scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Poznanės laikotarpis Jano Otrębskio gyvenime

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Poznanės laikotarpis Jano Otrębskio gyvenime

Author: Norbert Ostrowski
Year: 2015
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/913/1003
Įž algos / Insigh s 245
NORBERT OSTROWSKI
Poznanesa Adomo Micke ičiaus uni e sidad Di ecciones
Mokslinių: es udios de lenguas bal as his ó ica g ama ica,
compa igamoji his o inė kalbo y a, his o inė ipologija.
POZNANS LAIKOTARPIS
JANO OTRBSKIO GYVENIME
El a ículo cons a de dos pa es. La p ime aji es biog a iné, cub e Jano
O ębskio ida en Poznanė después del Segundo mundo gue a, segundo oje
b e emen e se discu en selec iniai, Poznanės pe íodo c ea impo an es
iendas J. O ębskio. En la P ime a pa e emiamasi Magdalenos
Gaw ońskos-Ga s kos ienda Jan Szczepan O ębski. Życie i dzieło (18891971) (2014).
1. Jano O ębskio ida en Poznan
Como a i ma M. Gaw ońska-Ga s ka (2014: 9091), p o . J. O ębskis iajó a Poznanę 1945 m. au enį. En
ese iempo a Poznanés uni e sidad acudie on a ocho p o eso es de la ex Uni e sidad S epona
Ba o o en Vilnius, en e ellos J. O ębskis y el amoso his o iado Hen ykas Łowmiańskis1. El
comienzo ue du o. Sólo ca denolo, y despues la Polonia p imo Augus o Hlondo g acias a J. O ębskis
ecibió modes ísima cama a al ho el de la Uni e sidad Poznanesa en la calle Ma ejkos 37. En ho el, y
de hecho comun abu í, una cocina usaba 24 amilias. J. O ębskio kamba ėlya cabpo d i camas y
mesauk, no había sepa adas baños. Como esc é él mismo J. O ębskis od 2 meses nie myłem się ani
azu jak należy (pe du miesią nie ka o nenusip ausiau como eikian ) (Gaw ońska-Ga s ka 2014:
93). J. O ębskis pa si ežė con sí mismos casi 10 mil. lib os, las cuales man enía desempacado en el
co edo , y muchos de ellos ue on simplemen e despogados. Sólo en 1947 m. J. O ębskis con su
p ime a esposa Aniela mudikėlė en nedidelį de dos habi aciones apa ą Rogalińskio ga ėje 8/2
Poznanėje, donde él i ió casi has a la mue e. Po cie o, debido a eso bu o li linėjosi en co e
a ios años. Inicialmen e incluso e a pe doimėjęs caso y le amenazé exmisia. Como M.
Gaw ońska-Ga s ka a i ma (2014: 94), en J. O ębskio ue užsiundy a milicia, e incluso habüés
expulsa su muebla, pe o apa á p ese a sin emba go log ó. 1 Au o ius ales monumen ales
eikalos, como S udia nad począ kami społeczeńs wa i pańs wa li ewskiego (19311932), Począ ki
Polski, . IVI (19631985), Religia Słowian i jej upadek (w. VIXII) (1979), P usy Li wa K zyżacy (1989) y k .
