S aipsniai / A icles 75
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0003-2196-8937 Aspe os de pesquisas
Cien í icas: mo osin aksė, alen ingumas, semân ica,
ipologia.
DOI: doi.o g/10.35321/all89-04
AVIRAUTI, AVIRAMIS
VALENTINGUMAS
ACTIVINHA LIETUVI
TALBOGE
Valency o he Ve b a i au i and Noun
a i a imas in Con empo a y Li huanian
Language
ANOTACIJA Es e a igo obje o eiksmazodis a i au i e seu edinys daik a a dis a i ação.
Aimslas com base Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT) ma e ial, escla eškin i desses
pala as junglumą alen ingumo aspek u. Ty imas mos ou, que in luência a a i au i (-a imas)
alen ingumai az ad e bio a i as e p edicaka as de minimalaus leksinio seman ino do campo
semân ica e g ama ica. Pa eceu que a i au i (-a imas) ca ac e ís ico jopas alen ingum.
ESMINIAI VOODŽIAI: eiksmažodis a i au i, eiksmažodinis daik a a dis, alen ingumas, leksinis
seman inis campoas.
ANNOTATION
The objec o his a icle is he e b a i au i and i s noun de i a i e a i ação. The aim is
o in es iga e hei combinabili y om he alency pe spec i e, using he da a om he
Co pus o Con empo a y Li huanian Language. The esea ch indings indica e ha he
alency o a i au i (a i ação) is in luenced by he seman ics and g amma o he adjec i e
a i as and p edica es wi hin i s minimal lexical seman ic ield. I was obse ed ha he e b
a i au i ( he noun a i ação) exhibi s a h ee old alency. KEYWORDS: e b a i au i, e bal
noun, alency, lexical seman ic ield.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
76 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
1.ÚVADINS PASTABOS Es e a igo obje i o baseado e bocen inio modelo de
aseo concep a e (abe u ação) alen inismo. Es ímase baseado empi ine
alen ingumo eo ijos p incipais nus a y i eiksmažodžio a i au i i jo abs ak o
ma e ial, cole ado de discu i i pala as, en andoças em um minimalų leksinį
Kauno VDU Kompiu e inės ling is ikos cen o suda y o Daba inės lie u ių kal-
bos eks yno (DLKT) (ž . 2 dalį). Tikslui pasiek i keliami užda iniai: a) umpai
seman inį eiksmažodžio a i au i (-a imas) lauką, alen ingumus (ž . segui 1
pa e); b) com base DLKT exemplos (ž . 2 pa e), iznag inė i di e en es a i au i
(-a imas) o mas de alen ingumą e passa s y i, que in luência a ele az do e mo
base (a i as) e p edika ų de léxinio seman ino campo alen ingumai (ž . 3 pa e).
Galinhosamen e odo esumindo (ž . pa e 4). nesse aspe o, quan o é conhecida,
a i au i (-a imas) não é a ado. Aplica-se mé odo de es udo in e p e ações,
desc i omasis analí ico, g ama ís icas, seman ís icas.
Pasi inkus nag inė i a i au i (a i a imas), umpai pasaky ina, kad a-
len ingumas – ai žodžio eikšmės lemiama ypa ybė a e i am ik ą skaičių
espaços azios que numa ase ou combinação de pala as ocupam pala as de
ce o signi icado bem como suas o mas ou suas co espondências (ž . Sližienė
1994: 16; Vaičiuly ėSemėnienė 2001: 19, 46 e lá ci ada li e a u a). Valen ingum
incula-se com ês ní eis: abs ak iu logís icas semân icas e dois conc e os
ní eis linguís icos sin akseses e leksicas semân icas. No ní el de logís ica
semân ica de e mina-se núme o de luga es li es da pala a e suas possí eis
ak an as seman ís icas, no ní el sin aksesa de e mina-se alen ines ak an es
g ama ical o ma e suas bū inidade ou acul a i idade, leksinės seman icos ní el
de e mina-se alen ines ak an os semân ica. Além de alen íní sin aksinių
ak an ų, cuja necessidadeinidade e acul a i idade é de e minada na ase,
a ibuem-se memb os li es pala as do enunciado, que não são condicioná eis da
klauso jo alen ingumui. Lais ieji na iai neužpildo p edika o a e ų lais ų ie-
pala a signi icações e nep i ų, sua união com p edica o dêmia, como a ce a pa e
da linguagem, ca ac e ís ico pu amen e g ama ical capacidade de jun a ou os
pala as e suas o mas (Sližienė 1994: 35). Essineios sin aksiniai ak an ai numa
juos p aleidus sakinys pasida o neg ama iškas. Bū inaisiais sin aksiniais ak an-
ais nusakoma a si uacijos dalis, ku i žodžio eikšmei y a s a biausia i ak-
ase não podem se omi idos, uma ez ualiausia (Sližienė 1994: 31). Facul a i os
ie sakinyje gali bū i p aleidžiami, o sakinys lieka g ama iškas i sup an amas.
