S aipsniai / A icles 75
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0003-2196-8937 Las di ecciones de
in es igaciones: mo osin aksė, alen ingumas,
semán ica, ipología.
DOI: doi.o g/10.35321/all89-04 El Consejo de Adminis ación y Adminis ación de la Unión Eu opea (CEEA) ha decidido ap oba el Reglamen o (CE) n.o
ATAIRAUTI, ATAIRAMISTO También
VALENTINGUMAS
ACTUAL LIETUVI
LABORE
Valency o he Ve b a i au i and Noun
a i a imas in Con empo a y Li huanian
Language
ANOTACIJA El obje o de es e a ículo eiksmajodis a i au i e su edinys daik a a dis
a i ación. Aimslas basado Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT) ma e ial, escla eškin i
es os palab as junglumą alen ingumo aspek u. Ty imas mos é, qué in luencia la in lui a
a i au i (-a imas) alen ingumui hace adje i o a i as y p edicaka ų de minimalaus leksinio
seman ino campo semán ica y g ama ica. Paaiškėjo, que a i au i (-a imas) ca ac e ís ico
ijopas alen ingum. ESMINIAI VOODŽIAI: eiksmažodis a i au i, eiksmažodinis daik a a dis,
alen ingumas, leksinis seman inis campoas.
ANNOTATION
The objec o his a icle is he e b a i au i and i s noun de i a i e a i a. The aim is o
in es iga e hei combinabili y om he alency pe spec i e, using he da a om he
Co pus o Con empo a y Li huanian Language. The esea ch indings indica e ha he
alency o a i au i (a i ación) is in luenced by he seman ics and g amma o he
adjec i e a i as and p edica es wi hin i s minimal lexical seman ic ield. I was obse ed
ha he e b a i au i ( he noun a i ación) exhibi s a h ee old alency. KEYWORDS: e b
a i au i, e bal noun, alency, lexical seman ic ield.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
76 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
1.ÚVADINS PASTABOS El obje i o de es e a ículo basado e bocen inio modelo
sen encial concep a y (ape u ación) alen ingumą. In es imas basado empi ine
alen ingumo eo ijos p incipais nus a y i eiksmažodžio a i au i i jo abs ak o
ma e ial, ecopilado de discu i i palab as, en andocias en un minimalos leksinio
Kauno VDU Kompiu e inės ling is ikos cen o suda y o Daba inės lie u ių kal-
bos eks yno (DLKT) (ž . 2 dalį). Tikslui pasiek i keliami užda iniai: a) umpai
seman inio eiksmajodžio a i au i (-a imas) campo, alen ingumus (ž . adelan e
1 pa e); b) basado DLKT ejemplos (ž . 2 pa e), iznag inė i di e en es a i au i
(-a imas) o mas de alen ingumą y pasma s y i, qué in luencia la le hacen del
é mino base (a i as) y p edicaka ų de léxinio seman ino campo alen ingumai
(ž . 3 pa e). Gálicamen e odo esumi (ž . pa e 4). Toki aspek u, cuan o es
conocida, a i au i (-a imas) no es á examinado. Aplicado mé odo de es udio
in e p e aciones, desc ipomasis analí ico, g ama inas, seman inas análisis.
