248 Ac a Linguis ica Li huanica XCI
ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0009-0003-4998-9657 Las
di ecciones de in es igaciones Cien í icas:
leksinė semán ica, leksikog a ija, e noling is ica.
DOI: doi.o g/10.35321/all91-10
ŠIAURS ŽEMAIČI VANDENS
GIVŪN PAVADINIM
NOMINACIJA IR MOTYVACIJA
Nomina ion and Mo i a ion o he Names o
Aqua ic Animals in he No he n Samogi ian
Subdialec
ANOTACIÓN el
S aipsnyje p esen a se un es udio del g upo emá ico zoonimų de lenguas li uanas de un
nededelio posis emio nó dicos ie as de agua animales denominaciones . Se siquiakin i, qué
leksemomis ada mía in ocanijaban animales de agua, cuáles son in es iga i os nomb inmien os
nominaciones y mo i ación peculia idades. Se basa en la p ác ica me odológica del es udio
lingüís ico complejo. Empi icas uen es de ma e ia LKŽe y no es ie asaičius pa a mės
odynai. Exhaus i i análisis de uen es lexicog á icas ayudó de e mina nomb es pe ėp į.
Ne e minada la elación en e mo i uados y no mo i uados nomb amien os, dominancias
especies de nominación, modos, ins umen os, más impo an es a ibu os de mo i ación así
como mo i ación modelos a iedadè. ESMINIAI VOODŽIAI: šiau ės zemaičių pa a mė, mo y acija,
nominacija, onomasiologija, nomb es de animales de agua.
ANNOTATION
This a icle p esen s a s udy o he No he n Samogi ian lexical hema ic g oup o aqua ic
animals names. The esea ch aims o iden i y he lexemes used o name wa e animals in his
egional dialec and o s udy he nomina ion and mo i a ion ea u es o hese names. The
esea ch employs a me hodological app oach ha in eg a es complex linguis ic analysis. The
empi ical ma e ial is d awn om he Lie u ių kalbos žodynas (LKŽe) and dic iona ies o he
No h Samogi ian dialec . A ho ough analysis o hese lexicog aphical sou ces has
S aipsniai A icles 249 allowed o he de e mina ion o he names co e age. The s udy
Šiau ės žemaičių andens gy ūnų pa adinimų
nominacija i mo y acija
iden i ies he a io be ween mo i a ed and unmo i a ed lexemes, dominan ypes and ools o
nomina ion, key ea u es o mo i a ion, and he a ie y o mo i a ion models. KEYWORDS:
No he n Samogi ian subdialec , mo i a ion, nomina ion, onomasiology, aqua ic animals names.
1. ĮVADAS
Una de ac ualiausių mode na lingüo y os de in es igación di ecciones lenguaje y
ik o és, lenguaje y pensamien o elación. Con el in de escud iña complejos
p ocesos de lenguaje, conocimien o y pensamien o, plan ean ideas sob e el
kelis dešim mečius kogni y inės ling is ikos šalininkai siekia a skleis i į ai ių
desa ollo de á eas de análisis lingüís ica. Ya ealijų denominaciones de c eación
p incipios, posibilidades de los medios de lenguaje ansmi iendo concep ualųjį
mundo imageną. Uno de ales aspec os del es udio léxico es udio de mo i ación (Pan he , Radden 2011; Pan he 2013; G ygel 2020; D ożdż
2022).
Gí ūnai es insepa able pa e de la cul u a, pensamien o y lengua de las pe sonas.
lengua Lie u ių nomb es de animales como sis ema, cuya miemb os uneija común
seman ís signois, i i menkai. Qué más a ención de animales domés icos, dedicada
al es udio del sis ema onomasiológico de a es y inszdžių (Šala iejū ė 2022), de
j í ios y ep iles mo i aciones y al análisis e noling is ino mundialė aizdžio
(Jasiūnai ė 2010; Sme ona 2015). En la lengua li a ia geoling is iniu aspek u algo
in es igada nocelé pa e de animales acuá icos de la lengua li a ia: buožgal io,
lydekos, kuojos y audės nomb inimien os de di usión con mapasapías (LKA I). Va ios
es udios sepa os dedicada a cues iones de o igen, semán ica, e minología de los
nomb es de peces analiza (U bu is 1981; 1997; 1999; 2002; Gai enis 1995; Kabašinskai ė
2011; Blažek y k . 2011; Umb asas 2015; Blažek 2018). abajos, en los que se
in es iguen un dialec o o subdialec o de la lengua li uana nomb es de animales
acuá icos, no hay1, pe o de ecien e han apa ecido a ios de los lexicos de los
ie as del no e, en los que se p e ende de e mina , qué asgo de mo i ación o
asgos lucipios en nomb es de pa es del cue po (Ce i 2021; Lubienė e k . 2021; Pakalniškienė, Lubienė
2023).
