126 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
RIMA BAKŠIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0002-6716-0776 El núme o de iden i icación de la emp esa en que se encuen a el p oduc o se indica en el cuad o siguien e:
Mokslinių y imų k yp ys: ekspe imen inė one ika,
onologija, geoling is ika.
DOI: doi.o g/10.35321/all88-06
KELETAS TIKSLINTINŲ
ŽEMAIČIŲ PATARMIŲ
TRANSKRIPCIJOS TFA
RAŠMENIS ATVEJ
Se e al Cla i ied Cases in he T ansc ip ion
o Žemai ian Subdialec s by IPA Symbols
ANOTACIÓN el
Ta p au inės one inės abėcėlės (TFA) ašmenų aikymas lie u ių a mių ansk ipcijai
dialek ologos discu ido ya desde 2017 años, y 2021 años ap obado y TFA inkinys, des inado a los
Li uanos comunesina lengua. Sin emba go has a aho a más de alladamen e examinadas
al as aicias ada mios ansk ipción TFA posibilidades, bajosaicios a ención dedicada mucho
menos. El a ículo abo dañes menos analiza los casos de insc ipción de zemaicios šnek os TFA
esc i enimis, especi ica algunos emas de ansk ipción suge idos anks esnėse publicaciones.
El a ículo anexo p esen aba especí icos de bajos sonidos, p incipalmen e di ongos,
ansk ipciones TFA ejemplos, se indican los núme os de esc i os en el sis ema TFA y es ánda
símbolos unikodai. Bajaicios ada mios ocalizmo y especialmen e p ozodía sis ema
ansk ipción en cuan o son complicinga u as que aukš aičių, p iegaidžių opozicija a menudo
eiškiama o ookiu p ozodinių požymių kompleksu. Es as di e encias ac ualiausi ansc ibiendo
d iga sinius skiemenis, ellos debido a p iegaidžių ealización ca ac e ís ica pa icula men e
yškus a ian iškumas. Po consiguien e, la ansc ipción de los d iga sinos skiemenos en el
a ículo se asigna p incipalmen e a ención. El a ículo con iene suge encias no deben se
conside adas como inales y no impugčijables. Al ealiza se más in es igaciones, quizás
su gidas o os in es igado es p opues as y nue os insp algos, en el u u o algunos TFA a minés ansc ipción emas p obablemen e aún se án p ecisados.
ESMINIAI VOODŽIAI: oné ica, ansk ipcia, in e nacionalinė one inė abėcėlė (TFA),
lie u ių a mės, žemaičiai.
A ículos A icles 127 /
Kele as ikslin inų žemaičių pa a mių ansk ipcijos
TFA ašmenimis a ejų
ANNOTATION
Dialec ólogos ha e discussed he use o he In e na ional Phone ic Alphabe (IPA) symbols o
he ansc ip ion o Li huanian dialec s since 2017, he IPA collec ion o S anda d Li huanian
was also app o ed in 2021, bu un il now, he possibili ies been paid o Žemai ian subdialec s. El
o Aukš ai ian ansc ip ion ha e been examined in mo e de ail, and less a en ion has
a icle add esses he ques ions o ansc ibing he Žemai ian subdialec s o he Li huanian
language by he symbols o he In e na ional Phone ic Alphabe (IPA), e ises ce ain symbols
om he ea lie se o he IPA symbols o he sounds o Li huanian dialec s p esen ed in 2017
and ways o ansc ibing. In e ms o ansc ibing, he sys em o ocalism and especially o
p osody in Žemai ian subdialec s is mo e complex han Aukš ai ian; he Žemai ian pi ch
accen s ha e di e en cha ac e is ics. These di e ences a e mos ele an when
ansc ibing diph hongs, which symbols will be u he e ised.
a e cha ac e ized by a pa icula ly high a iabili y. The a icle gi es many examples o
ansc ibing he syllables, which con ain diph hongs and bea di e en pi ch accen s.
A e mo e in-dep h s udies on dialec al phonology a e conduc ed in he u u e and mo e
heo e ical wo ks a e gene alized, he ansc ip ion o Li huanian dialec s by he IPA
KEYWORDS: phone ics, ansc ip ion, In e na ional Phone ic Alphabe (IPA),
Li huanian dialec s, Žemai ian.