sin aksiniai ak an ai são aqueles, kuSakiniai sem akul a y iųjų ak an ų signi ica
ap oximadamen e o mesmo, o que e com eles, is o que akul a i ieji ak an ai são
implici i na mesma pala a signi icamėje (Sližienė 1994: 35). Ac edi a a-se que as
linhas ígidas en e esseninhos e acul a i os ak an as e li es memb os não (Hen schel, Weyd 1994: 345).
A igos A icles / 77
A i au i, a i a imas alen ingumas daba inėje lie u ių kalboje
Leksema a i au i não é o necida nos p incipais explicaçãoamuosios dicioná ios da
língua li uânica: Bend inės lie u ių kalbos žodyne (BLKŽ), Daba inės lie u ių
kalbos žodyne (DLKŽe) i akademiniame Lie u ių kalbos žodyne (LKŽe). Tačiau
a i au i ‘bū i a i am eko iksuo as Lie u ių kalbos žodyno Papildymų ka oje
(LKŽPapK) (ž . 1). A ski u a igo a i au i ‘bū i a i am, a i ai pasako isʼ incluído
em Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyną (ND) (ž . 2). ND ambém são o necidos
pa en escos a i au i pala as de (paa i au i, paa i ação) a igos com exemplos
(ž . 3).
1) Suspei ando, que ab iau i nea sa gu, pe gunê: É pi ksi ou não. (Š y u ys
1982-12-18)
2) V. Adamkus knygoje a i auja apie sa o i A. Adamkienės s eika ą [an aš ė]
(del i.l )
3) Voice Film di ban is Johnas Hobe manas paa i a o, kad išėjęs iš ilmo p emje-
os Kanuose jau ėsi „š iesus, a sinaujinęs i nesu okiamai laimingas“. (be na -
dinai.l (iš: Naujasis židinys-Aidai)
Iš būd a džio a i as, -a1 pada y as a i au i ‘bū i a i am, a i ai pasako isʼ y a
elacionado com o abe o signi icado ‘3. udo con ando, since osʼ (DLKŽe), ‘9. udo
apon ando, não endo seg edčiųʼ (LKŽe) (ž . 4, 5). 4) Ele semp e me é abe o, udo
con a š. (LKŽe) 5) Ekspedi o ius oi abe o comigo, e eu ambém pouco quê de ele
esėpda au
J.Do . (LKŽe)
Da desc ição da alen ia dos adje i os da língua li uânica escla ece-se que, com base u e ada
ma e ial empi ine, sujei o co esponden e do adje i o ab ias ‘nuoši dus2, udo dizendoʼ ak an as
signi icimas a dininku ou ou o da iklio de ha monização3 de e minan e esque nio, e indi ec o
usando o obje o pode se eiški co espondininku a ian iamen e ma cadas indi ec o obje o
i p ielinksnio su kons ukcija (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79, 87). Sakinyje
sin ác ico ak an as é acul a i usis (ci uajamos nos exemplos 69 esc e e-se em chu es). Abiem 1
Toliau no a igo alando sob e di e en es desc end in as gêninas des e ou ou o ad e bio pasakoma
só i iškoji nežymė oji būd a džio giminė. 2 Seman inė būd a džio nuoši dus and a i as sąsaja
ma y i and Jono Paulausko Sis eminiame lie u ių sus, iesiaši dis, iesiakalbis, iesmukas,
a i aši dis, a lapaši dis e k . 3 Plačiau apie de inimą, de inimo da iklio e de inimo ga iklio samp a ą,
kalbos žodyne (SisŽe): abu būd a džiai pa enka į nuoši dumo lauką, ku iame aip pa minimas ie-
pela qual aqui emiamasi, e . Semėnienė (2003: 3842).
