292 ac a Linguis ica Li huanica LXXI
bi u ė iŠkai ė
Lie u ių kalbos ins i u as
Les di ec ions de eche ches scien i iques: Mažosios
Lie u os leksikog a ijos is o ija, Li uiniens éc omosios langue his oi e.
ou yd ichas ViLheLMas
hakas – VadinaMojo
P ahos ank aŠ inio
Žodyno au o ius?1 is ied ich
Wilhelm haack he au ho o he
so-called P ague
Manusc ip dic iona y?2 ano a ion dans l'a icle es analysée d'un soi-disan Manusc ip de P ahos
okiečiųlie u ių kalbų žodyno (XVIII века pi moji pusė), lequel ilja Lemeškinas il y a plusieu s années ou é
Čekijas epublikos nacionalnej biblio eke (nk Č : XVi. .30), p oblème au o ys ės. bu de l'a icle dé e mine , si
le lexicog aphe e Mažosios Lie u os e angelikų liu e onų kunigas yd ichas Vilhelmas hakas ( ied ich
Wilhelm haack, 17071754) pou ai ê e l'au eu de ce dic ionnai e. le e i elle 1 a icle p épa é selon p oje à
F ied ich Wilhelmui Haacku a ibué manusc ip du dic ionnai e des langues okiečiųlie u ių é ude e
p épa a ion p esse (XVIII a. p .) ( ado ė p o . d . g asilda blažienė), inclusé dans la no mmina ion,
p ielaidą leidžia ank aščio p adžioje į ašy a p o eniencija, ku ioje eigiama: „auc o hacke“.
consomma ion, ugdymas e sclaida 20062015 m é ude sou enue pa la Commission na ionale des langues
Li uaniennes (su a ies n . k/201-42). 2 he a icle is w i en unde he amewo k o he p ojec The
Resea ch and Edi ing o he Manusc ip Ge man-Li huanian Dic iona y A ibu ed o F ied ich Wilhelm
Haack (Beginning o he 18 h Cen u y) (supe iso P o . d . g asilda blažienė) unde he p og amme o
S anda disa ion, Use, De elopmen and Dissemina ion o S a e Language in he Pe iod o 20062015. he
esea ch was sponso ed by he esMiniai Žodžiai: Mažosios Lie u os leksikog a ija, P ahos hand aš inis
žodynas, yd ichas
s a e commission o he Li huanian Language (con ac no. k-4/2012).
Vilhelmas hakas, au o i é.
keyWo ds: lexicog aphy o Li huania Mino , he P ague manusc ip dic iona y,
ied ich Wilhelm haack, au ho ship.
293s ains a icles isan à épond e à la men ionnée ques ion, l'a icle examine si le manusc i
a yd ichas Vilhelmas hakas –
adinamojo P ahos ank aš inio žodyno au o ius?
dona ion dans ache men ionné hacke peu ê e iden i ié a ec yd ichu Vilhelmu haku, aussi bien
discu é le ocabulai e e b iè emen su isé la ela ion a ec d'au es ex iiXVIII Li uanie
Majosioslie u amžiaus manusc ip iniais Ge manischen as og aysena, su la base d'a chi es, es
compa é a ec le P aho ais dic ionnai e du pa éc i ain.
anno a ion
he issue o au ho ship o he so-called P ague manusc ip ge man-Li huanian dic iona y is o
( i s hal o he 18 h cen u y) which was ound by ilya Lemeshkin in he na ional Lib a y o he
czech epublic ew yea s ago (nk Č : XVi. .30) is analysed in he a icle. he aim o he a icle
in es iga e i he lexicog aphe and e angelical Lu he an p ies o Li huania Mino ied ich Wilhelm
haack (17071754) could be he au ho o he dic iona y. such an assump ion is p econdi ioned due o
he p o enience a he beginning o he manusc ip which s a es ‘auc o dona ion insc ip ion could
hacke’. in o de o answe his ques ion he a icle discusses i he ‘hacke’ men ioned in he
be iden i ied wi h ied ich Wilhelm haack; also he cha ac e o dic iona y ex is examined and he
ela ion o o he manusc ip ge man-Li huanian dic iona ies o Li huania Mino is b ie ly e iewed;
based on haacks au og aphs ound in ge man a chi es his handw i ing is compa ed o he
handw i ing o he ew i e o he P ague dic iona y.
1. Į adadas
Ilja Lemeškinas, docen de l'uni e si é ka olio de P ahe, a ou é un handw i i […]
okiečiųlie u ių kalbų žodyną (Ná odní kniho na České epubliky [ Č nk XVi. .30; ci-ap ès
P)3, qui o emen p a u dina le pa imoine de la leksikog aphie manusc ip ée de la
Pe i e Li uanie. Ce adinys p aplečia de XVii e XViii siècle nos emps a ein s des
manusc i s d ikalbių mo syns a .
P ahos okiečiųlie u ių kalbų žodynas (P 2 344 ), auquel ajou ée e umpa e imologinė s udija, plus
p écisémen seulemen ses zauomazgos (P 345 ), n'a pas de page d'in oi . comme indique l'inclusion du
manusc i , celui-ci p obablemen e n'é ai pas, e la p emiè e page du manusc i c'es la page du ex e
dic ionnai e. aigi il n'y a au hen ique in o ma ion ni su au eu s (suda y oją ou pe ašy oją), ni
d'appa i ion emps e lieu, le plus da an age sou ces du ex e. donc ce écemmen dans les che cheu s
aki a į en é manusc i s, comme chaque anoniminis sou ce, inci e p incipalemen à soule e la ques ion su
a ibu ion au o e é, da a ion e localisa ion. À ce aines ques ions de P a ibu ion en pa ie déjà
épondues. Lemeškino e ec uée ce manusc i analyse du papie émoigne que okiečiųlie u ių langues
dic ion du nau3 Plus loin su ce lexicog aphe sou ce de desc ip ion a cheog aphie, ses décou e es
ci cons ances e lieu XiX siècle chekų li uanis i ž koje. Lemeškin 2012: 3157.
294 ac a Linguis ica Li huanica LXXI do as papie ius a ec deux andenženkliais
bi u ė iŠkai ė
da o ines depuis 1683 e 1712 année. l'é ude é imologique des inée papie s de la pa ie
P, comme indique le oisième andenženklis, a commencé à p odui e en 1701 (Lemeškin
2012: 5253). Hé ési, 1712-ieji son neabejo inas ce hand aščio e minus pos quem.