INTADINS NOTABAS
En los úl imos años en dialec ología li uanas dedicada abundan es abajos, basados
en in e nacionales one icas abėcėlės (TFA, angl. IPA, éase IPA 2023) esc i os
a minių ga sų ansk ipcija, da ka ą g įž ina p ie 2017 me ais lie u ių a -
ansmi idos mėm o ecido TFA conjun o (ž . Bakšienė, Čepai ienė 2017) y
as dalykų. Mokslo spaudoje jau gana išsamiai išdisku uo a aukš aičių pa a mių
p ecisin ina kele ašyba TFA (apibend inimą éase Bakšienė 2022), pe o
signi ica i amen e más compleja en cuan o a la nue a ansc ipción del sis ema de
bajo ni el aún poco aba cados, jomas has a aho a apenas una publicación (Bakšienė
2018). El obje i o del a ículo da un is azo aún del odo noanalizados o menos
analizados zemaicios ocalismo y p ozodía unidades de ansc ipción TFA, acla a
a ios casos de ansc ipción an e io men e suge idos, ambién da TFA записать
zemaiтических звуков примеров (жр. 1, 2 anexos). Obje i os del es udio: 1) esumi el
sis ema de ocalismo de los zemaicios pa a mios, discu i los p oblemiškiausius en
elación TFA ansk ipción de las unidades balsias; 2) esumi los más impo an es
p incipios de señalamien o de ie asaichos p iebalsios TFA esc i enimis; 3)
p esen a posibles ie asaichos p iegaidžių alo onų apun amien o TFA mane as y
discu i con p iegaide pa icula men e elacionadas posibilidades de d iga sinių skiemenų ansc ipción. In es igimui bene icio asi a muchos an es isleis os
RIMA BAKŠIENĖ
128 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII ma e ial de abajos de dialek ologos:
ada mios e šnek ų ap ašais, kopenhagine ansk ipcija записанy ais ex ais. Di b a
li e a u a cien í ica análisisés y desc omuojulyginamuoju mé odos.
1. SEMAITIŠKOJI VOCALISMO SISTEMA
IR JOS ŽYMJIMAS TFA
Apibend ido e enaichos ada mios ocalizmo onemų, insc iby ų TFA símbolos,
imagen dada 1 ablelėje1 (plačiau e A kočai y ė, Rinkauskienė 2003; LKTCh 2004
y k .; aukš aičių ada mių okalizmą plg. Bakšienė 20228).: 16 1 LENTEL. Zemaičių
pa a mių balsinės onemas
Ilgieji T umpieji Elgieji T umpieji Elgieji T umpieji Elgieji T umpieji Elgieji T umpieji Elgieji T umpnye elgieji T umpnye elgieji T umpnye elgieji T umpnye elgieji T umpnye elgieji T umpnye elgieji T umpnye elgieji T umpnye elgieji T umpnye elgieji T umpnye elgieji T umpnye elgieji T umpnye elgieji T umpnye
An esaki-
niai niai
-Užpakali-
niai niai
-P iešaki-
A imi
p iešaki-
niams
A imi
užpakali-
niams
-Užpakali-
Užda ieji/iː/uː/
Užda ieji
di ongoidai
(/iːi/)uː (//)
A imiɪ//
ms / /
ce da iesie-
A imiɪ//
más bajos
niñosos / /
ce da i aos
Kin amieji /iɛ/ /uɔ/
Midu iniai (//eː/)
ce a esnieji / /
žemesnieji
(/oː/)e/o
Vidu iniai
anqués i
/ɛː/ /ɛ/
A i iejiɑː/ɑ/ /
1 Ten elėje incluidos sólo onemos s a usą u in ys balsiniai une ai, impo an esesnie a ian es
onemų abo danse po sepa ado. En los skliaus os compe i i os insc ip adas las llamadas d i eidės
onemas, cuyos sis emá icamen e no hay ni en uno de los e enaicios ada mios. Noį auk i bend inés
de lengua ie, uo no es ie asaičius a liepinías [eɪ], [oɪ], po que ellos de muchos au o esų se conside an
d ibalsíos. A igosnyje su ansk ipcia se abo da an e d iga sias.
A ículos A icles 129 /
Kele as ikslin inų žemaičių pa a mių ansk ipcijos
TFA ašmenimis a ejų
La mayo pa e de los bajos šnek ų ocalismo pa a insc ibi eque idos TFA
símbolos coincide con aukš ai iškaisiais (ž . Bakšienė 2022: 180182, 1 apéndice),
además, p oblemiškiausi žemaičių okalizmo ansk ipcijos casos ya ue on
b e emen e discu idos (ž . Bakšienė 2018: 107113), aquí po lo an o comen o solo
una pa eja de emas elacionados con las ocales.
Hablando de los ce ados y a ellos ce canos balsios g upo, una ez más acen úa que los
li uanos la gos y co os oces di ie en no sólo en can idad, sino y cualidades, no en
ano en los abajos de oné ica li uanas es á a aigada dobleña sus denominaciones:
la gos- empį ieji y co os-neį empį ieji oces (Pake ys 2003: 2425; plg. Kazlauskienė 39
2018:41). Po lo an o ansc ibiendo ha de hace se dis inción: TFA ce a ųjų (angl.
