TERMINIJOS SMULKMENOS IR LEIDINIAI
JURGIS ELISONAS IR JO ATMINIMO KNOGA
Ins i u Ekologijos i5leido JURGIS ELISONAS IR JO ATMINIMO KNOGA L'ins i u écologis e i5leido es égalemen connu pou ses a aux su le hème de l'écosys ème.
Zymaus enseignjo,
isuomends
Zmogaus, eiklaus
na u ininko
Ju gio Elisono (1889-1946)
de mémoi e41, ce ain4
de ce p emie
XX a. pusdje nemalas
agissan e nu éikusio
gausiq homme
memminkl4. Th p
ou siau esniq ac i i és
pla esniq son uZsiim q
p aejus plus que moi ié
ba y e main enan ,
Sim o me q po jq
a y ojo décès, bien
ma S i pla okas,
neblogai l
p iekipa a y as
e minologies ba as.
O e Siaip des langues ainsi e en
géné al spi i uel du peuple aux
a ai es de ie son nebl a indiingo.
Ces suje s
J. Elison4 se a doming pa is4
b andyme i. Thd ska uliq
nenuleus i negi domis
nemadiomis
,,Ju gio
Les li es "Elison" aimen ne lks a. De plus,
le emps s'écoule apidemen , ne uZ kalnq e
110-ième celle du li e hé os de la naissance
me inds.
Comme e non un XX amZiaus p adZioje mokslus ejgs jaunikai is, J.
Elisonas ô susip a o es4s lie u is, os kilmds nesigedijo e
apsisp endd a aille Lie u ai. Bu gs J. Elisons élè e Pane eZio
gimnazijoje i mo$ ojq semina ijoje D. U bas a mind M. Mi5kinio
pasakojim4, comme bene L913 m., po Roki5kio gebaigian à
la acogoms, leZinkelio es s a ion de Daugpilio le ain a endusiq
mokiniq b i5 indjgs Pe apilio uni e si é é udian J. Elisonas,
Li u i5kai ei audamasis:
,,Vy udiai, peu ê e es j sq a pe lie u iq?
", o ansiliepusius agings S ies is, lu
li e i i5kus emps a5dius, k ie gs ijuos ai i
, Ladd,jgs isi e , aidi i5muli i ac i i és4 e ce
ai yda gs2.
Veiklos Zmogus, ès e ings e
mokgs isuomeng bei p a ings ses
élè es e é udian s changin i
p adjusiq ka q palaikus, lui is4
emps4 di bgs e au es elkgs
a aille k a5 o paLangai
- el é ai J. Elisonas. Thi b[ a
ès k ybingo Zmogaus.
Il ne é iu ien pas, mais ou pld d son domaine
d'ac i i é e de science ba 4. comme enseignam
Ju gis Elisonas. 1889-1946 Sud. / A. Jakima idius.
au zoologue, Jam, upejo pas seulemen cela, '
Red. kolegija: J. Vi bickas (pi m.) e k . V.: Bal ic
ECO cen e de publica ion, p., 8 igu e. p.
1997. 126
2
U b a s D. Moky ojas i k a5 o y ininkas
// Ju gis Elisonas. 1889-1946. P 24.
132
quelleq gy , nq e où e commen i ée dans le na al pays5 e,
mais e k4 su eux mes Zmones, quie ces gl uunai ombé i
populaudies k l yb4.
Ge ai expé indjus que
paai5kd q, peu se
J. Elison4 peu
considé e quelle
zoo olklo is ikes ou
au osakinds
zoologie
ini ia eu ku.
Thd ne peu unsu p ise que il é ai i5 q e q ne
ilologq, ku iq a aux on é é publici e
scien i iques dans au osako y os e kalbo y os
(,,Tauleidiniuose oje e Lodyje"3,,,M[sq
au osakoje"4,,,Thu osakosos"5 e da bu
,,A chi um
Philologicum"6
). MedZiagos de els a aux i
olas lui p ilasioda o pap a5y i
e enseignée disciples, au padiu
e eux mêmes pa auk i au
cul i os a ail. Jus4 non pas
un mo pa lan , lui padiam
- beaucoup i ai iq mokiniq sulasy q suje q a é é a dui e science
is aigoms.
