23s aipsniai / a icles
ona aLeknaViČienė
Lie u ių kalbos ins i u as
Di ecciones de in es igaciones Mokslinių: his o ia de Li u ias
ašomosios kalbos, Mažosios Lie u os kalbos, li e a u a y his o ia de la cul u a.
go ydo os e Meje io
P ie aŠai jacúbo
b odoVskio manus aŠiues:
LUISCHE SPRICHWÖRTER
UND RÄTSEL IR LEXICON
GERMANICO-LITHVANICVM ET
LITHVANICO-GERMANICVM1 go ied
os e meye s insc ip ions in he
manusc ip s o jacob b odowski:
Li auische Sp ichwö e und Rä sel and Lexicon Ge manico-Li h anic m e Li h anico-Ge manic m ano ación
a ículo analizada del manusc ip i o p e iodžių, pa a lių i mįs inklių Li auische Sp ichwö e und Rä sel
(P omo), p oblem s o he V uble ski saugų biblio eke (LMaVb: 137 au o ys ės biblio eke) del Academia de
Ciencias de Li uania. en e el p incipal suda y ojo empos (da kiemio aps.) p ecen o iaus jokūbo b odo skio
g abadas smulkiosios au osakos unidades de manusc ip o as a go ydo os e meje io p ie ašų: 16
okiškų y 11 lie u iškų azių. obje i o del a ículo e alua os e meje io p ie ašus como conjun o
mac os uk u as y mik os uk u as el a ículo 1 es á p epa ado bajo el p oyec o Pa eldas y iden idad: XVII
siglo li uanis ikas uen es es udio y sklaida, incluuk ą en el p og ama Es ado y nau a: pa imonio y iden idad.
in es igación apoyada Consejo de Ciencia de Li uania (su a ies n . Va 10/2010).
esMiniai palab as: go ydas os e meje is, jokūbas b odo skis, Majoji Lie u a,
smulkioji au osaka, pa a lės, p iežodžiai, mįslės. keyWo ds: go ied os e meye ,
jacob b odowski, Li huania Mino , small olklo e, p o e bs, sayings, iddles.
24 a ac a Linguis ica Li huanica LXVII elemen s, es ablece elaciones con anks esniais lie u iškais
ona aLeknaViČienė
šal iniais, dis ingui i aquellos p ie ašus, los cuales lie u ių aš ijos is o ijoje za ikso i p ime a
ez. en el a ículo se discu en y os e meje io p ie ašai b odo skio ódyne Lexicon
Ge manico-Li h anic m e Li h anico-Ge manic m (b; LMaVb s: 13715), analizándose las
peculia idades de os e meje io p ie ašų.
anno a ion he a icle add esses he p oblem o au ho ship o he manusc ip collec ion o
sayings, p o e bs and iddles Li auische Sp ichwö e und Rä sel (P ) kep a he W oblewski
Lib a y o he Li huanian academy o sciences (LMaVb s: 1371). amids he uni s o small olklo e
eco ded by he p incipal compile p ecen o o empen (da kehmen coun y) jacob b odowski
he insc ip ions made by go ied os e meye can also be ound in he manusc ip :
co-Ge manic m (b; LMaVb 137: s15) and analyses he linguis ic peculia i ies o os e meye s
16 ge man and 11 Li huanian ph ases. he aim o his a icle is o e alua e he insc ip ions
made by os e meye as he elemen s o mac os uc u e and mic os uc u e o he collec ion,
o de e mine hei ela ions wi h ea lie Li huanian sou ces, o dis inguish he insc ip ions,
which we e eco ded in he Li huanian w i ings o he i s ime. he a icle also discusses
os e meye ’s inssc ip ions in b odowski’s dic iona y Lexicon Ge manico-Li h anic m e Li h ani-
insc ip ions.
0.ĮVadas go ydas os e meje is (go ied os e meye , 17161800) yški XVIII siglo
an osios pusės Mažosios Lie u os igū a. Li e a ú ologos él conocido sob e odo
como giesmių c eado , giesmyno suda y ojas y is o ióg a o, de lengua his o iikams
como g ama icos au o ius, cul u a his o iikams como ikik ikščioniškosios P úsia
naciones y sus eligiones in es igado . aunque nació no Majojoje Li uania y
nelie u iškoje amilia, li e a u a, lengua y in es igaciones de his o ia die on ciencia
á ea, que aho a ing es a dijama como li uanis ika ampliada sen idoja.
os e meje ių g iminė kildino himsel de ba a ía okiečių,
ia saksoniją y sileziją llegusių a
Vaka ų
P ūsiją
(Šlai ai ė
1994: 150151,
157158).
go as yd gimė
1716 años Ma ienbu ge (dab. Malbo k, No e Lenkija, Pama io ai adija)
ama ininko (odininko) en la amilia. 17281736 años mokėsi o unės
gimnazijoje (Šlai ai ė
1994: 151152, 158159; bi žiška 1963: 101). ka aliaučiaus uni e si e e él ima ikuliuo o
1737 año mayo 9-ąją: os e meye godo . Ma ienbu g. bo uss. (e le 1911: 370)2.
es udió eología, sob e 17391740 año Li u ias semina de lengua mokėsi lie u ių
kalbos (ci a ičiū ė 2004: 8788, 344).
2 bi žiškos (
1963: 101)
nu ody a da a 1739-05-09 klaidinga.
go ydo os e meje io p ie ašai jokūbo b odo skio
ank aščiuose: Li auische Sp ichwö e und Rä sel
i Lexicon Ge manico-Li h anic m e Li h anico-Ge manic m
25s aipsniai a icles dos eces s udios os e meje is u o que in e umpi debido a
escasos ondos. / como esc ibió su hijo Zyg ydas (sieg ied os e meye , 17591821),
pad e con el pueblo kunigus e sda ose lecciones p i adas, y susaunós dine o
nue amen e eg esaba a los ka aliaučių. La úl ima ez él isi ó en Ve dainės
(ap oximadamen e 3,5 km al y us desde ex. Šiloka čemos, dab. Šilu ės) kunigą abijoną
kala ą ( abian kalau, 16911747), donde mokėsi aún y eologías, aquí po úl imo enseñó
lie u iškai. debido al dominio de los li uanos lengua apa eció esąs digno ob ene la se icio
o icial en La Pequeña Li uania empos iglesia p o ec o , es ado y gue a minis as
(Königliche E a s und K iegsminis e ) ied ichas on gö ne 1744 años in i ó a empus
abaja p ecen o iumi de es candida os S elle u T empen os e meje į (Die
P a -S elle u T empens a ., 1752; be e g. Pk: XX. ha. königsbe g, his 44 d, n . eM 233, bl.
18 21 ). en p ispos kunigu os e meje is abajó has a la mue e (1800-03-13). b u o casęs
(Šlai ai ė 1994: 152, 159).
1752-aisiais iškėlus empų kunigą ge ha dą Ludwigą Mühlenkamp ą į kusus,
liko lais a ie a. 1752-08-29 konsis o ijos a ėjai p anešė ka aliui, kad pa apija iš
mencionė oyo Ve dainės kunigo kala o duk e į oną eginą (anna egina kalau, 17211770).
sūnus Zyg ydas y niñosčiai ambién se con i ie on e angelikos lu e onos sace do es y
maes os, más o menos in e esėjosi li uanis ine ac i idades. En educación epochos
su o muada naciónõs y su c eados espi i uales al ybių samp a a eu opoje kėlė mucho
discusiones. sus incluyó y os e meje į al p incipio debido a P usia li uanos y en gene al de
odos los bal os e nogenez, más a de debido a giesmių e imo p incipios. discusiones
inspi a sus iendas p o oca on nue as discusiones. En odas y en ellas uno de
os e meje is ue ka aliaučiaus ka ališkosios okiečių d augijos (Königliche deu sche
ki chen und schulen his o ie.
s a biausių os e meje io ins umen ų i a gumen ų bu o lie u ių kalbos ak ai.
Gesellscha zu Königsbe g) na ys, pe iodiniame d augijos leidinyje P eussisches
A chi publika o s aipsnių apie p ūsų i lie u ių eligiją, e nog a iją, mi ologiją,
P incipales eikalus os e meje is publicó okiškai. no odos los abajos publicados sob e i ie on3.
manusc i os sob e i ió bas an e pocos has a šiol e an conocidos sólo es au óg a os y un nuo ašas.