Links ama c oi que P a pu appa aî e XViii siècle 34-ième décennies (Lemeškin 2012: 31;
Lemeškin 2013: Li uanie hand aš inių žodynų g andinėje, enco e au on ê e
dé e minée. son da eu emen es (ž . plus loin), cependan il es aisemblable que P
269). Vis dėl o kokia iksli P ie a ch onologinėje išlikusių XViii amžiaus Mažosios
p épa as ne là, e y ų P ūsijoje ma insc i ici p écisémen XViiXVIII amžiuje
pa ikslin i galbū padė ų ke i ojo andenženklio iden i ika imas.
ank aš is, p ieš pa ekdamas į P ahą, o p ieš ai – į Vieną, ku į laiką bu o halė-
eikusių inkeno e u na as di b u ių pop adžioje, lib eame a an lapie, esan i
pi moji p o eniencija, plus p écisémen donacije zapis (ž . e 1 ig.): auc o hacke.
pie iuje (Lemeškin 2012: 52–53; Lemeškin 2013: 278).
s a s an šio žodyno au o ys ės klausimą išei ies aškas u ė ų bū i ank aščio
Wa P edige in Li hauen. ha u halle s udi . seine sp ach=leh e soll au 4 dem
Waisenhause ged uck seÿn. dono dedi {i. d.}5 baumga en. / (P 1 )
T ans imas au o ius hacke. é ai p éokslininkas en Li uanie. é udiai halée. son manuel de g ammai e doi
ê e élucidé au e uge des o phlaiques. donanoja {i. d.} baumga en. / Le plus aisemblablemen , que le
manusc i à une pe sonne non é ablie do ano āine es a ec le ma quais XViii siècle halės uni e si é
p o esseu de héologie siegmundu jakob baumga enu (siegmund jakob baumga en, 17061757)6 (Lemeškin
2012: 54), don dans la biblio hèque pe sonnelle boi ai e Li u iškų knygų (kaunas 1996: 188), bien qu'il ne es e
pou l'ins an pas au clai si c'es sa p op e main da y as insc ip ion (Lemeškin 2013: 277). en ou cas
baumga enes de ai ê e l'un des p emie s p op ié ai es de ce manusc i . comme on oi de la dona ion de
l'en egis emen , P au eu sumi in odui un pe sonne pa a de hacke. Ce su nomé es en egis é e du
manusc i nuga ėlėje: hacke Lexicon Li huani=cum. donc la ques ion se pose, quel es le lien de ce manusc i
a ec les lxiqueog aphes Li uaniens connu dans l'his oi e yd ich Vilhelmu hak ( ied ich Wilhelm haack,
17071754). 4 on s'a end à ce que ce mo d'en egis emen chi uo inas au . Néanmoins la g aphie de la
de niè e le e ne pe me pas complè emen eje e la possibili é que ici en egis é p ielinksnis auß. 5
ies a oi es skliaus ues { } ici e con inuen ou nies di icilemen insc i es le es. Dans ce cas, possibles
deux a ian es de lec u e de le e I ou D (su leu s possibili és d'in e p é a ion oi Lemeškin 2012: 55;
Lemeškin 2013: 277).
6 Plus loin su lui oi le p o . d . g asildos blažienės a icle dans ce Ac a Linguis ica Li huanica ome.
295s aipsniai a icles ou hakas pou aien ê e P au eu ? / Ce e ques ion déjà
a yd ichas Vilhelmas hakas –
adinamojo P ahos ank aš inio žodyno au o ius?
kel as (Lemeškin 2012: 55, 57; Lemeškin 2013: 277), mais plus en dé ail hème
neanalyua a, donc c édiblemen a gumen ua e éponse pas enco e qui. L'objec i de
ce a icle dé e mine si le soi-disan P ahos okiečiųlie u ių langues de ocodyne
au o ys ė7 peu ê e a ibué yd ich wilhelmui haku. donc impo an : 1) cla i ie
si le dona ion į aše men ionné hacke es en éali é iden i io ien a ec yd ich
Vilhelmu haku (ž . 2 sq.); 2) discu e le ocabulai e au og aphes analyse de l'éc i u e
eks o pobūdį (ž . 3.1 sk.) i umpai apž elg i san ykį su ki ais XVii–XViii amžiaus
Mažosios Lie u os ank aš iniais žodynais (ž . 3.2 sk.); 3) a lik i žodyno bei hako
(ž . 4 s.).
2. yd icho ViLheLMo hako biog aphies aPŽVaLga yd ichas Vilhelmas hakas es né 1707 ans le 8 a il8 jou
k e ingalėje (klaipėdos aps.). son pè e é angéliques lu e ones kunigas e dmanas hakas (?1731), l'un de
ma in Lu he 's Majojo ca écizisme (1719) aduc ion é i oage s (Lyk 145; 7 ensui e pa lan de P
au o ys ę omenyje se a disposé seulemen du manusc i s des ocabulai es okiečiųlie u ių, . y. à la
eche che de l'au eu isme ne aukiama hand aïda s udia a e imologinė. 8 Habi uellemen , il es indiqué
que hakas naî en 1706, cependan les documen s de l'uni e si é de halé de sa p op e main insc i en
exac li da e 1707 années le 8 a il [haack [po 1728-09-02], haack [1730-07-12 ou plus a d]) émoigne lui en ai
nimus ans plus a d (ž . ig. 5). 1 P a V. P 1 : dic ionnai e manusc i du dona ion eco d; P aha, na ionale
kniho na České epubliky: halėje p abėgo kū ybingiausi i p oduk i iausi hako ži o a me ai. a ec les
isi eu s du séminai e ici adui e émis le ameux halès pie is e johanno anas asijaus eylinghausen
ac a O dnung des Heyls (Da adnas mokslas om dūšios išganymą, halė, 1729; ancke 1730-11-17: 2 ). Il es
XVi. .30
296 ac a Linguis ica Li huanica LXXI b ž ii 67). é an sep yniolikas, 1724 ans 6 sep emb e
bi u ė iŠkai ė
jou hakas danssiima ikulia o ka aliaučiaus uni e si e e (1724 [...] 6. sep emb is haack
d . Wilh., Memel. P uss.; e le 1911/1912: 32), où ois ans a é udié héologie. Ici
aisemblablemen s'es dis ingué comme excellen p o esseu des langues li ou es ma
lui con iée de li e jono jakūbo k an o (johann jacob Quand , 16861772), ka aliaučiaus
uni e si é p o esseu de héologie e enykščio Lie u ių kalbos semina o inspec eu ,
soupesčiu déli aman 1727-ųjų nou eau es amen o ko ek ū ą9. donc sembleusemen
pas pa hasa d ce e édi ion du nou eau es amen e de in plus a d le dic ionnai e
p épa é hako la p incipale sou ce.
