98 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV
BIRUTĖ TRIŠKAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0003-2286-4080 Les di ec ions de
eche ches scien i iques: XVIXVIII a. P ūsijos Lie u os aš ija,
d ikalbės lie u ių leksikog a ijos i ašomosios lie u ių kalbos
is o ija.
DOI: doi.o g/10.35321/all85-05 Il es p obable que l'on ai ou é une solu ion à ce p oblème.
PETRO GOTLYBO MILKAUS
VERSTOS GIESMS PRÊSIJOS Les
LIETUVOS OFFICIALJAME Il es à no e que la Commission n'a pas é é en mesu e d'exécu e les obliga ions qui lui incomben en e u de l'acco d.
EVELANG LUTERON
GIESMYNE: KIEKYBINIS
ASPEKTES
The Hymns T ansla ed by Pe e Go lieb
Mielcke in he O icial Hymn Book o
P ussian Li huania’s E angelical Lu he ans:
Quan i a i e Aspec
ANOTATION Il es impo an de no e que les É a s memb es ne son pas enus d'applique les disposi ions de l'acco d de coopé a ion en ma iè e de d oi s de l'homme.
L'a icle analyse l'appo de Pe e Go lybo Milkaus (Pe e Go lieb Mielcke, 16951753) en
giesmyne de Jono Be en (Johann Beh end , 16671737) Iß naujowei pé dė os i pagé in os
Giesmû=Knygos (Ka aliaučius, 217732,2135 e k .) giesmių dans le épe oi e quan i a i , en plus,
discu ai les ecep ions des giesmių des e s ys dans les édac ions e édi ions o icielles du
P ussia Li uanien e angelikal liu e on. XVIIIXX a. giesmynų épe oi e analyse a é élé que
s a iausiai Milkaus giesmėmis a é é complé é la p emiè e édi ion du ecueil diesmių Be en o, e
dans ce aines édi ions plus a des une Milkaus e s a giesmė a é é a ibuée Adom
F yd ichui Šimelpenigiu (Adam F ied ich
Schimmelp ennig, 16991763).
ESMINIAI VOODŽIAI: XVIII siècle Li uiniens aš ija, Pe as Go lybas Milkus (Pe e
Go lieb Mielcke), P ūsie Li uanie o iciusis e angelikų liu e onų giesmynas,
A icles A icles a icles 99 /
Pe o Go lybo Milkaus e s os giesmės P ūsijos Lie u os o icia-
liajame e angelikų liu e onų giesmyne: kiekybinis aspek as
Jono Be en o giesmynas Iß naujo pé weidė os e pagé in os Giesmû=Knygos
(11732).
ANNOTATION
The a icle analyse he con ibu ion made by Pe e Go lieb Mielcke (16951753) o he iew. Il
epe oi e o hymns in Johann Beh end ’s (1667–1737) hymn book Iß naujo pé weiʒdė os i
pagé in os Gieſmû=Knygos (Königsbe g, 11732, 21735, e c.) om he quan i a i e poin o
discu e aussi he inclusion o he hymns ansla ed by Mielcke in he la e edi ions analysis o
and e sions o he O icial Hymn Book o P ussian Li huania’s E angelical Lu he ans. The
he epe oi es o hymns comp ising he hymn books o he 18 h20 h cen u y shows ha
Mielcke made he mos signi ican inpu in o he i s edi ion o Beh end s hymn book.
Besides, he e was a hymn ansla ed by Mielcke and e oneously a ibu ed o Adam
F ied ich Schimmelp ennig (16991763) in ce ain subsequen edi ions o he hymn book.
KEYWORDS: Li huanian w i ings o he 18 h cen u y, Pe e Go lieb Mielcke,
O icial Hymn Book o P ussian Li huanias E angelical Lu he ans, Johann
Beh end s hymn book Iß naujo pé weidė os i pagé in os
Giesmû=Knygos (11732).
K aliaučiaus uni e si é aulė inis, p emie connu enykščio Li u iens langue semina o
docen , Ju ba ko ( ok. Geo genbu g) e Mielkiemio e angelikų liu e onų kunigas
Pe as Go lybas Milkus (Pe e Go lieb Mielcke, 16951753), pè e du célèb e can o iaus
Pilkalnio K is ijono Go lybo Milkaus (Ch is ian Go lieb Mielcke, 17331807) é ai l'un des
p emiè es ac i es puoselec eu s de l'éc i u e Li uanienne de la moi ié XVIII. Ses
nuopelnais son p incipalemen associés au collec i du che du plus g and palais
p édoc inai e e p o esseu de héologie Jono Jokūbo K an o (Johann Jacob Quand ,
16861772) di igu u p oje d'édi ion des li es eligieux Li uaniens: Milkus es connu
comme l'un des co ec eu s de la p emiè e imp imée Li u iška Biblija (11735) e de
ou e la nou elle aduc ion, l'un des co ec eu s o iciels du giesmyno (11732) e du
giesmyno, le Noujo Tes amen (11727). An ai Go ydas Os e meje is (Go ied
Os e meye , 17161800) au magasin E s e Li auische Liede geschich e, e plus a d
Mykolas Bi žiška dans le li e D'ap ès no e his oi e de la cul u e e de la li é a u e
Cla is Ge manico-Li h ana (XVII–XVIII a. sandū a) (T iškai ė 2013: 39–86).
Šiame s aipsnyje dėmesys elkiamas į ieną Milkaus li uanis inės eiklos k yp-
čių – giesmių e imą.
