248 Ac a Linguis ica Li huanica XCI
ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0009-0003-4998-9657 Les
di ec ions de eche ches scien i iques:
leksinė séman ique, leksikog a ija, e noling is ica.
DOI: doi.o g/10.35321/all91-10
ŠIAURS ŽEMAIČI VANDENS Il a é é mis à l'ép eu e pa les au o i és de la République chèque.
GIVŪN PAVADINIM
NOMINACIJA IR MOTYVACIJA
Nomina ion and Mo i a ion o he Names o
Aqua ic Animals in he No he n Samogi ian
Subdialec
ANOTATION Il es impo an de no e que les É a s memb es ne son pas enus d'applique les disposi ions de l'acco d de coopé a ion en ma iè e de d oi s de l'homme.
S aipsnyje p ésen é es un g oupe héma ique de zoonimes de langue li oue nedidelio
posis emio no ds zemaičių eau animaux appellimimų é ude. Sékiamiam s'expliquin i, quels
leseksemoms ada mée in oquen ijani animaux d'eau, quelles son des nomina ions e
mo i a ion de nommages eche chés. S'appuie une p a ique mé hodique d'enquê e linguis ique
complexe. Empi ines sou ces de ma iè e LKŽe e no d des e esaiques pa a mės e odynai.
Exhaami les sou ces lexicog aphiques analyse a aidé à dé e mine les nommemen s ecép é.
Nommée la ela ion en e mo i ués e non mo i ués nommemen s, dominean s espèces de
nomina ion, modes, moyens, plus impo an s mo i a ion ai s e mo i a ion modèles
di e si o é. ESMINIAI VOODŽIAI: šiau ės zemaičių pa a mė, mo y acija, nominacija,
onomasiologija, noms d'animaux d'eau.
ANNOTATION
This a icle p esen s a s udy o he No he n Samogi ian lexical hema ic g oup o aqua ic
animals names. The esea ch aims o iden i y he lexemes used o name wa e animals in his
egional dialec and o s udy he nomina ion and mo i a ion ea u es o hese names. The
esea ch emploie a me hodological app oach ha in eg a es complex linguis ic analysis. The
empi ical ma e ial is d awn om he Lie u ių kalbos žodynas (LKŽe) and dic iona ies o he
No h Samogi ian dialec . A ho ough analysis o hese lexicog aphical sou ces has
S aipsniai A icles 249 allowed o he de e mina ion o he names co e age. The s udy
Šiau ės žemaičių andens gy ūnų pa adinimų
nominacija i mo y acija
iden i ies he a io be ween mo i a ed and unmo i a ed lexemes, dominan ypes and ools o
nomina ion, key ea u es o mo i a ion, and he a ie y o mo i a ion models. KEYWORDS:
No he n Samogi ian subdialec , mo i a ion, nomina ion, onomasiology, aqua ic animals names.
1. ĮVADAS
L'une des ac ualiaux con empo aines linguo y os de l'é ude di ec ions langues e
ik o és, langue e é lexion ela ion. Dans le bu d'examine les complexes
langues, cogni ion e é lexion p ocessus, soule en des idées su la linguis ique
kelis dešim mečius kogni y inės ling is ikos šalininkai siekia a skleis i į ai ių
de l'analyse domaines dé eloppemen . Déjà ealijų dénomina ions de c éa ion
p incipes, moyens de langue possibili és ansme an concep ualųjį monde image.
L'un de ces aspec s de l'é ude lexicique é ude de mo i a ion (Pan he , Radden 2011; Pan he 2013; G ygel 2020; D ożdż
2022).
Gi ūnai es insepa able des humains cul u e, pensée e langue pa ie. des langues
Lie u ių noms d'animaux comme sys ème, don les memb es unie un communs
séman ique signesis, i i menkai. Quelle plus d'a en ion des animaux domes iques,
consac ée au sys ème onomasiologique des oiseaux e inszdžių (Šala iejū ė 2022),
aux mo i a ions des zé iés e ep iles e à l'analyse e noling is du mondeė aizdžio
(Jasiūnai ė 2010; Sme ona 2015). Dans les Li uanies pa lo y e geoling is iniu aspek u
quelque peu é udiée nonbelé pa ie des Li uiniens langues d'animaux d'eau:
buožgal io, lydekos, kuojos e audės nommés de p é alence a ec des ca es-maps
(LKA I). Plusieu s eche ches sépa ées consac ée aux ques ions d'o igine,
séman ique, e minologie des noms de poissons examine (U bu is 1981; 1997; 1999;
2002; Gai enis 1995; Kabašinskai ė 2011; Blažek e k . 2011; Umb asas 2015; Blažek 2018).