Fin de l'année 1727 pou sui e é udes hakas es pa i en halée, pie isme idėjų
halės uni e si e e įsiima ikulia o 1727 me ų g uodžio 17 dieną10, lankė en ką
ik įs eig ą Lie u ių kalbos semina ą11, ku iam ado a o go hil as augus as ancke
cen ą. (go hil augus ancke, 16961769), célèb ejo augus o he manno
anckes ils. e bien ô e hakas lui ‒même commença à enseigne des langues
li ou es a ec le p emie séminai e docen jonu ich e iu (johann ich e ,
17051754). Šiam s'é an allé de e ou dans eas e n P ūsiją, hakas sémina o
docen u é ai qua e e ius années jusqu 1732-ųjų a il.
connu que à ce e époque le séminai e adui e plus pie is ines eilles eylinghauseno Compendium
Theologiae (T umpas héologie science), augus o he manno anckes Die Leh e om An ang des
Ch is lichen Lebens (Mais su ces aduc ions le so du sa oi n'a pas enco e é é ou é (alekna ičienė,
schille 2002: 60, 64). bien que hakas comme aduc eu de ces a aux di ec emen ne men ionne pas, son
appo es neabejo ine. Néanmoins le plus impo an hé i age c éa i hako appa u in des années 1730 le
dic ionnai e des langues Li uiniens okiečių e okiečiųlie u ių Vocab la i m Li h anico-Ge manic m, e
Ge manico-Li h anic m ( oliau hŽ)12. Dans Li uiniens aš ijes his oi e à 9 que hakas comp ai 1727 ans
ka aliaučiuje éleis o lie u iško naujojo es amen o ko ek ū ą, mini klaipėdos bažny inės apsk i ies le
plus g and kunigas ( ok. E zp ies e ) johannas a noldas Paulis 1727-09-10 laiške go hil ui augus ui
anckeei de klaipėdos į halę (Pauli 1727-09-10; oi publica ion. Win e 1954:
200–201).
10 cela émoigne hako eco d dans les mé iques de halės uni e si é (haack 1727-12-17; jun ke 1960:
195; oi ig. 4). 11 halée Li uiniens langue semina a onc ionné de 1727 à 1740 ans (spech 1935: 36;
schille 1994: 195). 12 su la p épa a ion de ce dic ionnai e zanmè e johannas a noldas Paulis
1728-01-07 le e go hil ui augus ui anckeei de klaipėdos dans halę (Pauli 1728-01-073); oi publica iona ion Win e 1954: 20120

297s aipsniai a icles a é é des iné en e comme au p emie imp imdin am
a yd ichas Vilhelmas hakas –
adinamojo P ahos ank aš inio žodyno au o ius?
pa allelium dic ionnai e, con enan Li u išką an aš yną, i. i. il y p emiè e ois des
mo s de langues Li uanies igu e lemų pozicijoje13. / combien plus pe i e des langues
okiequeslie u ies, don mic os uc u e la g amma ica du langage en subs ance
elemen a i, eikiau a liko egis o, padedančio pi mojoje dalyje susi as i lie u išką
žodį, unkciją (d o inas 1998: 86). P ie žodyno p idė a umpa okiška lie u ių
ėmėsi danieliaus kleino G amma ica Li anica (1653) e Compendium
Li anico-Ge manicum (1654) (buchienė, Palionis 1957: 4243; zubai ienė: 12 2012, mais
comme lexicog aphe hakas é ai o iginalus. en p épa an son nou eau dic ionnai e, il
ne s'appuya pas su des dic ionnai es manusc i s p épa és enco e en Li uanie au XVii
siècle, qui p esque déjà cen enai e le pli o nuo aissan e é aien lui isibles (l'un des
manusc i s, ai pa son collègue ich e io, quelque emps u ilisé au séminai e comme
ou il de enseignemen 14), e pasuko ou au e […] le composé pa u ilisa ions du
nou eau es amen (1727) e des aduc ions Psalmynous (1728) en langue
Li uanienne15. aigi hako ocodyne, au emen que jusqu ol p épa és dans les
manusc i s, en subs ance зафиксирована seulemen ces biblies li es de leksika. ce
į ad esa ą – eologijos s uden ą i eliginių aš ų e ėją. ki aip a ian , hakas s en-
choix de sou ces a p obablemen é é o ien é gėsi p épa e un ocabulai e
co espondan aux besoins de l'époque adéquan e aux é udian s de héologie pou
l'enseignemen e l'app en issage du li huanien, e de plus en plus in ensi emen au ansla ion des éc i s eligieux en li huanien16.
L'année 1732 au p in emps, le oi yd ichas Vilhelmas i ( ied ich Wilhelm i, 1688 1740) o donna haką lydė i in o
eas e n P ūsiją besik aus ančius zalcbu giečius. comme émoignen les sou ces a chi iniai, ancke
ex êmemen eg e é ayan pe du son cu ajé le p o esseu de séminai e e même demanda le oi de la
pe mission hakui e ou ne ( ancke 1732-05-01). 13 possible chose, que p écédemmen a ec Li u išku
i aš ynu exis a a manu aš inių žodynų. du manusc i au débu son hako la main de supplémen s (schille
14 ai adinamasis ich e io žodynas, ebesaugomas halės ancke’s įs aigų a chy e (a s : j 84; ž . 3.2 sk.).
2009: 126), qui on pu ê e en egis és en e 1728-06-18, quand le dic ionn ini pa éc i e, e 1732- a il, quand
hakas s'éloigna de halès. 15 hako lexique sou ces nou eau es amen de 1727 e Psalmynas de 1728 indique e
su ce e i an page, e anckes éc i y oje p a a mède: da in alle im neuen es amen und Psal e
be indliche W e nach dem alpha=be h en hal en sind (HŽ 1 ); ein kleines Vocabelnaudojęsis enco e quelque
au es sou ces (ž . zubai ienė 2012: 3536, 122). 16 à ce momen les éc i s eligieux en langue li oue ac i emen
buch / da in die W e aus ǁ dem neuen eſ amen und Pſal e / ſo ǁ ſie in hnden haben / en -
hal en w en“ ( ancke 1730-11-17: 3 ). naujausi šio žodyno y imai nepa i ina, kad hakas bū ų
adui s en deux ins i u ions académiques: ka aliaučiaus uni e si e e di igan quan ui e halės uni e si e e
di igan anckeei. bien que les deux uni e si és aien mis en place des séminai es de langue Li uaniennes
objec i p incipal les u u s p êgues e enseignan s des é angéliques lu he onnes p épa e au a ail dans
Li u iškos eas e n P ussia pa apsies, leu s di igean s, pasi elkę le mieux lie u eliginių aš ų e imus lie u ių
kalba.