Mokslin6je
considé é
biblio hèque
p op e main enan e g and
es
J. Elison
a chi .
Ap ès le P emiè e
gue e mondiale
g iZgs i Lie u 4, J.
Elisonas p esque i5
ois s oya i na u es
enseignjo keli4, ypad
a sidddamas
zoologijai.
Ypa ingne dia que il ne
seulemen lui ense d ses
élè es, mais e e d (1920, e
a56 manuels de zoologie 1925,
a ke Sios iles e minus,
publiéd g osli pluo5 4 a iclesq
1938 e 1940), m kaupe e
su i ai ius k a5 o gln inus,
en in
1932 m. i5ejo
pa ois
Li huanian
son li ega
encyclopedia
gy uliq in i ulée
ijq daliq
,,Musq k a5 o Zinduòli".
19 9-I920 m. imp udoje
(,,Lie u os
mokykloje",,,D augijoje-
") appa odd
J.
Elisono,,Ti umpas
zoologij-
e minq
os p o-
3
Elisonas J. Kele as olklo o suje q
su musq k a5 o (Amphibia) a les l l
Ta a e Zodis. K., 1926. T. 4. P. 47985.
a
Elisonas J.
OZio M[sq
cé émonies
//
au osaka.
K., 1930. T.2.P. l7-
126;1o pa ie s. Vilkas au osakoje
llTenpa .P.
127;
son pa ie s. M[sq
k a5 o opliai (Rep ilia)
lie u iq olklo o
S iesoje ll Ten pa . K., 1931.
T 3. P.
8l- 77; son p a i e s. M[sq k a5 o
auna lie u iq au osakoje
llTenpa .K.,I932.T.
5.P.3-231; j o p a i e
s. Dieu
Senelis 9.
Il y pa . K., 1935.
^ .
P.
T352.
s
Elisonas J. Kaimiediq
des o mes
d'app oba ion e
d'é ique e//Tau osak-
os a auxi. K., 1935. T
1.P.2748;jo même.
Gam os ga sq
pamegdZiojimai
lie u iq au osakoje
K.,1939.
//Tenpa .
T 6. P.238-351.
6
Elisonas J. D apanq
i Siaip audekliniq ou
suje q s4 a5as
i ai iq odiniq
// A chi um Philologicum. K., 1931. Kn. 2. P.
117-I3I; j o ai. Lie u iq sodiediq
echnikos Zodyno mdginimas llTenpa .K.,
1932. Kn. 3. P 125-167, a ec illus a ions.
133
jek as", e 1920 m. Kaune a é é
i5leis es son,,Zoologijos
sis ema ikos e minq
Zodyndlis", comme p op e
au o iaus
pasaky a,,,auk5 esniqjq
mokyklq ku su adap é". Thi
p emie Li u i5kas imp imé
Sios égion des e minq
Zodynas, d'ailleu s,
a o ablemen K. B gos e
da gs i e i jam p og4
ina in oje ecenzijoje
pla 6liau d'un au e esi5si a i
d6l minio ma iè e de
e minologie ( e minq Sal iniq,
ki dia imo)7.
Né ukus I monde
S ies4 on i5 publié
a icles
,,Ropliq, ou
SliauZdjq
(Rep ilia), classesds ep ésen an q
Lie u oj e nomsinimai'
(,,Kosmo s", 1920
I
S 21.4s. 1. P. 95-96),,,Va liq
(Amphibia) en
ep ésen an s jq
nomsinimai" (Ten
Li uanie e klasds
pa . P.88-94), gonys"
,,K4 ei5kia gond,
(,,Science a ail".1921.
No. 1/2.
P.
88-90),
,,I5
Pab 6Zos nespausdin q
bo anikos a5 q"
(,,Kosmos".1922123. S4s. 1,. P.46-51';
S4s. 2.
P. 183-
186; S4s. 3. P 283-292).
,,Tou ymo-aucleji-
mo exemples4ai:
Géologie e physin6s
géog aphie medZiagos
upu is" (,,S ie imo
Zodyn a
da -
bas".
923. No 2.
P.126-134),,,Biologie e
compa amosios
s ubu iniq gl uliq
(aupa a an aussi e
Zmogaus) ana omie
e minq medZiagos
inkinys" a ail".