Des a aux, dans lesquels se aien é udiés un dialec e ou subdialec e de la langue
li uanienne des noms d'animaux aqua iques, n'exis en 1, mais écemmen son
appa ues quelques quelques eche ches du lexique du no d e esaiques, dans
lesquelles on che che à dé e mine quel signe de mo i a ion ou des signes cachen dans les noms des pa ies du co ps (Ce i 2021; Lubienė e k . 2021; Pakalniškienė, Lubienė
2023).
Des eche ches é angè es, engloban des noms d'animaux nomina ions e mo i a ion ypology,
aussi bien negausu. La plupa de l'a en ion consac ée zoonimine ph aseologie, mé apho e,
e hnozoologique ca égo isa ion, e hnoseman iques dans des 1 Au es héma iques (séman ines)
g oupes de eche ches esama: dé aillémen ép ou ée y ųš aičių pane ėžiškių i onimų mo y acija
(G i ėnienė 2006), nomina ion e mo y acija mikonimų (Lubienė) des langues li ou es
2015).
ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ
250 Ac a Linguis ica Li huanica dans les langues XCI (Be lin 1992; Nilsen 1996;
Kieł yka, Klepa ski 2005; Goa ly 2006; San os-Fi a e k . 2011; Wie zbicka 2013;
Be ezowski 2020). D'au es langues zoonimų mo i a ion es é udiée
épisodiquemen (Alinei 1997; 2005; Goudi 2011). Ce e é ude p ésen e une complexe
analyse de noms d'animaux d'eau de no d e esaiques (ŠŽVG). Kalbo y os
a aux de, é udian s elle pa adigme séman ique, n'exis e. L'ac uali é de
l'é ude l'dé e minen holis inis app oche à l'obje : il n'es analysé ela ion en e
mo i uo ées e nonmo i uo ées des animaux d'eau dénomina ions, inconnu,
quels ypes de nomina ion, espèces, modes, mesu es dominen , ne é ablissen
mo i y a ion signes, neaiškus héminio pog upio in en o ius. Possible champ de
eche ches des dénomina ions d'animaux aqua iques la ge e pe spec i es.
Laikomasi disposi ion, que sys éma ique nomina ion ypes de, moyens, espèces,
ins umen s, modèles de mo i a ion analyse es l'un des mé hodes, pe me an
d'éclai škin i axiologinius, concep ualiuosius in o a dijamosios eali y's signes.
Ty imo ikslas – nus a y i ŠŽVG pa adinimų nominacijos i mo y acijos
ypa ybes. Tikslo siekiama sp endžian šiuos užda inius: 1) emian is lie u ių
données des sou ces lexiquog aphiques de la langue, é abli le ko pus des noms
d'animaux aqua iques du no d e esaiques; 2) é abli le appo des
dénomina ions mo i uées e non mo i uées; 3) dé e mine les ypes de
nomina ion des dénomina ions mo i uo ées, moyens, ypiškiausi moyens; 4)
dé e mine les nommages mo i uo és explici inius e implici inius des ai s de
mo i a ion, éclai škin i les ipiškiausius modèles de mo i a ion.
Ti iam Sh ShŽVG dénomina ions p êp is 107 in a ian ines2 leksemos, qui comp end espèces de poissons,
a liagy ių, ki mėlių, moliuskų, abzdžių dénomina ions. Le ma é iel empi ique es assemblé à pa i de
leksiką des e es du no d ixuojan es publiués lexikog aphiques sou ces: élec onique Li uanien langue
dic ionnai e (LKŽe), K e ingos a mės dic ionnai e (K e Ž), No d occiden al des e es dic ionnai e
(ŠVŽŽ III), a las des langues Li uaniennes (LKA I). Les lexemes on é é sélec ionnées selon deux c i è es
séman ique e épandi ion. Les noms d'animaux d'eau analyse des signi ica ions peu a oi de
l'in e dalykinée aleu p a ique, pe ec ionnan adi ionnels e c éan de nou elles sou ces
lexicog aphiques. Pou main eni l'in ég i é de la mé hodologie se é è e Jū a ės Lubienės monog aphie
(Lubienė 2015) o e e classi ica ion e e mes. On di ise nemo i uo oji (pi minė) nominacija,
mo y uo oji (an inė) nominacija3, nomina ema, mo y ema, mo y acijos modelis. En déc i an ŠŽVG
séman ique, u ilisé le lexemos e mis, Tou es les lexemes sélec ionnées son paludi ées de no d
zemaičių pa a mės plo o. 3 T adi ionciellemen , selon la nomina ion uni de ela ion a ec d'au es mo s,
2
désignée pi minė e an inė (an inė iesioginė, an inė ne iesioginė) nominacija (Jakai ienė 2009: 2224).