El p ime au óg a o ca a, esc i a 1781-01-06 ab aham jakob Penzeliu (17491819) de empos en k oku ą,
aho a conse ado en la biblio eca es a al ba a ía Münchene (ge ulai ienė 2002: 1820); segundoas a ículo
sob e Li u iška biblijos is o iją His o ische Nach ich on de li auischen Bibel, conse ado de la
Academia de Ciencias de Li uania V uble skių biblio ekoje. no esc i o, pe o que es e a ículo
os e meje io au óg a o, p obada basado su ca ašku Penzeliui (ge ulai ienė 2002: 1115) y e ce
documen o, p o egomu 3 mayo ía de las sob e i iusi aduci á la lengua li uanas y publica b i
Rink iniuose aš uose (1996), excep o a ículos de la g ama iką lie u ių kalbos Neue Li auische
G amma ik (1791) y A chi P eussisches.
26 ac a
ona aLeknaViČienė
Linguis ica Li huanica LXVII
Pa imonio cul u al p úsio en el sec e o es a al a chy e be lyne (Geheimes
S aa sa chi P eussische Kul u besi z). es os e meje io comen a ios Liud iko
ėzos al idioma li uanos as a do ydo salmmei (Ps 2,112) y i mada conclusión (apie
él é. ci a ičiū ė 2002: 2125). aigi c onologica has a aho a zino os os e meje io
au og a os seca és a:
(1) go ydas os e meje is. Laiškas ab ahamui jakob Penzeliui desde empų į
k oku ą, 1781-01-06; baye ische s aa sbiblio hek München: Penzeliana ii (os e meye , bl. [1–6];
publikuo a: Ke u i Go ydo Os e meje io ank aščiai, 2002: 73–77, 143–148.
(2) [go ied os e meye ]. Hiſ o iſch[e] Nach ich [on] d[e ] li auiſche[n] Bibel, [po 1791];
LMaVb s: 15–299; publikuo a: Ke u i Go ydo Os e meje io ank aščiai, 2002:
31–52, 91–123.
(3) M[a inus] Lud[o icus] hesa. uebe se ung des 2 en P[salms] ins li hauische, 1797.
Ac a des Königl. Obe -Schul-collegii, on den Polnischund Li hauischen P edige und al
Schulleh e Semina ʒu Königsbe g in P euſſen, 1797–1805; gs a Pk: i. ha ep 76
Äl e e obe behö den ü Wissenscha , kuns , ki chenund schulsachen, ii n . 271, bl.
42 42 ; y publicado: Ke u i Go ydo Os e meje io hand aščiai, 2002: 79 conocido o o
82, 149–150.
manusc ip i o os e meje io documen o Zusä ze zum Bei ag zu Al p eußischen
Religions Geschich e und zu den Gedanken on den al en Bewohne n papildymai
des Landes P eußen, be ai ne au og a as, o nuo ašas (LMaVb s: 15–70). ai
publicuo oma sus lib os K i ische Bei ag zu Al p eußischen Religionsgeschich e (1775)
y Gedanken on den al en Bewohne n des Landes (1780), 1783 poi zen (ge ulai ienė: 1518;
publicado: Ke u i Go ydo Os e meje io hand aščiai, 2002: 5372, 125142). in es igando el
manusc i o conse ado en la biblio eca V uble skių de la academia de ciencias li uana, el
conjun o de p iežodžių, pa a lių y mįslių Li auische Sp ichwö e und Rä sel ( oliau P ;
LMaVb s: 1371), la gamen e man enido anonimizado, en el ojo k i o lo que smulkiõsios
nau osakos une ai egis ados no al mismo iempo y no de un solo humano. del odo ex o
se sepa ó p ie ašai juodu o us ai juodu ašalu. his ó icas ci cuns ancias leido hace
p esunción, que ellos pod ían se os e meje io, aigi in es igación o ien aba aún uno de
su au óg a o es ablecimien o de la di ecciónmi. sin emba go la cues ión más impo an e
a la que había que esponde p ime o, quién ue el comp a io de odo el conjun o. 1 . del
conjun o LITAUISCHE SPRICHWÖRTER
UND RÄTSEL au o ía Es e manusc i ino smulkiosios au osakos inkinys has a el segundo gue a mundial
gua dado P ūsijos als ybiniame a chy e ka aliaučiuje (P eussisches S aa sa chi in au o ys ės klausimą
1956 me ais kėlė ju gis Lebedys. le pa eció nobejo ina que la colección ue empos (da kiemio aps.)
go ydo os e meje io p ie ašai jokūbo b odo skio
ank aščiuose: Li auische Sp ichwö e und Rä sel
i Lexicon Ge manico-Li h anic m e Li h anico-Ge manic m
27s aigsniai a icles /
Königsbe g). en el í ulo icha esc i a en in a iole ina la an igua le a LMaVb
4
i ma ū a 1. L i indica que el manusc i o ue asignado a Liudwiko ėzos (Ludwig
jedemin hesa, 17761840) ondui (ž . i Šiožinys: 1950 1013). Es e ondo cons i uido
después de la segunda gue a mundial, cuando a Li uania desde ka aliaučiaus k aš o
ue aída muchos lib os y man aščių, ecopilados po expediciones cul u ales
alo ybėm gelbė i (ab ama ičius 19441947: 40 41 ; ab ama ičius 1963: 189). inkinys
de ek inis: sin comienzo, inal y pa e de los agmen os in e nos. au én ico,
suda y ojo mani a esc i o i aš inis lapas neišlikęs, i aš iniai da os g abi i más
a de. en la p ime a ex ex ca pe aco, en la cual alguna ez ue pues o el manusc i o, la
hoja hay dos insc ipciones: 1) an aš ė Li auisch[e] sp ichwö e[ ] u ä hsel. (lapa en
el cen o de in a ma ón oscu a); 2) la en ada Li h. sp üchwo e (lapo encimauje
ma ón o oño láš uku, la insc ipción ue acués, di ícil á insc ibi ). ecopinys no
mención amžininkų, agi al a y de in o mación secunda ias. Lie u os bibliog a ijoje
manusc ip o egis ado como uen e del inal XVii siglo, au o ius nenu ody as:
Li auische sp ichwö e und ä sel. [Lie u iški p iežodžiai, pa a lės i mįslės]. b. .,
XVii a. pabaiga. [1, 40] páginas. 20,5 × 17,4 cm g abación: n . 177 Li auische sp ächwö e
und ä zel5. debido a al an es da os i ula es el conjun o después de la segunda
(Lb i 516, n . 177). LMaVb ank aščių sky iaus ka o ekiniame ka aloge šal inis
į a dy as kaip „Lie u iškų pa a lių, mįslių i p iežodžių inkinys. au o ius nežino-
mas. Lie . k. XVii a. ii-oji p. 40 lp. 20 × 17,4. ank . es au uo as; i-ame lp.
gue a mundial adicionalmen e llamado Anoniminio P iežodžių, pa a lių i mįslių
inkiniu.
p ecen o iaus jokūbo b odo skio (jacob b odowski, 16921744)6 p opiedad y uno de los p incipales su dicodyno
Lexicon Ge manico-Li h anic m e Li h anico-Ge manic m uen es, sin emba go debido a la colección au o azgo
él sin emba go dudojo. y aunque no desca é posibilidad de conside a b odo skį conjun o suda y4
P o eniencija, que mues a bu usį uen eino dueñinką, es sólo una: signa ū a nō 177, insc i a de i i i
i ulación hojo supe io de echiname esquine amsiai udu in a. P pues o que no hay un egis o con el
nomb e del a chi o P eussisches S aa sa chi in Königsbe g ( ank aščiuose pap as ai esc i o su umpin ai:
S aa sa chi Königsbe g), empezé u consumi desde 1867-ųjų ( o s eu e inem: 1955), y del co espondien e
an spaudo, es o many ina que P signa ū a g abada en onces, cuando el a chi o aún e a no pe e ido, . y
A chi . cuando uncionciona el nomb e Königliches Gehe zu Königsbe g in P eussen. En e es os así llamados
a chi os pasa on después de la mue e ėzos sus acumulados manusc i os, en e ellos jokūbo b odo skio
Lexicon Ge manico-Li h anic m e Li h anico-Ge manic m (h p: b), anoniminiai cla is Ge manico-Li h ana (h p:
c), Lexicon Li huanicum y o os (nesselmann 1851: Vi).