Pasi inkus nag inė i a i au i (a i a imas), umpai pasaky ina, kad a-
len ingumas – ai žodžio eikšmės lemiama ypa ybė a e i am ik ą skaičių
espacios acíos que en la o ación o en la combinación de palab as ocupan palab as
de cie o signi icado así como sus o mas o sus co espondien es (ž . Sližienė
1994: 16; Vaičiuly ėSemėnienė 2001: 19, 46 y allí ci ada li e a u a). Valen ingum a aja
con es ni eles: abs acak iu logines seman icos y dos conc e os ni eles del
lenguaje sin akses y leksines seman icos. En el ni el de semán ica logís ica se
de e mina el núme o de luga es acíos de la palab a y sus posibles ak an os
seman ís icas, en el ni el sin aksés se de e mina la o ma g ama ical de los
alen ines ak an ías y su bū inidad o acul a i idad, en el ni el de semán ica
leksís ica se de e mina la semán ica de los alen ines ak an ías. Además de
alen inos sin aksís icos ak an á, cuya esenciainidad y acul a i idad se
es ablece en la o ación, se asignan miemb os lib es palab as del enunciado, que no
klauso jo alen ingumui. Lais ieji na iai neužpildo p edika o a e ų lais ų ie-
son condicionales de la palab a signi icaciones y nep i ų, su unión con p edica u
lemia a él, como a cie a pa e del lenguaje, ca ac e ís ico pu amen e g ama ical
capacidad de uni o as palab as y sus o mas (Sližienė 1994: 35). Essinieji ac an ai
juos p aleidus sakinys pasida o neg ama iškas. Bū inaisiais sin aksiniais ak an-
ais nusakoma a si uacijos dalis, ku i žodžio eikšmei y a s a biausia i ak-
sin aksiniai en la o ación no pueden se omi idos, pues o ualiausia (Sližienė 1994:
ie sakinyje gali bū i p aleidžiami, o sakinys lieka g ama iškas i sup an amas.
31). Los acul a i os sin aksiniai ak an a son aquellos, kuSakiniai sin akul a i ųjų
ak an ų signi ica ap oximadamen e lo mismo, qué y con ellos, pues o que
acul a i os ak an a son implici ados en la misma palab a signi ican e (Sližienė
1994: 35). Acep ándose que los es ic os lími es en e bū inųjų y acul a i iųjų ak an á y lib esųjų miemb os no hay (Hen schel, Weyd 1994: 345).
A ículos A icles / 77
A i au i, a i a imas alen ingumas daba inėje lie u ių kalboje
Leksema a i au i no se p opo ciona en los p incipales explicaciónamuosios
dicciona ios de la lengua li uanas: Bend inės lie u ių kalbos žodyne (BLKŽ),
kalbos žodyne (DLKŽe) i akademiniame Lie u ių kalbos žodyne (LKŽe). Tačiau
Daba inės lie u ių a i au i ‘bū i a i am eko iksuo as Lie u ių kalbos žodyno
Papildymų ka oje (LKŽPapK) (ž . 1). A ski u a ículo a i au i ‘bū i a i am,
a i ai pasako isʼ incluido en Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyną (ND) (ž . 2). ND
ambién se p opo cionan giminichos a i au i palab as de (paa i au i,
paa i ación) a ículos con ejemplos (ž . 3).
1) Sospechusi, que ab i au i nea sa gu, p egun é: Es pi ksi o no. (Š y u ys
1982-12-18)
2) V. Adamkus knygoje a i auja apie sa o i A. Adamkienės s eika ą [an aš ė]
(del i.l )
3) Voice Film di ban is Johnas Hobe manas paa i a o, kad išėjęs iš ilmo p emje-
os Kanuose jau ėsi „š iesus, a sinaujinęs i nesu okiamai laimingas“. (be na -
dinai.l (iš: Naujasis jidinys-Aidai)
Iš būd a džio a i as, -a1 pada y as a i au i ‘bū i a i am, a i ai pasako isʼ y a
elacionado con un signi icado abie o ‘3. odo con ando, since isha usʼ (DLKŽe),
‘9. odo hablando, eniendo pasapčiųʼ (LKŽe) (ž . 4, 5). 4) Él siemp e me es abie o,
odo di á š. (LKŽe) 5) Ekspedi o ius ue abie o conmigo, y yo ambién poco qué de
él esėpda au
J.Do . (LKŽe)
De la desc ipción de alen inidad de los adje i os de la lengua li uánica escla ece que, según u i ada
ma e ial empi ine, suje o co espondien e adje i o abie oas ‘nuoši dus2, odo pasakan isʼ
ak an as signi icimas a dininku o o o da iklio3 de la a monización, mien as que indi ec amen e
objec os usando puede se eiški a i inkaminku a ian iškai žymimas indi ec amen e objec is
i p ielinksnio su kons ukcija (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79, 87). Sakinyje
sin aksinis ak an as es akul a y us (ci uojamos en 69 ejemplos se esc ibe en lusklia). Abiem 1 Toliau
a ículo hablando sob e dis in os de es e o o o a ibu o desc end in ai pasakoma sólo a iškoji
nežymė oji būd a džio giminė. 2 Seman inė būd a džio nuoši dus y abie o sujaja is o y Jono
Paulausko Sis eminiame lie u ių sus, iesiaši dis, iesiakalbis, iesmukas, a i aši dis, a lapaši dis y
k . 3 Plačiau sob e de inimą, de inimo da iklio y de inimo ga iklio samp a ą, cuya aquí emiamasi, é.