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
78 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX casos a semân ica abe a alen ingum são
idên icos: o sujei o a liepia pe cipien ą4, e o obje o indi e o bene icien ą5 (ž . 47).
Em poucas pala as, d i alencio ab i-se sin ác ico alen ingum é Nom, Da suIns 6,
a seman i69 exemplos indicam que seman ico e sin ác ico būd a džių ab i-se e
nis – [Pcp, B]. Seman iniu aspek u šis būd a dis, panašiai kaip nuoši dus i k .,
pa enka į būd a džių, ku ie nusako ieno asmens simpa ijas, palankumą a an i-
pa ijas ki o asmens a ž ilgiu, g upę (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79, 87, 99).
since os alen ingum são panašus. Is o é is o e DLKŽe, onde būd a dis since us é
de inido como ‘linkin is boa; abe oasʼ. 6) Ele (a odos) e a abe o e since o.
(ci a ada de Vaičiuly ė-Semėnienė
2001: 80)
7) Joniuk, semp e ha endo sido ão pue iosamen e abe o (com sua mo u e), ago a
ela nada deixapasspussaco. (ci a ada do lá mesmo, 87) 8) O escs a, senho Pe ai,
ago a (com minimi) não since os. (ci ado do id, 88)
9) Šią e ą a i umo alandėlę jis bu o (jai) nuoši dus. (ci uojama iš en pa , 35)
Compa ando 13 exempla es com 47 ê-se que a ibu o abe o em signi icado explicikuo as
(pa)saigom (pasaci ) con eúdo kon en y as7 é um memb o li e (ž . 4, 7), que, panašu, é incluído em
alen ina ab i a s uc u eu i (ž . 2, 3; mais adian e z ). qual é sin ác ico e semân ico a i au i
A kon en y o lais asis na ys u i į akos ne iesioginio objek o aiškai a i as sa-
kiniuose i kaip (a ) ai galė ų bū i susiję su Vilmos Ágel (2000: 211–212) hi-
po eze – p edika o sin aksiniai ak an ai gali bū i leksikalizuo i, g ama ikalizuo i
lais ieji na iai – a ski o y imo e a ema. Šiame s aipsnyje keliami klausimai:
alen ingum e (o ) quais in luência lhe em do undamen o pala a (a i as) e com ele ín imas
seman iicamen e elacionadas leksemų (nuoši dus, pasisaki i, рассказать и т.d.) alen ingumai. À
úl ima pe gun a dá base o es udo do acesso ais (-u ilidade) alency (Vaičiuly ė-Semėnienė 4
Pe cipien as [Pcp] psíquicas es adoes expe imen a am unção, ca ac e ís ica aos se es i os,
pe cebendo ealidades objec s, endo uma ce a disposição em elação a eles, psicologicamen e
ea5 Bene iecien as [B] ad esa o, endo unção, ca ac e ís ica aos se es i os, especialmen e
guojančioms (Sližienė 1994: 21; Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32).
p incipalmen e a pessoas, cuja ea é ou não az o que é ou az (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32, plg.
Sližienė 1994: 21).
6 Do pon o de is a da no ma de linguagem, p ielinksnio com cons ução é secundá io (dalinis)
a ian e da no ma e caso haja pode se u ilizado gene inėje alboje. No en an o, p io idade é dada
ao p incipal (neu al) a ian e da no ma bene iciá io (ž . KP2 S2 2003: 98; Miliūnai ė 2022: 535). 7
Kon en y as [Con] unção do con eúdo de es ado ou ca ac e ís ica, ca ac e ís ica de á ias
coisas e enómenos (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32, plg. Sližienė 1994: 22).