P 5 en el í ulo lape es á Sp ichwö e , Rä hsel. 6 b odo skis desde 1713 has a 1744 años abajó
p ecen o iumi empues. él ue es udiua és ka aliaučiaus uni e si e ima ikuliuo 1709-04-24:
b odowski jac., goldap, P uss., iu ., g a is (e le 1911: 264). Se c ee que de él no acabé. es o puede se
una de las azones, po qué no llegó kunigu.

28
ona aLeknaViČienė
ac a Linguis ica Li huanica LXVII
oju, be ne adęs pakankamų į odymų, klausimą paliko a i ą (Lebedys 1956: 25–26).
Vėlesni b y P pa a lių elación los es udios de un esul ado c eíble ambién no adė.
e ec uado odo el conjun o análisis de la esc i u a (a endiendo p incipalmen e a la
me odiká de es udio de la esc i u a, es ablecida Lo ha o Michelio en lib o Ge ich liche
Sch i e gleichung. Eine Ein üh ung in G undlagen, Me hoden und P axis (Michel 1982:
7885, 237261), se es ableció que P es jacúbo b odo skio au óg a o, excep o unas
cuan as ade años, da y ų de o o indi iduo, y g abaciones más a de añadė ame
an aš iniame lape (alekna ičienė 2011: 5054). P incipales egis os compa a con
b odo skio dicciona io Lexicon Ge manicoLi h anic m e Li h anico-Ge manic m.
analinio del papie iaus a es a de adai nep ieš a a o. aunque an e io es in es igado es
del manusc i o la echa indicaban a ia men e XVii siglo pabaiga (pasku inye
dese mečiai, segunda pusė), XVii siglo pabaigaXVIII siglo comienzos (pi mieji dese mečiai,
pi mas ke i is), pe o andenženklių analizė leido el lími e del pe íodo susiau in i: P
es no pus XVii, sino XViii siglo p ime a uen e. Según andenženklius se de e minó que P
u ilizado es papie iaus de P usia: g iun e io, inkeno y eke io. el manusc i o es
impo an e pa a la da ación papie i con andenženkliu, que con iene el monog ama c 7.
Vandenjenklye pen aguado zal ys con co ūna, apsi ijęs ugiagėlę. Papie ių con
co ūnuo o žalčiu ab icino g iun e io (g ünweh ) papie iaus di b u ė. Vandenjenklio en
la pa e in e io de las le as
c meis o ch is opho und( )o (o P und o), g iun e yje labbusio desde 1719 has a 1724
año, monog ama. Uno panašus andenženklis con iniciales c es á ya 1716 años
documen o, pe o donde und( )as aba o en onces, desconoc. Teniendo en cuen a, el
manusc i o debía se esc i o después 1716-ųjų (alekna ičienė 2011: 4550). o os alle es
del iempo de ab icación del papie ío a es e da e imien o nep ieš a auja. segundo
indi iduo p ie ašai juodu o us ai juodu ašalu iene yškių indi idualių ašysenos
señamių. os e meje io esc ibysena compa in a con dos ya mencionados sus
manusc i os o iginales y la ca a pe spaudu. an o pa ienios ca ac e es, como sus
g a icas compuñas pe mi ió hace la conclusión de que los p i ašé go ydas
os e meje is (alekna ičienė 2011: 5564). él en 1744 ue asignado a los mismos años
p ecen o iaus b odo skio ie ą. iek b odo skiui, iek os e meje iui empai bu-
allecido empų o p ime a y única pa apía.
os e meje is p ime p opo cionó conocimien os sob e b odo skį como lexicog a ą
y sob e su dicciona io. años publicados en 1775 ienda K i ische Bei ag zu
Al p eußischen Religionsgeschich e os e meje is ėmėsi lie u ių leksikog a ų Pilypo uigio (
Philipp uhig, 16751749) y b odo skio de i a lengua ecop as de los dioses bal os, cuyos esą no da joks
his o iado de P usia (os e meye 1775: 923). uigiu y b odo skiu os e meje is ėmėsi como
au o i e ingais uen es, ayudancios nus a7 Vandenženklio con monog ama c o ma o 10,8 × 9 cm, línea
no hay eje, dis ancia en e a as líneas pe o p incipalmen e da os sob e b odo skį y dicodino o mymą
os e meje is p opo cionó en lib o Gedanken on den al en Bewohne n des Landes P eussen (1780). los
más impo an es de ellos son sob e me odiká de la esc i u a del dicciona io (b odo skis escogie on
2,3 cm, linijos yškios. jis y a lapuose P 9 (apačia), P 11–14 ( isas), P 16 ( i šus). Vandenženkliai
paskelb i: alekna ičienė 2011: 46–48, 1–3 pa .
go ydo os e meje io p ie ašai jokūbo b odo skio
ank aščiuose: Li auische Sp ichwö e und Rä sel
i Lexicon Ge manico-Li h anic m e Li h anico-Ge manic m
29s aipsniai a icles y i y senųjų die ybių á eas de ac i idades, po que i ian ieji
en e lie u ians galį izgi s i minin muchybę die ų.
ma e ialá de i a lengua, esc ęs sob e 30 años8), sanda á (de dos pa es: p ime oji okiečiųlie u ių,
segundaji lie u ių okiečių, la úl imaąją ue empezėjęs pe ašy i į š a aš į, bu baig i pa a ų
nespėjęs), 1780 gausą (an aš ė nu ody a pe 2000) (os e meye :
XXXViXXXVii).
os e meje io desc i o el mé odo de ecopilación de ma e ial ayuda a en ende
muchasakopakopę an o b, an o especialmen e P egis os c onología: po una
palab a o posakio b odo ski galėda ęs nukeliau i a ias millas, siemp e nešioda ęsis
ašomąją len elę y algo nue o deshi és en ella uoj pa zaši ašyda ęs, a g įžęs į aukęs
į žodyną. sus co esponsinamien o con Penzeliu mues a que en oncesías canciones
li uanas os e meje is no muy ca ėjosi (Ke u i Go ydo Os e meje io
manusc i aščiai, 2002: 73, 75, 144). sin emba go en lib o Gedanken on den al en Bewohne n
des Landes P eussen disku są sob e b odo skį él e mina un posi i a alo ación del
ocodyno po gausaus pa a lių ag adecimien o. es á ellas hab ía de escoge se,
su iliza se y adėjus explicaciones imp imie si po sepa ado. Pa a lės mos a ía iejos
lie u ios sąmojį y ecibie an g an econocimien o. Menja de eso, es o da ían opo uną
lamen a se, que Vokiečių o dinas a ėmęs okiai nau ai libe ę (os e meye 1780:
XXXViXXXVii). aigi pa a lių y p iežodžių, записаться из живой языка, publica ion os e meje iui a odė galįs se a si una cie a mo alinė kompensacija.
P kaip sa a ankiško šal inio os e meje is nė a paminėjęs. Pa s b odo skis P
eikiausiai laikė žodyno dalimi i ke ino jį p idė i gale, kaip ai pada y a c, kzž
i į ai iuose ki uose d ikalbiuose XVii–XViii amžiaus žodynuose. P i b a pu-
sa io sąsają odo i nuo odos iš ieno šal inio į ki ą. aigi ikė ina, kad šis ank aš-
is bu o laikomas ka u su žodynu.
2. go ydo os e Meje io P ie aŠai
yokūbo b odoVskio hand aŠ yje
LUISCHE SPRICHWÖRTER UND RÄTSEL de odo os e meje is P i a p i ašęs 16 okiškų y 11 lie u iškų azių
(del o al 53 lie u iški palab as, o 61 palab as de o ma), pa aisęs al menos 5 b odo skio palab as. de esos
once ele en diez son pa a lés y p iežodžiai, una mįslė. 8 os e meje is esc ibe que ecoge ma e ialá
ocynui b odo skis empezėjęs emp ano: e ieng hei ig an ein W e buch on diese sp ache usammen u
agen, und b ach e mi diese a bei an die d eyßig jah e u. (os e meye 1780: XXXVi), i. y. p obablemen e
os llegés a empus.
30 ac a
ona aLeknaViČienė
Linguis ica Li huanica LXVII
P dauguma os e meje io p ie ašų su b odo skio į ašais susiję e ikaliaisiais
yšiais i ka u su jais suda o inkinio mak os uk ū ą. ai sa a ankiški inkinio
a ículos (el é mino a ículo de colección se usa analógicamen e al é mino
lexicog a ía de a ículo dicciona io). cuan o menos ape u os, elacionados con
elaciones ho izon alisias y pe enecien es a mic os uc u as. Es os ape ašai es
ipos de: 1) b odo skio a ículos de llenamien o p i ašy as okiškas ūks amas ó
adicional co espondien e; 2) co ección b odo skio a ículos mejo e sión li uaniško
o okiško p es ación; 3) pa ienios b odo skio palab as de co ección.