Lie u ių aš ijos is o iog a ijoje nu odomas Milkaus iš e s ų i paskelb ų
min 18 (Os e meye 179 253; Bi žiška 2006: 243), Ansas B užisė Mažosios Lie u os
bu usios ašy ojai i s udes Lie u ių lie u ių mylė ojai abou 18 ([B užis] 19343),
BIRUTĖ TRIŠKAITĖ
100 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV
Vaclo as Bi žiņš Aleksand yne (117) 17 (117) 52 47 (BLEA II 52 o Bos one), ainsi que le
Mažinė enciklopedija e l'Encyclopédie de la langue Li uanienne (M. 1853, M. 47; M. 18). En
ou e, sui an Os e meje ie , géné alemen sans condi ions ien omasi opinion, que
Jono Be en o 16991763) (plg. Schimmelp ennig ha u dem Beh end schen Gesangbuch
das meis e gelie e , Os e meye 1793: 130; Os e meje is 1996 364: L'objec i de ce
a icle é alue quan i a i emen Pe o Go lybo Milkaus appo dans Jono Be en o
giesmyno epe ua ą é élan ela ion a ec au es aduc eu s con ibušu, ainsi
que é abli Milkaus e s ų giesmių ecep ions dans les ul é ieu es édi ions e
(Johann Beh end , 1667–1737) suda y am giesmynui daugiausia giesmių pa-
eikęs Adomas F yd ichas Šimelpenigis (Adam F ied ich Schimmelp ennig,
édi ions du P ussiano o icialiojo e angelikų liu e onų giesmyno Li uanie. En
e ec uan l'analyse appuie- -on his o ique g e inamasis e analy ique
desc ipomasse mé hodes.
1. PETRO GOTLYBO MILKAUS GIESMS
1732 M. GIESMYNO LeIDIME
La p emiè e ois Ju ba ko kunigo Pe o Go lybo Milkaus e s os giesmės épuisées
dans la p emiè e Įs u ies ( ok. Ins e bu g) le g and p ê e Jono Be en o p épa e
nou eau o iciel du P ūsie Li uanien é angéliques liu e ones giesmyno Iß naujo
pé weidė os e pagé in os Giesmû=Knygos édi ion. Il appa u é en 1732 m.
Ka aliaučiue, Johanno F ied icho Reussne io (?1742) imp us u ėje ( oliau G1732).
Naujas giesmynas commencé à p épa e éalisan le p og amme de Jono Jokūbo
K an o Li u iques eligieux li es d'édi ion. Selon Os e meje , Be en ui p épa an
une nou elle giesmyną Milkus é é uolus alkininkas: Pe e Go lieb Mielcke [...] [w]a
[...] beym damaligen Gesangbuch [...] Beh end s o nehms e Gehl e (Os e meye
1793: 253; Os e meje is 1996: 418). Ces deux p ê es coopé è en non seulemen à le
giesmyno, mais e à la Li u iška Bible les condi ions é aien a o ables, ma de 1726
m. p in emps jusqu'à a il Milkus son indélî dans le nou eau giesmyn Pa s nou eau
1735 m. pabaigos Milkus a na o Ju ba ke, įsikū usiame ne oliese bažny inės
apsk i ies cen o Įs u ies, ku kuniga o Be en as.
menè en 1731 m. 23 d. demande, ad esso ame au gou e nemen de P usse à
Ka aliauči. Il a a i mé que giesmyną pa aisęs, pe asiès e aduisi beaucoup de
nou eaux giesmių: habe ich das Li ausche Gesang=Buch e beße , abgesch ieben,
und iele neue Liede übe se e
A icles A icles a icles 101 /
Pe o Go lybo Milkaus e s os giesmės P ūsijos Lie u os o icia-
liajame e angelikų liu e onų giesmyne: kiekybinis aspek as
(Mielcke 1731-04-23: 21 ; aksimilę, pe ašą i e imą oi T iškai ė, Sidab ai ė
2019: 9899, 105). Son adui e e ins iquées giesmių nomb eus il n'a pas nommé,
cependan cela é èle jusqu'à nos jou s su écu e ac uellemen jusqu'alo s le
seul connu de p emiè e édi ion exemplio ius, conse é au pa imoine cul u el de
P usse S a ybliche Biblio hek zu Be lin P eußische Kul u besi z; SLB: En PK 98
(BBP 18, No. 13520)), ma aduc eu s p ès giesmių k ip onimais.
A in d'é alue la quan i a i e con ibu ion de Milkaus en nou eau giesmyną, il au
eni en comp e le ai que Be en as ėmėsi XVIII s. appa u au débu du Būd iečių
F yd icho Zigman o Šus e io (F ied ich Sigmund Schus e , 1671–1750) pa-
p ies o ganiz u giesmynu Naujos pagé in os Giesmjû=Knygos (1705, ci-ap ès G1705)
oisième Daniel Kleinus (16091666) giesmyno Naujos Giesmju Knygos (1666) édi ion,
don ois ansmise qua adaliai gies (LB I 45; Michelini 2009: 97). Ainsi Milkaus
appo e alidé à deux ni eaux, plus p écisémen disan , il es impo an dé e mine
sa con ibu ion à la nou elle giesmyno épe oi e e en géné al à ou épe oi e,
comp enan an nou elles que ieilles giesmes. M. 1732 édi ion e plus a d Milkaus
es os giesmės ma ée os k ip onimu P. G. M. P. G., . y. P[e e ] G[o lieb] M[ielcke,]
P[as o ] G[eo genbu gensis] (Pe as Go lybas Milkus, ju ba ko kunigas). Il es
égalemen connu sous le nom de G[eo genbu gensis]. Dans la p emiè e édi ion du
nou eau giesmyne imp imés les i es des giesmies Milkaus donnés 1 ableauelle
( a dijama abėcėliškai selon le p emie mo de giesmės). De ceux-ci 6 on é é
publiées dans la p incipale pa ie giesmyno, e 13 annexe Appendix ou Ki os naujos
Giesmes ßwėey ajou ées1 (ž . 3 ableelę).