L'a iclenyje u ilisé non-mo i uo osios e mo i uo osios nomina ion e mes. Remiamasi Jū a ės
Lubienės p oposé u ypes de nomina ion scissionnemen en nonmo i o ąją (pi minę) e mo i o ąją
(an inę) nomina ion (de aliau oi
Lubienė 2015: 2425).
S aipsniai A icles 251 nomina ion nomina emos e mas, mo y aciju
Šiau ės žemaičių andens gy ūnų pa adinimų
nominacija i mo y acija
mo i emos e mas. / Chaque nomina eme analyse comp end plusieu s
é apes (plg. Šala iejū ė 2022:
28–29):
1) dé e mine à quel ype de nomina ion mo i é ou non mo i é appa ien la
nominina emes en cause; 2) en examinan nonmo i o osios nominacijos
ype nomina emes, é abli , à quelle espècie nomina ion […] in e nes ou
ex e nes appa ien in es igamosios nomina emes;
3) é udian mo i uo osios nomina ion ype nomina emes, dé e minen les
mé hodes e mesu es de nomina ion.
En é udian ŠŽVG dénomina ions mo i a ion, dans les noms je en comme dans
lexiques uni és, ep ésen en ojančius di é en ni eau d'abs ac ions
aliuosius požymius, ku ie sis eminami nus a an mo y acijos modelius i jų
concep u ipus. Applique s plusieu s é apes des mo i em des analyse. Le p emie ,
l'in é ieu joyeux ni eau d'abs ac ions, deg apoie, basé seman ine e da ybine
analyse des mo s, dé e minen des mo i emoms ca ac é is iques séman icines.
Deux ojoje analyseé paspousse dé e minen les seman ines modèles de
mo i a ion. T oisième, du plus hau ni eau d'abs ac ion, au deg é, son
dé e minés les ypes de modèles de mo i a ion séman iques. L'aspec complexe
de l'é ude cons i ue p émisse éclai škin i la s uc u e onomasiologique de
chaque nomma ion é udiable, ipiškiausius concep ualiuosius ai s.
2. ŠVG PAVADINIM NOMINATIES TIPS,
RŪŠYS, BŪDAI, PRIEMONS
Ti iamųjų leksemų onomasiologinė sys ème se compose de non-mo i uo ojo e
mo i uo ojo nominacijos ypes nomina emų. 2.1. À p opos 20 pou cen . des noms
son nemo i és mo s, . i. wi hou specialies e imologines, his o iques des
eche ches leu s ne peu lie a ec aucun au es mo s, leu s uc u e
onomasiologine es synch oniquemen neskaid i. Pa m des nommés nonmo i o és
son p incipalemen des mo s d'o igine ancienne4, qui son u ilisés non seulemen
i iamojene no d zemaičių pa a mėje, mais e dans d'au es pa a mėse,
commun inée pa oje, pa exemple: eše ỹs, lýnas, lydekà, ungu ỹs, a l, ėgėl ėgel, žu s žiu s e k /.
4
Ce e é ude ne ise pas à ésoud e des p oblèmes d'o igine des dénomina ions de nomina ion
non mo i o ée. Nemo i uo osios nominacijos pa adinimų diach oninė analizė, la dé e mina ion
des espèces de nominacijos, būdų, ins umen s, seman inių mo y acijos modèles es considé ée pe spec i e de l'enquê e.
ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ
252 Ac a Linguis ica Li huanica XCI
Une pe i e pa ie des noms non mo i o és cons i ue skolin inė leksika5. En ep
ex e nes nomina ions so es nomina emų domine Ge manizmai, sla izmai ou de
ge manes langues a kelia ę sla izmai, pa exemple: k ãpė ( ok. Quappe) LKŽe;
selia à (b . cjaлявa, le. sielawa) LKŽe; ká pis ká pė (le /. ka p, u. ca p; ok.