2.1. P esc i i se los a ículos del conjun o son elemen os de la mac os uk u as
del conjun o: sepa ados a ículos, que ienen ambos componen es lie u išką y
okišką (plg. Fig. 1). hay de es os diez (neu ini p e iodžiai i pa a lės, una mįslė):
P O1 ii5–11
9
diewe důk wienam gim , alle ne wienam di b . go {la}ße jeden
allein geboh en we den; abe keinem allein a bei en d. i. ohne a -
bei e (kinde und geſinde) beſ eh keine Wi hſcha .
O1 II36 diews ne źu a od sag man, wen im ehes ande die kinde häu ig koen,
und doch wenig b od is P
O2 ii35 diews neweikus, alle a menùs go es ache e euch o , bleib abe nich
auße[n] P .
P O7 II46 iau auki con Lapais, ik szakućius palieki. du lüges gewal ig. P O10
i24 lo que es más boni o po sme czo, no kai gyws! Wėźys de k ebs, we e gekoch
‹O←geb› is .
O18 ii16 P skola ne Můma schulde[n] muß man beahle[n], beße : schulden
d ück[en] u. liebkose[n] nich , wie eine Mu e . P O20 ii13 swećias ne ilgay es,
alle da{ug} ma o. ein gas sieh seh iel auch bey dem kü es en au en hal .
P O24 i912 i pulys pe mano kun {}ėjo de od is übe mein g ab gegangen
Nb beym un e mu he en schaude .
P O24 ii10–12 ingin agiſi, be ojo (ſzojo) pa s di bk ein aule knech iſ doch
beße , als ga keine .
P O32 i2021 uwis oksz a be Wandens. Von nich s is schlech leben. Von nich s is schlech leben. Von
nich s is schlech leben. Von nich s is schlech leben. Von nich s is schlech leben. Von nich s is
schlech leben. Von nich s is schlech leben. Von nich s is schlech leben. Von nich s is schlech leben.
Von nich s is schlech leben. 9 os e meje io accese ašai señalimi me ikoje an es la página adding
pakel ą li e ę O, ej., P O2 ii35, a aisymai kampiniuose skliaus uose con san umpa O, ej., képėje
<O>képėj>. ies inías skliaus is susklyaudían ambigüemen e esc i i as le as, ej., {la}ße, y debido a lesión de hojas neišlikę y según o as uen es ees ablece palab as esc iben en dobubles ies inos skliaus es. Lauž iniuose se econs uyen gálūnés de palab as ge mónicas, cuando ellas es án esc i as aco adas, ej., auße[n].
go ydo os e meje io p ie ašai jokūbo b odo skio
ank aščiuose: Li auische Sp ichwö e und Rä sel
i Lexicon Ge manico-Li h anic m e Li h anico-Ge manic m
31s aipsniai / a icles
1 PaV. P O18 ii16: os e meje io p esc i ado a ículo del conjun o: lie u iška
pa a lė i du okiški a i ikmenys, susie i palab aju beße O1 ii511, O1 II36, O7 II46,
aš uonių iš dešim ies lie u iškų smulkiosios au osakos iene ų b nė a: P
O10 i24, O18 ii16, O20 ii13, O24 i912, O24
II1012. P e iamen e de ellos no había y b odo skio dicodino lie u ių okiečių kalbų
dalyje ( oliau *bl ), po que Lie u ių kalbos dicodino ka o ekoje, saugomoje
38 ac a Linguis ica Li huanica LXVII ma es á an e lemos Gö , donde se compuso la
ona aLeknaViČienė
lis a de senųjų die ų gö en de al en
P eußen b 597598, plg. : ob 1412
Iawinnê ( ), die g in des ge eydes,
13
die ko nmu e , on Iawai ge eyde.
b59826 gö in des ge eÿdes Iawinne.
Lie u ių ob 141415 Bibciû Bóbelis ( ), de ga engo P iapus b 5984 P iapus. Bibciu
Bobelis ga en go . 1869 Iaući obû Bobis, auch Baubis (g), de go de Viehhi en
on Jau is ein ochs und Baubju ich b lle. de Pan de al en.
b 5985 Pan. Iauciû Baubis hi en go .
191 ob3 Mussû Bi bik (i) de liegengo , baalsebub 2 knige 1,2 on Mussē eine
liege und bi bju ich summe, wie eine biene.
b59815 Beelzebub Mussu Bi biks ob 201011 Iagaubis (n), de
go des eue s; de Vulcanus. b59742 Vulcanus Iagaubis,
Ugnis ßwén a. eue go .
ob 2012–13 D ebkullys (o), de go des e dbebens, on d ebé i, beben und kul i
ſchlagen.
b 59816 e dbeben go . D ebkullÿs.
1781-01-06 ca a a Penzeli os e meje is esc ibe que b odo skio dicciona io aho a u įs
p ecen o ius g onwaldas. os e meje is an e io men e había de él p egun ado, si no
pod ían ende (!) o iendaalo o al menos leis ų lo eesc i ydin i. pe o g onwaldas
ehusés ambos pedidos. que ellos ya an e io men e sus co espondina on sob e
posibilidades de imp imdi , indica ambién lo que g onwaldas había o ecído
os e meje iu oma audi o ías. Ma os e meje is le había esc i oęs, que an es de
imp imiendo dicciona io hay que comp oba . es o hace él mismo echazó, po que al
de allam ob a pa a esąs po senas (Ke u i Go ydo Os e meje io hand aščiai, 2002: 7477, 147148).
dicciona io Wilhelmsbe go p ecen o ius g onwaldas ealmen e enía ya en 1780 años. Šį ak ą
os e meje is mini lib oje Gedanken on den al en Bewohne n des Landes P ussen (1780). espondiendo a
un anónimo e iso a ec imen os de que ienda K i ische Bei ag zu Al p eußischen
Religionsgeschich e (1775) ėmęsis un dicciona io b odo skio no publicadu , os e meje is a i mó
con iándole sob e iejosos dioses p ūsų iempossimais y exac amen e nusi ašęs odo lo que su mano ue
ape as b o13 aidés indica skus u da aos ob sésliaos, en los que las uen es ma can isnašas; isnašas ,
, i como uen e mencionado sólo b odo skio ocynas.

go ydo os e meje io p ie ašai jokūbo b odo skio
ank aščiuose: Li auische Sp ichwö e und Rä sel
i Lexicon Ge manico-Li h anic m e Li h anico-Ge manic m
39s aipsniai a icles do skis. / si alguien duda de eso, déjenos echa un is azo en su
dicciona io, que ac ualmen e posee Wilhelmsbe go p ecen o ius g onwaldas
(os e meye 1780: XXXV). ni en la ca a, ni en el lib o os e meje is no menciona
g onwaldo nomb e. en los documen os a chí icos él se menciona como go iedas
g unwaldas14. En 1772 años él ue nomb ado en Wilhelmsbe gą p ecen o iumi y
abajó ap oximadamen e has a 1781 años junio, po que 1781-06-15 o deninuo , y
1781-06-18 in oducu uo ka aičių bažnyčios (klaipėdos aps.) cu a. no pasėjus nė
años, g unwaldas de ka aičių asladado á k aupiškį ( againės aps.), donde abajó
has a 1811 año (Moelle 1968: 62, 77). da os sob e li e ú icos su in e esus no halla. sus
ca as k aupiškyje p incipalmen e elacionadas con úkiniais asun os, y ašysena
nodui e undamen o le an a hipó esis, que P ue a su anda da y ų p ie ašų.
has a šiol no es á cla o, cómo b en ó en li uanis am poco zinomą Wilhelmsbe gą
(has a 1725-ųjų klikučiai, da kiemio aps.)15 y po qué és e bažny kaimio p ecen o ius
manė u įs de echo, se puede decidi , bajo qué condiciones b odo skio hand aš į da
o no da . po qué p ecisamen e él buscaba a la p ensa p epa a al homb e que
pudie a? has a lo desconocido, donde el manusc i o ue an es de ace cándose a
ėzos pe sonal biblio eca.
apy ikslį os e meje io accese ašų iempo aho a puede es ablece se sólo compa ando con sus p opios
negocios y buscando en ellos ėmimosi P y b signos. en 1775 años eikale K i ische Bei ag zu
Al p eußischen Religionsgeschich e esc ibiendo sob e senuosius p ūsų die us os e meje is ėmėsi
b odo skio žodynu, a palab ayną esan pas g onwaldą señaló 1780 años lib oje Gedanken on den al en
Landes Bewohne n des P eussen (os e meye 1775 1780: XXXV), aigi ėmimosi e minus ad quem ieji.
p ecizikos, es e é mino se puede limi a con obje o el día 8 de agos o de 1775 año. Ma eikalo K i ische
Bei ag zu Al p eußischen Religionsgeschich e į ade os e meje is indicęs esc i o del luga y la echa
año y š . dominyko dieną: empen in de P edige wohnung am age dominici 1775 (os e meye 1775: iV ).