kalbos žodyne (SisŽe): abu būd a džiai pa enka į nuoši dumo lauką, ku iame aip pa minimas ie-
Semėnienė (2003: 3842).
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
78 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX casos la semán ica abie a alen ingum son
iguales: suje o a liepia pe cipien ą4, y el obje o indi ec o bene icien ą5 (ž . 47). En
pocas palab as, d i alencio abie o sin axis alen ingum es Nom, Da suIns 6, a
seman i69 ejemplos indican que seman ic y sin axis būd a džių abie o y since us
nis – [Pcp, B]. Seman iniu aspek u šis būd a dis, panašiai kaip nuoši dus i k .,
pa enka į būd a džių, ku ie nusako ieno asmens simpa ijas, palankumą a an i-
pa ijas ki o asmens a ž ilgiu, g upę (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79, 87, 99).
alen ingum son panašus. Es o se e ambién DLKŽe, donde būd a dis nuoši dus se
de ine como ‘linkin is bona; abie oasʼ. 6) Él (a odos) e a abie o y since o. (ci ado
de Vaičiuly ė-Semėnienė
2001: 80)
7) Joniuk, siemp e habiendo sido an pue ilmen e abie o (con su mo u e), aho a a
nada ya nolepaspasa. (ci ado po del allí mismo, 87) 8) O oscu s a, seño Pe ai,
aho a (con manimi) nesi since os. (ci ado id, 88)
9) Šią e ą a i umo alandėlę jis bu o (jai) nuoši dus. (ci uojama iš en pa , 35)
Compa ando 13 ejemplos con 47 se e que el a ibu o abie o en signi icado explícikuo as
(pa)pasakido (pasaci ) con enido kon en y as7 es un miemb o lib e (ž . 4, 7), que, panašu, se incluye
en alen ina a i au i es uc u a (ž . 2, 3; más adelan e ž . cuál es sin ác ico y semán ico
A kon en y o lais asis na ys u i į akos ne iesioginio objek o aiškai a i as sa-
kiniuose i kaip (a ) ai galė ų bū i susiję su Vilmos Ágel (2000: 211–212) hi-
po eze – p edika o sin aksiniai ak an ai gali bū i leksikalizuo i, g ama ikalizuo i
lais ieji na iai – a ski o y imo e a ema. Šiame s aipsnyje keliami klausimai:
a i au i alen ingum y (o ) cuáles in luencia le iene del undamen o palab a (a i as) y con él
in imes seman i icamen e elacionados leksemų (nuoši dus, pasisaki i, con a i y k .)
alen ingumai. A es a úl ima p egun a da base el es udio de la ade aïsus (-beneum) alen ingum
(Vaičiuly ė-Semėnienė 4 Pe cipien as [Pcp] psíquicas huesenas expe imen ėjo unción,
ca ac e ís ica a se es i os, pe cibien es de las cosas de la ealidad, que ienen una cie a
disposición hacia ellos, psicológicamen e ea5 Bene iecien as [B] des ina a o, u io unción,
guojančioms (Sližienė 1994: 21; Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32).
ca ac e ís ica a se es i os, especialmen e p incipalmen e a pe sonas, cuyosas o no usas lo que
es o hace (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32, plg.
Sližienė 1994: 21).
6 Desde el pun o de is a de la no ma de la lengua, p ielinksnio con cons ucción es secunda io
(delinis) a ian e de la no ma y según necesi as puede se u ilizado gen inėje habboje. Sin emba go,
se da p io idad a la a ian e p incipal (neu al) de la no ma bene icia io (ž . KP2 S2 2003: 98; Miliūnai ė
2022: 535). 7 Kon en y as [Con] unción del con enido de es ado o ca ac e ís ica, ca ac e ís ica de
di e sas cosas así como enómenos (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32, plg. Sližienė 1994: 22).
