105s aipsniai / a icles
esMiniai ŽodŽiai: nosiniai sonan ai, o man ė, an i o man ė, spek inė cha ak e is ika,
acus ines p op ié és.
keywo ds: nasals, o man , o al ze o, spec al cha ac e is ics, acous ic ea u es.
ju gi a ja osLaVienė
Lie u ių kalbos ins i u as
Les di ec ions de eche ches scien i iques: dialec ologie,
phonologie, expé imen ale phoné ique.
P ienŲ Šnek os nosiniŲ
sonan sPek inė cha ak e is ika ano acija basé su des données d'é ude ins umen ale, l'a icle
analyseées y inių kauniškių P enų šnek os nosinių sonan ų akus ines ca ac é is iques dis inc e.
he spec al cha ac e is ics o he nasals
in he subdialec o P ienai
déc i an les ca ac é is iques spec ales des sons é udiables ien comp e en des signi ica ions
con ebalsies o man es e de l'éne gie sclaidé (numè e manches nosines spec e des sons nosins
sou en beaucoup supé ieu , ca les a iculan addi ionnellemen pa icipe nosies ésona o ius)
ainsi en adjacen balsies kokybę, leu s o mances (en pa iculie 2) signi ica ions ainsi que ines
sonan ų kokybinius požymius lemia o man ės, ik jos ne okios yškios kaip balsių, be o, o -
ca ac é is iques é isées e leu s signi ica ions an i o mances o man leu spec e.
ajek o ijas i s uk ū ą. di e encijuojan [m], [], [n], [] i nosinių gomu inių alo onų spek-
anno a ion he main dis inc i e acous ic ea u es o he nasals in he eas e n kaunas P ienai
subdialec ha e been in es iga ed in he expe imen al s udy desc ibed in he p esen a icle. les
données ob enues suggè en que les nasals son dis ingués des he o he sounds o he subdialec o
P ienai su la base de leu o man s uc u e ( hey a e like owels in ha hey can be cha ac e ises
la gemen en e mes de leu o man equences, mais ils di è en in ha he o man s a e no as
loud as hey a e in owels; d'ailleu s, he nasals a e made by blocking he sound om coming ou o he
mou h while allowing i o come ou h ough he nose, and his a ec s he ela i e ampli ude o he
o man s) and ansi ions be ween i and he con ex owel. since one o he main dis inc ion
be ween nasals du ing he nasal mu mu is p o ided by he o al an i- esonance, he nasal sono an s
[m], [], [n], [] as well as nasal- ela allophones a e cha ac e ized by he equency alues o he o al
ze o.
106
ju gi a ja osLaVienė
ac a Linguis ica Li huanica LXVIII
0. ĮVadas
P enų šnek os nosinių sonan ų spec ales ca ac é is iques géné ales son
déc i es en é udian P enų šnek os sonyną maniè e ins umen ale (ja osla ienė
2010: 264267)1. cependan dé aillée analyses acous iques dis inc i s des ai s jusqu
qui n'a pas é é donnée, ne mesu ée dansbalsies (C→V) seconde o man ée pe eiga e
spec e des an i o man s o man place e signi ica ions. cela a encou agé
e ec ue une addi ionnelle in es iga ion šnek os nosinių sonan ų, don les ésul a s e son déc i s dans ce a icle.
0.1. objec i a icle nosiniams sonan s (comme e au es balsingieux p ibalsie s) ca ac é is iques e
balsio quali és: ceux-ci en disan p édomine le on p incipal ( odėl balsingieji p ibalsiai on géné alemen
une aiškią o mančių s uk ū ą); leu s, comme e balsies, quali a i s ai s lemia o man ės (en
pa iculie p emiè es deux 1, 2), seulemen sonan es elles ne son pas elles yškies comme balsies (plg.
gi denis 2003: 221 e en min. li .; 224; Lade oged, Maddieson 2002: 102136, 182245; Lade oged 2005: 4962, 84 e k .).
en plus, en aison du supplémen ai e (nosies) ésona eu in luen nomb e o mancing nosins sons spec e
es sou en supé ieu (ž . bace ičiū ė 2008: 10; bu kauskai ė 2010: 6, 8; g igo je s 2012: 267 272 e en min.
li .). en analysan acous iques les ca ac é is iques des segmen s de soins ien comp e e en joe imes
balsies o man ies s uc u e e dynamique2, ca , comme on le c oi , 1 Li u iens langue a mių
consonan izma ins umen iniu maniè e peu i a . sans P ienų šnek os p iebalsių (2010: 238267; 2010a:
307324), assez dé aillémen e sys éma iquemen déc i es seulemen le spec e des a mies du no d
zemaičių (plačiau ž . gi denis 1967; 2000: 6978; 258267; kliukienė 1992; 1994: 4352; 1995: 5868; 1998: 7985; 2011 e e c.).