P iežodžių e pa a lių nemažai (apie 25) es og, p incipalmen e sin aksei di oje b, pe o sin emba go
noapañas. di e encia especialmen e okiški co espondimenys, plg.: 14 1772-01-23 aš e ka aliui, esc i a en
el deano de la acul ad de eología de la ka aliaučiaus uni e sidad danieliaus hein icho a nold o, heodo o
ečiojoje dalyje „d i e haup heil. syn aXis“. aš uonios iš jų a imos P i
ch is iano Lilien halio y go hil o ch is iano ecca do, se indica que ellos ski ų į Wilhelmsbe gą s uden ą
go iedą g unwaldą, jei a si as ų lais a p ecen o iaus ie a (Wilhelmsbe g P aecen o a 81803; gs a
Pk: XX 175 ha his ., n . 55 d, 975, bl. 4 königs 4 ). ima ikuliuado 1764-05-07 como g ünwald god . : saal eld
bo uss. (e le 1911: 492). 15 Después 17091711 años ma o apilinkėse se asen ó muchos colonis as p ancūzos y
š eica os de nassau, P alco, ankų he cogys ės. sus necesidades en klikuchios, ga aičių pa apías kaime,
išuš ėjusiame pe ma ą, 1724 años empezada cons ui iglesia, acab a 1725-aisiais. nujai su o muida
pa apía pe enía Įs u ies inspección, iglesia e a simul anina yko e angeliků luu e onů i e o ma ů
pamaldos, b 120p š . P unck[en] eich, nüch e [n] a m. gi s y waů s, pagi oms no pėßces. gi s penkeis,
ßéßeis, o pagi oms ni wienais. b 95357 P o uncke[n] eich, nüch e [n] a m gi s i waů s, pagi oms no
peßces. gi s el penkeis, ßeßeis o pagi oms no wienais. b10092325 P o uncken eich, nüch e [n] a m.
di bo du kunigai (Moelle 1968: 150; ogge 1873: 83–87).
40
ona aLeknaViČienė
ac a Linguis ica Li huanica LXVII
og 14128–29 gi s ßeßeis, o pagi oms wos wienu ein unkene h mi sechſen,
abe wenn e ausgeſchla en, kaum mi einem.
6 i911 √gi s cincokeis; ßéßeis, o pagi oms no wienais. √ uncken eich,
nüch e [n] a m. id a m.
gi s i waů s, Pagi oms ni Peßces. el gi s penkeis, ßeßeis, a Pagi oms ni wienais. og 1501710 as iau is
dobilus ne mindos de ochs wi d den klewe nich be e en, d. i. e wi d noch o dem hjah s e ben. og
1501710 as iau is dobilus ne mindos de ochs wi d den klewe nich be e en, d. i. e wi d noch o dem
hjah s e ben. 23 i1213 √P muchosiaus dóbilo nemŷs. √de wi d de[n] guckuck nich meh hö e[n].
b 611p š . P de wi d den guckuck [nich] meh hö en. ese dóbilo muchiaus
no mÿs.
b 79919 y p š . P o ese muchoiaus dóbilo nemÿs. de wi d de[n] guckuck nich meh
hö en.
og 1412829 ku s wogs, ese no p alobs kein dieb wi d eich P 31 i12 Wokdams no
p alopsi. √ges ohle[n] √gu ahsel nich . b451p š . ges ohl[en] gu ahsel
nich Wógdams no p alóbsi. b572p š . ges ohlen gu ahlsel ‹co . ahsel ›
nie . Wógdams no p alóbsi. b 612p š . ges ohlen gu ahsel nich . Wógdams ne
p alóbsi ‹←p alópsi›. og 1512122 diewe důk wienam gim , alle ne wienam bū go
lasse mich allein geboh en we den, abe nich allein seyn, leben.
P O1 ii5–11 diewe důk wienam gim , alle ne wienam di b . go {la}ße jeden
allein geboh en we den; abe keinem allein a bei en d. i. ohne a -
bei e (kinde und geſinde) beſ eh keine Wi hſcha .
gb 875–6 diewe důk, wienam gim ’, ne wienam bû ’: ohne gesind iſ ein
ſchlech es Leben.
cab ía llama la a ención a un úl imo ejemplo. Es as pa a lės no hay b, o P ella
p i ašy a os e meje io, sin emba go su og es o a a ian e y sólo con un okišku
a i ikmeniu. sus a imos gb 8756: diewe důk, wienam gim , no wienam bû : ohne gesind
is ein schlech es Leben. aigi P i og a ian ų ski umai gana yškūs and o da
pag indo eig i, que os e meje is, esc ydamas g ama iką, nesi ėmė P , ni b. en
gene al ni os e meje io p ie ašai, ni P ikes o b odo ski, ni exempliai nuosa, ni
neu alesni, ni
d ajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaj-
ajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaj-
ajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaj-
go ydo os e meje io p ie ašai jokūbo b odo skio
ank aščiuose: Li auische Sp ichwö e und Rä sel
i Lexicon Ge manico-Li h anic m e Li h anico-Ge manic m
41s aipsniai a icles e meje is b p obablemen e no ecibió el /. p obablemen e b
cayó en su g an oponen e, Pilkalnio can o iaus k is ijono go lybo Milkaus (ch is ian
go lieb Mielcke, 1733 1807). ocodyno Li auischdeu sches und Deu schli auisches
Wö e buch (1800) p a a mėje Milkus (1800: 3 4 ) indica ėmęsis b, ocodyne
p opo ciona ace ca de 300 de sus p e iodžių i pa a lių. casi de mil paginas de
dicciona io, sin dudo, elabo ado no une io años. en busca de ondos p ensa, en 1797 años
en la e is a P eussisches A chi ue publicada p enume a a (Lebedys 1956: 516).
en onces y uen es la go iempo debía es a al lado.
ajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaj-
mik os uk ū ą, pasaky ina, kad jo papildymų palygin i nedaug, odėl jis negali
ajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaj-
do skis, o os e meje is – ik pildy ojas. ačiau ak as, kad os e meje is paliko
žymių i b, i P , paliudija (no s i ne iesiogiai), kad abiejų ank aščių sukū imo
ajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaj-
ajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaj-
ajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaj-
ajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaja da y ina a sa gi deducción, que os e meje is P pildė sólo acėjęs en pa apiją, i. i. has a pa enkan b y, p esumiblemen e, jun o con él y P , en Wilhelmsbe gą pas p ecen o ių g unwaldą. osapibend inan os e meje io depósi o o mulando an o P mak os uk ū u, an o se conside ado cod aau o iumi. El p incipal composa y oy del conjun o jacūbas b o ie a es empai, ambos ellos esc i os b odo skio. aunque b au o is e no ue muy dedojada, pe o si es o ealmen e b odo skio au óg a o, y no kieno aunque hecho nuo ašas, has a šiol no es ablecida. P iežas is simple has a šiol no halla ningún documen o con b odo skio pa ašu.