A ículos A icles 79 /
A i au i, a i a imas alen ingumas daba inėje lie u ių kalboje
202 donde pa ody a p edicaka ų de leksinio seman ino campo semán ica y
g ama ica in luencia alen ingumui3),
Buscando espues as a p egun as ambién, sin ya mencionado since os, es
impo an e e e i se pa(si)saki i, con a (s) de iniciones en dicciona ios y sus
alen ingumb e. Po ejemplo, DLKŽe de leksema pasipi i enc epiama mi a e la
p ime a deci signi icanzas (i. y. deci ‘1. e balmen e (o po esc i o) plan eikš i
men į o opinięʼ), y o a pasiplici signi icado se de ine como ‘2. con esa 8ʼ. Del
académico LKŽe se explica que sang ąžinės o mas deci pueden se u ilizadas en
a ias signi icados: ‘12. pasipasako iʼ (ž . 10), ‘13. con esa ʼ (ž . 11), ‘14. ispia in iʼ
(ž . 12), ‘15. pasa sepublica ; pasig amin i, pa eikš iʼ (ž . 13) o ‘16. kng. pa eikš i
nusis a imąʼ (ž . 14).
10) Ella casi y no iene homb e, al que pudie a pasa se po deci su a gus I.Simon.
(LKŽe)
11) Jis jai pasisakė, kad jis ją mylįs KII28. (LKŽe)
Na u almen e, algunos quién muy dis u ó que ya no end íamos que apesa ea
al sace do e sus delinquimien os Bl . 12) (LKŽe)
13) Pasisakau ams ai esąs zemai is Jn. (LKŽe) 14) Užėjus habbai sob e insu ilimą,
By au as ab i ai pasisakė insu ilimo idėjai nep i a iąs
V.Myk-Pu . (LKŽe)
Tan o DLKŽe, como LKŽe accionmawo d con a el p ime os signi icados se
p esen an como ‘desc ibi kokí acon ecimien o, acon ecimien oʼ (ž . 15, 16, plg. 3).
15) Él a nadie sus a licciones no apapasó. (DLKŽe) 16) Tik ą jus iciaybę cuen a ese
iejo Js . (LKŽe) Desde Nijolės Sližienės Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo
dicino (LKVJŽ) (Sližienė 1998: 130) cla i ica que el eiksmažodis pasisaky i, se u iliza
signi icmėmis ‘1. pasipasako iʼ (ž . 17), ‘2. a) comunica o almen e, pa eikš i;
p esen a se; b) econoci seʼ (ž . 18), es i alen , y en signi icado ‘3. pa eikš i su
nusis a imien o, p i a i o nep i a iʼ (ž . 19) d i alen is. Así apa se deci incluye y
(dalį) con a (s) semán ica y g amá ica (ž . adelan e). Ella casi no iene homb e a
quien [ella] pueda con esa sus mise ias (plg. 17) sob e sus mise ias). (ci ado de
Sližienė 1998: 130) 18) El niño pasisakė mad e sudaužęs puoduką que sudaužė puoduką
(apie p agany ą žąsiuką /). (ci iada del allí mismo, 130) 19) Po la p opues a candidá
(p ieš p opues a candidá) pasisaké odos los o ado es. (ci ado id id, 130)
8 Ve xicmón de con esa ‘1. exp esa su culpaʼ, ‘2. deci jus icia ace ca de sel ʼ alen ingum más
ex ensamen e é LKVJŽ (Sližienė 1998: 257), po ejemplo, Ella a nadie nep is admi i ían, que él le gus a.

LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
80 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Iš 17 pa yzdžio ma y i, kad pasisaky i eikalauja a dininku žymimo agen y-
aus9 suje o, usua ioinu eiškiamo indi ec o del obje o, a liepiančio bene icien o
unción, y a ian iškai galininku, p ielinksnio sob e kons ukcija, šalu iniu
sen inio dėmeniu žymimo kon en y o (di ec oino) obje o. Según la segunda
pasisaki e signi icado, alen iniai ak an ai 18 ejeddyse pasakomi a dininku
señalimu agen eg iu suje o, naudininku eiškiamu indi ec o bene icien e obje o, y
a ian iškai p ielinksnia sob e kons ukcija, daly iu, padaly iu o šalu iniu sen inio
dėmeniu ma cimu kon en y u. Bene icien ą a liepian e ak an as es
acul a i usis. 19 ejemplo mues a que el dobi alencio p ose-
as aip pa y a agen y us, o p ielinksnio už a ba p ieš kons ukcija žymimas
objek as a liepia kon en y ą.
Basándose LKVJŽ (Sližienė 1998: 123124) y en él o ecidos ejemplos (ž . 2022),
eiksmažodis con a exigen nominininku señalamien o agen y aus sub jek o,
naudininku eiškiamo bene icien o indi ec o del obje o y a ian iškai galininku,
p ielinksnio sob e kons ukcija, galininku su pa ici iu o padaly iu, šal iu,
padaly iu,u iniu dėminio ma camen o kon en y o (di ec o) del obje o. Como y
apasal i caso, bene icianinku señalimo ak an as acul a i usis.
20) Vi pša noi a žándose le cuen a ciniškus anecdo os. (ci aida desde
Sližienė 1998: 124)
21) Mi e ulė a menudo nos con aba sob e el pasado. (ci a ada iz allí mismo, 124) 22
Papasakok, como allí ue. (ci ado de allí mismo, 124) An ano Lybe io Sinonimos
dicodyne (SŽe) se puede e que habla con a es uno de los10 ‘ap esi a kokį
sucesión, acon ecimien o, dės y i min isʼ sinonimos. Basándonos en lo que se ha
dicho, c e ima que eiksmajodis a i au i acul a i amen e equie en bene icien o
bene icia io, a bū inasis kon en y o unción a liepian e ak an as pod ían se
señalimas į ai iau que ilius uo a ND.
2. TIRIAMOJI MEDŽAGA
Didžiąją DLKT dalį suda o ašy inės, dažnai edaguo os, ski ingų žan-
ų (publicis ikos, g ožinės, neg ožinės o adminis a i as li e a u a) lengua ex osi. Saky ines
ejemplos de lengua allí son apa en emen e menos. ejemplos con 9 Agen as1 [A1] acción iniciado iaus o
ejecec o unción, ca ac e ís ica i ioms bū ybėms (Sližienė 1994:
19).
10 Pa a habla más ampliamen e alen ingumo éase LKVJŽ (Sližienė 1994: 330331).
S aipsniai / A icles 81
A i au i, a i a imas alen ingumas daba inėje lie u ių kalboje
dis in as o mas de palab as examinadas en el a ículo en la ase ecop i11 DLKT
ex és inas paieškos campo en la insc ipciones a i a, y seleccionus palab a mediu ys
c i e ios. Tabelel 1 mues a en cómo encon os 303 (in) ini inas a i au i o mas se
desp ende po géne os. Visi a , que mayo ía ejemplos (251, o 83 po cien o) es án de
publicis ikos, conside ablemen e menos de g ožinės li e a ū os (41, o 14 po cien o),
pa ionie casos (10, o 3 po cien o) neg ožinėje li e a ū oje. Saky inėje calboje
hallado apenas 1 ejemplo, y adminis a i e calboje de ellos no. 1 LENTEL. Di e en es
o mas abie as DLKT eks yne
Teks ynodalis A i au i o ma Pa a ojimo
skaičius
To al apo e de consumo
skaičius
G ožinė
li e a u-
usiu 1
ando 1
ja 4
ama 1
ančios 1
a e 1
ju 1
iu 1
a i a o
a
nea i au i
10 no
1
uja 1
paa i au ume
paa i a au
u i 1