d'au es a aux ins umen ales son des inés p incipalemen à des isolés cas de consonan izme
p iebalsių spek inės (i audicinės) ypa ybės i eg esy inis p iebalsių pala alizacijos po eikis balsių
commun ines de langues li uaniennes: pa exemple, appliquan lokus (angl. loci) mé hode de mesu e,
di é en iels acous iques molls ųjų e sie ųjų p e okalinių lie u ių kalbos sonan ų požymus ap ašė y is
amb aze ičius (2010: 510). cons a é que les mêmes signes impo an s di é encian les mollš uosius e les
sie uosius sonan us son 2 lokusai. Le Mokslnieks p ésen e égalemen les ésul a s de mesu e des
con ebalsiés 2 e 3 lokus, discu e du lieu a icula ion e eg é ines coa icula ion e e aux locus (da
plg. bace ičiū ė 2008: 719; de eške ičiū ė 2008: 1519; de eške ičiū ė, kazlauskienė 2009: 98111; amb aze ičius
2012a: 1318 e .). 2 disan [m], [n] ype de sons dans la bouche es o mé la di e clô u e, mais ai s o ė
glissammen so i p o nosį, e p écisémen ce esonance nasal dé e mine ce ains spec es des sons
adjacen (dû à la langue commune li uanienne 76 de la du ée e quali é des ca ac é is iques des oix
nazalizuées oi Ledicho a 2012:85; aussi plg. de eške ičiū ė 2008:1519). e , pa exemple, en disan
exploss amuosius p iebalsius, bu noje un ce ain emps égalemen o mé la di e aklina kliū is (užda uma),
e ai p o soigiai p asiskė usius pada gus de la langue écloszia a ec kiaim, donc exploss amais p iebalsies
qui di ec ions, au es ki (plačiau oi gi denis 2003: 224; 1967; Lade oged 2005: 50; ja osla ienė 2010: Le bu de
ce a icle, su la base des données de ins umen al, es danalyse e de déc i e les ca ac é is iques les
plus impo an es du spec e des P en šnek os nos nekos.
kokybę iksliau odo g e imų balsių o mančių p adžia a ba pabaiga: ieni p iebalsiai jas pak eipia ieno-
P ienų šnek os nosinių sonan ų spek inė cha ak e is ika
107s aipsniai a icles nosiniai p iebalsie bien son assignés seulemen selon ce ains
aožus du spec e des balsies ade imes (ž . gi denis 2003: 224 e en min. li .;
kliukienė 1992: 78 e en min. li .; 1998: 80; aussi bien plg. bace ičiū ė 2008: 719;
ja osla ienė 2010: 261262; g igo je s 2012: 7580). cependan en dis inguan un nosinai e
sonan cela con i me e les plus écen es é udes expé imen ales de sonan il es
égalemen impo an de mesu e e les an i o mances signi ica ions qui se o men
dans le spec e des con ebalsies d'in es iga ions (plg. g igo je s 2012: 275280; 288290;
2012a: 2223; bu kauskai ė 2010: 6 e li . min. oi aussi Lade oged, Maddieson 2002:
117118)3.
0.2. le ma é iel à é udie e la mé hode de a ail P iebalsischen phonemųm, […]/, […]n/, […]/ alo onų
spec e s udyimui choisi els mo s u ilisés dans la schnek oje à é udie : m.ma / / /. ~ mmą, m.na. ~ mną,
n.ma. ~ nmą, n. a. ~ n ą, m.da. ~ mdą, m. a. ~ M ą, d.ma. ~ dmą, d.na. ~ d ną, n·ko. ~ nko, m·n. ~ mýnė, p·n. ~
pýnė, m.ne. ~ mẽnę, m. e. ~ mẽ ę, n.še. ~ nẽšę, m.na. ~ mẽną, p.na. ~ pẽną, mó·ko. ~ móko, nó·ko. ~ nóko e k .
analysan les ca ac é is iques spec ales p ise en comp e e dans les s uc u es e ajec o ies des
o ma ions des balsie s adjacen s. Palyginemen addi ionnellemen i os e au es sons du spec e
sclaidas pa icula i és mo s dans .ka. ~ pko, p·l. ~ pýlė, s.ne. ~ se anę, .ke. ~ ẽkę, k.pe. ~ kẽpę e e c.
comp e enu du ai que g e a des du es e des mollš ých p ébalsiés habi uellemen u ilisés des ès
ką, k.pa. ~ kpą, l.pa. ~ lpą, b.da. ~ bdą, p.-da. ~ pdą, .da. ~ dą, p·ko. ~
di é en s alophones des oixsies, ainsi que isan aussi à mesu e le plus objec i emen possible les
du e ých e les mollš ých sons (ainsi que le sonan o nasal du nasal), an i o man es, choisi e els,
p incipalemen be eikšmiai, exemples a ec les cou s a an akines e pou pakalinės gommai es du bas
de l'élé a ion [:mama], [ee], [nana], [ee], [naŋka], [eke] e e c.]; i as seulemen , neki o as, [m], [m], [], [n]
e [s] neki čiuo i gomu iniai alophonai [ŋ] e [] mesu o i au milieu du mo . 240267; 2010a: 307324 e k . ; pou
les acus inai es p iebalsies pala aliza ion des signes plus plaî oi amb aze ičius 2012: 513).