5 . go ydo os e Meje io
P ie aŠų kaLba geldapė, donde nació b odo skis, así como empai, donde du an e 30
años ėjo p ecen o iaus debe es, pe enecía Mažosios Lie u os pie inių aka ų
aukš aičių pa a mės plo ui, llamados bal se mėgiams. os e meje is, nacido a la
amilia wokiečių Ma ienbu ge (Vaka ų P ūsija
), Li u iamen e educésis ka aliaučiaus uni e si e e, pe o ap endés, como
esc ibé su hijo Zyg ydas, Ve dainėje pas kunigą kala ą ( aigi aka ų
žemaičių pa a mės plo e), oda olesnį gy enimą (nuo 1744 has a 1800) pie inių
p aleido aip pa empuose a p
aka ų aukš aičių.
os e meje io p i ašy a ela i amen e pocos lie u iškų pa a lių bei mįslių y es o
pe mi e hace sólo agmen men iškas desa olladas. su esc i u a, oné ica y
mo ología análisisí u imi 53 lie u iški palab as (61 palab as de o ma) de P y 3
palab as de b: ale (3) ʻbe ʼ conj. : alle P O1 ii6 P O2 ii3 b auk i (1) .: p aes. 2 sg. P
P O20 ii1 se (2) .:
a uodas (1) sm. : acc. sg.
aš (1) p on. pe s.: gen. sg. mano P O24 i9
a menus, -i (1) adj.: nom. sg. m. a menùs
P O2 ii3
be (2) p aep. (su gen.): be P O24 ii10
O32 i20 2 sg P .
auki O7 II4
p aes. 3 es P O10 i2
a od P O1 II3 P O20 ii1
daug (1) ad .: da{ug} P O20 ii1
Die as (3) sm.: nom. sg. diews P O1 II3
P O2 ii3 * oc. sg. diewe P O1 ii5
di b i (2) .: in . di b P O1 ii6 * impe .
di bk P O24 ii11
42 ac a Linguis ica Li huanica LXVII
ona aLeknaViČienė
duo i (1) .: impe . 2 sg. důk P O1 ii5
sausas, -a (1) adj. : nom. sg. m. sausas
I4 gy as, -a (1) adj. : nom. sg. m. gyws
P O10 i3 sme is (1) sm. : gen. sg.
nom. sg. m. g a-P O10 i23 a (1) p aep.
p aes. 3 sukkas en a ei i (1) .:
źeſnis P O10 i2
(1) ad . : no ilgay P O20 ii1 gučias (1)
: nom. sg. s a b O75626 P O20 ii1 ya (1)
ʻšaku ė sm. demin. : acc. pl.
Ju ba kas (1) sm. nloc. : nom. sg.
es e, ši (1) p on. demons .: gen. sg. m.
szojo P O24 ii10 cue po (1) sm. : acc.
demons .: gen. sg. m. lapas (1) sm. :
O24 ii10 link i (1) .: p aes. 3 links a P
P O7 II4 lūž i (1) .: p aes. 3 lusź a P
e (1) .: p aes. 3 ma o P O20 ii2 P
O17 I4 solpulys (1) ʻšiu pulys sm. : nom.
i pu lys P O24 i9 Můma P O18 ii1
i20 salik i (1) .: p aes. 2 sg. p dejieki
ne (1) pa .: ne P O18 ii1
nekai (1) ʻnekaip, negu’ conj.: ne kai
P O10 i3
P O7 II5 ėžys (1) sm. : nom. sg. Wėźys
nom. sg. m. mismo solo, -a (3) p on. de .,
P O24 ii11 m. wienam P O1 ii5 ne wienam pe (1) p aep. (su acc.): pe P O24 i9 P
P iego a (1) ‘P ieglius s . nloc. : nom. sg. O17 I4 P P ego a b O98523 mi a (1) .:
nom. sg. uwis P O32 i20 os e meje io la esc i u a di ie e lige amen e de
sonido [ž]; <sz>, <sz> y <sź> pa a sonido
gim i (1) .: in . gim P O1 ii5 P O17
skola (1) s . : nom. sg. skola P O18 ii1
sme czo g ajus, -i (1) adj. : comp.
(su acc.): P O1 II3 suk is (1) . e l. :
p ae . 3 {}ėjo P O24 i9 P O19 I4 ilgai
su (1) p aep. (su ins .): ſu P O7 II4
sm. : nom. sg. swećias Įs a (1) s . nloc.
ad . : iau P O7 II4 šaku is (1)
iu ba sza kućius P O7 II5 kas b O78630
kas (1) p on. in e . kas P O10 i2 emph.
sg. kun P O24 i9 as, a (1) p on.
ins . pl. Lapais P O7 II4 emph. ojo P
O17 I45 ik (1) ʻ ik, ik ai pa .: ik
O17 I4 inginys (1) sm. : acc. sg. ingin
O24 ii10 á bol (1) sm. : nom. sg. Madis P
sg. moma (1) ʻmama, mad e s . : nom. sg.
okš i (1) .: p aes. 3 oksz a P O32
O2 ii3
anduo (1) sm.: gen. sg. Wandens
P O32 i20
eikus, -i (1) adj.: nom. sg. m. neweikus
P O10 i3 mismo, misma (1) p on. de .:
inde . : da . sg.
O1 ii6 po (1) p aep. (su gen.): po P O10 i2 e des, -ia (1) adj. : nom. sg. m. źalas
p aes. 3 ne źu P O1 II3 agy i (1) .: u . 2 sg. agisi P O24 ii10 pez de (1) s . :
b odo skio. él usaba b odo skiu nebūdingų g a emų i dig a ų: <ź> y <> pa a el
[š]; <ć> y <cz> al sonido [č], plg. :
<ź>, <> [ž] g aźniejs P O10 i2; Wėźys P O10 i3; źalas P O17 I4; no źu
P O1 II3; uwis P O32 i20
<sz>, <sz>, [š] szojo P O24 ii10;
<sź> lusź a P
oksz a P O32 i20; szakućius P O7 II5;
O17 I4
<ć>, <cz> [č] swećias P O20 ii1; szakućius P O7 II5; sme czo P O10 i23
go ydo os e meje io p ie ašai jokūbo b odo skio
ank aščiuose: Li auische Sp ichwö e und Rä sel
i Lexicon Ge manico-Li h anic m e Li h anico-Ge manic m
43s aipsniai a icles b odo skiu an o P como b en ales casos habi uales <>, <> y
<>, <> al sonido [ž] /; <ß> y <s> pa a el sonido [š]; <c> y <c>, ečiau <c>, no al p incipio de
la palab a a eces y <c>, <ć> sonido [č], plg.: <>, <>, <>, [ž] ugaiß i P 28 i13; awia b 61913;
iema P 28 i12; udegs> P 8 i8; awios b 619p š . ; ag e P 39 i4; uomo b 4813 <ß>, <s> [š]
i ß as P 24 ii3; We ßis P 13 i5; ßakalis b 832p š . ; ßÿpsó i b 83243; sů P P P 8 ii3;
iÿius b 615; swécio P i1; swecias 20 b 78113; swéćas 34 P ii1;Mil= b 55846 os e meje is,
sallin b 422 <c>, <c>, [č] backa P 16 i7; ce kócius, c b 61944; backa <c>, <c>, < ec> P 38
neg neg neg neg nego skis, a gaja […] ilga […] (p. ej.: gyga O 10 ; P P P P P P 10
i2; P p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p b odo skis P el la go [i·]
ma có jopai: gene almen e <ÿ>, ečiau <y> y <i> (plg. A klÿs P 7 i12; dÿgs a P 23
i14; A klys P 40 i5; Bi byne P 15 i3; Gadine P 4 i4). Giwési P 6 i2; os e meje is
ma có his ó icos nosinius sonus: acc. sg. o mas esc ibé g a emas con ske sine
šakele: A od P O1 II3; Kun P O24 i9; Tingin P O24 ii10, ambién p ielinksnį P O1 II3,
p iešdėlį -o a d luga yje s a b O75626, posiblemen e y eiksmažodyje p ae . 3 {}ėjo P
O24 i9 (schis is o noloi skiai). aunque neabejo ini ejemplos sólo cinco, pe o nosiniai
sonidos e leindė i isu , donde ellos an e io men e debían se dijados. que
os e meje is p ocu ó ma ca ė i bu usį nosinumą consecuen emen e, indica y dos
eces su pa isy a b odo skio acc. sg. galūnė añadida ske sinė šakelė: Ké pėje→Képėj
P 5 ii3; W{é} pėje→W{é} pėj P 5 ii4. a ch ai b odo skio palab as en a dažodžių acc.
sg. o mų con nasínas oces P es una y media eces menos que sin ellas. aigi
b odo skis bu usį nosinumą ma có bas an e nenuoseklamen e, plg. acc. sg. o mas:
Galw P 31 i7, pe o Galwa P 15 i2, P 25 ii3, Gálwa P 23 ii1; Gi P 37 i2, pe o Gi e
P 39 ii1, P 39 ii8; Il P 1 i6, pe o Il i P 8 i14; Dang P 22 i8, pe o Dangu P 24 i11,
dangu P 40 ii2. os e meje is palab as de neki čia o (exim is una: adj. nom. sg. m.