(S ie imo,
1924. No. .P.19-34;
No.
2. P. I29-L44;N .
3.P.238-250;
No. 4.P.321-336; No. 5.P.430445; La Commission es in i ée à p ésen e une p oposi ion de décision conce nan la mise en place d'un égime d'aide à la pêche ondé su la pêche.
No 6. P. 539-555;
No.7. P. 623-638;
No.8. P. 8 2-841),,,Kele as
Pane eZio aps$ ye e
dans les end oi s
en i ons lui us ojamq
pa adinimq debesims"
(S.,., T a ail de S ins uc ion.
1924. No.
8.P.114*719),,,Spdjamasai
i5nykusio mlsq gi iq gl n lio,
Nilss., GuIo bo ealis noma ion'
(,,Kosmos".1924. S4s.
2.
P. L74-I16),,,Kaip
in i ulen i 4
medZiolie u i5kai
Lmog 4, qui
ja?"(,,MedLio oja-
1927.
No 1. P.
9-10),,,Kele as
s". poe i5kq gy uliq
pa adinimq,
im q i5 gy osios
lie u iq langues
i au osakos"
(.,Educa ion a ail
1927. No 1.
P.25-29; No. 2
P. 121,-133. E publica ion sépa ée: Kaunas, L927).
Comme e minologie impo an eus dia 6l ek q
emin i p emiè e mind us du a aux, publiés
DidZiojo
Vy au as Uni e si é
Humani a iniq
sciencesq acul e o
kalbo y os
publica ion,A chi um
Philologicum"
(Z .
5e5 4 e un paskujq
i5na54). Pagaljau
à i es a iclesni
ê e appa Ziusiq
-,,Z ejybos
Zodyno lie u iq
kalba mdginimas"
(Gim asai
4) k a5 as".
1943,P.372-38-
-y a des iné à la
e minologie. Tan
selon R.
Tol ai5ai ds suda y 4
,,J.
Elisono
1
Z . BLJga K. Rink iniai as ai. V.,
1961.
- .3.P.783-:786.
34
da bq bibliog aphij4" lui a é é publiée
ce ain ik q e minologijos a elle
a imq da bq. Tadiau i ai ls i a dijimo
suje sika J. Elisono a é é pas a sg i e
pas un dans un au e a ail.
Pa yzdL i i, ou au moins uZmén i
a iknyj e,,A con enus
Lie u os andenyse b
(C
anginiq e ac e a)
ep ésen an s bn io'
(Gam a".1936. No. 3. P. 189-190),
zoologq polinQ gy unus
s odan kai p ès ku iq
(a ballin i pale u in ais
la yni5kais sei
s ebejosi:
in e au iniais) noms, il
,,Ku iam inul g aZus e dans la ie
p igijg Li u i5ki banginiq e uoniq
nomnimais pe pe 5s emplacés de
ais medinkojais: ce acdjais e
pinipedais"e. En plus, ous les a aux
scien i iques na u els a icles,
publiés medZiagos
jo
(knygos, Ziupsniai) es impo an
p ésen inds lie u iq zoologijos
e minologijos susda iminio a psnio
Sal inis. Le li e de mémoi e es apL elg as
e Mokslq académie biblio hèque
main enan ga dé J. Elisons a chy as
a icle
(R. Tol ai5ai es
,,Ju gio
Ellison gl enimas e ac i i és" e e c.).
Thme a chy e esama e dideliq
e minologies da bq. Visq pi ma i5 jq
mine inas, ma l , Zinynas
,,Faune de Li uanie - Zinios, bibliog aphie
e Zodynas"
(kelleolika
ma5in aidio
omq,
6000lapq,
u indiq
en i on
pa pa
100000lape aip liq o).
|sp dingi clai s!
Minimas e
da pa eng
g and p ession
bas
(a
,,Mlsq
i ai")11, pa azi al'
(a li ?
Salies,,Pa az-
a aux?) qui
u qd bu i
impo an
Sal inis, Z e aip pa
e minologies
hand a5 inis jybos
Zodynasl2 e a ail su Li uanie
andenq Zu is13. C'es els suje s de
e minologie son donnés, ce ains au
moins au an e p ilde i dans le li e Sios
li e-
,,Ju gis
Elison. 1889-1,946". DaZnas gos indique J.