Rappelle- -on que les phonologiniai élémen s du langage son pas absolu ūs, e ela i s, ca des sons,
don la s uc u e du spec e es complè emen iden ique, peu en ê e pe çus di é emmen , si
di è e leu son an milieuka (ž . 1970: 52 .; jassem 1973: 112 .; gi denis 2003: 224 k . e en. min. li .
e .). 3 su les di é enciés acus inai es minkš ųjų e du e ųjų p e okalinių lie u ių kalbos sonan ų
požymų oi amb aze ičius 2010: 510 (da oi 1 изn.).
4 eux en disan pab ėž as (ki čiuo as) galinis umpasis oix.
108 ac a Linguis ica Li huanica LXVIII la ma iè e é udiée ap ès ois ois
ju gi a ja osLaVienė
cons a ojamuja in onacija ( . y. isoliuo ai, comme a ski us sakinius) di ec emen
dans o dina eu į insc i é ois ep ésen an s de la géné a ion médiu iniè e non
p ésen an des dé au s de langage hommes e une emme de P enų.
nonna u ellemen p ononcés exemples pou la eche che nepausse . Le ma é iau es
sau ega dé en ichie s de ype *.wa . ka pan P aa (5.0.34 e 5.3.23 e sions). en
i iamuosius elemen us naudo asi ams e damo uni e si e o mokslininkų Paulio
boe smos i da ido weeninko suku a kompiu e ine ga sų analizės p og ama
e ec uan une analyse spec ale, p incipalemen des segmen s déchi p és (žodžių
ou p iebalsiów i g e imų balsiów) a é é dé e minée e nupieš a na u ali de di e s
deg és de g isu e du son ou mo de ype Visible Speech, le plus hau choisan 5000 hz
dažnį. alo s au oma iquemen mesu ées e , si nécessai e, nub aisées o mancing
ajec o ies, les plus hau es aussi bien op an 5000 hz équence. sou en le
spec og amme na u el e o mances dynamiques dessinés on é é jugués en une
seule imageà, p écisémen les sudonnan en e mes de équence e de du ée. aussi
bien b aižy i e spek iniai nosinių sonan ų pjū iai: mesu an des sons
an i o man es (ou nulines o man es, angl. o al ze os), en une é aien jujées les
di es FFT e LPC k ei ės (me an e mesu an FFT e LPC e jujan les en une
piešinį naudo asi La ijos one iko ju io g igo je o paaiškin a me odika5).
1 . nosini P iebaLsi sPek o aPŽVaLga es ensui e discu é e analysé les
ésul a s de l'é ude ins umen ale P enų šnek os nosinių sonan ų.
1 .1 . P ienų šnek os nosinių sonan ų o mančių
s uc u e e éne gie dis aida
Palyginus P enų šnek os nosinių e nenosinių p iebalsių spek ines ca ac é is iques oi (plg. 124 ig., aussi
bien oi 3 izn.), que spec e éne gie pou sa i as 5 Piešian spec inius sonan ų pjū ius, p incipalemen dans
la d oi e panèle du p og amme P aa au a sida y i i i segmen du mo ou spec og amą, e , pasižymėjus
nosinio sonan o spek ą (s aciona ie sa pa ie), choisi Spec um: View spec al slice. dans le panneau
gauche du p og amme appa aî le nom du spec e FFT découpé. con inue de ai choisi LPC smoo hing
(dans le même gai ieme panelle) e iššokusiame lange Spec um: LPC smoo hing en egis e les coe icien s
equis. Pa exemple, Numbe o peaks pou ce e é ude choisi le nomb e 26 (pa ce le ma é iau à é udie es
en egis é en u ilisan 44,1 khz de équence, di e dans le p og amme P aa panelle, déjà ob eni des sons
si, pusė bū ų 22 + 4 (a ba 5) = 26), o p ie P e-emphasis om (Hz) į ašy a 50.0, i , paspaudus OK,
au oma iškai gau as adinamasis spek inio pjū io LPC piešinys ( o mančių ajek o ija). Vėliau, deši-
pjū ių FFT e LPC dessisiniai jux aposés en un (jugean des dessisins e enco e impo an choisi
co ec emen les équences e au es pa amè es equis).