Ka p en) LKŽe, ŠVŽŽ I 268.
2.2. En i on 80 % des noms appa iennen mo i ée lexiikai6. Mo i ua eu nomina ions
ype nomina emos a synch oniquemen anspa en eau onomasiologique
s uc u e e se base aux au es uni és de langue, qui ep ésen en in odui s
concep de la éali é. Mo ieji ŠŽVG son des noms de ois nomina ions di é en es:
a iksinės p oc., (60 composicinės (37 p oc.) e seman inis
(3 pou cen ).
2.2.1. A iksinės nominacijos ūšies ŠŽVG les nommages cou en deux mé hodes de
nomina ion mo ologinės: su iksaciju ( ezul a as su iksa ai) e pa adigmaciju
( ezul a as pa adigma ai). Selon le mo ondamen al appa enance à un ce ain
pa ie de la langue dis ingués a dažodiniai e eiksmažodiniai ediniai. N se ingées
ios i nep oduk y ios nominacijos p iemonės.
Ta p a iksinės nominacijos ūšies nomina emų dominuoja su iksa ai – jie su-
p oduk yda o pa 80 p oc. de ous a iksa ų. I in gausus des ins umen s de da
p oduc ion annexagų in en ai e, i.e. en i on 20.
Va dažodiniai p éesagų ediniai cons i ue 85 pou cen . su iksa ų. D'une g ande
pa ie su iksa es cons i uen deminu y ines p eesagés ediniai. Mažybinės
eikšmės deminu y ai es p éesagų elis, ė, ai is, ė (DLKG 8893; LKG 254261, 271272)
ediniai: blai ẽlė dem. ‘s o inė aukšlė (Albu noides bipunc a us) LKŽe, ŠVŽŽ I 65,
ka osẽlis dem. ‘ka osas (Ca assius ca assius) ŠVŽŽ I 268, gui ẽlė dem. ‘gui ė
(Gobio lu ia ilis) ŠVŽŽ I 210, mẽd ėželis dem. ‘med ėžis (Ph yganea g andis) ŠVŽŽ
I 426, ougeẽlė dem. ‘ audė (Ru ilus u ilus) ŠVŽŽ II 131, silkẽlė dem. ‘silkė (Clupea
ha engus) ŠVŽŽ II 183, s ėkẽlis dem. ‘s ėkis (Gas e os eus dem. ‘žu is ŠVŽŽ II 497;
aculea us)’ ŠVŽŽ II 239, s in ẽlė ‘maža žu elė; eže inė s in a (Osme us epe la-
nus epe lanus)’ LKŽe, ŠVŽŽ II 241, a lẽlė dem. ‘ a lė’ ŠVŽŽ II 415, žu ẽlė
eše ái is dem. ‘eše ys (Pe ca lu ia ilis) ŠVŽŽ I 159, lydekái ė dem. ‘nedidelė,
jeune lydeka (Esox lucius) ŠVŽŽ I 388, žu ái ė dem. ‘žu is ŠVŽŽ II 497.
Habi uellemen ces edins doiba éclai ski les animaux aqua iques
en namnamijam s concep uels le signe mino i é. Majums-menkuns du sens
e bin a pa ilie des p éposages -iūkš is, -ū is ediniai, pa exemple: a likš is 1
‘ a lės jauniklis K e Ž 475, ‘maža a lė LKŽe; sk a is ‘žu is similai e à buožgal į
(Co us gobio) LKŽe.
5 Skolinių o igine a é é dé e minée su base de données de sou ces lexikog aphiques i ées. 6
Mo i uo ных mo s pe s a a es considé ée uni e salia ca ac é is ique du sys ème lexicique dans di e ses langues
(Lako 1987: 346).