Ex e io es de in es igaciones, aba can es nomb es de animales nominaciones y mo y ación
ipología, ambién negausu. La mayo pa e de la a ención dedicada zoonimina a azeología,
me á o a, e nozoológica ca ego ización, e nosemán ica en sepa ados 1 O os emá icos
(seman ines) g upos de in es igaciones esama: de alladamen e examinada y ųš aičių pane ėžiškių
i onimų mo y acija (G i ėnienė 2006), mikonimų nominacija y mo y acija (Lubienė) de la lengua li uana
2015).
ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ
250 Ac a Linguis ica Li huanica en lenguas XCI (Be lin 1992; Nilsen 1996; Kieł yka,
Klepa ski 2005; Goa ly 2006; San os-Fi a y k . 2011; Wie zbicka 2013; Be ezowski
2020). O os lenguajes zoonimų mo i ación in es igada episódicamen e (Alinei
1997; 2005; Goudi 2011). En es e es udio se p esen a compleja analysis de nomb es
de animales de agua de no es ie as (ŠŽVG). Kalbo y os abajosos,
in es igan es al pa adigma seman ina, no hay. La ac ualidad del es udio lemb a
holis inis en oque a obje o: no hay analizado la elación en e mo y uo ųjų y no
mo y uo ųjų animales de agua denominaciones, desconocido, qué nominaciones
ipos, especies, modos, medidas dominan, no es ablecidos mo y ación señas,
neaiškus eminio pog upio in en o ius. Posible campo de in es igaciones de
denominaciones de animales acuá icos anchos y pe spec i as. Laikomasi
disposiciones, que sis emá ica nominaciones ipos de, modos, especies,
ins umen os, modelos de mo i ación análisisé es uno de mé odos, pe mi ien es
exiliškin i axiologinius, concep ualiuosius į a dijamosios ealijas señas. da os de
Ty imo ikslas – nus a y i ŠŽVG pa adinimų nominacijos i mo y acijos
ypa ybes. Tikslo siekiama sp endžian šiuos užda inius: 1) emian is lie u ių
uen es lexicog á icas de la lengua, de e mina el co pus de nomb es de
animales acuá icos del no e ie as; 2) es ablece elación de nomb amien os
mo i uo ųjų y no mo i uo ųjų; 3) de e mina mo y uo ųjų nomb es
nominaciones ipo, modosus, ípiskākais medios; 4) de e mina mo y uo ųjų
nomb amien os explíci inos y implici inos asgos de mo y ación, esc yškin i los
ipiškiausios modelos de mo y ación.
Ti iamųjų ŠŽVG nomb inimien os pe ėp is 107 in a ian inės2 leksemos, las cuales incluyen peces,
a liagy ių, ki mėlių, moliuskų, abzdžių nomb inimos. El ma e ial empí ico ecopilado de los lexiciką del
no e zemaicios ixuojan es publicuados lexicog a ías uen es: elec ónico Li u ian lenguaje
dicciona io (LKŽe), K e ingas a mės dicciona io (K e Ž), No e occiden al zemaicios dicciona io (ŠVŽŽ
III), a las de Li u ian lenguaje (LKA I). Leksemos seleccionadas según dos c i e ios seman ís ico y
publicación. Vadens análisis de signi icados de nomb es de animales puede ene alo p ác ico
in e dalykinės, pe eccionando adicionales y c eando nue as uen es lexicog á icas. Me odologías
man ene unidadumui se basa en Jū a ės Lubienės monog a ijoje (Lubienė 2015) p opues a clasi icación
y e minis. Se di ie e nemo i uo oji (pi minė) nominacija, mo y uo oji (an inė) nominacija3,
nomina ema, mo y ema, mo y acijos modelis. Desc ibiendo ŠŽVG seman iką se u iliza leksemos e mis,
Todas las selec adas leksemos son paludi as de no es ie asaičius pa a mės plo o. 3 T adiciamen e,
según la elación de las unidades de nominación con o as palab as, se asigna pi miné y an inė (an inė
2
iesioginė, an inė ne iesioginė) nominacija (Jakai ienė 2009: 2224). En el a ículo se u ilizan los é minos
de nominación no mo y uo osa y mo y uo osa. Remiamasi Jū a ės Lubienės p opues o u ipos de
nominaciones desglosamien o en nemo i uo ąją (pi minę) y mo y uo ąją (an inę) nominació (de aliau
é.