NORBERT OSTROWSKI
246 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
Sob e las condiciones de ida de J. O ębskio ale habla , po que ellas lo kama o y,
pa ece, ue una de las azones, po las cuales más a de él an c í icamen e
e aluó Poznanę. J. O ębskis Uni e sidad Poznanés comenza on abaja en la
Cá ed a Sla is ika, cuya ex ededo , p o . Hen ykas Ułaszynas después de la
gue a a Poznané noeg įžo. Hay pe du ado muy in e esan e de la Uni e sidad de
Poznan (en onces aún Uni e sidad de Poznan, y no Adomo Micke ičiaus Uni e sidad)
laiškas, ašy as Vilniaus uni e si e o ek o iui. Šiame laiške dekanas ašo, kad
Facul ad de Ciencias Humani a ías decano J. O ębski p óximamen e no pod á
lecciona en Vilnius, po que p ace związane z wo zeniem nowej placówki
naukowej za zymają go niewą pliwie na miejscu ( abajos, elacionados con la
c eación de nue as cá ed as cien í icas, be abejonés, lo sula aquí)
(Gaw ońska-Ga s ka 2014: 95). Es o signi ica que las au o idades de Vilniaus
uni e sidad espe ėjosi J. O ębskį įšian . Así no esul ó. m. 1947 Poznanės
uni e sidad ue c eada Ka ed a Filologii Bał yckiej (Bal ų ilologijos ka ed a), su sede ue Collegium Philosophicum pas a e Ma ejkos ul ėje 48/49. En la Cá ed a abajó:
• Czesław Kudzinowskis, J. O ębskio es udian e aún de Vilniaus S epono
Ba o o uni e si a ios iemposų2, • Zenonas Sobie ajski (19471948),
Poznanės sla is a y polonis a, • Nina Bo owska (01-01-195313-08-1953
has a su mue e en 19533)3, • Michał Hasiuk (has a 1955 m.).
Bal ų ilologijos ka ed a e a una unidad cien í ica, no enía sus
es udian esas, y sus empleados con aban lecciones de o as ilologías
especialidades a es udian es. Única es udian eé, quien ka ed ó adqui ió
magis o g ado, ue N. Bo owska. Ka he in J. O ębskis abajó has a has a la
Po J. O ębskio edėju apo Czesławas Kudzinowskis i ka ed a egzis a o iki
pensión, en la cual salió en 1960 oc ub e 30 d. 1969 m., cuando ue unida con la
Gene al kalbo y os cá ed a, pasqui ins i u u (ac ual Ins y u Językoznaws wa).
Como ya ue mencionado, Bal ų ilologijos ka ed a no enía sus es udian esų, sus empleados
con aban lecciones de o as ilologinių especialidades es udian es. De los da os ecopilados M.
Gaw ońskos-Ga s kos (2014: 98103) ap endimos que en los años académicos 19451946 J. O ębskis
enseñó Język s a op uski (Seno ės p ūsų kalbą), Czy anie dawniejszych eks ów li ewskich
(Seniausiųjų li uwanų kalbos eks ų skai ymą), Czy anie eks ów sansk yckich (Sansk i o eks ų
skai ymą) y Władyk z języka ce wnosłowiańskiego (Bažkieńskich sla ickich języków paskai ą).
Hay que p es a a ención a lo que a menudo se epi e la palab a czy anie (skai ymas). J. O ębskis
p oponía p eeminencia ex o análisisei, 2 Įžymus li uanis as ( a p ki ko, Daukšos Pos ilės indekso
au o ) y suomių kalbos specialis as (d i omio suomiųlenkų kalbų žodžio au o ). 3 Has a hoy
ac ualaus abajo Wpływy słowiańskie na li ewską e minologię kościelną na pods awie
Dic iona ium Szy wida au o ė (S udia z ilologii polskiej i słowiańskiej 2, 1957).
Poznanės laiko a pis Jano O ębskio gy enime
Įž algos Insigh s 247 ad ex o ue išei ies aškas. Pascai as, des inado sansk i ui
y su ex os de análisis, J. O ębskis nume é y más a de en años. Siendo especialis a
de lenguas clásicas, 19501951 akad. m. skai ė In e p e acja języka a chaicznych
eks ów łacińskich (A chaiškų la ynų kalbos eks ų in e p e acija). Pe o
p incipalmen e a ención él dedicó a las lenguas bal as, coun é en e o os
G ama yka języka li ewskiego (Lie u ių kalbos g ama iką), Czy anie eks ów
ło ewskich (La ių kalbos eks ų skai ymą), Daukšos Pos ilės ling is inę analizę,
sob e lex his o ia de lenguas bal as y k . (ž . Gaw ońska-Ga s ka 2014: 98103). J.