A icles A icles a icles 253 /
Šiau ės žemaičių andens gy ūnų pa adinimų
nominacija i mo y acija
D'au es deminu i ins p éesagés edines éclai škina non seulemen
pe i umo-menkumo daibine signi ica ion, mais simul anemen a e signi ica ion
d'o igine, aigi di icile nub ėž i la limi e en e de els edins deminu i es e
a dažodinės ca ac é is iques eni eu s ca égo ies. Habi uellemen ces ŠŽVG
dénomina ions į a dija a liagy ių jauniklį (le ą) buožgal į. Nomina ion la base
cons i ue leksema a l e di e ses p éposi ions, pa exemple: -iūkš is (DLKG
-y is (DLKG 92; LKG 272–274) a lý is ‘ . p’ LKA I 155, LKŽe, ŠVŽŽ II 415;
9293; LKG 275276) a likš is 2 ‘buožgal is LKŽe; -iūzas (LKG 285) a lizas ‘ . p. LKA I
155, LKŽe; -ožis (DLKG 123; LKG 359) a lóžis ‘ . p. LKŽe, K e Ž 475; -ui is (LKG 282)
a lùi is ‘ . p. LKA I 155, LKŽe; -ū is (LKG 281282) a l is ‘ . p. LKA I 155, LKŽe; -ūzas
(LKG 285) a lzas ‘ . p. LKŽe; -ykš is ( en même: 282) a lýkš is ‘ . p. LKA I 155,
LKŽe. Dans qua e sou ces lexicog aphiques i ées, il es en egis é un -in des
adjec i s ŠŽVG (DLKG 142143; LKG 418) edinys, indiquan le nom d'un i an selon
la di é ence de sexe: alinas ‘ a lės pa inėlis LKŽe (: a l). Nedidelę g upelę
cons i ue des noms ŠŽVG appa enan à la ca égo ie des dé en eu s ou
ac eu s de ca ac é is iques a dažodines, don la nomina ion base es
cons i uée de deux couleu s eškian ys ca ac è es bál as, -à e žãlias, ià: -skė
(DLKG 120; LKG 354) baskė ‘nedidelė plokščia poisson a ec des chau es blanches,
lo an à la su ace de l'eau ou séculums LKŽe; -iūkė (DLKG 121; LKG 355) zalikė
‘žalioji a lė, žal a lė (Rana esculen a) K e Ž 496, LKŽe, ŠVŽŽ II 474; iuokė (DLKG 123;
LKG 361) zaliuõkė ‘ . p. LKŽe.
Dans ce ains cas, dé e mine la base nomina ion e les moyens es
p oblema iska7. La ca égo ie des dé en eu s des ca ac é is iques
nomdazodines pou ai appa eni au a e a mines adjec i es -iša (ž .
Ska džius 1996: 317) ediniai de daik a a džio lãšas ‘ aškas, dėmelė: lašišà 1
‘s ambi poul is iande de couleu ousse (Salmo sala ) LKŽe; lašišà 2 ‘upė akis (Salmo u a) ŠVŽŽ I 374 (plg. U bu is 1981: 167
169; Blažek e k . 2011: 112114).
Veiksmažodinių p iesagų edinių as a ge okai moins. Ces ŠŽVG dénomina ions appa iennen à la
ca égo ie des p op ié és de ac ionmažodinės eni eu s e ac eu s. Nedidelę une ce aine
g upelę suda o į ai ių andens gy ių pa adinimai pagal jų a liekamą eiks-
mą. Šių edinių da ybinė eikšmė galė ų bū i nusakoma: ‘ a(s), ku i(s) a lieka
ac ion, pa exemple: ėlė (LKG 334) siu bėl su bėl ‘dėlė LKŽe, ŠVŽŽ II 258 (: siub i, siubia, siubė /); -
(DLKG 106; LKG 320321) čiuožkas ‘ andens pa i šiuje šokinėjan is blakių bū io abzdys ŠVŽŽ I 98 (:
čiuõž i, čiuõžia, čiuõžė); -lys, -lė (DLKG 106107; LKG 321322) opa plė8 ‘žalioji a lė LKŽe (: pap i, papia,
papė), pyplỹs ‘ ijūnas (Misgu nus ossilis) LKŽe, ŠVŽŽ 7 Sinch oniquemen la nomina ion de
ce ains don le ond es di icile à oi . Nomina ema es considé ée mo i ue, si elle es possible
de lie à un é é en iel.
8
Le signe ° ma quen ces leksemes, don le ocodyne son neki čiuo os.
ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ
Ac a Linguis ica Li huanica XCI 254
II 62 (: pỹp i, pỹpia, pỹpė); -skė plùskė ‘į audę panaši maža žu elė (: plùk i, pluñka,
plùks a, plùko ‘plauk i); -šė (DLKG 111; LKG 331) pliùkšė ‘ okia maža iba LKŽe (:
pliukš i, pliùkši, pliukšjo ‘šokinė i ( andenyje)); - (DLKG 107; LKG 322323) ijunas
‘nedidelė, plona a ec de pe i s z yneliais poisson, pyplys (Misgu nus ossilis) LKŽe,
ŠVŽŽ II 446 (: ý i, ẽja, jo ‘ innio i, suk i). Galūnių edinių ca égo iques
signi ica ions son p o imos p éesagų edinių ca égo iques signi ica ions,
cependan pa mi ŠŽVG dénomina ions pa adigma es son bien moins que
su iksa ų seulemen penk adalis de ous a iksinės nominacijos ūšies
nomina emų. Nedidelę g upelę cons i uen a dažodiniai galūnių ediniai, don la
nomina ion base son cons i ués kokybiniai būd a džiai ( ezul a as deadjek y ai)
e daik a a džiai ( ezul a as denomina i ai). Va dažodiniai pa adigma ai a la
signi ica ion ca égo ique du dé en eu des ca ac é is iques, pa exemple: blai à
‘s o inė aukšlė (Albu noides bipunc a us) LKŽe, ŠVŽI 65 (: blai ùs, blai ‘bals as,
š iesus), aũdė audà ‘mekš as, kuoja (Ru ilus u ilus) K e Ž 337, LKŽe, ŠVŽ 131 (:
aždas, edà ‘ us as, s II), ménkžals a, udai dėmė a e s la me (Gadus mo )
LKŽe, ŠVŽI 430 (: me, menkas); lãšė ‘upė akis (Salmo u a) ŠVŽŽ I 373 (: lãšas
‘ aškas, dėmelė), šlakỹs ‘jū inis upė akis (Salmo u a) LKŽe (: šlãkas
‘ aškas,pūmelė), puõkis ‘ dėgžlys (Ace ina ce nua) K e Ž
326, LKŽe (: puõkas ‘pūkas). Les sou ces lexicog aphiques зафиксировать os
quelques eiksmazodiniai galūnių ediniai. Leu s nomina ions son ondées pa des
ac ionsmajodžiai ( esul a de e ba y ai). Veiksmažodiniai pa adigma ai a une
ca égo ique signi ica ion du dé en eu ou ac eu des quali és ac ionmažodinės,
pa exemple: gùi ė ‘smulki žu elė g užas, g amzdas, g užlys, s ekė (Gobio
lu ia ilis) LKŽe, ŠVŽŽ I 210 (: gù i, g a, gù o ‘ upė i, smulkė i, by ė i); gu ùs,
gu upus, bi us, i us, i us plkned pludey , saulažu ė, blizkė (Leucaspius delinea us) LKŽe (: plėkù i,
pluñka, plùko ‘plauk i’).
2.2.2. Kompozicines nomina ions ūšies10 ŠŽVG nommés cons i uen quelque plus que ečdalį
mo i uo ųjų nomina emų. Dū inių p oblema iką examinées che cheu s on ema qué que la
classi ica ion dū inių es di icile à é abli uni e salius c i è es (Ja mala ičius 2014: 1921; S undžia,
Ja mala ičius 2019: 23; Sme onienė 2020: 134). Lo s de la desc ip ion de la s uc u e des composi es,
s'applique la classi ica ion dū inių p oposée Vinco U bučio (DLKG 150167). La p emiè e es dé e minée,
quelle pa ie de la langue es le second composi o dememuo. ŠŽVG noms selon ce c i é ie 9 Da ybos
ca égo ies di é en is ne pas oujou s aiški (ž . Amb azas 1993: 12). 10 Ti es lexicog aphie sou ces des
a icles illus a ions en egis és quelques kolokacinées nomina ion des poissons nommés, pa exemple:
upinė s in a, balandinė lydeka. Ce e nomina ion es d'une maniè e peu impo an e, ca les dic ionnai es
n'é oquen pas les noms de coloca ion comme des lemmes. En aison de aible po ée e de egis a imo
p oblèmes, dans ce e é ape de l'é ude kolokacinée nomina ion espèce sépa émen neap a iée.
S aipsniai A icles 255 cons i ue deux g oupeles: dū ines a ec daik a a diniu
Šiau ės žemaičių andens gy ūnų pa adinimų
nominacija i mo y acija
an uoju dėmeniu e dū inie a ec eiksmažodiniu an uoju dėmeniu.