Lubienė 2015: 2425).
S aipsniai A icles 251 nominación nomina emos e mas, mo y ació
Šiau ės žemaičių andens gy ūnų pa adinimų
nominacija i mo y acija
mo y emos e mas. Cada nomina emos analizé incluye a ios pasos (plg.
Šala iejū ė 2022:
28–29):
1) se de e mina a qué ipo de nominación mo i ado o no mo i ado pe enece
la in es igamosios nomina emes; 2) examinando nomina emes de ipo
nomo i o osios nominaciones, se de e mina a qué especie nominaciones
in e nas o ex e nas pe enece la i iamosios nomina emes;
3) in es igando nomina emes ipo de nominacion mo i uo osis, se
es ablecen modos y medidas de nominacion.
Es udiando ŠŽVG denominaciones mo i ación, en denominaciones juegase como en
lexicikos unidades, ep esen aencias di e en e ni el de abs acción
aliuosius požymius, ku ie sis eminami nus a an mo y acijos modelius i jų
concep u ipus. Aplicase a ios pasos de análisis mo i emos. P im ojoj, nublíojo
ni el de abs accion, po poje, basado seman ine y da ybine análisis de palab as,
de e minanse mo i emoms ca ac e ís icos seman iniai señas. En segundojo
análisis de ni el se de e minan seman íes mo y ación modelos. Te ciosía, del
más al o ni el de abs acción, en el ni elopo se de e minan ipos de modelos de
seman ines mo y ación. El aspec o complejo del es udio cons i uye p ómi os
expliškin i la es uc u a onomasiológica de cada nomb amien o in es iga i o,
ipiškiausius concep ualiuosius signos.
2. ŠVG PAVADINIM TIPO DE NOMINACIÓN,
RŪŠYS, BŪDAI, PRIEMONS
Ti iamųjų leksemų onomasiologinė sis ema cons a de no mo i uo ojo y
mo y uo ojo nominacijos ipos de nomina emų. 2.1. Ap oximadamen e 20 p oc.
nomb es son nemo i i i palab as, . y. sin especiales e imologicas, his ó icas
in es igaciones sus no se puede incula con ninguna o as palab as, su es uc u a
onomasiologica es sinch oniamen e neskaid i. En ep nemo i uo ųjų nomb amien os
p incipalmen e son palab as de o igen ieja4, que se u ilizan no solo i iamojene
no es ie asaičių pa a mėje, sino y en o as pa a mėse, gene inėje calboje, po
ejemplo: eše ỹs, lýnas, lydekà, ungu ỹs, a l, ėgėl ėgel, žu s žiu s y k /.
4
En es e es udio no se p e ende esol e p oblemas de o igen de nomb es de nominaciones no
mo i o osas. Nemo i uo osios nominaciones denominaciones diach oninė analizė,
nominaciones especies, modos, ins umen os, seman inių mo y acijos modelos de e minación se conside a pe spec i a del es udio.
ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ
252 Ac a Linguis ica Li huanica XCI
Pequeña pa e de los nomb es no mo i o ados cons i uye skolin inė leksika5.
En ep ex e nas nominaciones ipos nomina emų domina ge manizmai,
sla izmai o de ge manas lenguas a kelia ę sla izmai, po ejemplo: k ãpė ( ok.
Quappe) LKŽe; selia à (b . cyaлявa, le. sielawa) LKŽe; ká pis ká pė (le. / ka p, u. ca p; ok.
Ka p en) LKŽe, ŠVŽŽ I 268.