A igos A icles 79 /
A i au i, a i a imas alen ingumas daba inėje lie u ių kalboje
202 onde pa odiada p edicados de léxinio seman ino do campo semân ica e
g ama ica in luência alen ingumui3),
Buscando espos as a pe gun as ambém, sem já mencionado since os, é
impo an e e e encia pa(si)saki i, con a (s) de inições diccioná ios e suas
alen ingumu. Po exemplo, DLKŽe do leksemo paisaki i enc epiama olha pa a a
p imei a dize signi icâncias (i. y. dize ‘1. pala a (o esc i a) exp essa men i a
ou opiniãoêʼ), e ou a ap azi signi icado de ine-se como ‘2. con essa 8ʼ. Do
acadêmico LKŽe escla ece que sang ąžinės o mas dize podem se usadas de
á ias signi icados: ‘12. pasipasako iʼ (ž . 10), ‘13. con essa ʼ (ž . 11), ‘14.
ispia in iʼ (ž . 12), ‘15. se ala ; pasig ami i, pa eikš iʼ (ž . 13) ou ‘16. kng. pa eikš i
nusis a imen oʼ (ž . 14).
10) Ela quase e não em homem, ao qual pudesse apon a seu a gus I.Simon.
(LKŽe)
11) Jis jai pasisakė, kad jis ją mylįs KII28. (LKŽe)
Na u almen e, alguns quem mui o gos a am, que não e iam de apon a ao
sace do e seus ansg essões Bl . 12) (LKŽe)
13) Pasisakau ams ai esąs zemai is Jn. (LKŽe) 14) Užėjus albai sob e e olilimą,
By au as ab iai pasisakė e olilimo idėjai nep i a iąs
V.Myk-Pu . (LKŽe)
Tan o DLKŽe, quan o LKŽe ação- e bo con a os p imei os signi icados são
o necidos como ‘desc ibi qual acon ecimen o, acon ecicimen oʼ (ž . 15, 16, plg. 3).
15) Ele a ninguém suas a lições nãoipasou. (DLKŽe) 16) Tik ą jus içaybę con a con a
aquele elhis Js . (LKŽe) Do Nijolės Sližienės Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo
žodino (LKVJŽ) (Sližienė 1998: 130) escla ece-se que o eiksmažodis pasisaky i, é usado
signi icmėmis ‘1. pasipasako iʼ (ž . 17), ‘2. a) comunica o almen e, pa eikš i;
ap esen a -se; b) se con essa ʼ (ž . 18), é i alen , e no signi icado ‘3. pa eikš i
seu nusis a imen o, p i a i ou nep i a iʼ (ž . 19) d i alen is. Assim se dize inclui
e (dalį) con a (s) semân ica e g amá ica (ž . mais adian e). Ela quase não em homem
a quem [ela] pudesse con essa suas mise ias (plg. 17) sob e suas mise ias).
(ci a ada de Sližienė 1998: 130) 18) A c iança pasisakė mãe sudaužęs puoduką que
sudaužė puoduką (apie p agany ą žąsiuką /). (ci a ada do mesmo, 130) 19) Po
p opos a a candidá (p ieš p opos a a candidá) pasisakê odos os o ado es. (ci ado
do id, 130)
8 Veiksmao o do con essa ‘1. decla a a sua culpaʼ, ‘2. dize jus iça sob e seʼ alen ingum mais
amplamen e e LKVJŽ (Sližienė 1998: 257), po exemplo, Ela a ninguém nep isipažin ų, que ele ela gos a.

LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
80 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Iš 17 pa yzdžio ma y i, kad pasisaky i eikalauja a dininku žymimo agen y-
aus9 sujei o, u ilizado ku eiškiamo indi ec o de obje o, a liepiančio
bene icien o unkciju, e a ian iškai galininku, p ielinksnio sob e kons ukcija,
šalu iniu sen inio dėmeniu žymimo kon en y o (di ec o) de obje o. De aco do a
segunda pasisaki e signi icado, alen iniai ak an ai 18 exemplo de pasakomi
a dininku sinalimo agen eg iu sujei o, naudininku eiškiamu indi ec o
bene icien o obje o, e a ian iškai p ielinksnio sob e kons ukcija, daly iu,
padaly iu ou secundiniu sen inio dėmeniu sinalimo kon en y u. Bene icien ą
a liepian e ak an as é acul a i usis. 19 exemplo mos a que doi alencio apazigua suje-
as aip pa y a agen y us, o p ielinksnio už a ba p ieš kons ukcija žymimas
objek as a liepia kon en y ą.