1 LENTEL. G1732 publiuées Pe o Go lybo Milkaus e s os giesmės e okiški leu s
o iginales
G1732 publiées Milkaus
lie u iškų e imų
(s o ų skaičius)
G1732 donne okiškų
o iginalų nominimai
(s o ų skaičius)
Vokiškų o iginalų
au o iai nominimai
IE Ponys Diews nous
Lu he gélbe u (3 p.)
ne ← W GO nich
diese ei (3 p.)
mi uns Ma in
(14831546)
IEau K is au, ku s u
(3 c.) Ras
gawai ← De Du HE
(3 c.)
IEsu Ruh und Geo g We ne
(15891643)
1 E ec i emen che che à publie comme possible plus de nou eaux giesmių lėmė 1732 m. Be en o
giesmyno sanda ą: il émis n'es pas comme ien isas eikalas, e composé de la pa ie p incipale
(G1732 1358, No. 1301) e annexes (G1732 359408, No. 302335). Ma y , donnan en imp us u e la
p incipale pa ie giesmyno, les au es nou elles giesmies ebe eng es p esse, donc elles épuisdin es plus a d annexe.
BIRUTĖ TRIŠKAITĖ
102 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV
Iau K is au, awsp
s .) u di
ßaukiu ← HE IEėsu
(13 c) (13
Ch is ich sch ey anonimas
Iėau, u Dangaus
(8 pages)
Linksmyb ← IEsu meines
(8 pages)
Lebens Leben E ns Ch is oph
Hombu g
(1607–1681)
KAd G ies mann
Gesenius nô (8 p.)
kankin i ← Wenn meine
k ncken (8 p.) (16011673)
Snd mich Jus us
LAupsinki Diew
K ikßćionis (8 s .)
Danguje, ← Lob GO
allʒug[leich] (8 s .)
ih Ch is en Nicolaus He man
(∼1500–1561)
MAłonus mumus buk Diewe
(3 g .)
← Es wol uns GO gendig
seyn (3 g .)
Ma in Lu he
MIeli K ikßćionis
(10 p.)
daukimės ← Nun eu
Ch is en (10 p)
euch lieben Ma in Lu he
MIeli K ikßconis
(5 c)
daugki ies ← Sey
Ch is enhe-
eudig a me Valen in Thilo
i (5 c) (16071662)
MIels Iėau saw man
Małon (9 c.) dein
su ek ← Laß mich je
E ba men (9 c.)
sph en IEsu Hein ich
Bussenius
(∼1626–1665)
PAgá bin s Diewe buk
Lu he laupsin as (3
aussi ← GO sey
p.) gebenedeye (3 p.)
gelobe und Ma in
PAliecawôk mielamui
sa Kellwous
Diewui ← Be iehl du
(12 c.) (12 c.)
deine Wege Paul Ge ha d
(16071676)
PRieß Diew saw mielaj
s .) ich
← Ich habs e dien /
doch (9 p.) (9
was will Paul Ge ha d
RYkáuki jus
(6 c)
wie nieji ← Nun
F ommen (6
jauch e all ih Michael Schi me
c) (16061673)
SU Dekawone déjà
Ge ha d laupsinki
linksmay ← Nun
(9 p.) b inge Eh (9 p.)
dancke all und Paul
Si dingay p i aisyki ,
sawo Si d (4
konas ← Mi E ns o
pages) Kinde (4 pages)
Menschen Valen in Thilo
Swen a Dwase nous
(7 pages)
aplankyk ← O Heilge
uns ein (8 pages)
Geis keh bey Michael Schi me
TU, miels Iėau, Duß
(12 s .)
mon ← IEsu/ de du
(12 s .)
meine Seele Johann Ris
(16071667)
WIssgálys aminassis
sussimilk su musû (3
Tėwe, ← O allmch ige
g .) e ba m dich
ewige Va e /Johann Ho n
unse (3 g .) (14901547)
Comme on oi , Milkaus en e ai des okiques giesmių au eu s on é é
les plus célèb es XVI e XVII a. c éa eu s. Il a adui qua e de Ma in Lu he (14831546) e ois
S aipsniai / A icles 103
Pe o Go lybo Milkaus e s os giesmės P ūsijos Lie u os o icia-
liajame e angelikų liu e onų giesmyne: kiekybinis aspek as
Paul Ge ha d (16771676) chésmes, po deux Michael Schi me (16061603) e Valen ino
Thilo (16071662) chésmes e po un Johannes Ho no (14901547)2, Nicolaus He man
(15001671), Geo go We ne (15891643), Hein ich Bussenijaus (16261665), Jus uso
Gesenijaus (16011673), Johannes Ris o (16071667), Ch is opho Hombu go (16071681)
chésme, aussi anoniminé3 (ž 1 len elę). Il a é é é abli que 15 gênies d'allemands en
Li uanien langue à Milkus adui pou la p emiè e ois, e 4 ses aduc ions son
nou elles déjà des e sions an é ieu es (Michelini 2010: 133161, aussi 225226). Di i
1732 m. au o i é men ionnés k ip onimai émoigne que, sans Milkaus, à Be en
giesmyno nou eaux aduc ions giesmių con ibué enco e quelques P ūsie Li uanie
kunigai. K ip onimais J. B. A ch. Ins ., I. B. A ch. I. e J. B. A. J. pakunigas Ab aomas
Do ydas Liunebu gas (Ab aham Da id Lünebu g, 1670 1743), J. J. S. Pas . Russ.