iškai mokančius semina o lanky ojus, kėlė i daugiau ikslų – eng i mokomąją li e a ū ą i ūks amus
298
bi u ė iŠkai ė
ac a Linguis ica Li huanica LXXI
bien qu'une elle au o isa ion ai é é donnée17, hako il n'a pas a ein 18. Pakelui à
pè e iškę, be lyne, hakas o dinuo emig ouan s zalcbu giečių pamokslininku. e enu
dans eas e n P ūsiją, 1733 année 7 é ie jou ka aliaus esk ip u19 hakas
paski as diakonu į gumbinę. ka u ėjo i kunigo pa eigas naujoje ge iškėnų
(gumbinės aps.) église20. bien ô , à la in de 1733-ųjų, p obablemen en aison de
désacco ds a ec gumbinės klebonu ch is ophu geys ad u, ans é é à Pilkalnį
(Pilkalnio aps.), où kuniga a jusqu'à la même in de ie le 19 no emb e 1754 (Quand 4 14 ,
17 , 85 ; 1777 a nold : 111, 129; Moelle : 1968 50, 110). ai i umpa hako biog aphies e ue
ne susci e pas de dou es, que il de é i és iden i ia uine a ec dona ion į aše minim
hacke. comme dans celui-ci e a i mé, hakas é udiai halée, ici émi g ama iką (ka u
a ec dic ionny), e e ou nés à na ale jusqu'aux de nie s jou s de ie kuniga oi
Li u iškose eas e n P ūsijos pa apijose (plg. 1 len elę). 1 Len eLė. yd icho wilhelmo
hako biog aphies e P (1 ) donacijos į aše minimi ac s
P dona ions į aše
(1707-08 minimi ai s
yd icho Wilhelmo hako
1754-11-04-19) ac s de biog aphie
Auc o Hacke. ǁ
Lui-même signai : Haack, F iede ich Wilhelm,
Haack, F iede icus Wilhelmus, Haack,
F iede icus G ilielmus; au es o mes de son
nom: Haacke, Haak
Wa P edige in Li hauen.
gumbinės diakonas (1733)
ge iškėnų kunigas (1733)
Pilkalnio p ê e (17331754)
Ha u Halle s udi . é udes de héologie halées uni e si é e enseignemen s enykščiame lie u ių
kalbos semina e (17271732) Seine Sp ach=leh e soll au Vocab la i m Li h anico-Ge manic m, e
Ge manicodem Waisenhause ged uck Li h anic m [...] Nebs einem Anhang eine ku ge aß en
p ieglaudoje ( ok Waisenhaus) : seine sp ach=leh e 17 ainsi pou s ina go hil o augus o hakkes
ſeÿn.
ne ikslus ik spynu, que hako g ama ika, es so ie a ec elle, de ai ê e épuispin pou našlaičių
1732-05-13 le e au oi yd ich i, dans laquelle il donne l'au o isa ion de e ou ne à Halkia ( ançais
Li hauiſchen G amma ic (1730, halė, s ephanus o ban)
1732-05-13). 18 Ceux-ci son a i més hako laiške go hil ui augus ui anckeei, éc i ame 1732-05-19 de
Š e in, au oi 19 Ce documen es indiqué hako 1733-06-22 le e au oi de P usse id ich wilhelm i is
ka aga o gumbinės diakonai (Moelle 1968: 42).
jau da us leidimą sug įž i į halę (haack 1732-05-19; publikaciją ž . d o inas 2001: 179–186).
liaučiaus į be lyną (?) (haack 1733-06-22: 1 ; ž . 7 pa .).
20 ge iškėnuose e angelikų liu e onų bažnyčia pas a y a 1730 me ais. nuo 1733 iki 1746-ųjų čia kuni-
299s aipsniai a icles soll au dem Waisenhause ged uck seÿn (P 1 ). / bien que
a yd ichas Vilhelmas hakas –
adinamojo P ahos ank aš inio žodyno au o ius?
su i laičių p ieglauda p essus u ę a ai , hako Vocab la i m, comme insc i e dans
celui d'une page d'in oi , éleis us halės uni e si e e ac uusoje s ephano o bano
paus u ėje: haLLe, d uck s s ephanus o ban, uni e s. buchd . (hŽ 1 ). e di é en e
o hog aphe du su nom s'explique pa le ai que ses o mes a iaien . bien que
hakas lui-même, comme p ęs ina de su i an s ses au og aphes (ž . 4 page), son
p énom éc ê Haack (haack 1727-12-17; haack 1732-05-03; haack 1732-05-19; haack
1733-06-22), cependan son pè e Mažajame ca echizme signa Haak21. Ši aip hako pa ę
ašė i Paulis bei k an as (Pauli 1727-09-10; Pauli 1728-01-07; Quand 4 14 , 17 , 85 ). ancke
éc i Haack ( ancke 1730-11-17; ancke 1732-05-13). dans les documen s
a chi is iques, be Haack e Haak, ema quée une au e o me de hako su nom Haacke
( ied ich Wilhelm i 1733-10-01a; ied ich Wilhelm i 1733-10-01b). en géné al ce e
su només é é e exis e de di e s o hog aphins a ian s, plg. : Haack, Haacke, Haak,
Haake, Hack, Hacke, Hacken, Hak, Hake, Haken, Hakius (ž . ka aliaučiaus i halės
uni e si e ų me ikas [e le : 154155, 157 1917; jun ke 1960: 194]; oi aussi alkenhahn
1964: 256257; kohlheim, kohlheim 2005: 300301, 304). il es nécessai e de pou sui e
éclai ci si exacle P dona ion į ache ou ni l'in o ma ion, que hakas es l'au eu de
ce dic ionnai e manusc i .
3. VadinaMasis P ahos Žodynas p écédé MaŽosios Lie uVos manusc i aŠ inio
Žodyno nuo aŠas analysan n'impo e quel ex e au o i é impo an dé e mine ,
quel son nabūdis o iginalus au en iškas eks as, i. i. au og a as, ou nuo ašas.
3.1. nuo ašo des ai s P lėmė pa ablepsis ou di og a ija22. en lisan un p o og aphe e en
kad P už iksuo as okiečių–lie u ių kalbų žodyno eks as nė a o iginalus, o
nu ašy as iš anks esnio šal inio, liudija iziniai eks o požymiai – aisymai, ku iuos
n'éc i an son ex e le ega d du ansc ip eu pou des mo s coincan an s ou
similai es, mo ems ou ph ases peu pa ois n'sau e d'abo d à une pa ie plus loin aine
ou e eni en a iè e à un ex e déjà ancien, 21 Plg.: e dmann haak P a e in deu sch
c o ingen d[en] 18 oc ob[e] 19 (Lyk 145 17). 22 su les nuo ašims ca ac é is iques du
ex e oi subačius 2001: 294313.