2.2. Al ededo del 80 % de los nomb es pe enecen a lexis mo i ada6. Mo i uo ojo
nominaciones ipo nomina emos iene sinch oniamen e cla aą onomasiologica
es uc u a y basase o os unidades de lengua, que ep esen an in oduci ijas
ealidades concep o ca ac e ingus asgos. Mo i eieji ŠŽVG los nomb es es án de
es especies nominación: a iksinės p oc., (60 kompozicinės (37 p oc.) y seman inis
(3 po cien o).
2.2.1. A iksinės nominacijos ūšies ŠŽVG las denominaciones incluyen dos o mas
mo ologicas de nominación: su iksación ( esul a as su iksa ai) y pa adigmación
( esul a as pa adigma ai). Según el undamen o de la palab a pe enencia a cie o
pa e de la lengua dis inguidos a dažodiniai y eiksmažodiniai ediniai. Nunciadas
ios i nep oduk y ios nominacijos p iemonės.
Ta p a iksinės nominacijos ūšies nomina emų dominuoja su iksa ai – jie su-
p oduk yda o po 80 po cien o. de odos a iksa ų. I in abusus de ins umen os de
a e ía apesagų in en a io, i. e. unos 20.
Va dažodiniai p eesagų ediniai cons i uye 85 po cien o. su iksa ų. Di e en e
pa e de su iksa os o man deminu i inos p eesagos ediniai. Mažybinės
eikšmės deminu y ai es p eesagų elis, ė, ai is, ė (DLKG 8893; LKG 254261, 271272)
ediniai: blai ẽlė dem. ‘s o inė aukšlė (Albu noides bipunc a us) LKŽe, ŠVŽŽ I 65,
ka osẽlis dem. ‘ka osas (Ca assius ca assius) ŠVŽŽ I 268, gui ẽlė dem. ‘gui ė
(Gobio lu ia ilis) ŠVŽŽ I 210, mẽd ėželis dem. ‘med ėžis (Ph yganea g andis) ŠVŽŽ
I 426, audẽlė dem. ‘ audė (Ru ilus u ilus) ŠVŽŽ II 131, silkẽlė dem. ‘silkė (Clupea
ha engus) ŠVŽŽ II 183, s ėkẽlis dem. ‘s ėkis (Gas e os eus dem. ‘žu is ŠVŽŽ II 497;
aculea us)’ ŠVŽŽ II 239, s in ẽlė ‘maža žu elė; eže inė s in a (Osme us epe la-
nus epe lanus)’ LKŽe, ŠVŽŽ II 241, a lẽlė dem. ‘ a lė’ ŠVŽŽ II 415, žu ẽlė
eše ái is dem. ‘eše ys (Pe ca lu ia ilis) ŠVŽŽ I 159, lydekái ė dem. ‘nedidelė,
jo en lydeka (Esox lucius) ŠVŽŽ I 388, žu ái ė dem. ‘žu is ŠVŽŽ II 497. No malmen e
es os edín doiba esc yskina į a dijamųjų animales acuá icos concep ualųjį
señimį mažumą. Majumo-menkuno de e bo signi icado iene pa ilia p eesagų
-iūkš is, -ū is ediniai, po ejemplo: a likš is 1 ‘ a lės jauniklis K e Ž 475, ‘maža
a lė LKŽe; sk a is ‘žu is simila a buožgal į (Co us gobio) LKŽe.
5 El o igen de Skoliniai se de e minó basado en da os de i as uen es lexicog á icas. 6
Mo i uo ųjų palab as pe s a a se conside a uni e salia ca ac e ís ica del sis ema lexicico en di e sas lenguas
(Lako 1987: 346).

A ículos A icles 253 /
Šiau ės žemaičių andens gy ūnų pa adinimų
nominacija i mo y acija
O os de deminu i os p eesagos ediniai iz iškina no sólo meno umo-menkumo
da ibina signi icación, pe o al mismo iempo iene y signi icado de o igen, aigi
di ícil nub ėž i lími e en e ales edinių deminu i os y a dazodines
peculia idades u edo es ca ego ías. No malmen e es os ŠŽVG nomb ilías
į a dija a liagy ių jauniklį (le ą) buožgal į. La nominación base la cons i uye
leksema a l y di e sas p e acias, po ejemplo: -iūkš is (DLKG 9293; LKG 275276)
-y is (DLKG 92; LKG 272–274) a lý is ‘ . p’ LKA I 155, LKŽe, ŠVŽŽ II 415;
a likš is 2 ‘buožgal is LKŽe; -iūzas (LKG 285) a lizas ‘ . p. LKA I 155, LKŽe; -ožis
(DLKG 123; LKG 359) a lóžis ‘ . p. LKŽe, K e Ž 475; -ui is (LKG 282) a lùi is ‘ . p.