žymė as giesmes iš e ė pa s Be en as, „A. F. S. P. P.“ – Papelkių kunigas
Adomas F yd ichas Šimelpenigis, „P. R. P. W.“ – Val a kiemio kunigas Pilypas
Ruigys (Philipp Ruhig, 1675–1749), „C. S . P. S.“ – Žel os kunigas K is ijonas
Š ime is (Ch is ian S ime , S imeh , 1676–1750), „A. L. P. M.“ – Klaipėdos
Rusnės p ê e Jonas Jakūbas Špe be is (Johann Jacob Spe be , 16791741).
Be en as son giesmynée complé a e pa quelques giesmées du alo s déjà décédés
ois in e p è es hymnodinien hé i age: Ka yčių kunigo Jono And iaus Ceza io
(Johannes And eas Caesa , ~16501710), Pilupėnų kunigo K is upo Polio (Ch is oph
Poll,?1693) e Na kyčių kunigo F yd icho K is upo Rabės (F ied ich Ch is oph Rabe,
16691720) (p ie leu s e s ų giesmių en egis ée J. espec i emen . A. Cæs. P. C., J.
And . Cæsa . Pas . Coadju . ;
Ch is oph. Poll. P. Pillupp., Ch is oph. Pollii. Pas . Pillup., C. Poll. P. P. ;
F. C. R. P. N.) (plg. LB I 46).
Be en en 1732 giesmyne a publié 335 ieilles e nou elles giesmes (G1732 1408, No. 1335; Quand
1735-12-01: [VI]). S'appuyan Guido Michelinio des eche ches, la p emiè e édi ion giesmyno de
Be en , compa é a ec son šalallmch ige ewige Va e / e ba m dich unse au o ys ė a ibuée
iniu – Šus e io giesmynu, bu o papildy as 81 giesme, iš ku ių 75 giesmės e s os
2 Milkaus e s õs giesmės „WIſſgálys aminaſſis Tėwe, ſuſſimilk an muſû“ okiško o iginalo „O
Ho n à base des données de Philippo Wacke nagelio (ž . Wacke nagel 1870: 356, No. 427; aussi oi
Michelini
2010: 226).
3 Milkaus e s õs giesmės Iėau K is au, awsp ßaukiu okiško o iginalalo HE IEsu Ch is ich à son
ſch ey ʒu di “ au o iumi ėlesniuose giesmynuose (p z., 1877, 1936 m.) nu odomas „Janssen“.
Galimas dalykas, kad gal oje u ė as giesmių e ėjas Pe usas Janssenas (1698–1770) (plačiau
suje oi Koch 1973: 3435).
BIRUTĖ TRIŠKAITĖ
104 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV dixim ies P ūsijos Lie u os kunigų, e 6
son anoniminės4. De la 1732 m. publica ion p ésen ée des k ip onimes on oi que
Be en as a publié 18 e imes, Schimelpenigis 15, Ruigys 9, Š ime is 4, Liunebu g e
Špe be is pa une. En ou e, Be en as à son giesmyną inclusa 8 nou eaux chan s
des p ê es alo s déjà mo s: Ceza io e Polio po 35, e Rabės 2. Tous ces
aduc eu s giesmių nomb eciumi lenkia Milkus son e imų publiée 19 (ž . 1
len elę), i. i. une giesme plus que Be en o. Ainsi é aluan le nou eau épe oi e
giesmyno quan i a i emen , au emen di , comp e enu du nomb e de nou eaux
giesmies, no e qu'en 1732 d. des aduc eu s uomečių Milkaus e imų publiée
p incipalemen : dans la p emiè e édi ion ses aduc ions cons i uen 23,45%, ou
p esque un qua , du nou eau épe oi e giesmies e 5,67% en géné al de ous les
giesmies publiés plus a d dans ce e édi ion ( iens, o icielis giesmynas oujou s
é aien emplis de nou eaux giesmies d'au es aduc eu s, adka Milkaus
dansnašas diminuai , oi plus loin). 2 Re ou nan à l'a i ma ion d'Os e meje ,
que Be en o giesmynu p incipalemen giesmių pa eikęs Šimelpenigis (Os e meye
1793: 130; Os e meje is 1996: 364), alloi cons a e que dans l'édi ion 1732 m. selon
publie ai giesmių nomb e il é ai enco e oisième.
2. PETRO GOTLYBO MILKAUS GIESMS
1735 M. GIESMYNO LeIDIME
Neu asis Be en o giesmynas leiss ous quelques années. Li e Milkaus mo
1753 m. juin 9 d. il appa u enco e cinq ois: deuxième édi ion imp imé 1735,
oisième 1738, qua ième 1740, cinquième 1745, sixième
1748 m. (LB I 45–47, N . 135–140)6.
4 Tiek giesmių (75 + 6 = 81) susida o susuma us Michelini’o monog a ijoje Jono Be en o Iß naujo
pé weizdė os i pagé in os Giesmû Knygos. Mö lino ak a o p i aikymas poezijoje publikuo us nau-
juosius G1732 eks us (Michelini 2010: 67–209; plg. Michelini 2009: 104).