Com base LKVJŽ (Sližienė 1998: 123124) e nele o necidos exemplos (ž . 2022),
açõesmažodis con a exigem nominininku sinalimo agen y aus sub jek o,
naudininku eiškiamo bene icien o indi ec o do obje o e a ian iškai galininku,
p ielinksnio sob e kons ukcija, galininku su daly iu ou padaly iu, šal iu,
padaly iu,u iniu dėmeniu sinalimo kon en y o (di ec o) do obje o. Como e
apisaki i caso, u ilizininku ma cimo ak an as acul a i usis.
20) Vi pša não sei a žindo lhe con a ciniškus anecdo us. (ci ado de
Sližienė 1998: 124)
21) Minha e ulê mui as ezes nos con a a sob e o passado. (ci a ado do mesmo, 124)
22) Papasakok, como lá oi. (ci a ada do mesmo, 124) An ano Libe o Sinonimų žodyne
(SŽe) se ê que con a é um dos 10 'apsky i kokį į ykį, a si ikimą, dės y i min isʼ
sinonimų. Com base no que oi di o, supõe-se que eiksmazodis a i au i
acul a i amen e exigem bene icien o bene iciá io, e essencialis kon en y o
unção a lepian e ak an as pode ia se sinalimas į ai iau do que ilius uo a ND.
2. TIRIAMOJI MEDŽIAGA
Didžiąją DLKT dalį suda o ašy inės, dažnai edaguo os, ski ingų žan-
ų (publicis ikos, g ožinės, neg ožinės ou adminis a i as li e a u a) idiomas ex ai. Saky ines
línguas exemplos de lá são apa en emen e menos. Pa yzdžiai su 9 Agen as1 [A1] ação iniciado aiaus ou
execu ėjo unção, ca ac e ís ica i e oms bū ybėms (Sližienė 1994:
19).
10 Pa a ala mais amplamen e alen inismo eja LKVJŽ (Sližienė 1994: 330331).
S aipsniai / A icles 81
A i au i, a i a imas alen ingumas daba inėje lie u ių kalboje
di e en esmos o mas de pala as conside adas no a igo sen ença col i11 DLKT
expands inės paieškos campo onde insc i os a i a, e escolhus pala a medu ys
c i é ios. Tabelhe 1 mos a em como encon os 303 (in) ini á ias a i au i o mas se
espalhou po gêne os. Ve i i, que a maio ia exemplos (251, ou 83 p oc.) es á de
publicis ikos, bem menos de g ožinės li e a ū os (41, ou 14 p oc.), pa ilhões casos (10,
ou 3 p oc.) neg ožinėje li e a ū oje. Saky inėje alboje encon ado apenas 1
exemplo, e na adminis a i a alboje deles não. 1 LENTEL. Di e en es o mas
abe as DLKT eks yne
Teks ynodalis A i au i o ma Pa a ojimo
skaičius
To al po agem
skaičius
G ožinė
li e a u-
usiu 1
amas 1
ja 4
ama 1
ančios 1
a e 1
ju 1
iu 1
a i a o
a
nea i au i
10 não
paa i a-
paa i a-
paa i au ume
paa i a au
paa i a-
paa i a ęs
a i aud-
a i au-
a i auj-
a i auj-
a i auj-
a i au-
a i aus-
a i au i
7
nea i a-
1
ab i o 1
uja 1
u i 1
1
1
o 6
1
41
Neg ožinė
li e a u a
a i auda-
a i auja
a i au i
2
i 1
o 1
3 a i a o
3
paa i au-
a i auda-
10
Publicis ika
ma 1
mas 1
o 1
72
me 1
n es 1
a i auda-
a i auda-
a i auja
a i auja-
a i auja-
251
11 DLKT exemplos pa a es udo cole a 2023 m. maio mês
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
82 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Teks ynodalis A i au i o ma Pa a ojimo
skaičius
To al de po agem
skaičius
Publicis ika
a i auji
a i auk-
a i au i
a i a o
a i a o-
a i a -
nea i a-
nea i a-
nea i a-
nea i au i
nea i a-
paa i a-
paa i a-
paa i a-
paa i a-
paa i a ęs
2
ime 1
43
103
me 1
ęs 1
uda o 1
uja 5
uk 1
1
o 3
uki e 1
usiu 1
u i 5
o 4
1
251
Saky inė lingua ab iu o 1 1
Do o al 303 303
DLKT encon a 39 exemplos com e ba i o alá el o mas abs ac as (ž . je.