close) balsios símbolos a o inos zemeai iškios la goesiems, semillgios y, lo que es
especialmen e impo an e, de ellos comple amen e aco ados a los oces esc ibi 2,
[ˈ¹ʋʲiːʔ s] ~ ý as, [ʋʲiˑˈ ʲɛˑlʲɪs] / [ʋʲiˈ ʲiɛlʲɪs] ~ y ẽlis, [ˈnɑˑk ʲi] ~ nãk į, [ˈʃuˑnʲi] ~
ej.: šùnį; [ˈ1g uːds] ~ g das, [g u1ˈdɑm] [g u1ɛˈdɑm] ~ g ūdáms, [ˈmjɛ u] ~ mẽ ų,
[1ˈmjiɛnjesju] ~ mnesių; o TFA p óximos a los ce ados (anglés nea -close) balsios
símbolos de na u aleza umpiosos ó umpiosos pla la ėjusiem (su diak i iku
lowe ed) zemai iškiem balsiam, ej.: [ˈjɑɪbɑ] [jɑbɑ] ~ žba, [bɑˈʋ] [ˈbɑˈɪ] ~ bù o. Es a
dis inción ha hecho y en muchos an e io es e enaicios ex os de (ž . Gi denis 1996;
2008; 2012; Babickienė, Jasiūnai ė, Pečeliūnai ė, Bagužy ė 2007; AAT 2018 y k .). Aunque,
ansc ibiendo adicionaline kopenhagine esc i u a, en odos los casos esc ibi los
mismos símbolos i, u, sin emba go, kilę de la gos, ellos ninguna pa e nežymė i como
papla in i, lo que ca ac e ís ico de la na u aleza umpiesiems žemaičių balsiams.
Desc ibiendo la ansc ipción en no una uen e incluso acen uada, que ellos son más o
menos encensados, al u inos, incluso no ablemen e ce ados po los
co espondien es egula es comun inés de habla umpuosos i, u y sólo un poco más
meno encensamien o que co espondien es oces la gas (Gi denis 2012: 2426). En la
an e io ie aaiños ansc ipción dedicada en el a ículo quedó del odo neap a as
ie aaiños galūnių edukuídos balsios señalamien o TFA. Kopenhagine ansk ipció
pa a esc i os en los ex os especialmen e abundan zemai ichos educidos galūnių,
cuyos balsios educción al menos más a des, XX a. inales XXI a. comienzos, años e a
habi ual asigna dos g ados: ue on esc i os simplemen e pakel i de le as (kiek
silpnes eduknei) y pakel i eduknei (s ip es edukneius i). En uen es más an iguas
zemai iškose edukuo se galūnėse exis e y nepakel ų, sólo apskliaus ų balsių (i), (e), (a)
y . . (ž . LKA P 1956; LKT 1970). Tek au o es como s ip esnės y silpnesnės edukcijos
di e encias indican desiguodą balsio ska dumo g ado y skiemens cons i ución unción
ealizació: cuando ocis duslus (be eik negi dimas) y nebesuda o skiemens, balsio
esc i o se p opo ciona pakel as skliaus uose, y cuando aún cons i uye skiemenį ik
pakel as (Gi denis 2008: 24; 2012: 33; 2 Debido a la señalización de p iegaid. más adelan e,
éase el a ículo 3-i.
RIMA BAKŠIENĖ
130 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
2018: AAT 49). La Comisión conside a que la ayuda es a al en cues ión no cons i uye
ayuda es a al en el sen ido del a ículo 107, apa ado 1, del T a ado. T ansc ibiendo
bajos balsius TFA esc i menimis, después de algunos de ellos (del subilimo medio)
sis emicamen e se esc ibe diak i icas (angl. lowe ed), indicando mayo ab idumb e, ej.:
[ˈjenɑ] [ɑjen] ~ žno, [ˈboɑ] [ˈboɑ] ~ bù o, po lo que po aide nebeliekė neskienia
posibilidades de diak i iko del sonido. Así, en el sis ema TFA los o os educidos de los
bajoaicios ma ca ė i en odos los casos encima de ellos esc ibinas diak i ikas (angl.
ex a sho ), indicando especial cosa la b e edumb e del balsio, ej.: [2ˈɛnjiːkɑ] ~ niẽko, [1ˈsjuː je] ~ si i y . ., g ados de educción de balsios nedi e encijuo ini.
2. NOTADS DL ZEMAIČI PRIBALSI
TRANSKRIPCIJOS El sis ema de p iebalsios in e io es en cuan o a ansc ipción es más simple que el de
alš aičių, po que no seama an os casos de di e sos endu ecimien o con a con aakinés de la ila
balsius. Kokių no s specialių TFA p iebalsių ašmenų, que se ían eque idos p ecisamen e ženomas y
de alladamen e desc i o enomenos (ž . Gi denis 1971: 27; Jasiūnai ė 1994; LKTCh 2004: 258; Babickienė,
maičių pa a mėms ansk ibuo i, nesama, a o ini isi ie pa ys, kaip i aukš-
ai iškųjų p iebalsių, ženklai. Čia p imin inas ik dialek ologams jau seniai ži-
Jasiūnai ė, Pečeliūnai ė, Bagužy ė 2007: 12 13 y k .), que en las más sep en ionales, más
conc e amen e en las más sep en ionales, en las más k e ingiškių plo e, los p iebalsi couldn'
minkš inami skiemenyse e, ė ipo balsius. En ales posiciones ellos sukš inamos sólo en onces, si
después de ellos con inúa a sukš asis p iebalsis, o os casos dicen puskiečiai o isai kie i.
