Įž algos / Insigh s 245
NORBERT OSTROWSKI
Poznanesa Adomo Micke ičiaus uni e sidad Di ecciones
Mokslinių: es udios de lenguas bal as his ó ica g ama ica,
compa igamoji his o inė kalbo y a, his o inė ipologija.
POZNANS LAIKOTARPIS
JANO OTRBSKIO GYVENIME
El a ículo cons a de dos pa es. La p ime aji es biog a iné, cub e Jano
O ębskio ida en Poznanė después del Segundo mundo gue a, segundo oje
b e emen e se discu en selec iniai, Poznanės pe íodo c ea impo an es
iendas J. O ębskio. En la P ime a pa e emiamasi Magdalenos
Gaw ońskos-Ga s kos ienda Jan Szczepan O ębski. Życie i dzieło (18891971) (2014).
1. Jano O ębskio ida en Poznan
Como a i ma M. Gaw ońska-Ga s ka (2014: 9091), p o . J. O ębskis iajó a Poznanę 1945 m. au enį. En
ese iempo a Poznanés uni e sidad acudie on a ocho p o eso es de la ex Uni e sidad S epona
Ba o o en Vilnius, en e ellos J. O ębskis y el amoso his o iado Hen ykas Łowmiańskis1. El
comienzo ue du o. Sólo ca denolo, y despues la Polonia p imo Augus o Hlondo g acias a J. O ębskis
ecibió modes ísima cama a al ho el de la Uni e sidad Poznanesa en la calle Ma ejkos 37. En ho el, y
de hecho comun abu í, una cocina usaba 24 amilias. J. O ębskio kamba ėlya cabpo d i camas y
mesauk, no había sepa adas baños. Como esc é él mismo J. O ębskis od 2 meses nie myłem się ani
azu jak należy (pe du miesią nie ka o nenusip ausiau como eikian ) (Gaw ońska-Ga s ka 2014:
93). J. O ębskis pa si ežė con sí mismos casi 10 mil. lib os, las cuales man enía desempacado en el
co edo , y muchos de ellos ue on simplemen e despogados. Sólo en 1947 m. J. O ębskis con su
p ime a esposa Aniela mudikėlė en nedidelį de dos habi aciones apa ą Rogalińskio ga ėje 8/2
Poznanėje, donde él i ió casi has a la mue e. Po cie o, debido a eso bu o li linėjosi en co e
a ios años. Inicialmen e incluso e a pe doimėjęs caso y le amenazé exmisia. Como M.
Gaw ońska-Ga s ka a i ma (2014: 94), en J. O ębskio ue užsiundy a milicia, e incluso habüés
expulsa su muebla, pe o apa á p ese a sin emba go log ó. 1 Au o ius ales monumen ales
eikalos, como S udia nad począ kami społeczeńs wa i pańs wa li ewskiego (19311932), Począ ki
Polski, . IVI (19631985), Religia Słowian i jej upadek (w. VIXII) (1979), P usy Li wa K zyżacy (1989) y k .
