: Tilkėvičius; Vózbuto karjeras pedreira de Mrt: Vózbutas; Žlabio kalnas colina de Dk: Žlabýs; Žvelgaičio kalnas colina de Žg (var. Žagarės piliakalnis): Žvelgáitis (LVKŽ: 348), cf. Žvelgáičiai aldeia; (b) de origem não lituana: Adōmo kalnėlis pequena colina de Drg: Adōmas; Barbōros kalnas colina de Žg (var. Alkākalnis, Vėidé, Vėidės kalnas²⁶: Barborà; Bindžiulio kalnas colina de Grk: Bindžiulis; Būdós kalnas colina de Dnr: Budà; Čerkáusko kalnas colina de Dvl: Čerkáuskas; Čėrnio kalnas colina de Dk: Čėrnis; Česniko

²⁰ Os informantes registraram que perto da colina havia um celeiro de Buišas (N. B.).

²¹ Os informantes registraram que o padre Čižas, pároco de Naujoji Žagarė, extraía turfa ali (ŽV).

²² Os informantes registraram que a colina recebeu esse nome em 1895, quando uma jovem apelidada Didgalvė foi assassinada ali (ela usava um chapéu grande), e que, em 1905, os socialistas de Žagarė costumavam realizar reuniões nessa colina isolada (ŽV).

²³ Os informantes registraram que Kavalas se enforcou nesta colina (ŽV).

²⁴ Os informantes registraram que naquela colina havia uma cabana aonde uma ursa costumava ir (N. B.).

²⁵ Os informantes registraram que a pedreira foi escavada na época em que Naudžiuvienė era presidente da fazenda coletiva (N. B.).

²⁶ Na igreja situada na colina eram guardados os restos mortais de Barbora Umiest auskaitė (cf. Šliavas 1999: 3).

Kalnuotų vietų įvardijimas

colina klv. Lnk²⁷: Česnikas; colina de Čiūberkis klv. Knč: Čiūberkis; colina de J ačkus klv. Pdr: J ačkus; colina de J agris klv. Mtk: J agris; colina de Kajėnas klv. Dk: Kajėnas; pequena colina de Lielgalvė klv. Žg (var. pequena colina de Didgalvė): apelido Lielgalvė, cf. letão liels ‘grande, corpulento’ (LLKŽ 381); colina de Mataūšas klv. St: Mataūšas (LVKŽ: 244); terreno argiloso de Šūtkus klv. Trb: Šūtkus e o nome do lugar terreno argiloso; colina de Ūrmonas klv. Trm: Ūrmonas; colina de Vėidė kln. Žg (var. Vėidė, colina de Barbōra, Alkākalnis): Vėidė; colina de Vīškis kln. Dk (var. Pliks ubinis): *Vīškis, cf. letão Vīškis (Staltmanė 1981: 147), lituano Viškėlis; c) de um antropónimo de origem incerta: colina de Damparas klv. Ncn²⁸: *Damparas; colina de Sūris klv. Skt: Sūris; pequena colina de Tambakas klv. Mlč: *Tambakas, cf. Tambakėvičius.

2.2. Orónimos motivados que descrevem objetos.

Analizuodamas hidronimų semantiką, Vanagas (1981a: 49) tokius toponimus laiko svarbiausiu sluoksniu, atskleidžiančiu toponimijos semantikos įvairovę. Jie tiesiogiai išreiškia ypatybę, būdingą toponimu įvardijamam objektui. Vanagas (1981a: 50) nurodo penkis būdus, kuriais išreiškiama ypatybinė reikšmė: būdvardžių tiesioginė toponimizacija, galūnių vediniai iš ypatybių pavadinimų, priesagų vediniai iš ypatybių pavadinimų, sudūrimas, kai pirmasis sandas yra iš ypatybės pavadinimo, ir sudėjimas, kai pirmasis dėmuo yra ypatybės pavadinimas. Pagal išskiriamą ypatybę Joniškio rajono motyvuotieji oronimai, apibūdinantys objektus, skirstomi į kelias semantines grupes:

2.2.1. Orónimos de significado fisiográfico. São orónimos que descrevem um lugar elevado segundo determinadas características fisiográficas: forma, qualidade do solo, cobertura, etc. Em primeiro lugar, destacam-se os nomes que designam lugares elevados de acordo com a qualidade do solo: Akmeñ-inė klv. Bl: pedra, Molynė klv. Sk: terreno argiloso ‘terra, solo argiloso’; Smėl-kalnis kln. St²⁹: areia; Smiltynas klv. Dml (var. Smiltynė): terreno arenoso; Smiltynė klv. Dml (var. Smiltynas): terreno arenoso; Uolýnas kln. Sk: terreno calcário ‘terreno de calcário’; Žvirž-dė klv. Al: cascalho ‘solo junto ao cascalho’; Žvirgždynė klv. Mdg: solo de cascalho ‘solo, terra de cascalho’; Žvyrýnas klv. Knč, klv. Mdg, klv. Mtk: terreno de cascalho; Žvyr-kalnis kln. Žmr: cascalho. O orónimo Raudōn-kalnis kln. Rkž:

²⁷Segundo informação recolhida junto de informantes, Česnikas viveu naquele lugar; embriagou-se muito numa pequena colina e morreu (ŽV).

²⁸Segundo informação recolhida junto de informantes, um certo Damparas morreu naquele lugar enquanto caçava (ŽV).

²⁹Segundo informação recolhida junto de informantes, costumavam retirar areia desta colina para espalhar nos canteiros e nos caminhos (ŽV).

NERIJA BARTKUTĖ

vermelho, -a, salienta uma característica não relacionada com a qualidade do solo, mas com a sua cor. A este grupo semântico pertencem também os orónimos de significado configuracional: Didýsis kálnas klv. Pšp (var. Didýsis Bliūdýnių kálnas): didýsis (forma dialetal de < didis); Didýsis Bliūdýnių kálnas klv. Pšp (var. Didýsis kálnas): didýsis (forma dialetal de < didis), Bliūdýnė drv. Pšp e colina; Didýsis kápčius klv. Bvd: grande (forma dialetal de < didis) e monte ‘montículo, elevação do terreno’; Duobėt-kalnis klv. Gᴍɴ (var. Žóskalnis): esburacado, -a; Dvilẏ́pis kln. Dk: duplo ‘duplo’; Ilgàsis kln. Dk: comprido (forma dialetal de < longo); Riest-inis kln. Dk: curvo, -a. Alguns orónimos de significado configuracional podem ser considerados metafóricos — a sua característica não é expressa diretamente, mas por meio de determinada semelhança com outro fenómeno ou objeto: Bãlno kálnas klv. Dₗᵦ³⁰: bãlnas; Bùbinas klv. Blz: bùbinas ‘tambor; lugar aberto, geralmente uma pequena colina num prado’; Kùpr-ė kln. Gtč: corcova; Sõs-kalnis klv. Mlč (var. Sõsto kálnas): sõstas; Sõsto kálnas klv. Mlč (var. Sõskalnis): sõstas; Stùpl-yčià klv. Vᴅɢ: stùplys ‘nádegas’, cf. stùplinti ‘andar com dificuldade, dando passos pequenos’, cf. os nomes de campos agrícolas do distrito de Joniškis Stùplyčià drv. Bl, l. Ždk. Também pode ser considerado metafórico o orónimo composto de significado configuracional Aukštóji brastà klv. Žč — o lugar elevado pode ter recebido esse nome por se situar entre pântanos.

2.2.2. Orónimos de significado faunístico. Descrevem um lugar elevado com base nos animais que aí vivem ou que de alguma outra forma estão relacionados com esse lugar: a) segundo animais selvagens — Barsiukýnė klv. Pvl: local habitado por texugos ‘lugar na floresta onde vivem texugos’; Lãp-kalnis kln. Grž, pequena colina das raposas klv. Km, klv. Ncn: raposa³¹; Lél-ãtė kln. Dk: lėlỹs ‘ave insetívora’; pequena colina das corças klv. Skk: corça; Tilvì(k)-kalnis klv. Tr: tilvìkas³²; b) segundo animais domésticos — pequena colina dos bois kln. Dk³³: boi; Kačių kalnẽlis klv. Dk: gato; Kùilių kálnas kln. Žg: kuilỹs ‘porco macho’; Óž(k)-kalnis klv. Pl: cabra.