300 ac a Linguis ica
bi u ė iŠkai ė
Li huanica LXXI elle, ils
ad pe ašomas a ba olesnis, a ba jau nu ašy as agmen as. P pasi aiko abu a e-
géné alemen épa i i.
équence plus P pa ablepsis, quand nu ašan le ex e le ega d du ansc ip eu
nuxoko plus loin e en aison des mo s commencemen coïncidence il ans ašė
ul é ieu e dic ion du a icle a ka pą. cela ema qué aisée kussuan malemen
en egis és mo s ou en éc i an su eux les co ec s.
an ai à cause du su ampančios eilučių commencemen ( adinamojo homoea k ono),
plus p écisémen à cause uni o modo g e imų lemų dū inių du p emie sando Laß-, le
e odyno pe ašy ojas zauo insc i ęs Laßeisen nu ašė p o og a e eilu e
ci-dessous ex-Laßdünckel. Pas ebėjęs apsi ikimą, aisė expulsan le second sand du
dū inio -dünckel e en egis an à sa place -eisen, plg. :
P 156 Laßeisen 223← ‹Laßdünckel›24 ki s uwas ke eklis
Laßdünckel 1 o ch ai aup ès lemos B a p an ini ialemen ééc i olé ée lemos
B a spieß co espondance Giesmas, cependan plus a d il excluus as e son lieu
en egis é inkamas Skau ad, plg.: b a spieß giesmas
P 44 b a p an – skau ad ‹←gieſmas›
De même nui ien e aup ès lemos Chu ü s l[ich]: ici aussi ô en egis é plus loin, ligneu e en bas, exusios
lemos Chu ü s in co espondance E cikene, mais plus a d, ema ėjus e eu ą, é igée en E cikiskas (-is-
insc i e su -ène), plg.: 23 Ženklu excli ien chi es, ocodyne en egis e dessus les lignes. ils mon en que
déjà é igé selon p o og a ą, ansc ip eu a ema qué, que les mo s abėcėlinė o d e n'impo e quoi
ko eguo ina, donc lemas sunume a o, ainsi mon an , qui, a icle du dic ionnai e ap ès lequel de ai alle . 24
Ici e ensui e dans les co niaux scliaus es ‹ › son ou nis les commen ai es exologiques; odyklė ← indique,
d'où aisy a.
307s aipsniai a icles 2 P a V. P 19 : agmen du dic ionnai e /; P aha, na ionale kniho na
a yd ichas Vilhelmas hakas –
adinamojo P ahos ank aš inio žodyno au o ius?
České epubliky: XVi. .30 e ec uan P pe ašy ojo i hako ašysenos analizę em asi
aš o y os ekspe ų ašysenos é ude me odika (Michel 1982; ku apka, Male ski, Palskys,
kuklianskis 1998). En compa an les deux éc isens e en che chan des coïncidences ou
di é ences l'a en ion se concen e su les communs signes d'éc isens e spécialusies,
desquels les de nie s son les plus s ables, donc leu aleu p oban e la plus g ande
(ku apka, Male ski, Palskys, kuklianskis 1998: 205)
.

308 ac a
bi u ė iŠkai ė
Linguis ica Li huanica LXXI
3 P a V. P 109 : žodyno agmen as; P aha, ná odní kniho na České epubliky: XVi. .30
4 P a V. yd icho Wilhelmo hako insc i en mé ikos de l'uni e si é halės,
1727-12-17; halle, a chi de Ma in-Lu he -uni e si ä : ep 46, n . 3 (Ma ikel 17241741)
309s aipsniai a icles 6 P a V. yd icho Wilhelmo hako laiško
a yd ichas Vilhelmas hakas –
adinamojo P ahos ank aš inio žodyno au o ius?
go hil ui augus ui anckeei agmen as, 1732-05-03; halle, a chi de
anckeschen s i ungen: h c 424:1 /
7 P a V. yd icho Wilhelmo hako laiško p ūsijai ka al yd ichui Wilhelm i agmen as,
1733-06-22; be lin, geheimes s aa sa chi P eu ßi sche kul u besi z: XX. ha his . s a
königsbe g, eM 56 e 4, n . 22, 1 5 P a V. yd icho Wilhelmo hako en egis as Album
Alumno um, po 1728-02-09; halle, a chi de anckeschen s i ungen:
W XXiii/5/
310 ac a
bi u ė iŠkai ė
Linguis ica Li huanica LXXI
En é aluan la géné ale g a inį P de ansc ip eu e hako b aižo image, en
compa an P du go hic e de l'humanis ine couple a ec les co espondan s hako
au og aphes, semble que ce soien des éc i u es de pe sonnes di é en es (plg. 2, 3
e 4, 5, 6, 7 igu e.). Įspūdis nepasigičia a en ion su ockus en pa oenies
co espondan alphabe des le es e sépa es leu s élémen s de g aphique ou de
connexion moyens. c'es -à-di e en compa an des exemplai es de i ali go hique du
dic ionnai e de P ahos e hako au og a ų isible, que pa iculiè emen di è e des
le es D, E, G, K, T, V, a, e, g, h, k, e au es o mes, modes de liaison (plg. 4
P pe ašy ojo eks as hako au og a ai
ableelę36). 4 Len eLė. nou eaux emps du go hic i ali P e hako au og a uose
du ch ewigkei gnade he
könig,
könige
P a e
ag,
ages
Va e ,
Va e s
36 Len elėje agmen ai iš P i hako au og a ų pa eik i au en iško dydžio.
311s ai s a icles o analysan des exemples de l'éc i u e humanis ine
a yd ichas Vilhelmas hakas –
adinamojo P ahos ank aš inio žodyno au o ius?
aki aizdūs le es A, D, I, P, , l, s e au es o mes e combinaison moyens
des ski umai (plg. 5 ableelę /37). 5 Len eLė. humanis inis maî e P e hako
au og a uose ap il, ap ill decembe , decemb .
P pe ašy ojo eks as hako au og a ai
ianua i[us],
ianua ij
P o esso , P o esseu aigi de la éc issenne compa a ion isible, que P
ans ašy ojui ca ac é is iques de éc issenne nea spindi hako au og aphes e à
e e se. donc hako considé e P ansc ip eu ne peu .