5 L'une de ces ois Giesmės de Jono And iaus Ceza io Kam u mogau wa gingas u p emiè emen
publiée Jono Riko ijaus (Johann Richo ius, 16521703) giesmyne (ž . Kám eaisi iwa a, G1685 Diewe miels
522–524), ėliau paka o a F yd icho Zigman o Šus e io (ž . G1705 407–408), o 1732 m. pasi-
odė s ip iai edaguo a, ad laikoma nauju e imu (Michelini 2010: 185–186). Da iena giesmė
ß ay Taw Paklán a é é pe sécu din a des Giesmynas de Šus e i Riko ijaus (ž G1685 367368, G1705
566568), aigi 1732 m du 4ème édi ion du Ceza io. 6 P idu ine que enco e des édi ions plus a di es,
bien e issueg oées de Be en giesmyno e main enuée pou suis ine nume a ion (p.ex., 1750 m.
édi ion considé é sep in ueux, e 1753 aš un uoju), on é é p épa ées Adomo F yd icho
Šimelpenigio e son appelés Šimelpenigio giesmynu (ž . LB I 386, No 1097 1098 e k . ; plus loin su
Schimelpenigio cons i uée classique modèle du o iciųjį lie u išką giesmyną oi
Michelini 2009: 132153).
A icles A icles a icles 105 /
Pe o Go lybo Milkaus e s os giesmės P ūsijos Lie u os o icia-
liajame e angelikų liu e onų giesmyne: kiekybinis aspek as
Les bibliog aphes Li uans e les che cheu s de l'éc i u e Li uènes n'é ai
connu aucun jusqu'à nos jou s su écu du second (1735) édi ion exemplio ius
(Bi žiška 1924: c. 54, 45, No. 153; LB I No. 136). Ce e édi ion es considé ée comme
n'ayan pas su écu (Michelini 2010: 49; Michelini 2013: 84). Récemmen un
exemplio ius de la deuxième édi ion e ou é à P ague, Čekijas Republiky
nacionalnej biblio eke (ček. Ná odní kniho na České epubliky; NK ČR: 33 K 139;
en i on 1735 m. giesmyną comme sou ce e comme eikalą oi T iškai ė 2020: 3382).
Bien que la deuxième édi ion appa û passée à peine ois ans depuis la p emiè e
édi ion, cependan la compa a i e analyse des deux édi ions é èle qu'il y ai eu
d'impo an s changemen s quan i a i s e quali a i s. M. 1735 appa us
deuxième édi ion giesmyno a é é non seulemen complé é pa de nou elles
giesmées, mais e pe a ky a sa s uc u e, edaguée giesmių kalba. Palli i
a ec la p emiè e édi ion, le second a é é complé é pa 26 nou elles giesmées, e
uneõs p écéden es abandonnée. En d'au es e mes, le nomb e d'hiesmiques
giesmyne de 335 a augmen é à 360 (plg. G1732 1408, No. 1335 e G1735 1432, No. 1360).
Toji dans 1735 m. édi ion nepa ekusi giesmė é ai Milkaus MIeli K ikßćionis
daukimės populai es Ma ino Lu he io giesmės Nun eu euch lieben Ch is en
e imas. M. 1732 publie même deux ses aduc ions ne pas seulemen Milkaus,
mais aussi Be en IAu mes mielėji K ikßconis linksmay, e à pa i de 1735 m.
giesmyne es a seulemen la seconde (plg. G1732 171172, N . 161; 389390, 323 e G1735
196197, k . 182; oi aussi G1832 N . 208 e 225).226, N . Une impo an e nou eau é
leidimo p iede „Appendix a ba Ki os naujos Gieſmes ßwėey p idė os“ (G1732
359–408, N . 302–335) publikuo os giesmės, a p jų i Milkaus, 1735 m. bu o
é ai e ce que ou es en 1732 on é é déplacées dans la pa ie p incipale
giesmyno, à la co espondan e héma ique g oupe giesmių, e p épa é une
nou elle annexe Ki os naujos Giesmes ßwėey p idė os (G1735 3982, No 335360). Il y
con ien ou es 26 nou elles giesmies, don les in e p è es e oien deux:
Fabijonas Ul ichas Glaze is (Fabian Ul ich Glase , 16881747), p emiè e ois ici
8 naujus e imus (išsamiau apie Be en o giesmyno an ojo leidimo naujo es
ž . T iškai ė 2020: 55–67). Naujų Milkaus e imų nei pag indinėje giesmyno
publié 18 giesmių, e Adomas F yd ichas Šimelpenigis, donné dans la pa ie, ni à la
nou elle composée annexée cesspasi odée. Comme seulemen m. 1735 publiés
hiesmies nomb eum Milkų aplenkė Šimelpenigis: la deuxième édi ion a publié 18
Milkaus e imų, e Šimelpenigio 23 (sans men ionnées ajou ées 8 nou eaux
hiesmies, dans la pa ie p incipale du hiesmyno a é é ep ise 15 de ses hiesmies
de la p emiè e édi ion). Ainsi Os e meje is, eignan que Be en o giesmynu
p incipalemen des giesmyns endu pa Šimelpenigis (Os e meye 1793: 130;
Os e meje is 1996: 364), d oi s eubui en pa ie, ma Šimelpenigis is
gausėjančiais e imais pe s a ą acqui depuis 1735 m. An ajame publiime publiuo es Milkaus giesmės cons i ué 16,98 p oc. du nou eau épe ua des giesmyns e 5 p oc. du o al du épe ua du giesmy.