paa i a ęs
a i aud-
a i au-
a i auj-
a i auj-
a i auj-
a i au-
a i aus-
a i au i
7
nea i a-
1
a i a o
paa i a-
paa i a-
1
1
paa i a o 6
1
41
Neg ožinė
li e a u a
a i auda-
a i auja
a i au i
2
i 1
o 1
3 a i a o
3
paa i au-
a i auda-
10
Publicis ika
ma 1
mas 1
o 1
72
me 1
n es 1
a i auda-
a i auda-
a i auja
a i auja-
a i auja-
251
11 DLKT ejemplos pa a es udio colecciona 2023 m. mayo mes.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
82 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Teks ynodalis A i au i o ma Pa a ojimo
skaičius
To al apo e de consumo
skaičius
Publicis ika
a i auji
a i auk-
a i au i
a i a o
a i a o-
a i a -
nea i a-
nea i a-
nea i a-
nea i au i
nea i a-
paa i a-
paa i a-
paa i a-
paa i a-
paa i a ęs
2
ime 1
43
103
me 1
ęs 1
uda o 1
uja 5
uk 1
1
o 3
uki e 1
usiu 1
u i 5
o 4
1
251
Saky inė kalba ab ió o 1 1
De o al 303 303
DLKT encon a 39 ejemplos con habla i o accionmajo dio o mas abs ac as
2 len elę). Panašiai kaip a i au i a eju, pa yzdžių nė a adminis acinėje kalbo-
(ž . je. También no encuen a saky inės lengua ejemplos. La mayo ía de ejemplos
con abe u ación o mas es án de publicis ikos (21, o 54 po cien o), bas an e
menos de neg ožinės (12, o 31 po cien o) y g ožinės (6, o 15 po cien o) li e a u a. 2
LENTEL. Di e en e ape u a de o ma DLKT eks yne
Teks ynodalis A i a imas
o ma
Pa a ojimo
skaičius
Bend aspa a ojimo
skaičius
G ožinė
li e a u-
ien os 1
a iación
a
2
a iación
2
a ia im-
paa iación 1
6
Neg oži-
ien o 5
a ia im-
a ia im-
nė
li e a u-
a i a imą
a ia im-
ui 1
ai 2
a ia im-
a
1
ai 2 paa ia imai 1
12
A ículos A icles 83 /
A i au i, a i a imas alen ingumas daba inėje lie u ių kalboje
Teks ynodalis A i a imas
o ma
Pa a ojimo
skaičius
Bend aspa a ojimo
skaičius
Publicís-
ab ía i-
ab ía i-
ab ía i-
ab ía i-
ica
ab ía i-
a i a imą
ab ía i-
paa i a-
mai 7
mai 4
mui 2
mu 1
ab ía i-
mus 3
1
mų 1
imų 1
mui 1 21
Del o al 39 39
Así dis in as a i au i (a i ación) o ma en la ase suelen u iliza se
publicis ikoje, a la que, basado DLKT12, a ibuye: comúnji pe iodika, popula ioji
pe iodika, naukinė pe iodika, lib os (au obiog a ías, memua ai, a minimai, k onikos,
me aščiai, dieno aščiai, laiškai, esė, apyb aižos y k .) y k . A con inuación ejemplos
según los es ilos uncioncinos no se discu en po sepa ado.
3. SKIRTING ATVIRAUTI (-IMAS) FORM
VALENTINGUMAS
An es imi ando DLKT undamen o examina a i au i semán ica y g amá ica, es
impo an e deci que en es e ex o ambién se puede encon a pa o enios
ejemplos y con o o adje i o a i as del pa icipio a i a se (-ización) ‘da y is
a i amʼ (ž . 23, 24). Es o, que būdwa dis ab ías eiksmažodėja, indica y be a go
gūglo (google) na šyklėje encon ados ejemplos an o con a i ė i (ž . 25, 26), como con a i au i (ž .
27, 28) o momis13.
23) El concu so mos ó que los alumnos quie en se ac i os miemb os de nues a
sociedad ab iėjanzas.
24) ¿Cuáles, en sus ojos, los p ocesos de ape u a de la sociedad obse ados ecien emen e? 12
Žiū ė a [2023-10-10] aquí: h p:// eks ynas. du.l / eks ynas/menu?page=abou . 13 Plg. VLKK opinión: La
palab a ab íau i u bió neiš engsimos, sólo no debie an ans o ma lo nu alkio u es ampu,
expuliancio o os medios de aiškos: ab i ai con a , ab i ai habla , se ab i am y e c. (ci iendo desde:
h ps:// lkk.l /konsul acijos/4226-a i au i).