2.2.3. Orónimos de significado florístico. Estes orónimos descrevem um lugar elevado com base na vegetação: Ąžuol-ìnis klv. Mñč, colina do carvalho klv. Ncn: carvalho; Brùknių kalnẽlis klv. Mñč: brùknė; Burbùlių kálnas kln. Dk: bùrbulas ‘uma planta deste tipo —

³⁰Segundo informação recolhida junto de informantes, os guardas-florestais costumavam deitar-se na colina e observar os trabalhadores da propriedade a ceifar (ŽV).

³¹O antropónimo Lãpė não foi registado no distrito de Joniškis (cf. LPŽ₍II₎ 22).

³²O antropónimo Tilvikas não foi registado no distrito de Joniškis (cf. LPŽ₍II₎ 1045).

³³Segundo informação recolhida junto de informantes, depois de reunir a manada, os bois costumavam descer a galope desta colina até ao charco (ŽV).

Kalnuotų vietų įvardijimas

‘burbulis’; Dagil-inė klv. ZNN: dagilis ‘erva daninha com espinhos afiados’; Erškėt-kalnis kln. Dk, Erškėčių kalnelis klv. BČN: erškėtis; Ievynė klv. Dr: ievynė; Konvalijų kalnelis klv. ŽG: konvalija ‘lírio-do-vale’; Kukulių kalnas kln. ST: kukūlis ‘centeio, joio’; Kukūrbezdalių kalnas klv. SK: kukūrbezdalis ‘cogumelo, puffball’; Kūlynų kalnas kln. Dk: kūlynai ‘moita de arbustos e de árvores jovens’; Lazdynė klv. TLJ: lazdynė ‘lugar onde crescem aveleiras’; Mėlynių kalnelis klv. Dk: mėlynė; Puršklių kalnelis klv. Dk: puršklis ‘arbusto pequeno’; Pušynų kalnas kln. GDK: pušynas. A este grupo semântico pertencem também alguns orónimos que destacam como característica do lugar montanhoso não uma vegetação específica, mas a cor determinada pela vegetação: Žaliasis kalnas klv. NRM, klv. GDK, klv. SK, Žaliasis kalnelis klv. MJ: žaliasis (forma flexionada de < žalias), ou a ausência completa de vegetação: Plikasis kalnas kln. Dk (var. Pliksubinis): plikasis (forma flexionada de < plikas); Pliksubinis kln. Dk (var. Viškio kalnas): pliksubinis ‘aquele que tem o traseiro nu’.

2.2.4. Orónimos com significados relacionados com pessoas.

Indicam uma certa ligação com pessoas e são próximos dos orónimos de significado possessivo. Esses nomes de lugares montanhosos derivam de designações de pessoas: Bajorýnė klv. GrK: bajorýnė ‘lugar onde vivem muitos nobres’, cf. antropónimo Bajõras³⁴; Bajõr-kalnis klv. ŽM³⁵: bajõras, cf. antropónimo Bajõras; Barõn-kalnis klv. MDG: barõnas ‘título de nobreza’ e ‘carneiro’, cf. baroninis ‘de pele de ovelha’ (JŠŽR); Benõs-kalnis kln. BVD, kln. SK: benõsis ‘aquele que não tem nariz’; Bób-kalnis klv. BND: bóba; Mam-ātė kln. Dk: mamà; Mergių kalnelis klv. MNČ³⁶: mergė ‘rapariga’; Strienč-kalnis klv. VDG — a origem não é inteiramente clara; pode ser relacionada com strielčius ‘caçador, guarda florestal’ ou com o antropónimo Strielčius³⁷; Šikšnių kalnelis klv. ŽG: šikšnius ‘aquele que trabalha com peles’, ou derivados de etnónimos: Cigonų

³⁴ O antropónimo Bajõras não está atestado no distrito de Joniškis (cf. LPŽ₁ 160), pelo que se propõe, antes de mais, recorrer ao apelativo.