BIRUTĖ TRIŠKAITĖ
106 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV
On s'a end à ce qu'équi ablemen au an du Milkaus giesmių publiée dans la
oisième (38) e qua ième édi ions usses, desquelles l'ins an ne ou e aucun
exemplio ious, ainsi que dans le cinqu ajame (1745), don ežinomas un exempli
Sank Sank , s ocomas à la biblio hèque de l'académie des sciences Pe e bu ge
(Lb (174) (LB I 4647, No 139), e dans le sixième (1740) don connuomi du P omas ie :
104 en la biblio hèque du pa imoine cul u el de l'É a de Be lin (SBB PK: En 9822)
(LBP 18, No 140), au e, de ek o ius, 140 (VUBV: I, No 140). Ce e p émisse sou ien
Milkaus giesmyns pe imamume dans des giesmynes plus a des analyseé (ž .
ensui e 3 c.). Ki o seulemen p opo ions pa appo à d'au es aduc eu s
apêli, ca le épe oi e des nou elles édi ions is plė è en , pa exemple,
qua ième édi ion cons i uée 400 giesmių (Os e meye 1793: 111; Os e meje is
1996: 356), cinquième 4097, six ème 417 (G1748; aussi oi
Quand 1748-03-01: [VII]).
3. PETRO GOTLYBO MILKAUS POESMI
RÉCEPTION VLESNIUOSE OFFICIALOJO
GIESMYNO LEIDIMUOSE Il es
Milkaus e s os giesmės on é é pe sécu ées e plus a dnées o icialojo
giesmyno edac ions e édi ions. 1750 m. appa é Adomo F yd icho Šimelpenigio
p épa é édi ion o icieux giesmyno a ec ajou ée seconde pa ie, qui commencés
classique modèle giesmių collec ion adi iona ion (plačiau oi Michelini 2009:
132153). Depuis jusqu 1776 m. so i le sep ième ilik sis édi ions o iciellejo
giesmyno, e 1791 m., manome, épé i inai pa ué oš un asis (ž LB I 386388, No.
10971104; LBP 68, 1750 No. 1097, 1102). a. la p emiè e moi ié une édi ion giesmyno
(11832) p épa ée de Ka olio Go ha d Kebe (Ka l Go ha d Kebe , 17561835) a é é
imp imée a ec sa ajou ée oisième pa ie (ž . leis a F yd icho Ku šaičio
LB I 191–192, N . 533–535), o šim mečio an ojoje pusėje kas kele ius me us
(F ied ich Ku scha , 180618) édi ion XIX (ž . LB I 204205, No. 217; LB I 215, No. 595188),
qui a é é imp imée a ec sa composée oisième pa ie dès 5701. Tou es de ces
édi ions p mioses deux pa ies on é é ep ises de Šimelpenigio p épa é un
modèle classique giesmyno, don p emie õsies pa ie ondemen Be en
giesmynas, e secondeoses Glaze io gies inkmiųinys.
7 K an as p a a mée men ionnée 408 de ce e édi ion giesmes (ci a é oi Michelini 2010: 49, issun.
279), mais de ai s le cons i ue 409 (LB I 46, No. 139; Kaunas 1996: 166; Michelini 2009: 115).
A icles A icles A icles 113 /
Pe o Go lybo Milkaus e s os giesmės P ūsijos Lie u os o icia-
liajame e angelikų liu e onų giesmyne: kiekybinis aspek as
Dußû Ißgánimo pod aug su Maldû=Knygomis ku ůse ne ik ay sénos, mais e nou elles
Maldos andamas son . Ka alaucuie Anno Anno 1732. Isspaus os Iono P ide iko Reusne o;
SBB PK: En 9820.
G1735 Iß nou eau pé weidė os e pagé in os Giesmû=Knygos ku ůse b angiáusos sénos e
nou elle Giesmes su aßy os Diewui an Ga bês, e P usû Ka alis eie es Li huwninkams an Dußû /
Ißgánimo, pod aug a ec Maldû=Knyg Mald, où où ne ik ay sénos, mais aussi de nou elles andamas
son . Ka ißspáus os Ka aláucuje An Mé e 1735. [...]; NK ČR:
33 K 139.
G1748 Iß nou eau pé weidė os e pagé in os Giesmû=Knygos, ku ůse b angiáusos sénos e
no ej Giesmes su aßy os, Diewui an Ga bês e P usû Ka alys ée es Li uwninkams an Dußû
Ißgánimo pod aug su Maldû=Knyg, où Mald ůse ne son pas seulemen sénos, mais i ayes
nou elles andamas son . Seß Ka ißpáus os. K aláucuje, Mé e 1748. Raß ais
Ka alaus; SBB PK: En 9822.
G1753 [Iß nou eau pé weidė os e pagé in os Giesmû=Knygos, ku ůse b angiáusos sénos e
naujos Giesmes su aßy os, Diewui an Ga bês e P usû Ka alys ée es Li huwninkams an Dußû
Ißgánimo pod aug su Maldû ay=Knygomis, où Mald ůse ne ik sénos, mais e nou elles
andasamas son . (...) K aláucuje, Mé e 1753]; LLTIB: B 1956 (de ., nom donné selon l'au o isa ion
1748).
G1776 Iß nou eau pé weidē os e pagé in os Giesmjû=Knygos, ku osa b angiáusos sénos e
nou elle Giesmes su aßy us Diewui an Ga bês e P usû Ka alys ēje és Mald Mald Maldi inkams
an Dußû Ißgánimo pod aug suû=Knygomis, ku osa ne pas seulemen sénos, mais i ayos
andamus son nou elles. Ka aláucuje, Ißspáus os ka alißkoje Knyg=D ukkawonéje
A ungo [1776] (www.epa eldas.l ). Il es à no e que l'a icle 2 de la loi n'a pas é é modi ié.