LKA I 155, LKŽe; -ū is (LKG 281282) a l is ‘ . p. LKA I 155, LKŽe; -ūzas (LKG 285)
a lzas ‘ . p. LKŽe; -ykš is ( en ambién: 282) a lýkš is ‘ . p. LKA I 155, LKŽe. En
ci as uen es lexicog á icas consignado un ŠŽVG apéndices de nomb es -inas
(DLKG 142143; LKG 418) edinys, ma cando el nomb e de i o según la di e encia de
sexo: alinas ‘ a lės pa inėlis LKŽe (: a l). Nedidelę g upelę o man los nomb es
de ŠŽVG pe enecien es a la ca ego ía de po ado es o ac o es de asgos
a dažodines, cuyas nominaciones base o man dos colo es eškian ys
a ibu os bál as, -à y žãlias, ià: -skė (DLKG 120; LKG 354) baskė ‘nedidelė plokščia
pez con blancos inos que lo an en la supe icie del agua o seklumos LKŽe; -iūkė
(DLKG 121; LKG 355) zalikė ‘žalioji a lė, žal a lė (Rana esculen a) K e Ž 496, LKŽe,
ŠVŽŽ II 474; iuokė (DLKG 123;
LKG 361) zaliuõkė ‘ . p. LKŽe.
En algunos casos de e mina la base de nominación y los medios es p oblemá ica7.
La ca ego ía de po ado es de ca ac e ís icas nomdazodínas pod ían
pe enece a la a a a minesa apéndices -iša (ž . Ska džius 1996: 317) ediniai de
daik a a džio lãšas ‘ aškas, dėmelė: lašišà 1 ‘s ambi pei is ca ne de colo
pú pu a (Salmo sala ) LKŽe; lašišà 2 ‘upė akis (Salmo u a) ŠVŽŽ I 374 (plg. U bu is 1981: 167
169; Blažek y k . 2011: 112114).
Veiksmažodinių p iesagų edinių as a ge okai menos. Es os ŠŽVG nomb amien os pe enecen a
la ca ego ía de enedo es y ac o es de la ca ac e ís ica accionmajodína. Nedidelę cie a
g upelę suda o į ai ių andens gy ių pa adinimai pagal jų a liekamą eiks-
mą. Šių edinių da ybinė eikšmė galė ų bū i nusakoma: ‘ a(s), ku i(s) a lieka
acción, po ejemplo: ėlė (LKG 334) siu bėl su bėl ‘dėlė LKŽe, ŠVŽŽ II 258 (: siub i, siubia, siubė /); -
(DLKG 106; LKG 320321) čiuožkas ‘ adens pa i šiuje šokinėjan is blakių bū io abzdys ŠVŽŽ I 98 (:
čiuõž i, čiuõžia, čiuõžė); -lys, -lė (DLKG 106107; LKG 321322) opa plė8 ‘žalioji a lė LKŽe (: pap i, papia,
papė), pyplỹs ‘ ijūnas (Misgu nus ossilis) LKŽe, ŠVŽŽ 7 Sinch oniškai nominemų pag indą kai
ku ių sunku įž elg i. Nomina ema se conside a mo i ue a, si és a posible incula con el
undamen o palab a.
8
Senclu ° señalimos esas leksemas, cuya dicodyne son neki čiuo as.
ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ
Ac a Linguis ica Li huanica XCI 254
II 62 (: pỹp i, pỹpia, pỹpė); -skė plùskė ‘į audę panaši maža žu elė (: plùk i, pluñka,
plùks a, plùko ‘plauk i); -shė (DLKG 111; LKG 331) pliùkšė ‘ okia maža iba LKŽe (:
pliukš i, pliùkši, pliukšjo ‘šokinė i ( adenyje)); - (DLKG 107; LKG 322323) ijunas
‘nedidelė, delona peis pequeños ž yneliais, pyplys (Misgu nus ossilis) LKŽe, ŠVŽŽ II
446 (: ý i, ẽja, jo ‘ innio i, suk i). Galūnių edinių ka ego inės eikšmės son
ce canimos p eesagų edinių ka ego inėmis eikšmėms, sin emba go en e ŠŽVG
denominaciones pa adigma ų es conside ablemen e menos que su iksa ų sólo
penk adalis de odos a iksinės nominacijos ūšies nomina emų. Nedidelę g upelę
componen a dažodiniai galūnių ediniai, cuyas nominaciones base o man
kokybiniai būd a džiai ( esul a as deadjek y ai) y daik a a džiai ( esul a as
denomina i ai). Va dažodiniai pa adigma ai iene el signi icado ca egó ico del
poseedo de la ca ac e ís ica, po ejemplo: blai à ‘s o inė aukšlė (Albu noides
bipunc a us) LKŽe, ŠVŽI 65 (: blai ùs, blai ‘bals as, š iesus), aũdė audà
‘mekš as, kuoja (Ru ilus u ilus) K e Ž 337, LKŽe, ŠVŽ 131 (: aždas, edà ‘ us as, s
II), ménkžals a, udai dėmė a e ska sea ishua (Gadus mo ) LKŽe, ŠVŽI 430 (: me,
menkas); lãšė ‘upė akis (Salmo u a) ŠVŽŽ I 373 (: lãšas ‘ aškas, dėmelė), šlakỹs
‘jū inis upė akis (Salmo u a) LKŽe (: šlãkas ‘pu aškas,pūmelė), puõkis ‘
dėgžlys (Ace ina ce nua) K e Ž
326, LKŽe (: puõkas ‘pūkas). Lexicog a ónicos uen es se зафиксировать os pocos
eiksmažodiniai galūnių ediniai. Jų nominación base la cons i uye accionesmaodžiai
( esul a as de e ba y ai). Veiksmažodiniai pa adigma ai iene ca egó ica el
signi icado de poseedo o ac o de cualidades accionmajodís icas, po ejemplo:
gùi ė ‘smulki žu elė g užas, g amzdas, g užlys, s ekė (Gobio lu ia ilis) LKŽe, ŠVŽŽ
I 210 (: gù i, g a, gù o ‘ upė i, smulkė i, by ė i; gu ùs, gu upus, bi us, i us, i us
plkned ‘plūy y y , saulažu ė, blizkė (Leucaspius delinea us) LKŽe (: plėkū i,
pluñka, plùko ‘plauk i’).
2.2.2. Kompozicines nominaciones ūšies10 ŠŽVG nomb inimas o man cuan o más que ečdalį
mo y uo ųjų nomina emų. Dū inių p oblema iką examinadas los in es igado es han obse ado que la
clasi icación dū inių es di ícil es ablece uni e salius c i e ius (Ja mala ičius 2014: 1921; S undžia,
Ja mala ičius 2019: 23; Sme onienė 2020: 134). Al desc ibi la es uc u a de composi ó, se sigue la
classi icación dū inių p opues a po Vinco U bucio (DLKG 150167). P ime o se de e mina, de qué pa e del
lenguaje es el segundo compui o demeño. ŠŽVG nomb es según es e c i e io 9 Da ybos ca ego ías
di e is no siemp e aiški (ž . Amb azas 1993: 12). 10 Ti as leksicog a ía uen es de a ículos ilus ación
ijados a ios kolokacinés nominaciones peces nomb es, po ejemplo: upinė s in a, balandinė lydeka.
Es e modo de nominaciones nedidelę aba cío lemb a lo que, en los explškinamuosios dicciona ios
colokacinías denominaciones no esškeliamos sepa adas lemos. Debido a poco olumen y p oblemas de
egis o, en es a e apa del es udio kolokaciné especie de nominación po sepa ado noap ia iama.
S apsniai A icles 255 cons i uye dos g upeles: dū inos con daik a a diniu
Šiau ės žemaičių andens gy ūnų pa adinimų
nominacija i mo y acija
an uoju dėmeniu y dū inie con eiksmažodiniu an uoju dėmeniu.