³⁵ Segundo relatos recolhidos de informantes, em 1863 os nobres da aldeia de Krikštanai esconderam-se naquele lugar, querendo atacar os russos; o pároco de Skaistgirys, Radavičius, levava-lhes comida e munições (ŽV).

³⁶ Segundo relatos recolhidos de informantes, neste pequeno monte foi enterrada uma menina que se afogou no rio Švėtė, cuja superfície estava fragilmente congelada, quando levava comida para os homens que cortavam lenha na floresta (ŽV).

³⁷ O antropónimo Strielčius não está atestado no distrito de Joniškis (cf. LPŽₙ 835).

NERIJA BARTKUTĖ

kalnėlis klv. Dk: cigōnas ‘cigano’; Čigōn-kalnis klv. Jᴅᴋ³⁸, klv. Pʟᴛ³⁹: čigōnas, cf. antropónimo Čigōnas⁴⁰.

Importa notar que alguns orónimos dos grupos semânticos da fauna, da flora e da relação com as pessoas podem derivar de antropónimos e, por isso, ser atribuídos a outros grupos semânticos. Contudo, a origem antroponímica é indicada como secundária por várias razões: muitos desses antropónimos não estão atestados no distrito de Joniškis; além disso, o apelativo apresenta uma relação semântica clara com as características dos lugares montanhosos, relação que também pode ser reforçada pelos relatos recolhidos de informantes. Por isso, estes orónimos são atribuídos, antes de mais, aos três grupos semânticos mencionados.

2.2.5. Orónimos de significado demonológico. Incluem-se aqui nomes de lugares montanhosos derivados da designação de um ser mitológico: Ragān-kalnis klv. Mᴋɴ, klv. Žg⁴¹, Rāganų kalnas kln. Žg: rāgana. Incluem-se também orónimos cuja origem é explicada por certas lendas: Linksmýbės kalnēlis klv. Vᴋ⁴²: linksmýbė; Pinigų kalnas kln. Sᴛᴋ⁴³, Pinigų kalnēlis kln. Cɢɴ⁴⁴: pìningas. Relacionado com a religião cristã está o orónimo Šventõs Brigitos kalnas kln. Kʟɴ, formado a partir de um antropónimo de origem não lituana acompanhado do epíteto švẽntas. Existem nomes deste tipo na hidronímia da Lietuvos (cf. Vanagas 1970: 270), e também foram registados no território do distrito de Joniškis — cf. o hidrónimo Švẽnto Jōno upėlis.

2.2.6. Os orónimos de significado antonímico formam um par de polarização segundo a característica grande – pequeno: Didýsis kalnas klv. Aɴᴅ – Mažàsis kalnas klv. Aɴᴅ: didýsis (forma flexionada de < didis) e mažàsis (forma flexionada de < mažas). Estes orónimos têm também significado configuracional.

³⁸ Segundo relatos recolhidos de informantes, uma cigana teria enterrado o seu filho no monte há muito tempo (ŽV).

³⁹ Segundo relatos recolhidos de informantes, um acampamento cigano costumava instalar-se naquele lugar (N. B.).

⁴⁰ O antropónimo Čigōnas não está atestado no distrito de Joniškis (cf. LPŽ₁ 426), pelo que se propõe, antes de mais, recorrer ao apelativo.

⁴¹ Segundo relatos recolhidos de informantes, antigamente queimavam-se bruxas naquele lugar (ŽV).

⁴² Segundo relatos recolhidos de informantes, aos domingos, às 12 horas, ouvia-se música vinda daquele lugar (ŽV).

⁴³ Segundo relatos dos informantes, foram enterrados no monte os dinheiros do senhorio Komaras, que os teria levado num caixão para escondê-los; as pessoas dizem vê-los a arder (N. B.).