a menùs P O2 ii3), ne a ojo diak i ines signos kilmininko, įnagininko y luga o mas
de dis ingui . mien aspu B odo ski usaba es signos de c ucio: akū ą, g a į y
ci kum leksą. ci kum leksu ma có aún y mo e iškosios giminės a dažodžių gen. sg.
o mas (30×) así mo e iškosios y y iškosios giminės a dažodžių gen. sg. o mas
(21×). g a iu y ašku encima le a b odo skis ma có an o ma e iškosios, an o a iškosios giminės daik a a džių ins . sg. galūnę (a i incamai 4× y 2×), ašku e ka čiais i iness.
sg. o mas (2×).
espec i amen e an o b odo skio, como os e meje io en las palab as po Mažosios
aka ų aukš aičiams, especialmen e šiau iniams, ca ac e ís ico supanašėjusio
Lie u os a imo con ini [o·] y [uo], que esc ibiéndose a liepiamos. <o> <ů>, a a ez <u> b odo skio palab ajiuo-

44
ona aLeknaViČienė
ac a Linguis ica Li huanica LXVII
se mišimas nė a dažnas, plg. nom. sg. Pon’s P 1 i15, Lobis P 21 i5, be Kamolÿs
P 10 i3, 13 ii3, 38 i3 y Kamůlÿs P 33 i9; p aes. 1 sg. odiu P 38 i2 y diu P 26 ii1; acc.
sg. Půd P 5 i9, ins . sg. Půdu P 24 i3, bu iness. sg. P 14 i1. Pode os e meje is
eikale K i ische Bei ag zu Al p eußischen Religionsgeschich e75) acla ó que <ů>
hay que lee como okiečių [o] (ob [4 ]), o en g ama ikoje ašmeniu <ů> ma cimą
d ibalsį desc ibió como semiap e io d ibalsį, cuyo [u] os oído, y mien aspuen [o] se
dice ilgas: ů, das die al en uo sch ieben, is nu ein halbe Diph hongus, das u wi d nu
e was anges o aus, das o abe langgesp ochen (o 17 4).
P ie ašuose os e meje is ašo impe . 2 sg. důk P O1 ii5, bu acc. sg. A od P O1 II3;
ambién ašo nom. sg. Skola P O18 ii1, p aes. 3 oksz a P O32 i20, bu nom. sg.
Můma P O18 ii1. sin emba go ni ob, ni 1797 año manusc ip i o documen o ėzos
e imo comen a ios en al mezcla signos de no: [uo] a liepiamas ašmeniu <ů>, [o·]
ašmeniu <o>. Con iamien o ejemplos algo obse ada os e meje io g ama ikoje,
plg. Sloju, ßlosu, ßlo i, dainoju, dainosu og 74, pe o de ellos pocos. puede se que [o·] y
[uo] supanašėjimą lėmė [uo] ienbalsėjimas. os e meje io p ie ašuas no hay [·] y [ie]
con iniojimo como b odo skio į ašuas, donde ellos a liegan <e>, <ė>, <ie>, p z.: nom.
sg. Kiele ʻkielėʼ P 8 i8, pe o gen. sg. Kėlês P 5 i12; acc. sg. Sena ʻsienąʼ P 3 ii8, bu
iness. sg. Sėnoje P 10 i6; nom. sg. Mie a P 4 i14, pe o impe . 2 sg. no me ůk P 1 i6,
nom. sg. Melapau is P 13 ii1, ins . pl. Mėlemis P 3 ii5 y pan. g ama ikoje d ibalsį [ie]
os e meje is a ibuye noik iesiems d ibalsiams (Diph hongi imp op ia og 5), cuyo
oyima ac iškai sólo segunda oz. g ama icane ejemplos de mezimo paseaiko, plg.
Pėnas ʻpienasʼ, nėß i ʻniež iʼ og 13, Pė uwys ʻpie u ysʼ og 17, lėju ʻliejuʼ og 73,
Gieda ʻgėdaʼ og 123. os e meje io palab as en los ne edukujan neki čiuo i galūniniai
[o·] < [*ā] ni a dažodžių gen. sg. (plg.: gen. sg. Sme czo P O10 i23; gen. sg. m. emph.
szojo P O24 ii10; ojo P O24 ii10), ni eiksmažodžių p aes. i p ae . 3 o mas (plg.:
p aes. 3 ma o P O20 ii2; p ae . 3 {}ėjo P O24 i9). b odo skis el la go ocalismo
neki čiuo ose a dažodžių galūnėse ambién en esencia man iene: ilgasis [o·] < [*ā]
gen. galūnėse edukcija mucho ecunesnė, especialmen e p aes. 3 o mas: el la gos
sg. . i m. andamas 128×, [a] < [*ā] – 8×. ačiau neki čiuo ose eiksmažodžių
[o·] < [*ā] encon ándose 12×, [a] < [*ā] 32×. ilgasis [o·] p ae . 3 en o mas algo más
ecuen es que [a]: 19× y 12× espec i amen e.
os e meje is ab e ia algunas galūnes: 1) isme a -a a dažodžių nom. sg. m.
o mose: nom. sg. Diews P O1 II3, P O2 ii3; ambién conocido como nom. sg. m.
gyws P O10 i3 (iš galūnės -aneišme amas sólo allí, donde expulsus pasunkė ų
a imas: nom. sg. m. Sausas P O17 I4; nom. sg. Swećias P O20 ii1; nom. sg. m.
źalas P O17 I4); 2) nume a -i bend a ies i p aes. 3 o mose: in . di b P O1 ii6;
gim P O1 ii5; p aes. 3 ne źu P O1 II3; p aes. 3 Sukkas P O19 I4, pe o
man iene -a: links a P O17 I45, lusź a P O17 I4, oksz a P O32 i20, es P O10 i2, P O20 ii1.
go ydo os e meje io p ie ašai jokūbo b odo skio
ank aščiuose: Li auische Sp ichwö e und Rä sel
i Lexicon Ge manico-Li h anic m e Li h anico-Ge manic m
45s aipsniai / a icles
Mo ologinis žodžio galo umpinimas būdingesnis b odo skiui: -a- a dažodžių
nom. sg. m. o mas no man ieneikomas 169×, man ieneikomas 93×, a los umpieji [a],
[i] p aes. 3 o mas en no man enikomi 84×, man inkomi 117×. os e meje io adsc i o en
las palab as li uanas no iene uno de los signos que pe mi en a ibui su idiolec á a
los bajo uños del su de Li uania (bal se mėgiams), no hay palab as con ki čiuo as
i ap adías d ibals [á·u], [dyná·i], [é·i], los cuales šiniai aka ų aukš aičiai (apie
na kyčius, žel ą, skaisgi ius, žiau us, būd iečius, Labilius, Zinkaiza, kusus) Pil
Lazong o (monoskie iai): gu a spends ilėnai ) (Zinke ičius [1989: 445, 2002: 44; 2006: 187).
Pe eigine pa apía en e los del su y los del no e Mažosios Lie u os aka ų
aukš aičių an anas salys laikė didlaukių pa apiją en ella se decía mix iai: já·ns y
já·uns, dá·k s y dá·ik s, pe o ue on educidos los galūniniai la gos: màna, mã· a,
iẽs a, me·gas, y umpasis [a] expulsamos: já·uns, lá·ŋks y pan. (salys 1992: 92). o mas
de con mono ongizuo asis díbalsas P en gene al no.