Du inys a ec daik a a dinium secondeux dėmeniu cons i uen la majeu e pa ie
en i on 83 %. composi ų. La plupa son dū inių, cons i ue aien de deux
daik a a džių. G upelée de els da ins cons i uen in a ian iniai a liagy ių
jauniklio (la es) buožgal io nommées, soulè en an s de aille nep opo cingo,
o me dégagean celle du i an . Tel nommés du second sandu a le soma onim
gal à, pa exemple: buožga is buožgál is búožgal is LKA I 155, LKŽe, buožaga is LKA I
155, bužógal is LKA I 155, a laga is a lãgal is ‘buožgal is LKŽe, bužuñgal is
bužungal is bužal is / bužunga is bužungál is bužbužgal is LKA I 155, LKŽe, ŠVŽKA I 8,
86, a žlógal is bužgal is LKŽe; a lžgal is ‘ . p. LKA I 155, a lžgal is ‘ . p. LKŽe,
ŠVŽŽ II 415. Fixés quelques noms de buožgal io, don les secondes êmences son
abs ac es signi ica ions daik a a dis gãlas ou pe kel inės signi ica ions dėmuo
káušas, pa exemple: bužùngalis bužuñgalis ‘buožgal is LKA I; a lãkaušis /
a lakáušis 2 ‘ . 155 p. LKA I 155, LKŽe. Les composi es composi es les p emie s e
(ou) les secondes lèmen son des signi ica ions ans é ées, pa exemple: šdpil ė
šdpil is ‘maža u kuoją podobna žu elė ŠVŽŽ 305, Kd ėžis ‘maža andenų ki melai ė,
apsiu os le a (Ph yganea g andis) LKŽe, ŠVŽ I 426, a lãšis a kaušis 1 geldis
‘moliuskas, geldu ė LKŽe, ŠVŽ II 414, a lãk iauklis geldu ėuskas, geldu ė LKŽe, LKŠi
š ańkis LKŠi LKŠi. Les p emie s ê emen s de ces dū ins son daik a a dinie, sau
chi a dį à uon, aš úonios.
Nedidelę g upelę cons i ue composi es, don les p emie s êmenys son des
adjec i s, déc i an quali a i e du second daik a a dinium êmen sa quali é, pa
exemple: blánklašis ‘ca pinių šeimos žu is, s o inė aukšlė, eiks andenė
(Albu nus bipunc a us) LKŽe, kumpsnãpis ‘ okia žu is LKŽe, audoñspa nis
spa nis LKA I 154, aũdspa nis / áudspa nis / audspa nỹs LKA I 154, LKŽe,
ebsilkė ‘ iebi silkė (Clupea ha engus)’ LKŽe.
audón Dū inių su an iniumažodinu negausu. Les p emie s de ces dū ins son
des daik a o džiai, in oduisan s une ac ionjodžiu éškiamo l'obje de l'ac ion,
pa exemple: a klãsu bė ‘a kliadėlė, kumeldėlė LKŽe, up akis ‘lašišinių šeimos
nemaža šlakuo a gėla andenė e inga žu is (Salmo u a) LKŽe, ŠVŽŽ II 386.
Keblu in e p é e dū inių ã kyš is ‘pa as asis kūjagal is (Co us gobio),
ã pisa ‘pa as asis kūjagal is (Co us gobio) LKŽe da ybą. Il es aisemblable
que le second leksemes ã kyš is dėmuo es daik a a dis kỹš is ‘pasmailin as
kuolelis kam užkiš i, kaiš is, e donc considé ée dū iniu, cependan la signi ica ion
du poisson peu ê e comp ise e comme mé apho inė: ã kyš is ‘pe mo . mo ę
insé é un kaiš is, que la oue ne s'mukâ pas → ‘pa as asis kūjagal is (Co us
U io) (plg gobbu is 2002: 275). Nomina ion impo an p ocessus mé apho isa ion dū inien, donc elle nomina ion
ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ
256 Ac a Linguis ica Li huanica XCI pou ai ê e considé ée comme un mix e
(compozicinio e séman ique) mode nominacija. Nemažiau kebli e leksemos ã pisa
in e p é a ion. On s'a end à ce que le second demeu es le ac ionmajo ps i (psa,
pso) main enan econnus seulemen ulga ia signi ica ion ‘coi e. Comme le indique V.