Dū inos con daik a a dinio segundo dėmeniu cons i uyen la mayo pa e sob e 83
po cien o. kompozi ų. La mayo pa e son dū inių, cons i uídos de dos
daik a a džių. G upelę ales da íns o man in a ian iniai a liagy ių jauniklio
(la os) buožgal io denominaciones, en a izan es de nep opo cingo amaño, o ma
dis inguiéndose i o cabeza. Tal denominación pasa po el segundo sondo el
soma onim gal à, po ejemplo: buožga is buožgál is búožgal is LKA I 155, LKŽe,
buožaga is LKA I 155, bužógal is LKA I 155, a laga is a lãgal is ‘buožgal is LKŽe,
bužuñgal is bužungal is bužal is / bužunga is bužungál is bužbužgal is LKA I 155,
LKŽe, ŠVŽKA I 8, 86, a žlógal is bužgal is LKŽe; a lžgal is ‘ . p. LKA I 155, a lžgal is
‘ . p. LKŽe, ŠVŽŽ II 415. Fixa algunos nomb es buožgal io, cuyos segundíos dėmenos
son abs acak os signi ica i os daik a a dis gãlas o pe kel ines signi ica i os
dėmen o káušas, po ejemplo: bužùngalis bužuñgalis ‘buožgal is LKA I; a lãkaušis /
a lakáušis 2 ‘ . 155 p. LKA I 155, LKŽe. Los es igios p ime os y (o) segundos de
composi II de composi es son de signi icado ans e ido, po ejemplo: šdpil ė
šdpil is ‘maža u kuoją podobna žu elė ŠVŽŽ 305, Kd ėžis ‘maža andenų ki melai ė,
apsiu os le a (Ph yganea g andis) LKŽe, ŠVŽ I 426, a lãšis a kaušis 1 geldis
moliuskas, LKŽe, ŠVŽ II 414, a lãk iauklis gelduskas, geldu ė LKŽe, š auklis
K ajnjaoniakojis LKŽe. Los p ime os de es os dū inių dėmenys son daik a a diniai,
excep o ci a dį á uon, aš úonios.
Nedidelę g upelę o man composi as, cuyos p ime os dėmenos son adje i os,
desc ibido es cuali a i a del segundo daik a a dinio dėmen cualidad, po
ejemplo: blánklašis ‘ca pinių šeimos žu is, s o inė aukšlė, eiks andenė
(Albu nus bipunc a us) LKŽe, kumpsnãpis ‘ okia žu is LKŽe, audoñspa nis
spa nis LKA I 154, aũdspa nis / áudspa nis / audspa nỹs LKA I 154, LKŽe,
ebsilkė ‘ iebi silkė (Clupea ha engus)’ LKŽe.
audón Dū inių su an iniu dėmžodinu negausu. Los p ime os de ales dú inos
es idos son daik a o dzki, ing esijan es acciónmažodžiu eiškiamo obje o de
la acción, po ejemplo: a klãsu bė ‘a kliadėlė, kumeldėlė LKŽe, up akis ‘lašišinių
šeimos nemaža šlakuo a gėla andenė e inga žu is (Salmo u a) LKŽe, ŠVŽŽ II
386.
Keblu in e p e ea i dū inių ã kyš is ‘pa as asis kūjagal is (Co us gobio),
ã pisa ‘pa as asis kūjagal is (Co us gobio) LKŽe da ybą. Es p obable que el
segundo leksemos ã kyš is dėmuo sea daik a a dis kỹš is ‘pasmailin as
kuolelis kam zákiš i, kaiš is, po lo que se conside a dū iniu, sin emba go el
signi icado de pescado puede se en endido ambién como me apho inė:
ã kyš is ‘pe mo . mo . se enciende kaiš is en el eje pa a que la ueda no se
muke → ‘pa as asis kūjagal is (Co us U io) (plg gobbu is 2002: 275). P oceso de nominación impo an e dú inio me apho ización, po lo que al nominación
ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ
256 Ac a Linguis ica Li huanica XCI pod ía se conside ada una nominación de modo
mix o (compozicinio y seman ino). Nemažiau kebli y leksemos ã pisa in e p e ación. Es
p obable que el segundo demeño es el accionmawodis ps i (psa, pso) aho a acogiéndose
sólo ulga ia signi icado ‘coi e. Como apun a V. U bu is, ã pisa da yba suponuoja ą
eiksmažodį aún u us ex ensnės seman icos ‘kiš i, k iuš i, kal i (U bu is 2002: 276).