NORBERT OSTROWSKI
246 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
Sob e las condiciones de ida de J. O ębskio ale habla , po que ellas lo kama o y,
pa ece, ue una de las azones, po las cuales más a de él an c í icamen e
e aluó Poznanę. J. O ębskis Uni e sidad Poznanés comenza on abaja en la
Cá ed a Sla is ika, cuya ex ededo , p o . Hen ykas Ułaszynas después de la
gue a a Poznané noeg įžo. Hay pe du ado muy in e esan e de la Uni e sidad de
Poznan (en onces aún Uni e sidad de Poznan, y no Adomo Micke ičiaus Uni e sidad)
laiškas, ašy as Vilniaus uni e si e o ek o iui. Šiame laiške dekanas ašo, kad
Facul ad de Ciencias Humani a ías decano J. O ębski p óximamen e no pod á
lecciona en Vilnius, po que p ace związane z wo zeniem nowej placówki
naukowej za zymają go niewą pliwie na miejscu ( abajos, elacionados con la
c eación de nue as cá ed as cien í icas, be abejonés, lo sula aquí)
(Gaw ońska-Ga s ka 2014: 95). Es o signi ica que las au o idades de Vilniaus
uni e sidad espe ėjosi J. O ębskį įšian . Así no esul ó. m. 1947 Poznanės
uni e sidad ue c eada Ka ed a Filologii Bał yckiej (Bal ų ilologijos ka ed a), su sede ue Collegium Philosophicum pas a e Ma ejkos ul ėje 48/49. En la Cá ed a abajó:
• Czesław Kudzinowskis, J. O ębskio es udian e aún de Vilniaus S epono
Ba o o uni e si a ios iemposų2, • Zenonas Sobie ajski (19471948),
Poznanės sla is a y polonis a, • Nina Bo owska (01-01-195313-08-1953
has a su mue e en 19533)3, • Michał Hasiuk (has a 1955 m.).
Bal ų ilologijos ka ed a e a una unidad cien í ica, no enía sus
es udian esas, y sus empleados con aban lecciones de o as ilologías
especialidades a es udian es. Única es udian eé, quien ka ed ó adqui ió
magis o g ado, ue N. Bo owska. Ka he in J. O ębskis abajó has a has a la
Po J. O ębskio edėju apo Czesławas Kudzinowskis i ka ed a egzis a o iki
pensión, en la cual salió en 1960 oc ub e 30 d. 1969 m., cuando ue unida con la
Gene al kalbo y os cá ed a, pasqui ins i u u (ac ual Ins y u Językoznaws wa).
Como ya ue mencionado, Bal ų ilologijos ka ed a no enía sus es udian esų, sus empleados
con aban lecciones de o as ilologinių especialidades es udian es. De los da os ecopilados M.
Gaw ońskos-Ga s kos (2014: 98103) ap endimos que en los años académicos 19451946 J. O ębskis
enseñó Język s a op uski (Seno ės p ūsų kalbą), Czy anie dawniejszych eks ów li ewskich
(Seniausiųjų li uwanų kalbos eks ų skai ymą), Czy anie eks ów sansk yckich (Sansk i o eks ų
skai ymą) y Władyk z języka ce wnosłowiańskiego (Bažkieńskich sla ickich języków paskai ą).
Hay que p es a a ención a lo que a menudo se epi e la palab a czy anie (skai ymas). J. O ębskis
p oponía p eeminencia ex o análisisei, 2 Įžymus li uanis as ( a p ki ko, Daukšos Pos ilės indekso
au o ) y suomių kalbos specialis as (d i omio suomiųlenkų kalbų žodžio au o ). 3 Has a hoy
ac ualaus abajo Wpływy słowiańskie na li ewską e minologię kościelną na pods awie
Dic iona ium Szy wida au o ė (S udia z ilologii polskiej i słowiańskiej 2, 1957).
Poznanės laiko a pis Jano O ębskio gy enime
Įž algos Insigh s 247 ad ex o ue išei ies aškas. Pascai as, des inado sansk i ui
y su ex os de análisis, J. O ębskis nume é y más a de en años. Siendo especialis a
de lenguas clásicas, 19501951 akad. m. skai ė In e p e acja języka a chaicznych
eks ów łacińskich (A chaiškų la ynų kalbos eks ų in e p e acija). Pe o
p incipalmen e a ención él dedicó a las lenguas bal as, coun é en e o os
G ama yka języka li ewskiego (Lie u ių kalbos g ama iką), Czy anie eks ów
ło ewskich (La ių kalbos eks ų skai ymą), Daukšos Pos ilės ling is inę analizę,
sob e lex his o ia de lenguas bal as y k . (ž . Gaw ońska-Ga s ka 2014: 98103). J.