O ębskis ambién se in e esėjosi albanų lengua. Fue albanis o Wacławo
Cimochowskio dise ación je e. en 1956 J. O ębskis p opuso que Adomo
Micke ičiaus uni e si e e (después de la mue e de S alin Uni e sidad Poznanés
cambió nomb e)4 ue a c eada Ka ed a Ug o inis yki (Ug o inis ikos ka ed a). Su
p opues a J. O ębskis a gumen ó así:
U wo zenie akiej ka ed y nie nas ęczałoby poważniejszych udności, ponieważ
nasz oś odek posiada specjalis ę z ego zak esu doc. Kudzinowskiego o az
biblio ekę (El es ablecimien o de la cá ed a de Tokios noukel ų mayo es
di icul ades, pues o que nues o cen o ya iene es a á ea specialis ą, docen ą
Kudzinowskį, y biblio eą) (Gaw ońska-Ga s ka 2014: 110).
Aho a unas palab as de sob e J. O ębskio en oque en Poznanę. Poznanės J. O ębskis noėgo es o
pa icula men e b ilhan emen e ue is o al inal de su ida. Es a des en aja él conc é ó su
segunda esposa, Eleną Samaniū ę, a la que casó en 1955 Ponia U szula Bielanowska, a casa en la calle
Rogaliński, donde i ían O ębskiai, la supe iso ya la desc ibe así: D uga zona nienawidziła
Poznaniaków, k oś k oś wmówił, że o są Niemcy (D uga esposa neken ė poznaniecich, jejkalbėjo,
že o jes w An okieńska) (Gaw o-Ga s ka 2014: 128). Tal ez ponia U. Bielanowska y o e dėjo, pe o
O ębskiai que ía eg esa a Vilnių. M. Gaw ońska-Ga s ka en su lib o (2014: 126) ci a 1970 m.
oc ub e 27 d. ca a, al que J. O ębskis siun é Polonia minis e io de educación, agmen ą: P acuję
po dawnemu, bez wy chnienia, głównie p zygo owuję do d uku zeczy dawno już naszkicowane.
[...] Úl imo zaszły u nas impo an es wypadki. Uniwe sy e Wileński zap oponował mi (pisemnie i
us nie), abyśmy z żoną w ócili do Wilna, obiecując odpowiednie mieszkanie, wa unki życia i p acy.
Chciałbym jeszcze p zed śmie cią p zygo ować do d uku daleko posunię e obsze ne p ace
li uanis yczne. Do ego są mi necesa ias ma e iales Ins y u u Języka Li ewskiego w Wilnie. W
poznańskim mieszkanie dla jego ciasno y, od 25 la nie 4 Como me dijo p o . M. Hasiuk, así ha
decidido el senado de Poznanės uni e si e o, cuando Poznanę alcanzó el mensaje, que En Educación
minis e ijoje Va šu oje gimė idėja pa adin i Poznanės uni e si e ą
llamado S alin.