⁴⁴ Segundo relatos dos informantes, no montículo foram escondidos 12 barris (recipientes — N. B.) de moedas de ouro (ŽV).

Kalnuotų vietų įvardijimas

2.2.7. Orónimos com significados descritivos do ambiente. Estes orónimos derivam de apelativos que designam objetos situados (ou que estiveram situados) sobre um lugar montanhoso, ou um lugar montanhoso situado nas suas proximidades: Ākmeno kālnas monte, Gžč⁴⁵: ākmenas ‘pedra’; Kārtuvių kālnas monte, Drgn: kārtuvės; Māit-kapis monte, Dml: maitā ‘animal morto’; Majā(k)-kalnis monte, Znn⁴⁶: majākas ‘ponto de triangulação’; Pučk-ýnė monte, Dk⁴⁷: pučkà ‘canhão’; Salų kalnėlis montículo, Dk: salà; Tiltų kālnas monte, Dk: tiltas; Vartykslių kalnėlis montículo, Ncn⁴⁸: vartykslis ‘poste ao qual se prendem as cancelas’.

2.2.8. Orónimos de significado memorial. Estes orónimos evocam algum acontecimento ocorrido num lugar montanhoso: Baln-ã-vietės monte, Bčn⁴⁹: bãlnas ir vietà; Kiaušių kalnėlis montículo, Bdr⁵⁰: kiaušis ‘ovo’.

2.2.9. Os orónimos de significado relacionado com atividades indicam determinada atividade que poderia ser exercida num lugar montanhoso. Estes orónimos derivam sobretudo de verbos: Rākt-ė monte, Žg (var. Rākt-uvė, Rakt-uvė)⁵¹: rākti ‘remexer; escavar’, cf. letão rakt ‘escavar; esgaravatar’ (LLKŽ: 598) (cf. Būga 1961: 257, Šliavas 1996: 13, Vanagas 1973: 212); cf. ainda rāktė ‘espinho’ e raktùvė ‘ferramenta para abrir fechaduras: raspador, agulha; fechadura, ferrolho’⁵²; Ūrš-ė monte, Dr: ūršti ‘zangar-se; fazer barulho’,

⁴⁵ Segundo relatos dos informantes, no monte haveria uma pedra grande (N. B.).

⁴⁶ Segundo relatos dos informantes, os russos tinham erguido um majaką; fora escavado um buraco fundo e estavam a construir alicerces de tijolo (ŽV).

⁴⁷ Segundo relatos dos informantes, durante as guerras contra os suecos havia canhões naquele lugar (N. B.).

⁴⁸ Segundo relatos dos informantes, neste montículo cresciam abetos direitos; quando era preciso parti-los, a madeira ficava retorcida e imprestável; dizia-se que servia para fazer cancelas (ŽV).

⁴⁹ Segundo relatos dos informantes, os pastores de cavalos costumavam colocar as selas neste pequeno monte (ŽV).

⁵⁰ Segundo relatos dos informantes, na Páscoa costumavam fazer rolar ovos neste montículo (N. B.).

⁵¹ Segundo relatos dos informantes, nos séculos XII–XIII foi erguido aqui um poste de 16 braças, ao qual se prendia um barril de alcatrão; ao pressentirem a aproximação do inimigo, incendiavam o barril com uma mecha e assim davam o sinal aos habitantes para enfrentarem o inimigo; por isso, aquele lugar recebeu o nome de chave do país (ŽV).

⁵² Endzelytė (2005: 153) nurodo hidroniminę šio oronimo kilmę – iš upėvardžio Rāktė, tačiau paties upėvardžio jos atliktoje bendroje Lietuvos Žiemgalos toponimijos darybos analizėje nėra.

NERIJA BARTKUTĖ

Endzelytė (2005: 140) šį oronimą sieja su nefiksuotu asmenvardžiu *Uršys; Žabúot-inis kln. Dk: žabúoti ‚apdėti žabais; žabus kapoti‘. Šiai semantinei grupei galima priskirti ir oronimus, turinčius paskirties reikšmę – kalnuota vieta buvo naudojama tam tikrai ūkinei veiklai: Pánčių kálnas kln. Dk: pántis; Degut-inė klv. Dml: degùtas; Salýkl-inė klv. Jdž: salýklas ‚daiginti miežių grūdai alui daryti‘.