O ębskis ambién se in e esėjosi albanų lengua. Fue albanis o Wacławo
Cimochowskio dise ación je e. en 1956 J. O ębskis p opuso que Adomo
Micke ičiaus uni e si e e (después de la mue e de S alin Uni e sidad Poznanés
cambió nomb e)4 ue a c eada Ka ed a Ug o inis yki (Ug o inis ikos ka ed a). Su
p opues a J. O ębskis a gumen ó así:
U wo zenie akiej ka ed y nie nas ęczałoby poważniejszych udności, ponieważ
nasz oś odek posiada specjalis ę z ego zak esu doc. Kudzinowskiego o az
biblio ekę (El es ablecimien o de la cá ed a de Tokios noukel ų mayo es
di icul ades, pues o que nues o cen o ya iene es a á ea specialis ą, docen ą
Kudzinowskį, y biblio eą) (Gaw ońska-Ga s ka 2014: 110).
Aho a unas palab as de sob e J. O ębskio en oque en Poznanę. Poznanės J. O ębskis noėgo es o
pa icula men e b ilhan emen e ue is o al inal de su ida. Es a des en aja él conc é ó su
segunda esposa, Eleną Samaniū ę, a la que casó en 1955 Ponia U szula Bielanowska, a casa en la calle
Rogaliński, donde i ían O ębskiai, la supe iso ya la desc ibe así: D uga zona nienawidziła
Poznaniaków, k oś k oś wmówił, że o są Niemcy (D uga esposa neken ė poznaniecich, jejkalbėjo,
že o jes w An okieńska) (Gaw o-Ga s ka 2014: 128). Tal ez ponia U. Bielanowska y o e dėjo, pe o
O ębskiai que ía eg esa a Vilnių. M. Gaw ońska-Ga s ka en su lib o (2014: 126) ci a 1970 m.
oc ub e 27 d. ca a, al que J. O ębskis siun é Polonia minis e io de educación, agmen ą: P acuję
po dawnemu, bez wy chnienia, głównie p zygo owuję do d uku zeczy dawno już naszkicowane.
[...] Úl imo zaszły u nas impo an es wypadki. Uniwe sy e Wileński zap oponował mi (pisemnie i
us nie), abyśmy z żoną w ócili do Wilna, obiecując odpowiednie mieszkanie, wa unki życia i p acy.
Chciałbym jeszcze p zed śmie cią p zygo ować do d uku daleko posunię e obsze ne p ace
li uanis yczne. Do ego są mi necesa ias ma e iales Ins y u u Języka Li ewskiego w Wilnie. W
poznańskim mieszkanie dla jego ciasno y, od 25 la nie 4 Como me dijo p o . M. Hasiuk, así ha
decidido el senado de Poznanės uni e si e o, cuando Poznanę alcanzó el mensaje, que En Educación
minis e ijoje Va šu oje gimė idėja pa adin i Poznanės uni e si e ą
llamado S alin.
NORBERT OSTROWSKI
248 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII mam luga es na adecu ułożenie książek i
ko zys anie z całości własnej biblio eki. W eszcie s an zd owia żony: od
p zyjazdu do Poznania cie pi na dolegliwości euma yczne. Po eso p zyjąłem
p opozycję wileńską i poczyniłem odpowiednie k oki. Od maja paszpo y na
wyjazd lejan na milicji. w Ponieważ z p zewiezieniem biblio eki i zbio ów
ila elis ycznych5 pows ały udności nie do p zezwyciężenia na nasze siły, a ja
os a nio zaniemogłem, zmieniliśmy decyzję i pozos ajemy w k aju (Di bu como
siemp e, wi hou poilsio, p zede wszys kim uošiu p esse już dawno apmes us
p zedmio ów. [...] En el úl imo iempo acudió de acon ecimien os impo an es. La
Uni e sidad de Vilniaus o eció me (esc i o y e balmen e) que con esposa
eg esá amos a Vilnius, p ome iendo un adecuado apa amen o, condiciones de
ida y abajo. Quisie a aún an es mue e p epa a pa a p ensa muy a anzados
abajos li uanis inos. Pa a ese p opósi o me necesi o ma e ial, que se
encuen a Li u ians idioma ins i u e. Soy en u e Poznanėje, debido a su
ankš umo, 25 años no engo luga adecuadamen e pa a compone sus lib os y no
puedo como equi an u iliza su biblio eca. Finalmen e condición de salud de la
esposa: desde la llegada a Poznanę ella padece euma o. Po consiguien e acep é
es a p opues a y omé las medidas co espondien es. Desde mayo del mes
nues os pasapo es es án en milición. Dado que debido a la biblio eca y
colecciones ila elís icas ansabanamien o su gie on p oblemas que no podemos supe a con nues as ue zas, y yo ecien emen e en e mé, cambiamos nues a decisión y quedamos en es e país) (Gaw ońska-Ga s ka 2014: 126).