NORBERT OSTROWSKI
248 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII mam luga es na adecu ułożenie książek i
ko zys anie z całości własnej biblio eki. W eszcie s an zd owia żony: od
p zyjazdu do Poznania cie pi na dolegliwości euma yczne. Po eso p zyjąłem
p opozycję wileńską i poczyniłem odpowiednie k oki. Od maja paszpo y na
wyjazd lejan na milicji. w Ponieważ z p zewiezieniem biblio eki i zbio ów
ila elis ycznych5 pows ały udności nie do p zezwyciężenia na nasze siły, a ja
os a nio zaniemogłem, zmieniliśmy decyzję i pozos ajemy w k aju (Di bu como
siemp e, wi hou poilsio, p zede wszys kim uošiu p esse już dawno apmes us
p zedmio ów. [...] En el úl imo iempo acudió de acon ecimien os impo an es. La
Uni e sidad de Vilniaus o eció me (esc i o y e balmen e) que con esposa
eg esá amos a Vilnius, p ome iendo un adecuado apa amen o, condiciones de
ida y abajo. Quisie a aún an es mue e p epa a pa a p ensa muy a anzados
abajos li uanis inos. Pa a ese p opósi o me necesi o ma e ial, que se
encuen a Li u ians idioma ins i u e. Soy en u e Poznanėje, debido a su
ankš umo, 25 años no engo luga adecuadamen e pa a compone sus lib os y no
puedo como equi an u iliza su biblio eca. Finalmen e condición de salud de la
esposa: desde la llegada a Poznanę ella padece euma o. Po consiguien e acep é
es a p opues a y omé las medidas co espondien es. Desde mayo del mes
nues os pasapo es es án en milición. Dado que debido a la biblio eca y
colecciones ila elís icas ansabanamien o su gie on p oblemas que no podemos supe a con nues as ue zas, y yo ecien emen e en e mé, cambiamos nues a decisión y quedamos en es e país) (Gaw ońska-Ga s ka 2014: 126).
Es o esc ibió homb e, sin duda, kupinas ka ėlio. ¿Te sen is e no bien e aluado?
Él ue uno de los mayo es polkų kalbininkų, conocido más allá de Polonia. In i ado
a cong esos Osle, Neapolyje, Hambu go, Be lyne, P ahoje, B no. Vienos
uni e si e e enseñó sla as y bal as lenguas his o ia. Así su ge la p egun a: de
dónde es e ka ėlis? ¿Sólo las condiciones de ida, èbedas po el pu o y su
ankshidad debió, que Poznanė an muy desilylé J. O ębskį? Tu bió no solo.
Con aka iniai y poka iniai me ai es o es uc u alizmo ium as, en onces
nuš i o, po ejemplo, Je zyo Ku yłowicziaus es ella. J. O ębski e a la ieja
gene ación de lingüis a, más jaunag ama ikis, y quizás bėgančio iempo, nue os
lingu is ikos di ecciones, con las cuales J. O ębskio como jaunag ama ikio
en oy ías no coincido, pe cepción ue una de sus ka ėlio azones. Es e J.
O ębskio desalankum Poznanei aumen ó has a an o que 1968 m. diciemb e 4 d.
es amen e él incluso esc ibió: P agnieniem moim jes być pog zebanym w
Wilnie lub w okolicach Wilna. Poznań był dla mnie miejscem ud ęki, nie chcę więc
spoczywać na wieki w Poznaniu (Mano alia jes być pochowanym Vilniuje lub
jego apylinkėse. Poznanė me ue kančių ie a, dla ego nie chcę amžiams ils
Poznaneniu się) (Gaw ońska-Ga s ka 2014: 127).
5 O ębski e a un apasionado ila elis a.
Poznanės laiko a pis Jano O ębskio gy enime
Įž algos Insigh s 249 /
J. O ębskis ue en e ado no Poznanėje, pe o Puszczykowe, en el pin o escame
pueblo ce ca de Poznanės, al cual mudikėlė al inal ida. Sa o p ieška inį namą
Pa ilnyje (Kolonia Wileńska, K yniczna g. 5) J. O ębskis que ía doña , como
esc ibió mencionado es amen o: na własność naczelnej ins y ucji naukowej w
Wilnie, a więc Li ewskiej Akademii Nauk, k ó a by u ządziła w nim jakiś pos e
naukowy [...] (pag induna ins i ución de ciencia en Vilnius, aie Mokslo Akademijai,
aby był am us anowiony naukowy oddział [...]).