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
90 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
T i alen is abie au i ‘3. a i ai habla (s), šnekė isʼ equie en agen i o suje o,
komi a i y kon en y o unciones co espondien es indi ec ines obje os. En la ase
komi a y as eiškiamas bū inąja p ielinksnio su kons ukcija, y kon en y as puede
se acul a i amen e pasakomas p ielinksnio sob e kons ukcija. T i alen is
abie au i ‘2. a i ai (pa)deci , con a (s), econocin iʼ en la o ación equie en
agen í aus obje o del suje o, bene icien o y con en y o unciones
co espondien es de los obje os indi ec os. Bene icien pasakomas
acul a i amen e usua ioku, y kon en y a ian iškai puede se ma cimija
necesidadia p elinksnio sob e o dely ine kons ukcija, la e u iniu sen in dėmeniu.
En onces, cuando dui alen is a i au i se u iliza ‘bū i a i amʼ signi icado, su
sin aksiniai ak an ai, según a i as analogiją, pasakomi esencialinuoju suje o
a dininku y acul a i amen e indi ec o del obje o naudininku o p ielinksnio su
kons ukcija. El suje o co esponde pe cipien inio agen ą24, y a ian ialmen e
señalado indi ec o obje o bene icien ą. DLKT no encuen a ejemplos, donde en la
sen encia ue a exp esado acul a i usis es a ab i au i signi icado ak an a. Tu ima
ma e ial empi ica le gus a ía c ee que así iende a sepa a más a i au i ‘bū i
a i amʼ del a i au i ‘a i ai kalbė i(s)ʼ, cuando en el p ime caso naudininkas y con
cons ucción co esponde una semán ica unción, y segundo os pãčios aiškos indica di e en e semán ica.
El es udio mos é que en a i au i (-a imas) ‘a i ai kalbė i(s)ʼ alen ingumo
es uc u as de los lib es d i alenčio a i as ‘nuoši dus, iską pasakan isʼ
miemb os es incluido kon en y as ((pa)sakymo, kalbėjimo(si) con enido) con sa a aiška.
ŠALTINIAI
BLKŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas, ed. kolegija D. Liu ke ičienė,
D. Mu mulai y ė, V. Sakalauskienė, A. G i ėnienė, A. Gaidienė, D. Daugi dienė,
L. Jonušys, y . ed. D. Liu ke ičienė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2013–2022.
P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /bend ines-lie u iu-kalbos-zodynas/.
DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as.
P ieiga in e ne e: h p:// eks ynas. du.l / eks ynas/.
DLKŽe – Daba inės lie u ių kalbos žodynas, 8-asis pa ais. i papild. leidimas, y . ed.
S . Keinys, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2021. P ieiga in e ne e:
h ps://ekalba.l /daba ines-lie u iu-kalbos-zodynas/.
LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas 1–20 (1941–2002), ed. kolegija G. Nak inienė,
J. Paulauskas, R. Pe okienė, V. Vi kauskas, J. Zaba skai ė, y . ed. G. Nak inienė,
e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005 (a naujin a e sija, 2018). P ieiga
in e ne e: h ps://ekalba.l /lie u iu-kalbos-zodynas/.
24 Apie d isluoksnes seman ines unkcijas plačiau ž . D uk einis (2009).

S aipsniai / A icles 91
A i au i, a i a imas alen ingumas daba inėje lie u ių kalboje
LKŽPapK – „Lie u ių kalbos žodyno“ Papildymų ka o eka, Vilnius: Lie u ių kalbos ins-
i u as, 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /lkz-papildymu-ka o eka/.
SisŽe – Paulauskas Jonas. Sis eminis lie u ių kalbos žodynas, Vilnius: Mokslas, 1987, e. a-
ian as, 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /sis eminis-lie u iu-kalbos-zodynas/
pe ziu a.
SŽe – Lybe is An anas. Lie u ių kalbos sinonimų žodynas, 2-asis pa ais. leidimas, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 2002, e. a ian as, 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /
sinonimu-zodynas/.