Ce e conclusion es sou enue e enco e un a gumen , n'au o isan hako apa in i a ec
P pe ašy oju. comme déjà men ionné, P esama aussemen de p o og apho pe ašy ų
lie u iškų a i ikmenų (ne eisingai pe skaičius ašmenis a nus ačius žodžių ibas, 3.1 ž
sk.), qui émoiga ne i in hau ą P pe ašy ojo lie u ių kalbos kompe enciju. semble
inaccep able que le nou eau es amen o ko ek ū os é i ica eu , le lexicon e la
g amma ikos p épa a eu hakas au ai puėjęs apsi ik i pe ašydamas lie u ių kalbos
žodžius, pa iculiè emen ceux qui cons i uen leksinį kalbos b anduolį, p z. : P olis
‹co . b olis› P 81 , Awaikei ‹co . Pawaikei› P 256 e pan. Au con ai e, même man ien,
que p o og a e anciens e eu s hakas dans nuo ašą ne se ai ans é é, e é igé.
e ou nan à hako au o i é a i man le dona ion d'en egis emen manusc i au
débu de la cons a a ion qu'il neikslus hakas n'es ni le dic ionnai e au eu , ni son
ans ašy ojas. au ou i ikime aison p obablemen celle que l'en egis emen ai i ,
meškino (Lemeškin 2013: 277), jau po hako mi ies, . y. po 1754-ųjų lapk ičio
comme men ionnée Le19 jou s cela indique u ojo ca inio emps consomma ion:
auc o hacke. Wa P edige in Li hauen.38 (au o ius hacke. u en pamokslinie en
Li uanie.). plus p écisémen 37 Len elée agmen s de P e hako au og aphes donne au hen ique aille.
38 Pa yškin a ci an .
312 ac a Linguis ica Li huanica LXXI selonan , hako au o ys ę eigian i p o eniencija
bi u ė iŠkai ė
manusc ip ie appa u o p aėjus daugiau no ojas siegmundas jakobas baumga enas
haką p agy eno pus ečių me ų (mi ė 1757 année juille 4 jou née). alo s si p o eniencia a
nei d idešimčiai me ų po o, kai 1732-ųjų pa asa į hakas iš yko iš halės. oks šios
p o eniencijos da a imas isai įmanomas, nes labiausiai ikė inas ank aščio do a-
en egis é la main baumga enen ou il es en é dans la biblio hèque pe sonnelle du
p o esseu de l'uni e si é de Vienne josepho zlobickyo39. que e commen soi , ce
dik uojan , ji da uo ina a p 1754-ųjų lapk ičio pabaigos i 1757-ųjų liepos p adžios,
o jei į ašas ki o asmens, ai gali bū i da ėly esnis – iki 1777-ųjų, kai ank aš is
egis e de dona ion émoigne, que p abėgus même à un qua d'âge ou enco e plus hako
nom dans la mémoi e haléen n'é ai enco e i an . considé an , pou quoi p écisémen
hakas es en egis é comme P manusc i au o ius, ne soulè e pas de dou es, que cela es
lié à ses ac i i és ac i es de halės Lie u ių kalbos semina e. déjà men ionnée (ž . 2 pages),
que hakas é ai le second docen de celui-ci séminai e, héologie é udian sus Li uiniens de
langue mokęs qu e ius années (17281732-04). comme jus e alo s semina e in ensi emen se
dé oulai le a ail c éa i . ku uan anckeei à les éc i s Li u iques a a osi non
seulemen lui hakas, mais ceam di igan dans leu p épa a ion inclu e séminai e les
isi eu s. a kaklus a ail da ė aisių comme men ionnée, éluisi eylinghauseno
ak a o kolek y inis e imas (1729), hako deux pa ies dic ionn and lie u ių kalbos
g ama ika (1730), en plus, e s a e plus eligieinių eikalų (ž . 2 p.). Le ôle lemiame dans
ce a ail, comp éhensible, eko du lie u iškosios k e ingalės kilusiam e puikiai lie u ių
kalbą mokėjusiam hakui son įnašas didžiausias. 1732-ųjų balandį lui pa i an de e ou
dans na ale c ébinée ac i i é semina e nu ūko (schille 1994: 198). aigi hakas pilissaką
halės Lie u ių kalbos semina o is o ijoje l'ayan qui é son con é encie . Le plus
aisemblablemen , que P do ano ojas baumga enas lié ce e manusc i ine li e, dans
halę a si ež ą eikiausiai quelcon semina louk ojo, a ec hako pa eng u Vocab lia i m e
supposa ce e manusc ip čiu. u bū passiquemen inaies dona ions į ache men ion e
g ama ika, appa uusi a ec le hako dic ion.
aigi P au o ys ės ques ions qui dic ion éc i é e qui le plus a d pe ašė ebelieka ou e u es. bene le seul
moyen de épond e à ces ex e manusc i impo an pou l'his oi e des ques ions es la documen ée
ma iè e paieškos e éc isena analyse. adog aphes ainsi leu s li uanis ine ac i i és émoignan s
a chy uose ieško ina XVii–XViii amžiaus ka aliaučiaus i halės uni e si e o s u-
den ų i y ų P ūsijos lie u iškose pa apijose di busių kunigų a p ecen o ių au-
documen s de, qui peu -ê e aide aien auxmine ce manusc i e dans lequel зафиксированного текста
авторства mislę. 39 Voi an ą p o eniencję P en lib e a an pagée: ex Lib is iosephi lobický P o esso is
li e a u æ bo=hemicæ Vienæ 1777. (P 1 ).

313s ai sniai a icles /
a yd ichas Vilhelmas hakas –
adinamojo P ahos ank aš inio žodyno au o ius?
5. IŠVaDOS
5.1. P ahos Manusc ip du okiečiųlie u ių kalbų žodyno (XVIII siècle pi moji pusė)
eks ologinė analizė émoigne que P es anks esnio Mažosios Lie u os ank-
aš inio žodyno nuo ašas. P a sispindi XVii amžiuje pa eng ų anoniminių žodynų
*Lex i *Q eks ai.
5.2. P, comme e ce qu'on appelle les dic ionnai es ich e io (1728) e k auzės (XVIII siècle
34 décennies) le ex e du dic ionnai e des langues des quelquesluoksnio okiečiųlie u ių,
le ex e de la genezée, les p épa a eu s lesško ini XVii siècle. donc en la p emiè e moi ié
du XVIII siècle écu yd ichas Vilhelmas hakas ( ied ich Wilhelm haack, 17071754), auquel
P au o ys ė a ibuée en un des manusc i s p o eniencies, ne peu ê e considé é
au eu du ex e de ce dic ionnai e. 5.3. hakas ne peu ê e iden i ié e a ec le ocodyne
nuo ašą da iusiu pmeniu. cela a é abli compa us P pe ašy ojo e hako ašysenas basé
dans les a chi es allemandes ou is ses au og aphais.