2.2.10. Orónimos com significados associados a fenómenos celestes. São nomes de lugares montanhosos relacionados com fenómenos celestes: Aušr-ùtis kln. Žč: aušrà; Žvaigždės kalnėlis klv. Dk: žvaigždė. Também se inclui neste grupo semântico o orónimo metafórico: Gais-pilis kln. Žg: gãisas ‘tempo’, cf. letão gaiss ‘tempo’ (LLKŽ: 204), e pilìs.

3. CONCLUSÕES

No total, foi analisada a semântica de 216 orónimos do distrito de Joniškis. Como referido, esta região tem um relevo extremamente plano, pelo que se designam por orónimos os nomes de lugares naturais ou artificialmente criados ligeiramente elevados.

Como se tende a nomear lugares montanhosos num território não montanhoso? Os orónimos não motivados, ou seja, sem um significado «oronímico» distintivo, constituem cerca de um décimo (10,6%) de todos os nomes de lugares montanhosos. A maior parte (4,6%) destes orónimos provém de outros nomes próprios, sobretudo de antropónimos — estes nomes de lugares montanhosos são formas de singularia tantum derivadas de antropónimos de origem lituana (1,9%) ou não lituana (2,2%). Como referido, Vanagas levanta a hipótese de estes topónimos poderem ter surgido de construções genitivas. A outra parte dos orónimos não motivados deriva de nomes de vários lugares (3,2%) e de diversos outros nomes comuns (2,8%), que designam sobretudo determinados objetos relacionados com a atividade humana.

A maior parte da oronímia do distrito de Joniškis é constituída por nomes de lugares montanhosos motivados, isto é, com um significado «oronímico» distintivo (89,4%). Os orónimos motivados que não caracterizam o objeto (42,2%) e os que o caracterizam (47,2%) encontram-se distribuídos de forma quase igual. Entre os orónimos motivados que não caracterizam o objeto, destacam-se pela sua abundância os orónimos de significado possessivo e locativo, que representam 35,2% de todos os nomes de lugares montanhosos da região. São distinguidos segundo a formação: sufixais (1,9%), compostos (7,4%) e sintagmáticos (25,9%). Os orónimos desta categoria semântica derivados de antropónimos são particularmente comuns. Os topónimos de significado possessivo são considerados inovações claras

Kalnuotų vietų įvardijimas

mis toponimijos sistemoje (plg. Vangas 1981: 49). Kita dalis (7%) motyvuotųjų oronimų, neapibūdinančių objektų, yra kilusi iš „oroniminės“ reikšmės fiziografinių terminų.

A diversidade semântica da toponímia é revelada de forma mais clara pelos orónimos motivados que caracterizam os objetos, pois realçam características específicas do lugar montanhoso. No distrito de Joniškis, estes orónimos, como referido, constituem quase metade de todos os nomes de lugares montanhosos. Entre eles predominam os orónimos de significado fisiográfico (12,5%), destacando-se os que caracterizam o lugar montanhoso segundo a qualidade do solo, bem como os orónimos de significado configuracional. Outra característica do lugar montanhoso frequentemente realçada é a vegetação (10,2%). Também são comuns os orónimos de significado faunístico e os relacionados com as pessoas (cerca de 6% cada). Os restantes orónimos motivados que caracterizam os objetos distribuem-se, em termos de frequência, da seguinte forma: significados que caracterizam o ambiente — 3,7%; significados demonológicos e de atividade — 3,2% cada; significados associados a fenómenos celestes — 1,4%; e significados antonímicos e memoriais — 0,9% cada, do total de orónimos do distrito de Joniškis.