U bu is, ã pisa da yba suponuoja ą eiksmažodį enco e exus pla esnès séman iques
‘kiš i, k iuš i, kal i (U bu is 2002: 276). Pou une in e p é a ion plus iable de ai ê e
ecueilli plus de données. 2.2.3. Seman inė nominacijos ūšis ŠŽVG nomsinimų
nominacijos sis emoje nep oduc i i. Tokių nomina emų e nomina ion ondemen
allan ančių leksemų o malioji sanda a ne di è e pas. La o ma ion du nou eau nom
es basée seman ine (me a o ine ou mé onimine) ans o ma ion (Lubienė 2015: 6263;
Šala iejū ė 2022: 62). On en a en egis é seulemen quelques exemples: k áuké sk áuké
‘gal a → ‘žu is semblable à buožgal į (Co us gobio) LKŽe, ŠVŽŽ I 360; II 209; ošikà ‘ožka →
‘ okia žu is LKŽe; ubulis 1 ‘cas iebus, ondhalus → ‘nedidelė ka pinių šeimos žu elė
(Gobio gobio), ubulis 2 → ‘be kokių žu ų jauniklis (plg. U bu is 1997:
5–8).
3. ŠŽVG PAVADINIM RÉSOLUTIONSJES
MODELI e Y TYPE
Nomina ions analyse a mon é que la plus g ande pa ie des dénomina ions ŠŽVG
cons i ue mo y uo osios nominacijos leksemos, ou mo y emos. Les ai s
concep uels dans la s uc u e onomasiologique des noms son ixés non
seulemen s uc u els (a ixso pa idalo) mo i a o iis, mais aussi leksiniais
iais. Pagal leksinių mo y a o ių seman ikos a imumą, mo y emos suda o am
(šaknies pa idalo) mo i a o ik us mo y acijos modelius (MM) e mo y acijos
modelių ipus (MMT) (plg. Lubienė 2015: 78180). Néanmoins, il a é é é abli que les
dénomina ions ŠŽVG ca ac é isen qua e MMT: desc ip i usis, unc ioncinis,
posesisis- ep oduccinis, kompa a y usis. 3.1. Le Desc ip i us MMT se base su le
p incipe cogni i in de quali a i i é (z. id. : 78). Au cou s du p ocessus de mo i a ion,
se base l'in o ma ion cogni i e su in oduisiyable (jo koncep ą). Leksiniai
mo y a o iai eksplici iquemen (d'une di ec e leksinių mo y a o ių eikšmėmis)
déc i en en a dijamąją ealiją (jos koncep ą). Na ulé que ŠŽVG nommemen s
son colo a i iojo, mo ologinio, igū a i iojo e acous inio MM.
Colo a i iojo MM onda ion couleu ou co ps signe de l'éc i u e. Son schéma: ‘X
couleu → Y animal (pa du co ps d'animūno). Ce MM es a ibuable à qua o ze
in a ian inių mo i emų: baskė LKŽe; blai à LKŽe, ŠVŽŽ I 65, blai ẽlė LKŽe, ŠVŽŽ I 65;
blánklašis LKŽe, lãšė ŠVŽŽ I 373, lašišà 1 LKŽe; lašišà 2 ŠVŽŽ I 374; aũdė audà
K e Ž 337, LKŽe, ŠVŽŽ II 131, audẽlė ŠVŽŽ II 131; audoñspa nis audonspa nis LKA
I 154, aũdspa nis áudspa nis / / audspa nỹs
A icles A icles A icles 263 e compa a i e. / This sys em ypically cap u es 12 mo i a ional
Šiau ės žemaičių andens gy ūnų pa adinimų
nominacija i mo y acija
ea u es, which can be exp essed bo h explici ly and implici ly, h ough s uc u al and lexical
mo i a o s. The sys ema ic analysis o mo i a ion models highligh s wo main ope a ions in
he name-c ea ion p ocess: (a) objec i e e alua ion o eali y based on senso y ( isual,
audi o y, ac ile) pe cep ions, and (b) associa i e e alua ion o eali y h ough me apho ical
mechanisms. Analyzing names as esul s o nomina ion and mo i a ion p ocesses p o ides
aluable insigh s in o how he wo ld is ep esen ed in language. The concep ual sphe e o
aqua ic animal names p esen s a p omising a ea o e hnolinguis ic esea ch and wa an s
u he a en ion om esea che s and collec o s.
Mise à disposi ion 2024 m. sep emb e 13 d.
ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT10308 Vilnius, Li uanie
zyd une.sala ieju [email p o ec ed]