2. Mokslinė Jano O ębskio ac i idad Poznanėje
J. O ębskis esc ibió bemaj 350 indoeu opeis ikos, iejos indos ilologías, clasikinés
ilologías, sla ų, lenkų y, aišku, bal ų ilologías, especialmen e lie u ių ilologías,
abajos. Ve dade o i án del abajo. Aquí quisie a señala a la a ención a dos, mi
opinión, los más impo an es eikalos de J. O ębskio, c eados en su pe íodo
Poznanés. Pi masis es o Lingua Posnaniensis, žu nalas, al que J. O ębskis įs eigė y
cuyo p ime os de ynių nume ių ue edi o . 1 omas salió 1949 m. Už eks sólo
menciona au o es, quienes a siuné a ículos al p ime omo: Holge is Pede senas,
Ch is ianas S angas, Jānis Endzelīns, Eino Nieminenas, Václa as Machekas, de polkų:
Zdzisławas S iebe is, Wacławas Cimochowskis y Tadeus Milewskis, que ya en onces
comenzó a in e esa se en ipología y idiomas indios ame icanos. Él mismo J.
O ębskis en el p ime omo ecenza o Spech o De U sp ung de idg. Deklina ion,
Ben enis eo O igines de la o ma ion des noms en indo-eu opéen y Rozwadowskio
S udia nad nazwami wód słowiańskich lib os. An ame sus a ículos publica on: H.
Pede senas, J. O ębskis (pa ašė s aipsnį La o ma ion des noms de lieux en
Li huanien), E ns as F aenkelis, V. Geo gie as, V. Machekas, T. Milewskis. A ículos
en la e is a lie é p ác icamen e odo ide. leng as y saliida o más allá
indoeu opeis ikas lími es. An ame apa eció T. Milewskio a ículo La s uc u e de
la ph ase dans ls langues indigns de lAmé ique dù No d. Te cioso omo apa eció J.
O ębskio, V. Macheko, J. Endzelyno, E. F aenkelio y E. Niemineno a ículos. En
cua o omo H. Pede senas esc ibió sob e he i os lengua, en quin o omo
Johannesas F ied ichas, enzymus okiečių o ien alis a, sob e lu i os lengua. En ese
mismo quin o omo Jonas Balčikonis publicó un a ículo sob e el kelmę eizd i del
eiksmažodžio. Es o mejo conocida me shi o accionmawo ds e imologija,
desa o un, pa ece, comple amen e ol is a de los e imologos ac uales. También en
el quin o omo an Windekens esc ibió sob e pelazgiečius; o J. O ębskis sob e
senųjų p ūsų onomas iką. T. Milewskis compa ó el Caucaso y Amé ica del No e
indėnų lenguas onologines sis emas. Además J. Balčikonio, sus a ículos siun é y
o os li u os. Sep in ame omo apa eado

NORBERT OSTROWSKI
250 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
emig an es li uanos de abajos: Leona do Damb iūno sob e ac i idadesá li uáneos
en lengua y P ano Ska džiaus sob e lie. dúoklė y b u. djaklo. Cabe a e e se a deci
que de o o al ni el de e is a, de sup emo ni el mundial, Polonia no hubo y u bió ya
no exis e, aunque misma Lingua Posnaniensis sale has a aho a. I galų gale opus
magnum, J. O ębskio abajo de ida, es omos G ama yka języka li ewskiego.
Desde el ex o g ama ica se puede descub i , que J. O ębskis planeaba esc ibi aún
y cua o a omą, des inada la sin aksei de la lengua Li uania. Taipė J. O ębskis
p ime ojo omo p a a mėje (XI p.): Tom IV zawie ać będzie naukę o zdaniu. Ten dział
equie e szczególnego wysiłku. Chodzi u an e odo o p zeds awienie składni
współczesnego języka li e ackiego. Tymczasem język en wykazuje, właśnie w
zak esie składni, spo o szczegółów niepewnych, os a ecznie nie ozs zygnię ych.