Em síntese, pode afirmar-se que o distrito de Joniškis se caracteriza por orónimos motivados que designam lugares montanhosos segundo alguma das suas características (sobretudo características fisiográficas — qualidade e forma do solo —, flora, fauna ou relação com as pessoas), mas também se destacam pela sua abundância os orónimos mais recentes de significado possessivo derivados de antropónimos. Os orónimos não motivados constituem uma pequena parte; neste grupo, destacam-se os orónimos de origem antroponímica, próximos dos nomes de lugares montanhosos de significado possessivo. Pode supor-se que as tendências de nomeação da oronímia do território não montanhoso do distrito de Joniškis são próximas das tendências gerais de nomeação das montanhas, embora se realcem características mais próprias de uma região não montanhosa — a qualidade do solo, a vegetação, a fauna e a relação do lugar montanhoso com as pessoas (posse e características da atividade humana).

ABREVIATURAS

Abreviaturas dos nomes de lugares habitados:

A_L – Alsiai

B_YVN – Byvainiai

A_ND – Andrešiūnai

B_L – Bilžiai

B_ČN – Bučiūnai

B_LZ – Blauzdžiūnai

B_DR – Budraičiai

B_ND – Bandoriai

Nerija Bartkutė

Bvd – Buivydžiai

Cgn – Cigoniškiai

Dk – Daukšiai

Dlb – Dilbinai

Dml – Dameliai

Dnr – Daunoriškė

Dr – Dargiai

Drg – Dargaičiai

Drgn – Darginiai

Dvl – Dvelaičiai

Dvr – Dvareliškiai

End – Endriškiai

Gdk – Gaudikiai

Gmn – Giminėnai

Grk – Girkančiai

Grž – Gražaičiai

Gšč – Gaščiūnai

Gtč – Gataučiai

Gžč – Gaižaičiai

Jdk – Juodeikiai

Jdž – Juodžiai

Jkš – Jakiškiai

Jnk – Jauneikiai

Jnn – Jauniūnai

Jnš – Joniškis

Jrd – Jurdaičiai

Kln – Kalnelis

Km – Kemsiai

Knc – Kančiūnai

Kri – Kriukai

Ks – Kuisiai

Lnk – Lankaičiai

Mdg – Medginai

Mkn – Miknaičiai

Ml – Melniai

Mlč – Mielaičiai

Mld – Maldeniai

Mnč – Minčaičiai

Mrn – Maironiai

Mrt – Martyniškiai

Mtk – Mitkūnai

Mžl – Maželiai

Ncn – Nociūnai

Nrm – Normančiai

Nrn – Noriūnai

Pdr – Padirvonai

Pl – Pailiai

Plt – Platoniai

Pšp – Pošupės

Ptr – Petrai čiai

Pvl – Povilaičiai

Rbž – Rubežninkai

Rdš – Rudiškiai

Rkž – Rukuižiai

Rs – Raistai

Sk – Skaistgirys

Skk – Skakai

Skr – Skariai

Skt – Skutenos

St – Stungiai

Stg – Stagarai

Stk – Satkūnai

Stn – Stoniūnai

Stnl – Staneliai

Str – Stripeikiai

Tlj – Tolie jus

Tr – Treigiai

Trb – Tarbučiai

Trm – Trumpaičiai

Tsn – Tausenai

Vdg – Vidginiai

Vk – Veikšiai

Vkn – Vekoniai

Vr – Veršiai

Kalnuotų vietų įvardijimas

Z_NN – Ziniūnai

Žč – Žučiai

Ž_dk – Žadeikiai

Ž_dv – Žadvainiai

Ž_G – Žagarė

Ž_M – Žeimiai

Ž_MR – Žmirkliai

Ž_VL – Žvelgaičiai

Outras abreviaturas:

avd. – nome pessoal

b. – lago

drv. – solo

įv. f. – forma pronominal

k. – aldeia

kln. – montanha

klv. – colina

krm. – matagal

l. – campo

lat. – letão

liet. – lituano

mst. – cidade

mšk. – floresta

plk. – pântano

pv. – prado

rio – rio

denom. – denominado(a)

var. – variante

aldeia isolada – aldeia isolada

ŽV – Zemės vardu questionários

LITERATŪRA

AKSCHABAEVA, A. 2001: The Names of the Mountains in Kazakhstan. In: The Names of the Mountains. http://www.inst.at/berge/index_e.htm [prisijungta 2007-04-10].