2 len elę). Panašiai kaip a i au i a eju, pa yzdžių nė a adminis acinėje kalbo-
Também não encon a saky inės língua exemplos de. P incipalmen e exemplos de
com abe u a de o mas são de publicis ikos (21, ou 54 po cen o), bem menos de
neg ožinės (12, ou 31 po cen o) e g ožinės (6, ou 15 po cen o) li e a u a. 2 LENTEL.
Di e en e abe u a da o ma DLKT eks yne
Teks ynodalis A i a imas
o ma
Pa a ojimo
skaičius
Bend aspa a ojimo
skaičius
G ožinė
li e a u-
men os 1
a a aç-
a
ão 2
a a aç-
ão 2
a a a i-
paa a ação 1
6
Neg oži-
ão 5
a a a i-
a a a i-
nė
li e a u-
a i a imą
a a aç-
mui 1
mai 2
a a aç-
a
1
ão 2 paa i a imai 1
12
A igos A icles 83 /
A i au i, a i a imas alen ingumas daba inėje lie u ių kalboje
Teks ynodalis A i a imas
o ma
Pa a ojimo
skaičius
Bend aspa a ojimo
skaičius
Publicis -
21
a imai 7
a ação 4
ação 2
ika
a imu 1
a i a imą
a imus 3
a imų 1
abe u -
abe u -
abe u -
abe u -
abe u -
abe u -
1
abe u -
paa i a imų 1
a imui 1
Do o al 39 39
Assim di e en es a i au i (a i ação) o mas no aseínio ge almen e usadas
publicis ikoje, à qual, com base DLKT12, a ibui-se: ge al pe iodica, popula ioji
pe iodika, mokslinė pe iodika, li os (au obiog a iias, memua ai, a minimai,
k onikos, me aščiai, dieno aščiai, laiškai, esė, apyb aižos e k .) e k . A segui
exemplos po es ilos uncioncinos não sepa adamen e discu idos.
3. SKIRTING ATVIRAUTI (-IMAS) FORM
VALENTINGUMAS
An es iman ando DLKT undamen e examina a i au i semân ica e g ama ica, é
impo an e dize que nes e ex o ambém é possí el encon a pa o enios
exemplos e com ou o adje i o a i as doa i o a i ė i (-ėjimas) ‘da y is
a i amʼ (ž . 23, 24). Isso, que būdwa dis ab ilas eiksmažodėja, indica e be a go
gūglo (google) na šyklėje encon am exemplos an o com a i ė i (ž . 25, 26), quan o com a i au i (ž .
27, 28) o momis13.
23) O Concu so mos ou que os alunos que em se a i os memb os ab iêjanças da
nossa sociedade.
24) Quais, nos seus olhos, os p ocessos de abe u a da sociedade obse ados ecen emen e? 12
Žiū ė a [2023-10-10] aqui: h p:// eks ynas. du.l / eks ynas/menu?page=abou . 13 Plg. VLKK opinião: A
pala a ab iau i u bū não e i ssemos, só não p ecisa ia ans o má-lo nu alkio u es ampu,
expuliamcio ou os meios de aiškos: abe amen ei con a , abe amen ei ala , se ab i am e e c.