Pa a una in e p e ación ace ada hab ía que ecopila más da os. 2.2.3. Seman inė
nominacijos ūšis ŠŽVG nomb es en el sis ema de nominación nop oduc i os. Tokių
nomina emų y nominaciones pag indo anan es leksemų o malioji sanda a no di ie en.
La o mación del nue o nomb e es á basada seman ine (me a o ine o me onimine)
ans o macija (Lubienė 2015: 6263; Šala iejū ė 2022: 62). Se han egis ado apenas unos
pocos ejemplos: k áukė sk áukė ‘gal a → ‘žu is simila a buožgal į (Co us gobio) LKŽe,
ŠVŽŽ I 360; II 209; ošikà ‘ožka → ‘ okia pezu is LKŽe; ubulis 1 ‘cas iebus, ed alus →
‘nedidelė ca pinių šeimos žu elė (Gobio gobio), ubulis 2 → ‘be kokių žu ų jauniklis (plg.
U bu is 1997:
5–8).
3. ŠŽVG PODIVINIM MOTIVACIONS
MODELIAI Y Y TIPAI de ella
Nominaciones análisisé mos ó que la mayo pa e de nomb es ŠŽVG cons i uye
mo y uo osios nominacijos leksemos, o mo y emos. Los asgos concep uales en
la es uc u a onomasiológica de nomb es se ijan no solo es uc u ales (a ikso
pa idalo) mo i a o ias, sino ambién leksiniais (šaknies pa idalo) mo i a o ik us
iais. Pagal leksinių mo y a o ių seman ikos a imumą, mo y emos suda o am
mo y acijos modelius (MM) y mo y acijos modelių ipus (MMT) (plg. Lubienė 2015:
78180). Nunciado que ŠŽVG nomb amien os ca ac e ís icos cua o MMT:
desc ip i usis, uncioncinis, posesinis- ep oduccinis, kompa a i usis. 3.1. El MMT
desc ip i us se basa en el p incipio cogni i in de quali a i idad ( d ib: 78). Du an e
el p oceso de mo i ación se basa en la in o mación cogni i a sob e ing esiable (jo
concep á). Leksiniai mo y a o iai eksplici iškai ( ambién leksiniai mo y a o ių
eikšmėmis) desc iben į a dijamąją eali yiją (jos koncep ą). Nunciado que ŠŽVG
denominaciones son colo a i iojo, mo ologino, igu ū a i iojo y acús ico MM.
Colo a i iojo MM undamen o colo o cue po de le a señas. Su esquema: ‘X
colo a → Y animal (pa e del cue po animal). A es e MM se asignan ca o ce
in a ian ines mo i emų: baskė LKŽe; blai à LKŽe, ŠVŽŽ I 65, blai ẽlė LKŽe, ŠVŽŽ I
65; blánklašis LKŽe, lãšė ŠVŽŽ I 373, lašišà 1 LKŽe; lašišà 2 ŠVŽŽ I 374; aũdė audà
K e Ž 337, LKŽe, ŠVŽŽ II 131, audẽlė ŠVŽŽ II 131; audoñspa nis audónspa nis LKA
I 154, aũdspa nis áudspa nis / / audspa nỹs
A ipsniai A icles 263 and compa a i e. / This sys em ypically cap u es 12 mo i a ional
Šiau ės žemaičių andens gy ūnų pa adinimų
nominacija i mo y acija
ea u es, which can be exp essed bo h explici ly and implici ly, h ough s uc u al and lexical
mo i a o s. The sys ema ic analysis o mo i a ion models highligh s wo main ope a ions in
he name-c ea ion p ocess: (a) objec i e e alua ion o eali y based on senso y ( isual,
audi o y, ac ile) pe cep ions, and (b) associa i e e alua ion o eali y h ough me apho ical
mechanisms. Analyzing names as esul s o nomina ion and mo i a ion p ocesses p o ides
aluable insigh s in o how he wo ld is ep esen ed in language. The concep ual sphe e o
aqua ic animal names p esen s a p omising a ea o e hnolinguis ic esea ch and wa an s
u he a en ion om esea che s and collec o s.
In oducida 2024 m. sep iemb e 13 d.
ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT10308 Vilnius, Li uania
zyd une.sala ieju [email p o ec ed]