Es o esc ibió homb e, sin duda, kupinas ka ėlio. ¿Te sen is e no bien e aluado?
Él ue uno de los mayo es polkų kalbininkų, conocido más allá de Polonia. In i ado
a cong esos Osle, Neapolyje, Hambu go, Be lyne, P ahoje, B no. Vienos
uni e si e e enseñó sla as y bal as lenguas his o ia. Así su ge la p egun a: de
dónde es e ka ėlis? ¿Sólo las condiciones de ida, èbedas po el pu o y su
ankshidad debió, que Poznanė an muy desilylé J. O ębskį? Tu bió no solo.
Con aka iniai y poka iniai me ai es o es uc u alizmo ium as, en onces
nuš i o, po ejemplo, Je zyo Ku yłowicziaus es ella. J. O ębski e a la ieja
gene ación de lingüis a, más jaunag ama ikis, y quizás bėgančio iempo, nue os
lingu is ikos di ecciones, con las cuales J. O ębskio como jaunag ama ikio
en oy ías no coincido, pe cepción ue una de sus ka ėlio azones. Es e J.
O ębskio desalankum Poznanei aumen ó has a an o que 1968 m. diciemb e 4 d.
es amen e él incluso esc ibió: P agnieniem moim jes być pog zebanym w
Wilnie lub w okolicach Wilna. Poznań był dla mnie miejscem ud ęki, nie chcę więc
spoczywać na wieki w Poznaniu (Mano alia jes być pochowanym Vilniuje lub
jego apylinkėse. Poznanė me ue kančių ie a, dla ego nie chcę amžiams ils
Poznaneniu się) (Gaw ońska-Ga s ka 2014: 127).
5 O ębski e a un apasionado ila elis a.
Poznanės laiko a pis Jano O ębskio gy enime
Įž algos Insigh s 249 /
J. O ębskis ue en e ado no Poznanėje, pe o Puszczykowe, en el pin o escame
pueblo ce ca de Poznanės, al cual mudikėlė al inal ida. Sa o p ieška inį namą
Pa ilnyje (Kolonia Wileńska, K yniczna g. 5) J. O ębskis que ía doña , como
esc ibió mencionado es amen o: na własność naczelnej ins y ucji naukowej w
Wilnie, a więc Li ewskiej Akademii Nauk, k ó a by u ządziła w nim jakiś pos e
naukowy [...] (pag induna ins i ución de ciencia en Vilnius, aie Mokslo Akademijai,
aby był am us anowiony naukowy oddział [...]).