(ci a ado de: h ps:// lkk.l /konsul acijos/4226-a i au i).
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
90 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
T i alen is ab iau i ‘3. a i ai ala (s), šnekė isʼ exigem agen e de sujei o, komi a i
e kon en y o unções co esponden es ne iesioginių objek ų. No dicínio
komi a y as eiškiamas necessa iamen eja p ielinksnio su kons ukcija, e
kon en y as pode se acul a i amen e pasakomas p ielinksnio sob e kons ukcija.
T i alen is abe u au i ‘2. a i ai (pa)saí , con a (s), ap is in iʼ na sen ença exigem
agen y aus objec o, bene icien o e con en y o unções co esponden es indi ec os
dos obje os. Bene icien e pasakomas acul a i amen e u ilizado ku, e kon en y as
a ian iamen e pode se ma cido indispensija p ielinksnio sob e ou daly ine
kons ukcija, secundu iniu sen in dėmeniu. En ão, quando bi alen is a i au i é usado
‘bū i ab i amʼ signi icado, seu sin aksiniai ak an ai, de aco do ab idas analogia,
dizemomi necessa iamen e ao sujei o a dininku e acul a i amen e ao indi ec o do
obje o u ilizininku ou p ielinksnio su kons ukcija. O sujei o co esponde
pe cipien inį agen ą24, e a ian iamen e designa-se obje o indi e o bene icien ą.
DLKT não encon a exemplos, onde sen ença osse exp esso acul a i usis des a
ab i au i signi icado ak an . Tu ima empi ica ma é ia le o-ia a pensa que assim
endem mais a sepa a a i au i ‘bū i a i amʼ do a i au i ‘a i ai kalbė i(s)ʼ,
quando no p imei o caso naudininkas e com cons ução co esponde uma seman ina
unção, e segundo aqueles pãčios aiškos indicam di e en e seman icá.
O es udo mos oué que em a i au i (-a imas) ‘a i ai kalbė i(s)ʼ alen ingumo
es u u as de li eųjų d i alenčio a i as ‘nuoši dus, iską pasakan isʼ memb os é
incluído kon en y as ((pa)sakymo, kalbėjimo(si) con eúdo) com sa a aiška.
ŠALTINIAI
BLKŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas, ed. kolegija D. Liu ke ičienė,
D. Mu mulai y ė, V. Sakalauskienė, A. G i ėnienė, A. Gaidienė, D. Daugi dienė,
L. Jonušys, y . ed. D. Liu ke ičienė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2013–2022.
P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /bend ines-lie u iu-kalbos-zodynas/.
DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as.
P ieiga in e ne e: h p:// eks ynas. du.l / eks ynas/.
DLKŽe – Daba inės lie u ių kalbos žodynas, 8-asis pa ais. i papild. leidimas, y . ed.
S . Keinys, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2021. P ieiga in e ne e:
h ps://ekalba.l /daba ines-lie u iu-kalbos-zodynas/.
LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas 1–20 (1941–2002), ed. kolegija G. Nak inienė,
J. Paulauskas, R. Pe okienė, V. Vi kauskas, J. Zaba skai ė, y . ed. G. Nak inienė,
e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005 (a naujin a e sija, 2018). P ieiga
in e ne e: h ps://ekalba.l /lie u iu-kalbos-zodynas/.
24 Apie d isluoksnes seman ines unkcijas plačiau ž . D uk einis (2009).

S aipsniai / A icles 91
A i au i, a i a imas alen ingumas daba inėje lie u ių kalboje
LKŽPapK – „Lie u ių kalbos žodyno“ Papildymų ka o eka, Vilnius: Lie u ių kalbos ins-
i u as, 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /lkz-papildymu-ka o eka/.
SisŽe – Paulauskas Jonas. Sis eminis lie u ių kalbos žodynas, Vilnius: Mokslas, 1987, e. a-
ian as, 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /sis eminis-lie u iu-kalbos-zodynas/
pe ziu a.
SŽe – Lybe is An anas. Lie u ių kalbos sinonimų žodynas, 2-asis pa ais. leidimas, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 2002, e. a ian as, 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /
sinonimu-zodynas/.