5.4. an qu'il n'a pas é é iden i ié le copyw i e de ce dic ionnai e manusc i , p écise le manusc i -
į oliau adin i ne hako, be mies o, ku iame jis daba saugomas, a du – . y.
P ahos dic ionnai e.
ŠaL iniai i Li e a Ū a ale kna ičienė ona, schille ch is i ane 2002: johannas beh end as
Dawádno Mókslo su Dußiôs Ißgánim (1729) édac eu , ecenzen as e maldos in e p è e.
A chi um Li huanicum 4, 4378.
a n o ld dan iel hei n i ch 1777: d. daniel hein ich a nold s, kniglichen P eußischen
obe ho p edige s und consis o ial a hs, ku ge aß e nach ich en on allen sei de
e o ma ion an den Lu he ischen ki chen in os p eußen ges andenen P edige n. lieb ech
he ausgegeben on ied ich Wilhelm bene eld , P a e in a nau, knigsbe g, bey go -
ha ung. 1777.
b ža ii Vaclo as bi žiška, Aleksand ynas. Des anciens Li uiniens éc i ains, ašiusių
a an 1865 m., biog aphies, bibliog aphies e biobibliog aphies 2. XVIIIXIX siècles. Čikaga:
jaV Lb cul u e ondas, 1963.
hien bucė ama a, Pa lionis jo nas 1957: P emiè e imp uddin es Li uiniens des langues c
g ama ikos. – Pi moji lie u ių kalbos g ama ika. 1653 me ai. Vilnius: Vals ybinė poli inės i
mokslinės li e a ū os leidykla, 9–63.
cLaVis ge Manico-Li hVana [po 1680]; LMaVb s: . 137 1314; aksimilinis édi ion: Cla is
Ge manico-Li h ana. Manusc ip inis XVII siècle okiečiųlie u ių langues dic ionnas 12,
p épa ée Vincen as d o inas. Vilnius: Mokslo e encyclopedijų publikla, 19951997; 34,
Vilnius: Mokslo e encyclopedijų publybos ins i u as, 1997.
314 ac a Linguis ica Li huanica LXXI d o inas Vincen as 1998: . W. haacko Vocab la i m
bi u ė iŠkai ė
Li h anico-ge manic m, anckei. Ac a Linguis ica Li huanica 45, 179186. e le geo g
1911/1912: Die Ma ikel und die P omo ions e zeichnisse de Albe usUni e si ä zu
e ge manico-Li h anic m“ (halle, 1730). – Lie u ių kalbo y os klausimai 39, 82–99.
d o i n as Vincen a s 2001: ied icho Wilhelmo haacko laiškas go hil ui augus ui
Königsbe g i. P . 2. Die Imma ikula ionen on 16571829. Die Imma ikula ionen on 16571829. Die
Imma ikula ionen on 16571829 Leipzig: Ve lag on e le geo g 1917: Die Ma ikel de
Albe us-Uni e si ä zu Königsbe g i. P . 3. Pe sonen egis e und Heima s e zeichnis.
duncke & humblo .
Leipzig: Ve lag on duncke & humblo . alkenhahn Vik o 1964: zu den an ängen de
bal is ik. Bei äge zu Geschich e de Slawis ik. be lin: akademie-Ve lag, 256265. n acke
go h il augus 1730-11-17: Vo be ich . HŽ, 2 3 . acke n go hil augu s 1732-05-01: Laiškas
au oi de P ussia yd ich wilhelm i is halės į be lyną; a s : h c 424:2. a ncke go hil augu
s 1732-05-13: Laiškas au oi de P ussia yd ich wilhelm i is halės į be lyną; a s : M 5 c 5:28.
ied ich Wilhel m i 1733-10-01a: Le oi de P usse yd icho Wilhelmo i po a kis againės
bažny inės apsk i ies au g and p ê e du ai de yd icho Wilhelmo hako in oduc ion à la
pa apiją Pilkalnio; gs a Pk: XX. ha his . s a königsbe g, eM 118 e 3, n . 72. ied ich W ilhelm i
1733-10-01b: Le oi de P usse yd icho Wilhelmo i po a kis againės seniūnui due à
l'in oduc ion de yd icho Wilhelmo hako dans Pilkalnio pa apiją; gs a Pk: XX. ha his . s a
königsbe g, eM 118 e 3, n . 72. haa c k i ed i ch Wilhelm 1727-12-17: Į ašas halės uni e si e o
me ikose; halle: ep 46, ua n . 3 (Ma ikel 17241741). haack ied ich Wilhelm [po 1728-09-02]:
Į ašas album alumno um Mensae egiae bo ussicae p o incialis ex egia libe ali a e
adpa a ae inde a cal. ian. MdccXXViii. O dnung und Album des königlich p eußischen
P o inzial-F ei ischs; a s : W XX/iii/5.
haack ied ich Wilhelm [1730-07-12 ou plus a d]: Į ašas album alumno um Mensae egiae
bo ussicae p o incialis ex egia libe ali a e adpa a ae inde a cal. ian. MdccXXViii. O dnung
und Album des königlich p eußischen P o inzial-F ei ischs; a s : W XX/iii/5. be lyno dans
haa ck ie d i c h Wilhelm 1732-05-03: Laiškas go hil ui augus ui ancke’ei iš
halée; a s : h c 424:1.
haa ck ie d i c h Wilhelm 1732-05-19: Laiškas go hil ui augus ui anckeei de
Š e ino dans halę; a s : M 5 c 5:14.
haa ck i e d i ch Wilhel m 1733-06-22: Laiškas P ussiens king yd ich wilhelm i is
ka aliaučiaus in o be lyną (?); gs a Pk: XX. ha his . s a königsbe g, eM 56 e 4, jun ke
n . 22, 1 –2 .
315 a icless aipsniai hŽ VOCABVLARIVM Li hVanico-ge ManicVM, e
a yd ichas Vilhelmas hakas –
adinamojo P ahos ank aš inio žodyno au o ius?
ge Manico-Li hVanicVM, da in alle im neuen es amen und Psal e be indliche W e
nach dem docen e im Li hauischen semina io u halle. haLLe, d uck s s ephanus o ban,
alphabe h en hal en ſind; nebſ einem anhang eine ku ʒge aß en Li hauiſchen g aM-
Ma ic. ausge e ige on iede ich Wilhelm haack / s.s. heol. cul o e, ʒu Ʒei
uni e s.
buchd .
i z 1960: Ma ikel de Ma in-Lu he -Uni e si ä Halle-Wi enbe g 1. Elle es
égalemen connue sous le nom de Ma ikel de Ma in-Lu he -Uni e si ä
Halle-Wi enbe g. 1690 1730. halle: uni e si ä sund Landesbiblio hek sachsen-anhal . k
manusc i in ad. k auzės okiečiųlie u ių kalbų žodynas [XVIII a. 34 deš.]; LL ib : . 1 5792.
kaunas domas 1996: Mažosios Lie u os knyga. Lie u iškos knygos aida 15471940.