P zed au o em niniejszej G ama yki języka li ewskiego s aje więc niejako zadanie
wskazywania, a niekiedy nawe us alania no my w zak esie składni zadanie
niepożądane i niewdzięczne. Po w ó e, na au o a składni li ewskiej spadło zadanie
p zeds awienia w omie IV ozwoju składni li ewskiej na p zes zeni dziejów
(Ke i asis omas abims sin aksę. Es e capí ulo equie e especiales es ue zos. En
p ime luga hay que p esen a la ac ual sin ác ica de los li uanos. Mien aspues o
es a lengua iene, especialmen e en el ámbi o sin aksés, muchos noaiškių de alių,
has a el inal neišaiškin ų. Es as g ama icas de la lengua Li uania el au o iene no
sólo mos a , pe o en el campo sin aksés es ablece no mas a eas nepageidaujama
e nepalanki. Segundo, au o es de la sin aksés de la lengua li uana cua o omo deben
mos a la le a de la sin aksés de la lengua li uanas desde la misma p incipio).
Así O ębskio g ama ica enía uni diac onía y sinc onía, y al ella en ealidad es.
P o eso ius M. Hasiuk, įdėmiai pe žiū ėjęs y pe e ęs J. O ębskio lib os y
documen os, gua damos Vilniaus uni e si e o biblio ekoje, nada ne ado. Šių planos
p o . J. O ębskis nespėjo įkúny i. O al ez en alguna pa e en la biblio eca de la
Uni e sidad de Vilnia se esconde al menos el ma e ial ó el plan, des inado al cua o
omum g ama icos de la lengua li uu ių? Pa ašy i g ama iką J. O ębskiui o eció
Pańs wowe Wydawnic wo Naukowe desde Va so ia, pe o spi i us mo ens ue
enjymus sla is as Tadeus Leh zas-Spławińskìs. Wi sisadomości ws ępne. Nauka o
Pi miausia bu o išleis as ečiasis omas Nauka o o mach (1956), paskui pi ma-
głoskach (1958) y sólo al inal el segundo Nauka o budowie wy azów (1965). Ilgiausiai J.
O ębskis abajó en el segundo omo. Es o ue espues a a P ano Ska džiaus Žodžių
da ybą. Es as dos lib os aúnė a ejemplo a cada uno, que inčiam ocupa se de la
his o ia de la lengua li u ias da yba. J. O ębskio g ama ica es abajo, que en ese
momen o no enía a sí iguales. Bas a á señala a la a ención el hecho de que el p ime
omos académica de la g amá ica de lenguas li uanas ue imp eso sólo en 1965 m.,
cuando J. O ębskio úl imo omos ue Įž algos Insigh s 251 ya en la edi o ial. Hoy J.
Poznanės laiko a pis Jano O ębskio gy enime
O ębskio g ama ica ebeda o didello imp esion. El mismo i iu Li u ias lengua
his o ia, y J. O ębskio g ama ica es e dade a ma e ia abajo pa a minykla. Cla o,
algunos alguien en ella puede pa ece pasada, y al ella es, pe o el abajo aún así es
imp esionan e. En ubudan e ue su au o io educado y e udicia. O esc ibé él homb e,
que pues él mismo no podía usa idioma li uanos dicciona io ka o eka. Espe o que
llegue el al iempo, cuando J. O ębskio g ama ica sea nue aisada, pe o es o se á una
edición c í ica, con comen a ios, así, como es o es hecho con o os senisiais
esc i os. Po ejemplo, 2009 m. Ox o dde salió Jakubo Wacke nagelio Vo lesungen übe
Syn ax angliškas e imas. P ecisamen e po que es que es un c í ico helimo, el lib o
adqui ió nue os alo es. Hay que espe a que así algún día acon ezca y con
J. O ębskio g ama ica.
LITERATŪRA
Gaw ońska-Ga s ka Magdalena 2015: Jan Szczepan O ębski. Życie i dzieło (1889
1971). Poznań: Wydawnic wo Rys.
Į eik a 2015 m. mayo 18 d.
NORBERT OSTROWSKI
Ins y u Językoznaws wa, Zakład Bał ologii
Uniwe sy e im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
al. Niepodległości 4, PL-61-874, Poznań
no be as@pocz a.one .pl