T ansc ibiendo ales k e ingiškių y o os ejemplos de al ededo es šnek ų, an e p iebalsių, aunque
ellos y se usan an es de la línea p iešakinė [], [ɛ], [e], [e], [en], [em], [el], [e ], [e ], [e ], nežymė inas
diak i ikas j (angl. pala alized), indicando minkš ali y, ej.: [ˈˈ e ɑ] ~ o, [ˈɛdo] ~ edù, [2en] ~ eñ, [be1]
bi mas, [ˈelks] ~ ikas, [de b] ~ d ba, [p] ba, [p] ] and [p] es e enómeno ašiusių dialec ologos de
menos minkš inamų p iebalsių g up dažniausiai se dis inguen p iebalsiai k, g, š, ž, l y a ika os č, dž, ad
su minkš umas ma cė inas en odas posiciones an es de la an eakinés ila bal, ej.: [1ˈkjɛːkje] ~ikė,
[ˈgjɛ je] ~ke , [2ˈjeɑns] ~ˈnas, ši [ɛ1jems] ~ ežmas, [ˈljek] ~ lẽko, [njjɛjjjɛ] ~ bajnjnjn kk, k . y y.
y. jɛž. Como se e, en e nekie inamų žemaičių p iebalsių uni e sominai minimi y š, ž, po lo an o
ansc ibiendo TFA apibend in ai ašy ini [], [], no exis e necesa iamen e necesidad de di e en es
esc i u as pa a du e ųjų y minkš ųjų
S aipsniai / A icles 131
Kele as ikslin inų žemaičių pa a mių ansk ipcijos
TFA ašmenimis a ejų
señalamien o (plg. Kazlauskienė 2018: 51; Bakšienė 2022: 171172)3. En ando
us, ap a iamoji ypa ybė palaipsniui nyks a, p ieš isus p iešakinės eilės p ie-
balsius dažniau įp as ai a ojami minkš ieji p iebalsiai, odėl ansk ibuo ina
en ya endiendo a lo que quie sonidos se dicen a conc e o caso.
3. ŽEMAIČIŲ PROZODINĖ SISTEMA IR
DVIGARSINIŲ SKIEMENŲ ŽYMĖJIMAS
Bene p incipalmen e p oblemas de ansk ipción plan ea lie u ians a mių
p ozodías lig mens unidades de, especialmen e p iegaidžių, запись. Tie aičius
šnek ų p ozodinė sis ema noabejo inai complicigiausia, ya que y su p incipal
miai ski iasi nuo bend inės kalbos, i gausiai a ojama šalu inių ki čių, a si a-
ki cio p iegaidžių požydusių an o po el ki cio a i ac ion, an o po el nukėlimo (plčiau ž . LKTCh 2004:
198–200).
Debido a ie as ies p iegaidžių ansk ipción TFA sis ema p esen a inas el
mismo esencial p ecisamien o, como y aukš aičių pa a mėms. En ea heses
publicaciones, dedicadas a ie asaichos šnek ų ansc ipción (Bakšienė 2018;
2019), ue p opues a ma ca ė i p iegaides ono caída del ca imo diak i icas, sin
emba go en los úl imos iempos ya nusis o ėjo de odos los e minos p iegaidžių
žymėsena pakel ais digi imis 1 (akū as) y 2 (ci kum leksas)4. Po lo an o y odos
žemai iški p iegaidžių alo onai žymė ini ambién (ž . 2 abelę).
Requi iami p iegaidžių núme os an es ki čiuo ą skiemenį5 esc iben en odos los casos (g undinio,
a i auk inio y nukel inio ki čio skiemenyse), cuando cla amen e se oye akū inė o ci kum leksinė
p iegaidė. Kai aiškios p iegaidės negi dė i 3 No in mos a más cla amen e la di e enciación de la
a iculación de los p ebalsios du os y su š ųjų de es a g upo, se ía posible y žemaičiams suge i a los
aukš aičiams deci us dis in os pos al TFA símbolos: [], [] minkš iesiems, e o leksiniai [], []
kie iesiems p iebalsiams žymė i. Sin emba go analógicas depala alizaciones ie aaichos e meces no
se menciona, y en gene al ie aaichos p iebalsios a iculación has a aho a no es á de alladamen e
desc i a, más p o undiza sólo en acús icas y audicines peculia idades (ž . Kliukienė 2011). Espé ase,
que zemai ichos kie ųjų p iebalsios a iculiación b iskía di e enciųsi del co espondien es
aukš ai iškos, especialmen e depala alizuo os, sonos. Es e aún es un obje o de in es igación del
u u o. 4 Es a a ian e dialek ólogos as la gas discusiones ue econocida como más con enien e,
požymių, kaip aiškių p iegaidės indika o ių, i ypač apib ėž os ono ki imo (kilimo a k i imo)
k yp ies, ku i a ian p iegaides gali bū i labai į ai i, labiausiai p iklausoma nuo azės in onacijos
ya que no indica ono y o os acciones (plg. Kazlauskienė 2018: 8, 19; VLKK k-25). 5 Skiemens lími e isu
es mejo es ablece guiando STR eglaykle: nue o skiemuo comienza donde se encuen a el mayo
compues o p iebalsiów, co espondien e al mo el de la palab a comienzo p iebalsiów i ap adė
(Gi denis 2003: 134141).
RIMA BAKŠIENĖ
132 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
( a iama llamadamoji idu inė p iegaidė, podin i se y akū o, y ci kum lekso
alo onas), ci ys ne ašomi, sólo del p incipal o la e al c ucio señales. 2 LENTEL.