Vilnius: bal os lankos.
kohlheim osa, kohlheim Volke 2005: Duden Familiennamen. He kun und Bedeu ung.
Mannheim, Leipzig, Wien, zü ich: duden e lag. ku apka egidijus, Male ski hend yk,
Palskys eugenijus, kuklianskis samuelis 1998: C iminalis ikas echnikos ondemen s.
Vilnius: eug imas. Lem eškin il j a 2012: ied ich wilhelmu haackui a ibué le manusc i
de P ahos dic ionnai e des langues okiečiųlie u ių. Majoji Lie u a: pa ibio é udes
cul u elles. Des langues e des cul u es jonc u es des a chi es 3. Vilnius: eu opos
langues e cul u els dialogo y ėjų asociacija, Lem eškin ilja 2013: P ahos
31–58.
okiečiųlie u ių manusc ip du ocodyne au o ys ės ques ionimu. Ac a Linguis ica
Li huanica 69, 269279.
Lex LeXicon Li huanicuM [XVii a. id.]; LMaVb s: . 137 10; édi ion documen ai e: Lexicon
Li huanicum. Manusc ip inis XVII a. okiečiųlie u ių langues de dic ionn, p épa ée Vincen as
d o inas. Vilnius: Mokslas, 1987. Lyk [hein ich johann Lysius] 1993: Mažasis ca équism, selon
be lyno hand aš į pa engė Pie o umbe o dini. Vilnius: Mokslo e encyclopedijų édi eu . Michel
Lo ha 1982: Ge ich liche Sch i e gleichung. Une in oduc ion in G undlagen, ion bis zu
Ve eibung im Jah e 1945 1. Die Ki chspiele und ih e S ellenbese zungen. Die Ki chspiele und ih e
Me hoden und P axis. be lin, new yo k: Wal e de g uy e .
Moelle iedwald 1968: Al p eußisches e angelisches P a e buch on de Re o ma-
S ellenbese zungen. Die Ki chspiele und ih e S ellenbese zungen. Die Ki chspiele und ih e
S ellenbese zungen. Die Ki chspiele und ih e S ellenbese zungen. Die Ki chspiele und ih e
S ellenbese zungen. Die Ki chspiele und ih e S ellenbese zungen. Die Ki chspiele und ih e
S ellenbese zungen. hambu g: selbs e lag des Ve eins ü amilien o schung in os und Wes p eußen e. V. P hand aš inis ad. Le dic ionnai e de langues p ahos okiečiųlie u ių [XVIII a. p emiè e moi ié]; nk Č : XVi. .30.
Pauli joha nn a n old 1727-09-10: Laiškas go hil ui augus ui anckeei de
klaipėdos dans halę; a s : h c 467:3.
316
bi u ė iŠkai ė
ac a Linguis ica Li huanica LXXI
Pauli joha nn a n old 1728-01-07: Laiškas go hil ui augus ui anckeei de
klaipėdos dans halę; a s : h c 467:1.
Q1 manusc i inis dic ionn's des langues okiečiųlie u ių [XVIII a. 34 deš.?; dingęs;
ancien P ussijos als ybinio a chy o ka aliaučiuje signa ū a: Msc. 84 4o]. Quand 4 [
johann jacob Quand , a an 1772] P euss. P esby e ologie 4; gs a Pk:
XX. ha his . s a königsbe g, hs. 2.
manusc i in ad. ich e io okiečiųlie u ių kalbų žodynas, 1728; a s : j 84. sch ille ch
is iane 1994: das Li auische semina in halle (17271740) und seine Mi gliede . au
spu ensuche. Ac a Bal ica 32, 195223. La Commission a es imé que l'aide à l'in es issemen
é ai compa ible a ec le ma ché in é ieu dans la mesu e où elle es compa ible a ec le
ma ché in é ieu . schille ch is iane 2002: Cla is Ge manico-Li h ana ein We k on
ied ich P ä o ius d.Ä.? Linguis ica Bal ica 10, 159172. La Commission es in i ée à
p ésen e une p oposi ion de décision conce nan la compa ibili é a ec le ma ché
in é ieu du sec eu de la pêche. sch ille ch is iane 2005: Wie al is ein Wö e buch?
schille ch is iane 2009: Zu Geschich e de p eußisch-li auischen Lexikog aphie. Die
Übe legungen zu ela i en ch onologie on Wö e büche n. Des p oblèmes d'his oi e de la
langue e de dialec ologie 1. Vilnius: Biblio hèque de l'Ins i u de langue Li uanien, 153159. handsch i liche Lexikog aphie bis 1744. be lin (habili a ionssch i ). c h spe anz 1935: das Li auische semina an de uni e si ä halle. A chi um
Philologicum 5, 3653.
subačius Paulius 2001: Teks ologija. Théo ies e p a iques gai ées. Vilnius: aidai.
iškai ė bi u ė 2008: Rank aš inio Mažosios Lie u os žodyno cla is
ge manico-Li h ana genezė (dak a o dise acija). kaunas: Vy au o g andioioi
uni e si é édi eu . u is Vinca s u b 1987: 1728 m. klaipėdiškių žodyno leksikog a iniai
šal iniai. Bal is ica 23(1), 5775. La Commission es in i ée à p ésen e une p oposi ion de décision conce nan la compa ibili é de l'aide a ec le ma ché in é ieu .
u b u is Vincas 2008: Le mo yns his oi e. Encyclopédie des langues Li uanies. Vilnius: Mokslo e
encyclopedijah de l'ins i u de publica ion, 622628. schen Völke . be lin: akademie-Ve lag.
Win e edua d 1954: Die P lege de Wes - und Südsla ischen Sp achen in Halle im 18.
Jah hunde . Bei äge zu Geschich e des bü ge lichen Na ionwe dens de wes - und südsla i-
zubai ienė Vilma 2009: Neišlikusių XVIII siècle Mažosios Lie u os ank aš inių žodynų agmen s.
Biblio heca A chi i Li uanici 8. Vilnius: Li u iens ins i u de langue. zub ai ienė Vil ma 2012:
yd ichas Vilhelmas hakas, Vocab la i m Li h anico-Ge manic m, e Ge manico-Li h anic m...
Nebs einem Anhang eine ku zge aß en Li hauischen G amma ic (1730) 2. S udija, indeksai,
odyklės. Vilnius: Vilniaus uni e si yd uk.