LITERATŪRA
Ágel Vilmos 2000: Valenz heo ie, Tübingen.
D uk einis Albinas 2009: Seman inės sakinių s uk ū os su sink e inės eikšmės p edi-
ka ais. Res Humani a iae 6, 2441.
Hen schel Elke, Weyd Ha ald 1994: Handbuch de deu schen G amma ik, 2. Au l.,
Be lin, New Yo k: De G uy e .
KP2 S2 Los consejos de lenguaje 2: Sin aksė 1. P ielinksnių y polinksnių consumo,
sud. R. Miliūnai ė, y . ed. A. Pupkis, Vilnius: Mokslo y enciklopedijas ins i u o de
publicación, 2003.
Miliūnai ė Ri a 2022: Į ai uojan ys i nauji lie u ių kalbos eiškiniai XXI a. comienzos:
sis ema ika i pokyčių k yp ys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. DOI:
doi.o g/10.35321/e-pub.42.lie u iu-kalbos-pokyciai. Semėnienė Lo e a 2003: Būd a džių
de inación. In es igaciones sin aksíns de elaciones. T abajos g ama ícos de la
lengua Li u ias 1, ed. A. Hol oe , A. Judžen is, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o, 37‒66.
Sližienė Nijolė 1994: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 1, Vilnius:
Mocklo y enciklopedijas edi o ial.
Sližienė Nijolė 1998: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 2(1), Vilnius:
Mocklo y enciklopedijas edi o ial.
Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a 2001: Valen ingumas de los nomb es de lengua Li uania:
dak a o dise acija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a būd: P ie aišus, p ie aišumas 2023 alen ingumas en la
ac ual lengua ( aš o) li uana. Ac a Linguis ica Li huanica 88, 181205. Acceso en
In e ne : h psjou nals.lki.l ://ac alinguis icali huanica/a icle/ iew/2245/2338.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
92 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Valency o he Ve b a i au i and Noun
a i a imas in Con empo a y Li huanian
Language
SUMARY
El analysis o 340 examples wi h di e en o ms o a i au i and a i a imas d awn om he
Co pus o Con empo a y Li huanian Language e ela ha hei alency is in luenced by he
seman ics and g amma o he adjec i e a i as and p edica es om he minimal
lexical-seman ic ield. The esea ch shows ha he gene alised meaning o he p edica e
a i au i is ‘ o be open; o speak openlyʼ. In e ms o alence, his meaning can be subdi ided in o
‘1. o be openʼ, ‘2. o say, o ell openly; o con essʼ, and ‘3. o alk, o indi ec objec s
con e se openlyʼ. The la e wo meanings di e om each o he in he di ec ion o speech.
The i alen a i au i ‘3. o alk, o con e se openlyʼ equi es he agen i e subjec , he
co esponding o he comi a i e and he con en i e. The comi a i e is exp essed by he
necessa y cons uc ion o he p eposi ion su, while he con en i e can be exp essed
acul a i ely by cons uc ing he p eposi ion abou . The i alen a i au i ‘2. o say, o ell
openly; o con essʼ in a sen ence equi es an agen i e subjec and indi ec objec s, which
co espond bene icia y and con en i e. The bene icia y is exp essed acul a i ely in he da i e
o he indi ec objec . In con as , he indi ec objec con en i e can be ma ked as necessa y
by cons uc ing he p eposi ion ace ca, o wi h a pa icipial cons uc ion, a subo dina e clause.
When he bi alen a i au i is used in he meaning o ‘1. o be openʼ, i s syn ac ic ac an s a e,
by a i as analogy, said in he necessa y subjec nomina i e and op ionally in he da i e o
cons uc ion o he p eposi ion su o he indi ec objec . The subjec co esponds o he The
s udy shows ha he alency s uc u es o a i au i ‘ o speak openlyʼ include a con en i e
pe cipien agen and he a ian ly ma ked indi ec objec o he bene icia y.
wi h exp ession om he ee elemen s o he adjec i e a i as.
Į eik a 2023 m. oc ub e 11 d.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
lo e [email protected]