Zemaičių p iegaidžių alo onai6
Tonema
T adici-A-
Alo onas
imas
kcenmėj-
nis žy inė
posición
Papli imas
pa a mėse Pa yzdžiai TFA
PŽ ŠŽ
akū as
p iegaidė ´
PK
AK (+) (+)
[1uɔʋ1kɑ] ~ šókau
[1ˈuɔ2kun]
[¹ˈduːusʲʊ] ~ dúosiu
~ ožk
p iegaidė PK (+ɑɑ) +
lauž inė
[gɑ1ˈnjiː je] ~ ganý i
idu inė ci kum leksas
[¹ˈʋʲiː¹ˌ ɑːʔ] ~ ý ai
žemai iška NK [2jiːim] ~
p iegaidė ˢAK (+) + [ˈbɑˑlʲˌ ʲe] ~ bal
žiẽ NK i agalė PK
[2jɛː psmɑ] ~ epsime
p iezdė bˈ zd] ~ ba zdà
AK (+) + ęs inė p iegaidė PK
(+) ɑˈɪdɑʋɑ] ~ eda o
[2ˈ uɔs] ~ uõs idu inė
p iegaidė sPK AK (+) +
[njɛˈbluɔks] ~ neblõgas
[ˈkjɛljs] ~ kiaulès
Si aku as ealizándose como lauž inė p iegaidė, po skiemens cen ą suda ančio balsio ašy inas
pakel as TFA glo alinio exploss amojo p iebalsio señalklas publikacijose, ačiau, o a ez
(angl. glo al s op). Šis simbolis jau bu o eik as anks esnėse žemaičiams ski ose
izs udija us ki ų kalbų panašių eiškinių žymėjimą (plg.: Basbøll 2005: 37, 8287; LVG 2013: 25, 105; da
Gi denis 2003: 28). En el sis ema TFA, diak i ikai, esc i os después de cie o símbolo, desc iben an e
diak i iką einancio sonido adicional señimį, plg. di e sos p iebalsio [ ] a ios señalamien o: [ h]
aspi uo o, [ w] labializuo o, [ j] pala alizuo o, [ ] a ingalizuo o, [ ] elia izuo o (ž . HIPA 1999: 1517;
IPA 2023). Balsio cualidades de can idad conside á iles más 6 Len elėje us ojamų ab e iuniones y
símbolos signi icanzas: PK p incipal ki is, AK a i auk inis ki is, NK nukel inis ki is, PŽ pie ų
žemaičiai, ŠŽ šiau ės žemaičiai, + būdinga; (+) en pa e ca ac e ís ico, la a ian e ex endęs no en
odos šnek os o se u iliza sólo en cie as posiciones de la palab a; noūdinga. Vaka ų žemaičiai en
len elę neį auk i, po que sus p iegaidės se ían ma cados analógicamen e, y y misma pa a mė XXI
a. ya casi ex inguida.
A ículos A icles 133 /
Kele as ikslin inų žemaičių pa a mių ansk ipcijos
TFA ašmenimis a ejų
inhe en inais, po lo que más p eciso señalklá esc ibi as el balsio longi ud del
símbolo, ej.: [1ˈʋjiː s] ~ ý as, [1ˈdɑːk s] ~ dáik as. Zemai iškieji di ongizuo i [iɛ],
[uɔ], como y co espondien es comun ines lenguas su ap iniai d ibalsia, acos umai
dėmenimis neskaidomi, se conside an camu a a iculacion balsios onemos, ad
lauž inės p iegaidės caso diak i iką ambién siūly ina esc ibi po iso skiemens
cen o, ej.: [1ˈbjiɛg] ~ bga, [1ˈkuɔje] ~ kója. También ansk ibuo ini y zemai iškieji
[eɪ], [o], ej.: [1ˈpjeɪns] ~ penas, [1ˈjodɑ] ~ júodo7. TFA ansk ipción espec o
sepa adamen e abo da lauž inea p iegaidę u in ys skiemenys, cuya base son
sudė iniai d ibalsiai (si ellos desigubalsinami) en los abajos los signos de lauž inės
i miš ieji d iga siai. Anks esniuose ch es oma iniuose lie u ių dialek ologijos
p iegaidės ue on nusacomi sólo de cluso, más a de apa eció y gausus bū ys
expe imen ado es, y usių žemaičių p iegaides, y casi simumą saigiai k in a, debido a
isų da bų au o ių, kaip pag indinis požymis, nu odomas balso „lūžis“, susijęs
su pag indinio ono ki imo s aigumu – p adžioje onas pakyla, o pasiekęs mak-
o klausa audimas ge gždimas, š okš imas y pan. También se señala, que al deci
lauž ina p iegaidę, un poco p ida oma (o incluso b e am comple amen e cie a)
balsaskylė, y po eso se o ma de dos sonos, enan es uno después del o o,
imp essūdis (apž algą ž . Š age is 2015: 2936; Bakšienė 2016: 50
52). En las ob as no hay cla amen e p esagido, en la cual skiemens cen o luga ocu e el
mencionado lūžis, sin emba go de ales desc ipūmien os se puede e que él debe ía lle a se a