P ienų šnek os nosinių sonan ų spek inė cha ak e is ika
109s aipsniai a icles /
[m], [], [n], [] a icula ion6 se dispe se pla esnée dans la zone de équences c'es l'une des
acous iques dis inc i s nosinių p iebalsies ca ac é is iques (gi denis 1967: 249; 2003: 225;
kliukienė 1992: 134; 1998: 80). comme men ionné, en aison de l'in luence supplémen ai e du
ésona eu nos sonan des o man s son sou en plus nomb eux, en plus, le ésonance
nasale lemia e g e imes sons spec e: les di an la gomu ise molle ne cou e e pas ou à
l'angles de nosies e mes e une pa ie de l'ai so pa nosî (plg. Pake ys 2003: 191;
kliukienė 1998: 80; k denis 2003: 224; Mu inienė 2007: 62 e .). donc dans le p ochain chapi e
se a e ussiés e je imen s de s uc u es de sons o man s. e jusqu'à p ésen
Li uanien plus dé aillémen ins umen alemen non é udié des p iebalsies [m], [], [n], [], [ŋ]
e [] spec ales ca ac é is iques di é encian aožas nosinių sonan ų spek e
o man ses e leu impo ance dis inguan ab a iamosios classe memb es un de l'au e
é udie ai la gemen dans la deuxième pa ie de ce a icle. Dans ce chapi e, su la base
des ésul a s ob enus e en enan comp e des spec og ammes e des dessins de
ajec oi es o man es, son p incipalemen passés en e ue les a ibu s quali a i s
[m], [], [n], [] qui son dé e minés pa les p emiè es deux o man ées 1 e 2. elles
dépenden des o h es ésonances de la bouche e en pa ie du nez o més e de leu s
ela ions mu uelles (gi denis 2003: 221).
La p emiè e nasal con ebalsies o man (angl., nasal o man , ečiau nasal ze o7) se o me dans la même zone
des basses équences (ž . 1 len ., plg. 124 pa oji o second i in liée a ec le g e imo balsio kokį (ce es impo an
à p end e en comp e en dis inguan les du e s e les doux ueux memb es de ce e classe; plg. i kliukienė 1992:
5657; 7879; bace ičiū ė 2008: 10; amb aze ičius 2010: 89; g igo je s 2012: 275280)8. Selon l'é ude de P enų šnek os,
neki čiuo ų [m], [], [n], [] 1 signi ica ions isoliuo ai dans les mo s p ononcés (mesu ée s a iona ioji sonan ų
dalis) se o me app oxima i emen de 250 à 290 hz (ž . 1 len .): déc i end i s calculs a an oixį [a.] hommes
p ononca o [m] 1 = 253 hz; [n] 1 = 276 hz; mo e s p ononcé [m] 1 = 266 hz; [n] 1 = 288 hz; a an balsį [i·] mâles
p ononcé [] 1 = 269 hz; [] 1 = 271 hz; mo e s p ononcé [] 1 = 268 hz; [] 1 = 275 hz e e c. comme u, combien plus
hau e endue ê e 6 les con ebalsie s de eche che cons i uen la base des élémen s de on, donc leu s
o man s bandes assez bien isibles. Ma les disan le mollš asis gomu ys descendî , e aî de yklès
a iè e linèle e l'ai assez lib emen so i p o nosį ( . i. explosimo nebūna, pa ce que la bouche neusida e plus
g ande p ession d'ai ). su les locus de place e de con ex e phoné ique de l'a icula ion des sonan és
p é okalines de la langue li uanienne oi amb aze ičius 2010: 89. pou les ca ac è es dis inc i s acous iques
des sonan es de langue le onie oi g igo je s 2012: 267292.
7 i e a en ion qu'un ce ain che cheu a u ilisé ce angliquemen e m (nasal ze o) pou la signi ica ion
an i o man ées (ou nulnes o man ées), e nos con ebalsies 1 appelle nosine o man e (nasal o man ) (j .
Lade oged, Maddieson 2002: 117, 4.6).
8 scien i iques é ange s indiquen (su la base de ce ains langues du monde) que [m], [n] 1
équences de gamme a ein en e 200, 250 ou 300 hz jusqu'à 300, 400 ou 450 hz (ž . bu kauskai ė 2010: 6
e en min li .; g igo je s 2012 270: k e en min li . e .). Pa exemple, Pe e is Lade ogedas e ians
Maddiesonas (2002: 117) ou nissen des ca alonnes langues nosinių p iebalsių p emiè es o man es: [m] 1 = 250 hz; [n] 1 = 280 hz.