LITERATŪRA
Ágel Vilmos 2000: Valenz heo ie, Tübingen.
D uk einis Albinas 2009: Seman inės sakinių s uk ū os su sink e inės eikšmės p edi-
ka ais. Res Humani a iae 6, 2441.
Hen schel Elke, Weyd Ha ald 1994: Handbuch de deu schen G amma ik, 2. Au l.,
Be lin, New Yo k: De G uy e .
KP2 S2 Língua conselhos 2: Sin aksė 1. P ielinksnių e polinksnių consumo, sud. R.
Miliūnai ė, y . ed. A. Pupkis, Vilnius: Mokslo e enciclopedijas ins i u o de
publicação, 2003.
Miliūnai ė Ri a 2022: Į ai uojan ys i nauji lie u ių kalbos eiškiniai XXI a. p adžioje:
sis ema ika i pokyčių k yp ys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. DOI:
doi.o g/10.35321/e-pub.42.lie u iu-kalbos-pokyciai. Semėnienė Lo e a 2003: Būd a džių
ha monização. In es imen os sin aksís icos de ligações. abalhos de g amá ica
das línguas Lie u ių 1, ed. A. Hol oe , A. Judžen is, Vilnius: Ins i u o da língua
Lie u ių, 37‒66.
Sližienė Nijolė 1994: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 1, Vilnius:
Mocklo e enciklopedijų publikla.
Sližienė Nijolė 1998: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 2(1), Vilnius:
Mocklo e enciklopedijų publikla.
Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a 2001: Valen ingumas de nomes de línguas Li uãs:
dak a o dise acija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a būd: P ie aišus, p ie aišumas 2023 alen ingumas na
a ual língua ( aš o) li uana. Ac a Linguis ica Li huanica 88, 181205. Accesso na
in e ne : h ps:jou nals.lki.l ://ac alinguis icali huanica/a icle/ iew/2245/2338.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
92 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Valency o he Ve b a i au i and Noun
a i a imas in Con empo a y Li huanian
Language
SUMARY
The analysis o 340 examples wi h di e en o ms o a i au i and a i a imas d awn om he
Co pus o Con empo a y Li huanian Language e eals ha hei alency is in luenced by he
seman ics and g amma o he adjec i e a i as and p edica es om he minimal
lexical-seman ic ield. The esea ch shows ha he gene alised meaning o he p edica e
a i au i is ‘ o be open; o speak openlyʼ. In e ms o alence, his meaning can be subdi ided in o
‘1. o be openʼ, ‘2. o say, o ell openly; o con essʼ, and ‘3. o alk, o indi ec objec s
con e se openlyʼ. The la e wo meanings di e om each o he in he di ec ion o speech.
The i alen a i au i ‘3. o alk, o con e se openlyʼ equi es he agen i e subjec , he
co esponding o he comi a i e and he con en i e. The comi a i e is exp essed by he
necessa y cons uc ion o he p eposi ion su, while he con en i e can be exp essed
acul a i ely by cons uc ing he p eposi ion abou . The i alen a i au i ‘2. o say, o ell
openly; o con essʼ in a sen ence equi es an agen i e subjec and indi ec objec s, which
co espond bene icia y and con en i e. The bene icia y is exp essed acul a i ely in he da i e
o he indi ec objec . In con as , he indi ec objec con en i e can be ma ked as necessa y
by cons uc ing he p eposi ion abou , o wi h a pa icipial cons uc ion, a subo dina e clause.
When he bi alen a i au i is used in he meaning o ‘1. o be openʼ, i s syn ac ic ac an s a e,
by a i as analogy, said in he necessa y subjec nomina i e and op ionally in he da i e o
cons uc ion o he p eposi ion su o he indi ec objec . The subjec co esponds o he The
s udy shows ha he alency s uc u es o a i au i ‘ o speak openlyʼ include a con en i e
pe cipien agen and he a ian ly ma ked indi ec objec o he bene icia y.
wi h exp ession om he ee elemen s o he adjec i e a i as.
In oducida 2023 m. ou ub o 11 d.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia
lo e [email protected]