cabo en la pa e in e na (kai lūžis ealizándose como cla a glo alizacija) o en la segunda (kai más
ealizándose ge gždimu, š okš imu). No sɑˈena la espe a u in alkas (LVG 2013: 26), sin emba go,
čios la ių kalbos y ėjai isais a ejais žymi ženklą ʔ po iso skiemens cen o,
p z.: [juːʔks] ‘juokas’, [meiʔ ɑ] ‘me gina’, [ce ʔ ] ‘gaudy i’, [ ɑlʔks] ‘upelis; pe -
ansc ibiendo zɑɑmai išką lauž inę p iegaidę, más p ecisamen e se ía esc ibi glo alizacijos
ženklą después p ime jo d ibalsio d iga sio dėmens, po que p ecisamen e aquí se concen a la
ene gía de la espe a, ej.: [1ˈɑː je] [1ˈɑɑɑ je] ~ š i, [1ˈkɑːlnsáu] [1ˈkɑlns] [1dlps] [1d bas ps] ~
dá nas, [1ːːːːː/jpjpj] [1jjj] j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j y pan. analógica
se puede encon a ambién en las ap ašuas de la onología danesa, ixsuojancias p ozodinį lūžį
(dan. s ød ‘s um i), muy p imen žemaičių lauž inę p iegaidę, en ellas se ma ca p ecisamen e po
aquella skiemens pa e, en la cual se menciona p ozodinis unidad y es ealizándose, plg.: [bː bogɔw]
~ ‘knyga, [bæ bagɪ] ~ ‘už, [phɛn] ~ pœn halpu, [ ˈkusːs] ~
7 En los más an iguos ex os zemai iško, insc i os en kopenhagine ansk ipcija, gene almen e
ninguna una de es as sonas neskaidomi, noymima sus dėmenos pailgamien o debido p iegaidés (ž .
Gi denis 1996; 2008; 2012; Babickienė, Jasiūnai ė, Pečeliūnai ė, Bagužy ė 2007; AAT 2018 y k .).
RIMA BAKŠIENĖ
134 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII hals ‘kaklas, [ˈman] ~ mand
‘ y as (Basbøll 2005: 37, 8287; 2022; ambién ž .
Gi denis 2003: 282)8.
Más d ibalsinių d iga sinių skiemenų ejemplos de, записаным TFA símbolos, galinčių
dažniausiai pasi aiky i žemaičių šnek ose, dada en el anexo 2 del a ículo. Amčiau de
ellos comen oo ina algunos ansk ipción emas. Aiscamen e exp esada an egaidžių
oposición casos ie aaichos šnek os el p ime d ibalsio d iga sio dėmio puede se y
la gosis, y semilgis, ealizuojando an o acū ines, an o ci kum leksines o igenis
d iga sius. P iegaidžių oposición en onces eiškiama o os signos, p obablemen e del
ono p incipal s aigumu s. olydumu, y no can idad. Acen en uo ina que la longi ud de
es imenos debido a es echamen e su apusia a iculación noymin sólo bend ines
lengua ie, uo zemai iškues co espondimenesis, ambién y sud ibalsin uas ė, o, ej.:
[1ˈdonɑ] ~ dúona, [1ˈpɑjen] ~ peno, [1ˈ jiɛs] ~ as, [1ɔˈkuje] ~ kója y . . Debido a
ambos onológicos p iegaidjes spūdis ie asaichos gene almen e concen ado en el
p ime o dėmen, d ibalsio au, u ilizado po kie ojo p iebalsio, koa ikuliacia con segundo
dėmeniu (labializacia) enunciš a silpnai, mucho menciau negu aukš aičių (ypač y inių
šnek ų) compa e. Po lo an o gene almen e el p ime dėmeno ma cė ino
nelabializuo o balsio simboliu [ɑ], ej.: [1ˈgɑː je] [1ˈgɑ je] ~ gáu i, [2ˈlɑːks] [2ˈlɑːks /] ~
laũkas. Labializuo o in e io u inio balsio símbolo [] esc ibi ino solo en a os casos,
cuando p iegaidė dijena neciškiai ó neki čiuo ame d ibalsyje au.
Plačiau komen uo ina d ibalsio au a osena y žymėsena posición en po minkš ojo p iebalsio. Lengua de
Bend inés y de algunos al os aicios, al menos en las pa es del su de los al os aicios occiden ales, en
ex os de la XX a. se suele conside a que en ales ocasiones ocu e oda a sup iešak del p ime
démen, él i s a balsiu e, TFA sugi i a ma ca e i. Sin emba go ansc ibiendo bajos aicios ex os,
kaip [ɛ], p z.: [¹ˈkʲɛˑʊ ɑs] ~ kiáu as, [²ˈkʲɛʊˑlʲeˑ] ~ kiaũlė, [kʲɛʊˈlʲes] ~ kiaulès i pan.