110
ju gi a ja osLaVienė
ac a Linguis ica Li huanica LXVIII
1 PaV. Le mo m.ma. ~ mmą spec o-2 PaV.
(1-ojo homme oix) ma (1-ojo homme
Le mo m.na. ~ mną spek og ag ama
oix) 5 PaV. Du mo n.ma. ~ nmą
3 PaV. Žodžio n.ma. ~ nmą spek og a-
ma (1-ojo y o balsas)
4 PaV. Žodžio m.ma. ~ mmą spek o-
g ama (mo e s balsas)
spec og a-6 P aV. Le mo sn.pa. ~ snpą
(mo e s oix)
spek oma (1-ojo homme oix) g ama
P ienų šnek os nosinių sonan ų spek inė cha ak e is ika
111s aipsniai a icles 7 PaV. / Du mo n.ma. ~ nmą spek og a-8 P a V. Le Mo m.na. ~ mẽną spek oma
(mo e s oix) g ama (1-ojo homme oix) 11 PaV. Le mo m.na. ~ mẽną spec o-12 PaV. Le mo m.ne. ~ mẽnę
ma (mo e s balsas)
spek og ama ( oix (1-ojo homme) g ama (1-ojo homme) g ama (2-ojo homme) ma ( oix (2-ojo homme) ma
g ama (mo e s balsas)
9 PaV. Žodžio m.ne. ~ mẽnę spek og a-
p emiè e o man ée du den inium [n] igide plu ô que du lūpinium [m], e les signi ica ions des sonan es
10 PaV. Žodžio m.na. ~ mną spek o-
minces 1 son ès similai es, cependan en compa an les signi ica ions espec i emen du e uoses e
minkš uoses de ce e classe, plus sou en les memb es enden plus à ê e [] e [] 1. les lišlies sen ences
dans la zone hau e des équnių (ap ès apibend in e, hommes p ononcés [m], [n] 1 = 360 hz) espec i emen
p ononcées des i iamosios šnek os sonan ų [m] e [n] p emiè e o man ė ne di è e pas, cependan o me
negu isoliuo ai dans les mo s p ononcés9. 9 Dès lo s, en compa an les données, il es en e e impo an de
112 ac a
ju gi a ja osLaVienė
Linguis ica Li huanica LXVIII
1 3 PaV. Du mo n·ko. ~ nko spec og a-14 PaV. Le mo m·n. ~ mýnė spek oma (2-ojo mâle
sonan es minkš ųjų, an les sonan es noses du es ne se dis inguen p esque pas. On
oix) g ama (2-ojo mâle oix) Dans l'ada mée du No d zemaičių, an les spec es des
pense que p iebalsies nazalizació, appa emmen , supp ime la du e é e la douceu , e il es
15 PaV. Žodžio mó·ko. ~ móko spek o-
eni comp e non seulemen de l'en i onnemen phoné ique des sons d'é ude e des élémen s
16 PaV. Žodžio nó·ko. ~ nóko spek og a-
supe segmen nies (pa yammen , le spec e des con ebalsiés ki čiuo s sou en plus in ense, les sons
géné alemen beaucoup plus longs que co espondan s non ki čiuo i, e c.), mais aussi d'au es ac eu s
( empo de pa ole, in ona ion, e c.). ai, nos quan i és de sonan es dans ce a ail spécialemen n'é udiée,
seulemen a i é l'a en ion que en compa an les pai es minimalies (i.e. non acciden els) ne ki čiuo as
p iballis [m] plus long que espec i emen ne ki čiuo as [n].
P ienų šnek os nosinių sonan ų spek inė cha ak e is ika
113s aipsniai / a icles
pe çu seulemen de oe imes balsies (ž . kliukienė 1992: 57, 44 desn., 63, 13 len .). hence on
pense que [m]: [], [n]: [] l'opposi ion dans ce e ada mée sou ien seulemen des o es
( enpa , 57, 7879). 1 Len eLė. P ienų šnek os déc i end in es nosinių sonan ų pi mõsios
o man ės éikšmės isoliuo ai p ononcés dans les mo s10 le son
[<m>a.][<>e.][<n>a.][<>e.][m>o·][<>i·][<n>o·][<>i·] in o m.
1 (hz) 1 (hz) 1 (hz) 1 (hz) 1 (hz) 1 (hz) 1 (hz) 1 (hz) 1 (hz) 1 (hz)
Vy ų oix 253 285 276 287 250 269 264 271
Les emmes o en 26 287 288 289 264 268 268 275 cependan la seconde P enų šnek os [m], [],
[n] e [] o man ė ( 2) indique que le plus bas embo son lūpinie les sons [m] e [] (j . ableau
2), en compa an ou seulemen les memb es de la classe mollus [] e [] que l'on oi , que la
gamme de équences des o man s secondai es peu ê e e essemble, pa exemple,
a an le long du sonu inium éle é des sonan és [i·] [] e es [ 2]. A an le basmonde de la
posi ion de longueu oixį [e.] supposés [] e [] 2 di è e aussi peu, seulemen ema quée
endance plus sou en hau ėlesniu emb u a i molls ąjį nelūpinį ga są (ž . 2 able.). 2
Len eLė. P ienų šnek os déc i end in es nosinių sonan ų an õsios o man ės éikšmės
son [<m>a.][<>e.<][<n>a.][<>e.][m>o·][<>i·][n>o·][<>i·] in o m.