2. Mokslinė Jano O ębskio ac i idad Poznanėje
J. O ębskis esc ibió bemaj 350 indoeu opeis ikos, iejos indos ilologías, clasikinés
ilologías, sla ų, lenkų y, aišku, bal ų ilologías, especialmen e lie u ių ilologías,
abajos. Ve dade o i án del abajo. Aquí quisie a señala a la a ención a dos, mi
opinión, los más impo an es eikalos de J. O ębskio, c eados en su pe íodo
Poznanés. Pi masis es o Lingua Posnaniensis, žu nalas, al que J. O ębskis įs eigė y
cuyo p ime os de ynių nume ių ue edi o . 1 omas salió 1949 m. Už eks sólo
menciona au o es, quienes a siuné a ículos al p ime omo: Holge is Pede senas,
Ch is ianas S angas, Jānis Endzelīns, Eino Nieminenas, Václa as Machekas, de polkų:
Zdzisławas S iebe is, Wacławas Cimochowskis y Tadeus Milewskis, que ya en onces
comenzó a in e esa se en ipología y idiomas indios ame icanos. Él mismo J.
O ębskis en el p ime omo ecenza o Spech o De U sp ung de idg. Deklina ion,
Ben enis eo O igines de la o ma ion des noms en indo-eu opéen y Rozwadowskio
S udia nad nazwami wód słowiańskich lib os. An ame sus a ículos publica on: H.
Pede senas, J. O ębskis (pa ašė s aipsnį La o ma ion des noms de lieux en
Li huanien), E ns as F aenkelis, V. Geo gie as, V. Machekas, T. Milewskis. A ículos
en la e is a lie é p ác icamen e odo ide. leng as y saliida o más allá
indoeu opeis ikas lími es. An ame apa eció T. Milewskio a ículo La s uc u e de
la ph ase dans ls langues indigns de lAmé ique dù No d. Te cioso omo apa eció J.
O ębskio, V. Macheko, J. Endzelyno, E. F aenkelio y E. Niemineno a ículos. En
cua o omo H. Pede senas esc ibió sob e he i os lengua, en quin o omo
Johannesas F ied ichas, enzymus okiečių o ien alis a, sob e lu i os lengua. En ese
mismo quin o omo Jonas Balčikonis publicó un a ículo sob e el kelmę eizd i del
eiksmažodžio. Es o mejo conocida me shi o accionmawo ds e imologija,
desa o un, pa ece, comple amen e ol is a de los e imologos ac uales. También en
el quin o omo an Windekens esc ibió sob e pelazgiečius; o J. O ębskis sob e
senųjų p ūsų onomas iką. T. Milewskis compa ó el Caucaso y Amé ica del No e
indėnų lenguas onologines sis emas. Además J. Balčikonio, sus a ículos siun é y
o os li u os. Sep in ame omo apa eado
NORBERT OSTROWSKI
250 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
emig an es li uanos de abajos: Leona do Damb iūno sob e ac i idadesá li uáneos
en lengua y P ano Ska džiaus sob e lie. dúoklė y b u. djaklo. Cabe a e e se a deci
que de o o al ni el de e is a, de sup emo ni el mundial, Polonia no hubo y u bió ya
no exis e, aunque misma Lingua Posnaniensis sale has a aho a. I galų gale opus
magnum, J. O ębskio abajo de ida, es omos G ama yka języka li ewskiego.
Desde el ex o g ama ica se puede descub i , que J. O ębskis planeaba esc ibi aún
y cua o a omą, des inada la sin aksei de la lengua Li uania. Taipė J. O ębskis
p ime ojo omo p a a mėje (XI p.): Tom IV zawie ać będzie naukę o zdaniu. Ten dział
equie e szczególnego wysiłku. Chodzi u an e odo o p zeds awienie składni
współczesnego języka li e ackiego. Tymczasem język en wykazuje, właśnie w
zak esie składni, spo o szczegółów niepewnych, os a ecznie nie ozs zygnię ych.