exis e adición de c ee que sup iešak es muy débil, gene almen e se esc ibe a. An okesniuos de la
p ime a dialek ologos (ž s ullis; Jonik 1930 1939) de la posición a Ge iešak más a menudo ue la
ma cación de pun o en la pa e supe io : , a eces ambién Sin emba go en los ex os más a díos de
los bajos (Gi denis 1996; 2008; 2012; Babickienė, 8 Tais casos, cuando aiškaus lūžio negi dė i, y p iegaidė
ealizábase más en oz ge gždimu, š okš imu, e c., se ía posible po skiemens cen o balsiu o an a sią
d ibalsio d igsio deniu esc ibi y TFA diak i iką , c ein in į ge gždžian į balsą (angl. oice). Sin emba go
sis emá icamen e es o no es cómodo, po que ie asaichos šnek os muchos balsios, cuando bajo
aide se esc ibe diak i ico enido o ookią des inasí, po ejemplo, ma cándose cuan o ab iéndose oz,
en onces ya imposible de dos diak i ikos a osena po una aide (plačiau é. Bakšienė 2019: 18, 11 izn.).
A ículos A icles 141 /
Kele as ikslin inų žemaičių pa a mių ansk ipcijos
TFA ašmenimis a ejų
1 PRIEDAS. Tie as ada mios sonos o ecidos esc i u as TFA12
Kopenhaginė ansk ipcija TFA TFA nume is Unikodas
Va iaciones ocales y di ongoidai
[ie][iɛ] 301 + 303 0069 + 025B
[ie][iɛ] 301 + 303 + 505 0069 + 025B + 0306
[ie][ɛ] 301 + 505 + 303 0069 + 0306 + 025B
[iẹ][e] 301 + 505 + 302 + 430 0069 + 0306 + 0065 +
031E
[ẹi][eɪ] 302 + 430 + 319 0065 + 031E + 026A
[i·][iːi] 301 + 503 + 301 + 505
+ 432
0069 + 02D0 +
0069 + 0306 + 032F
[i.][ii] 301 + 504 + 301 + 505
+ 432
0069 + 02D1 +
0069 + 0306 + 032F
[uo][uɔ] 308 + 306 0075 + 0254
[uo][uɔ] 308 + 306 + 505 0075 + 0254 + 0306
[uo][ɔ] 308 + 505 + 306 0075 + 0306 + 0254
[uọ][o] 308 + 505 + 307 + 430 0075 + 0306 + 006F +
031E
[ọu][o] 307 + 430 + 321 006F + 031E + 028A
Señales de P ozodinių unidades
(lauž inė p iegaidė, akū o alo onas,
supues o con cla a glo alización)
1 (p ieš skiemenį) + (po skiemens
cen u einančio balsio o po
p ime ojo d ibalsio d iga sio
dėmens) d ibalsio d iga sio
- + 660 00B9 + 0294
(lauž inė p iegaidė, akū o alo onas,
a iomas wi hou aiškios glo alizacijos, con
ge gždjiančiu ozu)
1 (p ieš skiemenį) + (skiemens
cen o balsio o an ojo
apačioje) /
- + 816 00B9 + 0330
12 P epa ada sob e la base gene inés de la ansk ipción TFA esc i menimis ecomendación (ž . VLKK k-25). Los anexos des inados a las pa a mías de
los e enos se p esen an sólo aquellos sonidos, cuya ansk ipción di ie e de los sonidos de los al is ai iškiai. Con aukš ai iškais su ampan es sonos y
sus signos de ansk ipción símbolos é. Bakšienė 2022: 180182 (1 apéndice).
RIMA BAKŠIENĖ
142 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
2 PRIEDAS. Žemaičių d ibalsių / d iga sių pag indinių pozicinių a ian ų, susijusių su p ozodiniais iene ais, ansk ipcijos
ejemplos13
Bk d ibalsis /
d iga sis (bk
esc i menim)
Žemai iškieji a i ikmenys
Ki čiuo as lauž ine p iegaide /
i ap adis
Žemai iškas
i agalis
Ki čiuo as ęs ine
piquede
Ki čiuo as idu ine
p iegaɑide neki čiuo as au ( ambién y po minkɑš ojo p iebalsio)
aiɑɑɑːɪ] [1ɑɪ] [1ɑɪ] [1ɑɪ] [ɑɪ] [ɪ] [ɪ] [ɪ] [ɪ] [ɪ] [ɪ] [ɪ] [ɪ] [ɪ] [ɪ] [ɪ] [ɪ]
[ɪ] [ɪ] [ɪ] [ɪ] [ɪ] [ɪ] [ɪ] [ɪ] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] []
[] [] [] [] [] [] [] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [
[¹ɑːʔʊ] / [¹ɑˑʔʊ] / [¹ɑːʊ] / [¹ɑˑʊ] [²ɑːʊ] / [²ɑˑʊ] [²ɑˑʊˑ] [ɑʊ] / [ɒʊ]
] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [
] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[1uːɪ] [1uɪ][1uːɪ] [1uɪ] / /
[¹ʊˑɪ]
[2oːɪ]
[2oɪ][2uːɪ]
[2uɪ][2ɪ] / /
[ɪ] [ɑɪ] [oɪ] [ɪ] [ɪ] [uɪ] ie [1eɪ] [1eɪ] [1ɛiːi] [eɪ] [iiːi] [e] [ii] [ii] [uo] [o] [u]
[u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u]
[u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u]
[u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u]
[u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u]
[u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u] [u
[1ːl], [1ɑː ]ɑɑ [1l], [1ɑ ] [1ɑːn],
[²ɑːl], [²ɑː ] /
[²ɑˑl], [²ɑˑ ]
[²ɑˑlˑ], [²ɑˑ ˑ] [ɑl], [ɑ ] /
[l], [ ] an,
am
(no sau inados)
[1ɑːm] [1ɑn], [1ɑm] /
[1ːn], [1ɑːm][1ɑɑn], [1ɑm] /
[²ɑːn], [²ɑːm] / [²ɑˑn],
[²ɑˑm]
[2n], [2ɑm] [ɑn], [ɑm] /
[n], [m]
13 Len elėje se p esen an sólo non ienbalsin i d ibalsių a ian es, así como bend ines de la lengua balsių ė, a žemai iškieji a i ikmenys ie, uo.