izoliuo ai iš a uose žodžiuose11
2 (hz) 2 (hz) 2 (hz) 2 (hz) 2 (hz) 2 (hz) 2 (hz) 2 (hz) 2 (hz) 2 (hz) 2 (hz) 2 (hz) 2 (hz) 2 (hz) Vy ų balso
1041 1623(?) 1378 1704(?) 800 2327(?) 1051 2320(?) Mo e s balso 1126 1764(?) 130 18229(?) 72963(?) 1110 2499(?) 10 1 e 2
ableaux lauž iniuose suus ues es indiqué la oix qui sui le sonan o nosinium; mesu e ai sonan es
p end e mâles oix n = 36, mo e s oix n = 1224. 11 ques ionnai es ableau a i e l'a en ion à ce que
dé e mine la o man e de la pa ie s a iona iée a é é néanmoins di icile, ca le spec e des sonan es
nasales doux es bien plus équemmen ou éblès que espec i emen des du es, donc calculées 2
signi ica ions ne peu en ê e considé ées c édibles di é encian les ca ac é is iques spec ales des
doux [] e []. où ce qui plaimieux mesu e CV ype juninių, i. i. p iebalsio de in e balsio de commencemen , ou
au emen įbalsio, 2 localizację, cela aussi impo an eni comp e à balsių 2 dinamiką (ž . 3 len ., aussi plg.
amb aze ičius 2010: 9, 4 pa . ; g igo je s 2012:
279, 2 len . ).
120 ac a
ju gi a ja osLaVienė
Linguis ica Li huanica LXVIII
28 PaV. Minkš ojo [] spec inis pjū is (kai ėje p ononc a mo e s, d oissan e p ononc a
iš 27 i 28 pa eikslų ma y i, kad y o iš a o [n] an i o man ė p asideda maždaug
y o) à pa i de 1000 hz, e mo e s p ononcé [n] à pa i 1100 hz, . i. aukščiau negu
espec i emen disan lūpinį sonan ą. Minkš ojo [] Z1 commence app oxima i emen à
1600 hz aussi bien auščiau negu espec i emen [].
Mouš ųjų e ha e ųjų nosinių gomu inių alo onų an i o man ées ne coïnciden
égalemen pas: 29 pa eiksle [ŋ] Z1 se o me en i on à pa i de 2000 hz, e []
an i o man ée supé ieu e commence au-dessus 3000 hz (ž . 30 igu e). le ma é iel
indique que le même (i.e. du e oyous ou mousš oyous) sonan o an i o man s
équences diapazon peu quelque a ie en aison de l'a e ime ( olesnio) balsio
quali é (i quan i és): combien plus éle ées [], [] Z1 a an l'in ense hau emb ois [i·]
espec i emen a an le cou [i], e a an l'é ude [a] sonan [m], [n] Z1 sou en plus
hau que long [u] e pan.
ai ian nelūpinius [n], [] e pa iculiè emen [ŋ], [] an i o man ées son plus éle ées,
neguan lūpinius sonan us cela dépend i in du lieu a icula iona ion: bu nos (e de
pa ie nosies) esonansines aille e mes e de la langue posi ion dans la bouche e 27
PaV. kie ojo [n] spec al pjū is (lai ée p ononcée mo e s, d oi e p ononcée homme)

P ienų šnek os nosinių sonan ų spek inė cha ak e is ika
121s aipsniai / a icles
poslinkio (pi myna gal) qui les dé e mine quelque peu e g e imo balsio a ikuliacija
(plg. e g igo je s 2012: 269 e en min. li ., 276279). nasal son an i o man ė en
aukščiausia a ian gomu inius [ŋ], [], . y. kai bu nos ezonansinė e mė um-
piausia i liežu io idu inė dalis a si aukia gomu io link.
ésuman b iè emen les ésul a s de l'é ude des ca ac é is iques acous iques
dis inc i s, il peu ê e a i mé que:
• ap ašan P enų šnek os nosinių sonan ų akus ines ski iamąsias ypa ybes bū i-
na eni comp e e à des ai s quali a i s des sonan és eux-mêmes lemiančias
o man es, e en adjoin s sons spec ines ca ac é is iques e CV la seconde
i jos dinamiką). CV an õsios o man ės pe eiga i dinamika laiky ina iena
s a biausių ski iamųjų minkš ųjų i kie ųjų nosinių sonan ų a ikuliacijos ie os
o man é (pe eigą ca ac é is iques. Tou cela di é encie les desc ip i s
p iebalsius e les dis ingue des au es sons;
• dis inguan [m], [], [n], [], [ŋ], [] un du au e ès impo an s e an i o mančių
signi ica ions, qui dépenden i in de la place du son du conseil (bu nos ezonansines 30
29 PaV. gomu inio [ŋ] spek inis pjū is (kai ėje iš a a mo e s, dešinėje iš a a y o)
PaV. gomu inium [] spec inis pjū is (lai ée p ononcée mo e s, d oi e p ononcée homme)
122 ac a Linguis ica Li huanica LXVIII aille e o me e mės, poslinquie de
ju gi a ja osLaVienė
la langue e de ce aines au es a iculiacinių ca ac é is iques en disan
sonan ą):
• en ous cas lūpinien [m] an i o man ė in é ieu e que espec i emen
nelūpinien sonan o ([n]) e pa iculiè emen gomu inien allophone [ŋ];
• des données ésumées, le moins di è en les hommes p ononcés [m] e [n] Z1 signi ica ions;
• P enų šnek oje de ous i ųjų nosinių p iebalsių la plus hau e gomu inių alo onų
an i o man ės;
• en compa an les molls uosius e les du balsius on oi que les plus hau es espec i emen
[], [] e [] Z1 signi ica ions.