BALUODE, L. 2005: Par onimizacijų baltų hidronimiją. Baltų filologija 14 (1), 25–36.

BUTKUS, A. 1995: Lietuvių pravardės. Kaunas: Aesti.

BŪGA, K. 1961: Rinktiniai raštai 3. Sudarė Z. ZINKEVIČIUS. Vilnius: Valstybinė politinės ir mokslinės literatūros leidykla.

EISELE, H. 2001: Die Ausstrahlung der Berge in ihrer Benennungsvielfalt. In: The Names of the Mountains. http://www.inst.at/berge/index_e.htm [prisijungta 2007-04-10].

ENDZELYTĖ, R. 2005: Šiaurės Vidurio Lietuvos vietovardžiai. Daktaro disertacija. Kaunas.

JRG = Joniškio rajono gamta, par. R. BALTRAMAITIS, D. BIČKIENĖ, R. BUTVILA et al. Kaunas: Lututė, 1999.

Nerija Bartkutė

JŠŽr = Joniškio šnektų žodynas. Šiauliai: Dialektologijos centras [rankraštis].

Kronsteiner, O. 2001: Internationale Gemeinsamkeiten bei der Benennung von Bergen. In: The Names of the Mountains. http://www.inst.at/berge/index.e.htm [prisijungta 2007-04-10].

LKŽ 2005: Lietuvių kalbos žodynas. Vilnius [elektroninis variantas].

LLKŽ 2003: Latvių-lietuvių kalbų žodynas, sud. A. Butkus. Kaunas: Aesti.

LPŽ_1–11 = Lietuvių pavardžių žodynas, red. A. Vanagas. Vilnius: Mokslas 1985 (t. 1), 1989 (t. 2).

LVKŽ = K. Kuzavinis, B. Savukynas, Lietuvių vardų kilmės žodynas. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2003.

Mickienė, I. 2001: Telšių rajono toponimų daryba. Daktaro disertacija. Kaunas.

Pospelov, E. M. 1967: Географическая терминология в микротопонимии Восточных Карпат. In: О. С. Ахманова, ред., Микротопонимия. Москва: Издательство Московского университета, 23–30.

Staltmane, V. E. 1981: Латышская антропонимия. Фамилии. Москва: Наука.

Šliavas, J. 1996: Žiemgalių pėdsakais. Vilnius: „Žiemgalos“ draugija.

Šliavas, J. 1999: Šventos Barboros kalnelis. Sidabrė 56, 3.

Vanagas, A. 1970: Lietuvos TSR hidronimų daryba. Vilnius: Mokslas.

Vanagas, A. 1973: Структурно-словообразовательный анализ названий гор Литвы. Lietuvos TSR mokslų akademijos darbai. A serija, t. 3 (44), 209–219.

Vanagas, A. 1981a: Lietuvių hidronimų semantika. Lietuvių kalbotyros klausimai 21, 4–153.

Vanagas, A. 1981b: Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius: Mokslas.

VŽe 2007 = Vietovardžių žodynas. Vilnius [Internetinis leidimas].

Nerija Bartkutė

Šiaulių universiteto Dialektologijos centras

P. Višinskio g. 38, LT-76352 Šiauliai, Lietuva

[email protected]

A denominação de lugares elevados no território não montanhoso da Lituânia (com base nos topônimos do distrito de Joniškis)

0. INTRODUÇÃO

1. ORÓNIMOS NÃO MOTIVADOS

2. ORÔNIMOS MOTIVADOS.

2.1.1. Orônimos provenientes de termos fisiográficos com significado «orônimo». Fisiográ-

2.2. Orónimos motivados que descrevem objetos.

2.2.4. Orónimos com significados relacionados com pessoas.

3. CONCLUSÕES

ABREVIATURAS

Outras abreviaturas:

LITERATŪRA

Document details