Su ienbalsin i bend inesa lengua d ibalsios co espondimenys (p z.: [ɑɪ] > [ɑː], [ɛɪ] > [ɛː] y pan.) ansk ibuo ini como y co espondiami ocías, é.
a ículo 1 sección de ejemplos ( en pa plačiau ž . y sob e žemai iškų di ongoidų ansk ipciju). Ilius uojami sólo sis emingosos casos de doblea sias
ansc ipción, de sí en sí en endida, que ie aaichos šnek os puede pasi aiky i y o ookios con p iegaidías elacionados a iimo.
A ículos A icle 143
Kele as ikslin inų žemaičių pa a mių ansk ipcijos
TFA ašmenimis a ejų
Bk d ibalsis /
d iga sis (bk
esc i enimis) /
Žemai iškieji a i ikmenys
Ki čiuo as lauž ine p iegaide /
i ap adis
Žemai iškas
i agalis
Ki čiuo as ęs ine
piquede
Ki čiuo as idu ine
p iegaide
neki čiuo as
an, am /
(sau inami),
un, um
[1oːn], [1oːm] [1on], [1om] [1oːn], [1oːm]
[1on], [1om] [1um] [1un], [1um] [1um], [1um]
[1um]
[1u[2u][2u][2u][2u][u][u][u][u][u][u][u][u][u-
][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][-
u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u-
][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][-
u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u]][-
u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u]][u][u][u][u]][-
u][u][u][u][u]][u][u][u]][u][u]][u][u]][u][u][u-
[un], [um] [ɛ[n], [m] [1[n], [m] [il], [i ]ɛ[ɪl],
[ɪ ]ɪ[ɪl], [ɪ ] el, e ɛːl], [1ː ] [1l], [1 / / /
]
[¹ɛːl], [¹ɛː ] / [¹ɛˑl], [¹ɛˑ ]
[2ɛːl],
[2ɛː ][2ɛl], [2ɛ ] /
[2l], [2ɛ ] [ɛl], [ɛ ] en,
em
(no sau inados)
[¹ɛːʔm], [¹ɛːʔn] / [¹ɛˑʔm], [¹ɛˑʔn] /
[1ɛːm], [1ɛːn] [1ɛm], [1ɛn] [1eːm],
[2ɛːn],
[2ɛːm][2ɛn], [2ɛm]
[2n], [2ɛm] [ɛn], [ɛm] en,
em
(sau inami),
in, im
[1eːn] [1em], [1en] /
[1eːm], [1eːn] [1em], [1en][1iːm],
[1iːn] [1im], [1in] [1iːm], [1iːn] [1im],
[1im], [1in] [1in][1iɪn], [1iɪn][1iɪn],
[1iɪm] [1iɪ//]
[2eːn],
[2eːm][2en],
[2em][2iːn],
[2iːm][2in],
[2im][2ɪn], [2ɪm]/ [2ɪm]
[²ɪˑnˑ], [²ɪˑmˑ] [en], [em] /
[in], [im] /
[ɪn], [ɪm] /
[ɪn], [ɪm]
il, [1eːl], [1eː ] [1eːl], [1eː ] [1el], [1e ] [1e ]
[1il], [1i ] [1il], [1i ] [1il], [1i ] [1il], [1i ] [e ] [el],
[e ] ul, u o ] [1o ], [1o ] [1o ], [1o ] [1o] [o]
u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u-
][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][u][-
]][u][u]][u]][u][u]][u
[o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o]
[o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o]
[o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o]
[o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o]
[o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o]
[o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o]] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o] [o]] [o] [o] [o]] [o] [o] [o] [o] [o]] [o] [o] [o]] [o] [o]] [o] [o]] [o] [o] [o]] [o] [o] [o]] [o
[2oːl],
[2oː ][2ol],
[2o ][2uːl],
[2uː ][2ul],
[2u ][2l], [2 ] / /
[2l], [2 ] [ol], [o ] /
[ul],
[u ][l],
[ ][l], [ ] /
RIMA BAKŠIENĖ
144 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
Į eik a 2023 m. 3 de ab il.
RIMA BAKŠIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
[email protected]