G1832 Iß nou eau pé weidė es e pagé in os Giesmjû=Knygos, ku osa b angiáusos sénos e
nou elle Giesmes su aßy us Diewui an Ga bês e P usû Ka alys ėje ės Mal Mal Mal iniams an
Dußû Ißgánimo pod aug suû=Knygomis, ku osa ne pas seulemen sénos, mais i ayos andamus
son nou elles. Ka aláucuje, Ißpáus os ka alißkoje Knyg=D ukkawonéjo
A ungo [1832] (www.epa eldas.l ). Il es à no e que l'a ê de la p océdu e a é é annulé.
G1877 Pagé in os Giesmjû=Knygos, ku iosia b angiáusios sénos in no ej Giesmēs su aßy os
Diewui an Ga bês e P usû Ka alis ēje ésan iemsiems Lie uwininkams an Dußiû Ißganimo
pod aug su Maldû=Knygos, lesquelles Maldia ne ik ay sénos, mais e nou elles Maldos
andamas son . Iß Naujo pé weide os pa F. Ku ßa , Lie uwininkû Kunigą Ka aliauciuje.
Königsbe g, 1877. Ha ungsche ei ungs= und Ve lags=D ucke ei (www.epa eldas.l ). Il s'agi
d'une en ep ise de ab ica ion e de dis ibu ion de papie à base de papie à base de
papie . G1936 Page in os Giesmių Knygos, dans lesquels les plus che s ieux e nou eaux
Giesmēs su aßy os Diewui an Ga bēs e Lie uwininkams an Dußių Ißganymo pod aug a ec Maldų Knygomis ainsi que nou eau eciosios Dalies supplemen emen . Noujai ißleido Klaipėdos K aß o Ewangelißkoji
BIRUTĖ TRIŠKAITĖ
114 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV
Konſiſ o ija 1936 Me ais. Spauſdin a ſpauſ uwėje „Li uania“. Klaipēda, Palangos ga wē
23/24 (www.epa eldas.l ). Il s'agi d'un p oje qui ise à amélio e la mise en œu e de la législa ion eu opéenne en ma iè e de p o ec ion des d oi s de l'homme.
Kaunas Domas 1996: Mažosios Lie u os knyga. Lie u iškos knygos aida 15471940,
Vilnius: Bal os lankos.
Koch Edua d Emil 1973: Geschich e des Ki chenlieds und Ki chengesangs de ch is lichen,
insbesonde e de deu schen e angelischen Ki che 6. Il a é é édigé pa le p o esseu Emil Koch
e a é é publié en 1973. E s e Haup heil. Die Dich e und Sänge , Hildesheim, New Yo k: Geo g
Olms Ve lag. LB I Bibliog aphie de la TSR du Li uanie. Se ija A. Knygos lie u ių kalba 1. 15471861, Vilnius:
Min is, 1969.
LBP Li uania bibliog aphija. Se ija A. Knygos lie u ių kalba 1. 1547–1861. Papildymai,
Vilnius: Min is, 1990.
LE XVIII Encyclopédie Lie u ių 18. Mau aiMin auja, Bos onas: Li u iens encyclope-
dijos leidykla, 1959.
Michelini Guido 2009: Mažosios Lie u os giesmynų is o ija: nuo Ma yno Maž ydo iki
XX a. pabaigos, Klaipėda: Klaipėdos uni e si e o leidykla.
Michelini Guido 2010: Jono Be en o Iß naujo pé weizdė os i pagé in os Giesmû
Knygos. Mö lino ak a o p i aikymas poezijoje, Vilnius: Li uanie académie des
sciences édi eu .
Michelini Guido 2013: P ūsijos Lie u os giesmynai Donelaičio laikais. Michelini Guido 2013:
P ūsijos Lie u os giesmynai Donelaičio laikais. Michelini Guido 2013: P ūsijos Lie u os
giesmynai Donelaičio laikais. Michelini Guido 2013: P ūsijos Lie u os giesmynai Donelaičio laikais. Ac a His o ica Uni e si a is Klaipedensis 26. Il es à no e que l'acco d de licence es alable jusqu'à l'année 2000. K is ijono Donelaičio epochos cul u elles inno a ions, 7989.
Mielcke Pe e Go lieb 1731-04-23: Pe i ion au gou e nemen p ussienne Ka aliaučiuje
pou la emise de la amende, Ju ba kas (nuo ašas); GS A PK: XX. HA His . S A
Königsbe g, EM 46 e, No 53, 20 21 , 22 .
MG1806 Sénos e nou elles k ikßconißkos Giesmės, ypacey Senniemsiems an Gé o
a ec dideleis Raß ais ißspáus os d aug a ec naujoms Maldû Knygélemis.
Ka aláucuje, Knygd ukawonej Leb ek o E ingo, Me e 1806; VUB: 777 LR
(www.epa eldas.l ). MLE III Mažosios Lie u os encylopedia 3. MecRag, Vilnius:
Mažosios Lie u os ondas, Mokslo e encyclopedijų leidybos ins i u as, 2006.
MLEŽ – Mažosios Lie u os enciklopedinis žinynas, Vilnius: Mažosios Lie u os ondas,
Mokslo i enciklopedijų leidybos cen as, 2015.
Os e meye Go ied 1793: E s e Li auische Liede geschich e, ans Lich ges elle on
Go ied Os e meye , de T empenschen Gemeine Pas o e senio e und de Königl. Gesellscha
Deu schen u Knigsbe g Eh enmi glied. Knigsbe g, ged uck mi D ies ischen Sch i en.
A icles A icles a icles 115 /
Pe o Go lybo Milkaus e s os giesmės P ūsijos Lie u os o icia-
liajame e angelikų liu e onų giesmyne: kiekybinis aspek as
Os e meje is Go ydas 1996: Rink iniai aš ai, pa . e adui L. Ci a ičiū ė,
Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla.