P zed au o em niniejszej G ama yki języka li ewskiego s aje więc niejako zadanie
wskazywania, a niekiedy nawe us alania no my w zak esie składni zadanie
niepożądane i niewdzięczne. Po w ó e, na au o a składni li ewskiej spadło zadanie
p zeds awienia w omie IV ozwoju składni li ewskiej na p zes zeni dziejów
(Ke i asis omas abims sin aksę. Es e capí ulo equie e especiales es ue zos. En
p ime luga hay que p esen a la ac ual sin ác ica de los li uanos. Mien aspues o
es a lengua iene, especialmen e en el ámbi o sin aksés, muchos noaiškių de alių,
has a el inal neišaiškin ų. Es as g ama icas de la lengua Li uania el au o iene no
sólo mos a , pe o en el campo sin aksés es ablece no mas a eas nepageidaujama
e nepalanki. Segundo, au o es de la sin aksés de la lengua li uana cua o omo deben
mos a la le a de la sin aksés de la lengua li uanas desde la misma p incipio).
Así O ębskio g ama ica enía uni diac onía y sinc onía, y al ella en ealidad es.
P o eso ius M. Hasiuk, įdėmiai pe žiū ėjęs y pe e ęs J. O ębskio lib os y
documen os, gua damos Vilniaus uni e si e o biblio ekoje, nada ne ado. Šių planos
p o . J. O ębskis nespėjo įkúny i. O al ez en alguna pa e en la biblio eca de la
Uni e sidad de Vilnia se esconde al menos el ma e ial ó el plan, des inado al cua o
omum g ama icos de la lengua li uu ių? Pa ašy i g ama iką J. O ębskiui o eció
Pańs wowe Wydawnic wo Naukowe desde Va so ia, pe o spi i us mo ens ue
enjymus sla is as Tadeus Leh zas-Spławińskìs. Wi sisadomości ws ępne. Nauka o
Pi miausia bu o išleis as ečiasis omas Nauka o o mach (1956), paskui pi ma-
głoskach (1958) y sólo al inal el segundo Nauka o budowie wy azów (1965). Ilgiausiai J.
O ębskis abajó en el segundo omo. Es o ue espues a a P ano Ska džiaus Žodžių
da ybą. Es as dos lib os aúnė a ejemplo a cada uno, que inčiam ocupa se de la
his o ia de la lengua li u ias da yba. J. O ębskio g ama ica es abajo, que en ese
momen o no enía a sí iguales. Bas a á señala a la a ención el hecho de que el p ime
omos académica de la g amá ica de lenguas li uanas ue imp eso sólo en 1965 m.,
cuando J. O ębskio úl imo omos ue Įž algos Insigh s 251 ya en la edi o ial. Hoy J.
Poznanės laiko a pis Jano O ębskio gy enime
O ębskio g ama ica ebeda o didello imp esion. El mismo i iu Li u ias lengua
his o ia, y J. O ębskio g ama ica es e dade a ma e ia abajo pa a minykla. Cla o,
algunos alguien en ella puede pa ece pasada, y al ella es, pe o el abajo aún así es
imp esionan e. En ubudan e ue su au o io educado y e udicia. O esc ibé él homb e,
que pues él mismo no podía usa idioma li uanos dicciona io ka o eka. Espe o que
llegue el al iempo, cuando J. O ębskio g ama ica sea nue aisada, pe o es o se á una
edición c í ica, con comen a ios, así, como es o es hecho con o os senisiais
esc i os. Po ejemplo, 2009 m. Ox o dde salió Jakubo Wacke nagelio Vo lesungen übe
Syn ax angliškas e imas. P ecisamen e po que es que es un c í ico helimo, el lib o
adqui ió nue os alo es. Hay que espe a que así algún día acon ezca y con
J. O ębskio g ama ica.
LITERATŪRA
Gaw ońska-Ga s ka Magdalena 2015: Jan Szczepan O ębski. Życie i dzieło (1889
1971). Poznań: Wydawnic wo Rys.
Į eik a 2015 m. mayo 18 d.
NORBERT OSTROWSKI
Ins y u Językoznaws wa, Zakład Bał ologii
Uniwe sy e im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
al. Niepodległości 4, PL-61-874, Poznań
no be as@pocz a.one .pl