3. sVo bes ie iŠVados
P enų šnek os nosinių sonan ų ins umen al é ude ésul a s mon en que les
p ébalsius d'é ude peu en ê e di é enciés selon leu s ca ac é is iques
acous iques e spec ales des p ébalsiés e des balsiés adjacen es ca ac é is iques:
• sonan ų kokybinius požymius ypač lemia žemųjų dažnių pi moji (a ba nosinė)
o man ė i sonan ų bei g e imų balsių p adžios (a ba įbalsių) an oji o man ė
e sa dynamique, aussi bien impo an s des con ebalsiés e adjoin s sons de
o mances s uc u e, nomb e, in ensi é e spec e sclaida. nos sonan ems son
ca ac é is iques dispe sion de l'éne gie du spec e su une plus la ge ampli ude
de équences due au supplémen ai e ésona eu in luence.
• g e a ou en e nosines p iebalsies si uées des balsiés p emiè e o man ée
sou en combien pablèsusi e hau eėlesnė (dél nosines o man ées in luence), aussi
sou en hau eėlesnė oisième o man ée des balsiés adjec i s. en e deux
nasinai es sonan és, les oix nazalisées son plus que espec i emen g e a d'un
nasinien sonan o: pa exemple, en e kie ųjų nosinių p iebalsiés zahakalinės eilės
(especiellemen du basu inio pakilimo) balsiés, la seconde o man ée in é ieu e
ou e le emps du a imo, g e a d'un nasinien p iebalsio de la même quali é e quan i é és p iebalsiés 2 géné alemen pažem p end seulemen un ce ain emps.
• nosinius sonan us [m], [], [n], [], [ŋ] e [] en dis inguan les uns des au es
ex êmemen impo an leu spec e se composan an i o man ė Z1. ésend i sy
données, dans ous les cas lūpinių sonan ų an i o man ės in é ieu es negu
espec i emen nelūpinių. En compa an les minkš uosius e les sie uosius
p iebalsius cons a é que supé ieu es des co espondan s minkš ųjų [], [] e []
an i o mančių signi ica ions. les plus éle ées P enų šnek oje nasinio gomu inio sonan o an i o man ées.
Li e a Ū a amb aze ičius y is 2010: di e en ial acous ical cues o Pala alized
s nonpala alized P e ocalic sonan s in Li huanian. L'homme e le mo 1, 510.
P ienų šnek os nosinių sonan ų spek inė cha ak e is ika
123s aipsniai a icles amb aze ičius y is 2012: acus iniai p iebalsių
pala alizacijos požymiai. / 123s aipsniai a icles amb aze ičius y is 2012:
akus iniai p iebalsių pala alizacijos požymiai. Des é udes de langues: Ling is ika (21), 513. Accessible su In e ne : h pdx.doi.o g/10.57501.j://sal.
0.21.2073.
amb aze ičius y is 2012a: Loci o Pala alized s nonpala alized P e ocalic Plosi es in
Li huanian. L'homme e la pa ole 1, 1318. bace ičiū ė im a 2008: pou les Li uiniens
langue minkš ųjų p iebalsių junginių (expe imen inis y imas). Pe spec i es o
Bal ic Philology. Pozna, 719. bu kauskai ė edi a 2010: nazalizacija: samp a a e
eche ches. Lie u ių kalba 4 (p ieiga pa in e ne ą: www.lie u iukalba.l ).
de eške ičiū ė sig i a 2008: pou la langue li huanienne slandjiųjų p iebalsių
kiekybės. L'homme e la pa ole i, 1519.
de eške ičiū ė sig i a, kazlauskienė as a 2009: spec ale analyse des dusliųjų exploss amých
p iebalsių e leu du ée d'explosion. Le son e ses aspec s de eche che: mé hodologie e
ika. sud. Leskauskai ė a., Meiliūnai ė V. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 98–111.
p ak an gunna 1970: sound, ea u es, and Pe cep ion. P oc. o he 6 h In e n. Cong .
o Phone ic Sciences. P ague, 49–60.
gi denis aleksas 1967: Mažeikių a mės onologinė sis ema (Filol. m. kand. dis.).