Quand Johann Jacob 1735-12-01: I. N. I. In Ch is o he lich gelieb e Lese ! Ißnou eau
pé weidė es e pagé in os Giesmû=Knygos, ku ůse b angiáusos sénos e nou elles Giesmes
su aßy os Diewui an Ga bês, e P usû Royaume Mald dans les Li uwniks su Dußû Ißgánimo,
pod aug suû=Knygomis, ku ůse non seulemen sénos, mais i ayos andamos son nou elles.
Ka ißspáus os Ka aláucuje An Mé e 1735. [...], [IIIX]. Quand Johann Jacob 1748-03-01: I. N. I. In
Ch is o he lich gelieb e Lese ! Ißnou eau pé weidė es e pagé in os Giesmû=Knygos,
ku ůse b angiáusos sénos e nou elles Giesmes su aßy os, Diewui su Ga bês e P usû
Ka alys ée esan s Li uwninkams su Dußû Ißgánimo pod aug a ec Maldû=Knygos, ku ůse ne
ik ay sénos, mais e nou elles Maldos andamas son . Seß Ka ißpáus os. K aláucuje, Mé e
1748. Raß ais Ka alaus, [IIIXIV].
T iškai ė Bi u ė 2013: Pe o Go lybo Milkaus p ie ašai au manusc i du mo Cla is
Ge manico-Li h ana. A chi um Li huanicum 15, 3986. T iškai ė Bi u ė 2020: Jono Be en o
giesmyno Iß naujo pé weizdė os i pagé in os Giesmû-Knygos i maldyno Maldû-Knygélos
deuxième édi ion (1735): inconnu exemplio ius P ahoje. A chi um Li huanicum 22, 3382.
T iškai ė Bi u ė, Sidab ai ė Ža in a, pa ., 2019: Li uanis inio sąjūdžio XVIII amžiaus
P ūsijoje a odangos 2. documen ai e Milkų amille hé i age = Die Hin e g ünde de
li uanis ischen Bewegung im 18. Jah hunde in P ußen 2. Das dokumen a ische E be de
Familie Mielcke, Vilnius: Li u iens li é a u es e nau osakos ins i u . Wacke nagel Philipp
1870: Das deu sche Ki chenlied on de l es en ei bis u An ang des XVII. 3, Leipzig:
Jah hunde s D uck und Ve lag on B. G. Teubne .
The Hymns T ansla ed by Pe e Go lieb
Mielcke in he O icial Hymn Book o
P ussian Li huania’s E angelical Lu he ans:
Quan i a i e Aspec
SUMMARY
The a icle analyses he con ibu ion made by Pe e Go lieb Mielcke (Li h. Pe as
Go lybas Milkus, 1695–1753) o he epe oi e o hymns in Johann Beh end ’s (Li h.
BIRUTĖ TRIŠKAITĖ
116 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV
Jonas Be en as, 16671737) hymn book Iß naujo pé weidė os i pagé in os Giesmû=Knygos
(Re iewed and Imp o ed Hymn Book) (Königsbe g, 11732, 21735, e c.) om he quan i a i e
poin o iew. I also discusses he inclusion o he hymns ansla ed by Mielcke in he la e
edi ions and e sions o he O icial Hymn Book o P ussian Li huanias E angelical
Lu he ans.
The quan i a i e analysis o Mielckes hymns, which appea ed in he i s edi ion o Beh end s
hymn book (1732) o he i s ime, e ealed ha hey signi ican ly con ibu ed he new
o he enewed epe oi e o he hymn book: ou o all he ansla o s o ha ime, mos
ansla ions we e p o ided by Mielcke (19 hymns); hey accoun ed o nea ly one- ou h o
epe oi e o hymns.
Mielckes hymn MIeli K ikßćionis daukimės ansla ed om Ma in Lu he s Nun eu euch
lieben Ch is en was no included in he second edi ion o Beh end s hymn book (1735), meaning
ha he e was a o al o 18 hymns ansla ed by him in his edi ion. Insequen édi ions, he
numbe o Mielckes ansla ions did no change, i.e., he no longe con ibu ed o he
expansion o he hymn book wi h new ansla ions, and he a o emen ioned 18 hymns
cons i u ed a s able pa o he o icial epe oi e o he hymn book un il he e e o Wo ld
Wa II.
Mielckes hymn IEau K is au, ku s u gawai, which was ansla ed om Geo g We ne s De Du
HE su IE Ruh und Ras and published in he i s edi ion (1732) o Beh end s hymn book o he
i s ime, was e oneusemen a ibué à Adam F ied ich Schimmelp ennig (Li h. Adomas
F yd ichas Šimelpenigis, 16991763) in ce ain la e edi ions, seemingly da ing om he second
hal o he 18 h cen u y. The e o e, hey include only 17 hymns bea ing he c yp onym P. G. M.
P. G.. L'é alua ion de Mielckes inpu dans le épe oi e de la o icial hymn book om he
quan i a i e pe spec i e e sa compa aison a ec les con ibu ions d'au es aduc eu s
con empo ains conduisen à la conclusion que Mielcke p i la ê e pa le nomb e de hymns
publiés in he i s (1732) edi ion, oùas sa con ibu ion diminua p og essi emen de la second
(1735) edi ion quand he hymn book was con inuellemen complé é a ec new hymns o o he
ansla o s.
Mise à disposi ion 2021 m. oc ob e 9 d.
BIRUTĖ TRIŠKAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, Vilnius LT-10308, Li uanie
bi u e. iskai [email p o ec ed]