Asigna la lengua os e meje io a los me idionales de las a des alch aicios de Majosa Li uania
sólo según signosí, adicionalmen e conside ada p incipal dis in i o de es os ada mios b uožu
neki čiuo ų galūnių ocalizmą (manan que los no es e de las a des alch aičiai ilguosius balsius
eduka o, a umpuosius emmesda o, mien aspue o los me idionales abiemis ganaikyda o
s eiką seno inį ocalizmą; Zinke ičius 2006: 186188), analizando P se e que an o os e meje io
como especialmen e b odo skio hablan hay bas an es peculia idades, que en la ac ual
li e a u a lingüís ica en li e a u a se a ibuyen nó dicos aka os alš aičiams (s iukios)16.
kel inas cues ión, si el educimien o del ilgojo ocalismo y los co o de balsios expulsion
neki čiuo ose galūnėse puede se conside ado o Wohlgeg ünde es Bedenken übe die ins
ski iamaisiais šių pa a mių b uožais. XViii amžiaus p adžioje ilgojo okalizmo
eduka imas i umpojo išme imas bu o būdingas abiem pa a mėms, ik šiau inė-
je dalyje šie požymiai kiek in ensy esni. Į kai ku iuos abiem pa a mėms būdingus
ak us, andamus iename i ame pačiame šal inyje, p iski iamame pie iniams
aka ų aukš aičiams, jau bu o a k eip as dėmesys anksčiau i ian Pe kūno ak a-
Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi und de selben passionie e Zusch i (1706) lengua.
esumiendo su mencionadas palab as ocalizmá desde el pun o de is a a mia, ambién se
cons a a que g e a yškių Mažosios Lie u os pie inių aka ų aukš aičių pa a mės
peculia idades as a y ales, que se asignan šiau inių aka ų aukš aičių pa a mei
(alekna ičienė, schille 2008: 140145). os e meje iui los li uanos lengua no ue na oji, po lo que
la gos galūnių edukcija y mo ologico aco amien o de la palab a galo no an yškus como
b odo skio. 16 sob e P ūsų Lie u os lie u ių a mes plačiau ž . bezzenbe ge 1885: 253293; salys
1992: 76109; Zinke ičius 2002 [1989]: 444448; Zinke ičius 2006: 180198.
46 ac a
ona aLeknaViČienė
Linguis ica Li huanica LXVII
iŠVados
1. ank aš iniame p iežodžių, pa a lių i mįslių inkinyje Li auische Sp ichwö e
Rä sel (P ; LMaVb s: 1371), compues ame empų (da kiemio aps.) p ecen o iaus
jokūbo b odo skio (jacob b odowski, 16921744) es go ydo os e meje io (go ied
os e meye , 17161800; desde 1744 empų p ecen o ius, desde 1752 kunigas) ape as
de: 16 okiškiški y 11 lie u iškų azių (de un o al de 53 palab as li uanas, o 61
palab as en o ma), pi as al menos 5 palab as b odo skio. en manusc ip i o
b odo skio ódyne Lexicon Ge manico-Li h anic m e Li h anico-Ge manic m (b;
LMaVb s: 13715) os e meje is p i ašęs 3 lie u iškus žodžius. 2. os e meje io
p ie ašų e minus ad quem puede se 1775-ieji, aigi p ie ašai laiky ini anks esniais
os e meje io au og a ais negu has a šiol conoc ieji, los cuales da á onse 17811797
años.
3. dauguma os e meje io p ie ašų su b odo skio į ašais inkinyje Li auische
Sp ichwö e und Rä sel elacionados po conexiones e icales y o man conjun o de mak os uk-
ū ą. aš uonių lie u iškų smulkiosios au osakos iene ų b nė a, aigi jų už ašy oju
laiky inas ne b odo skis, be os e meje is (P O1 ii5–11, O1 II3–6, O7 II4–6, O10
I24, O18 ii16, O20 ii13, O24 i912, O24 ii1012). Es e es el caso de los p oduc os
ag ícolas que se clasi ican en el anexo I del Reglamen o (UE) n.o 10727. de ellos sie e
Li u iški seis de pa a lės y una mįslė g aba po p ime a ez (P O1 II36, O7 II46,
O10 i24, O18 II16, O20 ii13, O24 i912, O24 ii1012). emp áneos abajos de la lengua
esc i a li uanas de ellos no halla, aigi ellos eje usiai записать de i iosis lengua. 4.
os e meje io p ie ašai ódyne Lexicon Ge manico-Li h anic m e
Li h anicoGe manic m Mažosios Lie u os oponimai. con b odo skio į ašais es os
accese ašai elacionados sólo ho izon aliaisiais conexiones y pe enecen
mik os uk ū as s ičiai. 5. os e meje io p ie ašai ecopilación Li auische
Sp ichwö e und Rä sel y o odyne Lexicon Ge manico-Li h anic m e
Li h anico-Ge manic m paliudija (no s e indi ec amen e) que abiejų man aščių
sukū imo luga son empai y que ellos pueden se conside ados au og a ais
b odo skio.
6. os e meje io habla ca ac e ís ico ela i amen e sano neki čiuo ų galūnių
ilgųjų galūnių edukcija i mo ologinis žodžio galo umpinimas ne oks yškus
ocalismo. como b odo skio.
ŠaL iniai i Li e a ū a ab ama ičius Vladas 19441947: Akademijos Mokslų Lie u os TSR
Biblio ekos Rank aščių Sky iaus abajo dienynas 1945 y 1946 m. Vilnius; LMaVb s:
271291, į iš as man aš is.
ab ama ičius Vladas, sud., 1963: Rank aščių inkiniai. TSR Mokslų akademijos cen ales biblio ekas
XIXX amžių hand aščių ondų umpa apž alga. Vilnius: Laik aščių b LEXİCON
i žu nalų leidykla.
go ydo os e meje io p ie ašai jokūbo b odo skio
ank aščiuose: Li auische Sp ichwö e und Rä sel
i Lexicon Ge manico-Li h anic m e Li h anico-Ge manic m
47s aipsniai a icles alekna i či en ė ona 2011: manusc ip i o uen e Li auische Sp ichwö e
und Rä sel alekna i či en ė on a, ch is iane schille , pa ., 2008: T ac a as Wohlgeg ünde es
a ibucija. – A chi um Li huanicum 13, 39–72.
bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn abeln passion aesopi und
de selbenie eusch Z i . C í ico comen ado edición y es udio. Vilnius: Li u ias idioma y
li e a u a ins i u o.
GERMANİCO=LİTHVANİCVM ET LİTHVANİCO=GERMANİCVM i em be weÿ Tausend P o e bia und
Da innen ſo wohl die Vocabula Biblica Ve e is e No i Teſ amen i, als auch Vocabula Domeſ ica
be ein Hunde Aenigma a Li h anica und iele Ph ases anu e en und also wo nich gan llig
doch iemlich comple e is . Welches alles GOTT allein u Eh en und denen Liebhabe n de Li hauischen
Sp ache um Bes en mi g oße Mhe und Fleiß usammen ge agen. on İacobo B odowskÿ
P æcen o T empensi, [p ieš 1744]; LMaVb s: 13715; documen o de edición: b odo skis jokūbas
2009: Lexicon Ge mani co=Li h anic m e Li h anico=Ge manic m. Manesc i inis dicciona io del
XVIII siglo. Edición documen al con aksimile, pe ašu y palab as índiceu 13, p epa ė Vincen as
d o inas.
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o.
balčikonis ju oz as 1941: P akalba. Dicciona io de Li uania 1. aB, edaga o juozas balčikonis.
Vilnius: [Lie u ių kalbos ins i u o], iiiViii. bezzenbe ge adalbe 1885: Zu li auischen
dialek o schung ii. Bei äge zu Kunde de indoge manischen Sp achen 9, 253293. bi žiška
Vaclo as 1963: Aleksand ynas. Senųjų lie u ių ašy ojų ašiusių an es 1865 m. biog a ías,
bibliog a ías y biobibliog a ías 2. XVIIIXIX siglos. Čikaga: jaV Lb cul u a ondas.
c
– CLAVIS GERMANICO-LITHVANA, [po 1680]; LMaVb s: 137 13–14; aksimi-
linis leidimas: Cla is Ge manico-Li h ana . Rank aš inis XVII amžiaus okiečių–lie u ių kalbų
žodynas 1–2, pa engė Vincen as d o inas. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla,
1995–1997; 3–4. Vilnius: Mokslo y enciklopedías edi ybos ins i u o, 1997. ci a i či ū ė Liucija 2002:
go ydo os e meje io aisy a Liud iko ėzos en Li uania lengua aduc a psalmė. Ke u i
Go ydo Os e meje io manusc i aščiai, p epa é Vilija ge ulai ienė.
Vilnius: ža a, 2125.
ci a ičiū ė Liucija 2004: Ka aliaučiaus uni e sidad Semina io de la lengua Lie u ių.
His o iija y impo ancia li uanos cul u a. Vilnius: Lie u ių li e a ū os i nau osakos
ins i u o. Die P a -S elle u T empen be e . 1752; gs a Pk: XX. ha his . s a königsbe g, eM
44 d, n 233, bl. 18 21 .
e le geo g 1911: Die Ma ikel de Uni e si ä Königsbe g i. P . 2. [1657–1829].
Leipzig: Ve lag on duncke & humblo .