Vilnius: Vilniaus uni e si é.
gi denis aleksas 2000: Kalbo y os a aux 2. Vilnius: Mokslo e encyclopedijų
édi ions ins i u .
gi denis aleksas 2003: Teo iniai lie u ių onologijos pag indai. Vilnius: Mokslo e
encyclopedijų édi ions ins i u .
g igo je s ju is 2008: La iešu alodas pa skaņu sis ēmas akus isks un audi ī s
aks u ojums. : Lu La iešu alodas ins i ū s. g igo je s ju is 2012: acous ic
cha ac e is ics o he La ian sono an s. Bal is ica xLVii (2), 267292.
g igo je s ju is 2012a: ela ion o he locus equa ions o he place o a icula ion o he
La ian consonan s. P o . Alekso Gi denio (19362011) con é ence en mémoi e, Vilniaus
uni e si é, 2012 m. oc ob e 1820 d., P anešimų ezės. Vilnius: Vilniaus uni e si ys ö lag,
2223.
ja osla ienė ju gi a 2010: Ry inių kauniškių P enų šnek os onologija (Dak a o
dise acija). Vilnius: Vilniaus uni e si é. ja osla ienė ju g i a 2010a: P ienų šnek os
sp ogs amųjų p iebalsių spek o sklaida e au es ca ac é is iques dis incamoses.
Bal is ica xLV (2), 307324. ja osla ienė ju g i a 2011: P ienų šnek os isoliuo ieji e
išliosios langues oix: acus iniai e a ikuliaciniai signes. Ac a Linguis ica Li huanica
LxiVLxV, 6586.
124 ac a Linguis ica Li huanica LXVIII jassem wik o 1973: Pods awy one yki akus ycznej.
ju gi a ja osLaVienė
wa szawa: Pas owowe wydawnic wo naukowe.
kliukienė egina 1992: Les ca ac é is iques acus iques e audicines du consonan izme
des a mes no d e esaiques (Filol. m. kand. dis.). Vilnius.
kliukienė eg ina 1994: Spec es des con ebalsie s des No d e esaiques e
acus ines con ebalsie s classes. Kalbo y a xLiii (1), 4352.
kliukienė eg ina 1995: Du ée des in e okalinių p iebalsiés des No d e esaiques.
Kalbo y a xLiV, 5868.
kliukienė eg ina 1998: Sys ème de signes di é enciés des con ebalsie s du No d. –
Kalbo y a xLVii, 7985.
kliukienė egina 2011: Consonan izme de la Te e des No d e esaiques: acus ines e
audicines ca ac é is iques. Vilnius: Vilniaus uni e si é.
Lade oged Pe e 2005: Vowels and Consonan s: (An In oduc ion o he sounds o
Languages). 2nd edi ion. uni e si y o cali o nia, los angeles: blackwell Publishing.
Lade oged Pe e , ian Maddieson 2002: The Sounds o he Wo lds Languages.
Malden: blackwell Publishe s.
Ledicho a edi a 2012: Lie u ių bend inės kalbos nazalizuo ųjų balsių [a·], [o·], [u·]
du ée e ca ac é is iques de quali é é ude expé imen al. L'homme e la pa ole i, 7985. Mu inienė Lina
2007: Ry inių šiau ės žemaičių onologija: ocalismes e p ozodija. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as,
Vilniaus pedagoginis uni e si e as. Pake ys an anas 2003: Foné ique des langues commun ines
Li uaniennes. Vilnius: encyclopedia. suMMa y he main dis inc i e spec al ea u es o he nasals in
he spec al cha ac e is ics o he nasals
in he subdialec o P ienai
he subdialec o P ienai ha e been in es iga ed in he expe imen al s udy desc ibed in he p esen
a icle. he ob ained da a sugges ha he nasals can be dis ingued om he o he sounds o he
subdialec o P ienai on he basis o hei se o acous ic pa ame e s ( o man s uc u e) and
ansi ions be ween i and he con ex owel.
nasals a e like owels in ha hey can be cha ac e izes la gely in e ms o hei o man
equences (one o he main p ope ies o nasals is low i s o man ), bu hey di e in ha
he o man s a e no as loud as hey a e in owels; d'ailleu s, he nasals a e made by blocking he
sound om coming ou o he mou h while allowing i o come ou h ough he nose, and
P ienų šnek os nosinių sonan ų spek inė cha ak e is ika
125s aipsniai a icles his a ec s he ela i e ampli ude o he o man s (bo h o consonan s
and con ex owels). / o example, he i s wo o man s o ha con ex owel [a.] a e e y close
oge he wi h he cen e be ween hem being a abou 1000 hz. usually he i s o man o ha
nasalized owels a e weake han he second due o he incidence o a nasal ze o, and he hi d
o man mo es up i he nasaliza ion inc eases o in case he owel is ully nasalized. since he main
dis inc ion be ween nasals du ing he nasal mu mu is p o ided by he o al an i- esonance (o al
ze os o an i- o man s whose equences a e de e minmened by place o a icula ion), he nasal
sono an s [m], [], [n], [] as well as nasal- ela allophones a e cha ac e ized by he equency alues
o he o al ze o. he egion o he o al ze o was sea ched aking in o accoun he lengh o he
o al ezona o as well as he ongue con igu a ion a ec ed by he con ex owel. he esul s
show ha he equency o he o al ze o di e s because o a icula o y habi s and gende
di e ences o he in o man s.
Mise à disposi ion m. 19 no emb e 2012 d.
ju gi a ja osLaVienė
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uanie
[email p o ec ed]