Elisono nuopelnus lie u iq a icle au o ius
comme zoologijos e minq ku ejas
e minologijai. Des lieux 3), il i5kelien
(p.
Li u i5kosios
zoologijos
e minijos
(p. 5), bien, comme
dejejas pag indq
peu comp end e
Elii5 dans le li e
K. Gai enio
ide o
s aipsnio,,J.
8
Z . Ju gis Elisonas.
1889-1946. P.97-109.
e
Ci . iS là pa . P. 6L.
10
Là même. P. 14.
1lTen pa .
14,68.
P.
12
Ten
pa .
P.32,75.
13
Ten
pa .
P.32,63.
135
son zoologijos sis ema ikos e minija",
lui il peu bl i compa a i nedaug e minq
esuda gs. a o q e Regis, didZiausias
J. Elisono minq Sal inis é ai gy oji
a5 ai, Zodynai. MedZiagos i jos Sal iniq
pap as q Zmoniq kalba, ainsi que lie u iSki
abondumu démon a ion déjà,,Zoologijos
sis ema ikos e minq Zodyndlis" malonq
pada d
,,gana isp[d ' IC B gai a. Tad J.
Elisono ina54 ilie u iq
e minologij4 isq pi ma, ma S ,
indique ne kokiq keliq de5imdiq ou
Sim q e minq pada ymas, mais
ou es zoologijas e minq
sys ème lipdymas Zmoniq base du
langage.
Sios kelusios i5 ce, ce jusqu
p éludes, Zinoma.
Siol men ys kol kas d a
Ne a dou eoniq, que J. Elisons ac i i és e minologiques aimen
au nuodugniq y inejimq. Ti ome peu ai5kiau bu q oi de lui,
comme e minq sys ème kl djo, e non a ski y lodli + doy ojo,
nuopelnai. En iniau alo s peu d 4siau bu q on peu a i me que,
ku damas e minq sis em4, zoologais ddjo ac uales il a ec
d'au es moky ais lie u ig zoologijos e minologijos (e non
e minijos) onda ions. Kalbama li ega nd a e minologijos
eikalas. Ce n'es pas pou elle e conçue. del mine q suje q e
lie u iq e -
Thdiau es impo an e elle, sans abejo, minologies, ne seulemen
zoologies e en géné al lie u iq science, his oi e.
Knygoje puik[s son Sakq Zino ai ap a d J. Elisono
zoologijos da bus (S . e P. Zajandkausko a icle Elisonas
Biziule idiaus
,,Ju gis
-
zoologus-
J. P usai eS
pedagogus -,,J.
Elisono publica ions
", en i on
Li u Zinduoliq aun4",
J. Vi bicko,,J. Elisono
publica ions su
Zu is Elisonas e o ni ologija",
,,J.
e Zu ininlys g, V. S ane idiaus
S . Biziule idiaus,,Pa azi ologijos Ziniq skleidejas"),
pag ilden as p op e Elisono poZi i is palikim4 (A.
Jakima idiaus)
J. Elii
,,J.
zoologijos
sonas e zoologijos mokslo is o ija Lie u oje"),
neZmi 5 i son au osakos Elisonas da bai (G.
Rad ilo,,Ju gis p isi-
- au osakininkas"), min i e k a5 o y os e
musiejininkys ds upesdiai
(L. Kaziukonio
,,J.
Elisono nuopelnai Pane dZio k a5 o y ai e museejininkys ei").
[de as nedidelis pluo5 elis bu usiq J. Elisono mokinig i5 Pane dZio
gimnazijq ( ilologo i moky ojq D. U bo, géog aphe V.
Gusemina ijos delio, biologo A. Pediukdno, N. Z ie e ai d,s,
médiko S. Pa ilonio), A. S ance idiaus de Zemdslkio), égalemen
e i5-
(ag onomo
c
B u I a K. Min. eik. P. 784.
36

kes kaimyno A. Silinio a siminimq (pa ailleu s, V. Gudelis e S.
Pa ilonis e eux na5iai a a osi e minologijos di oje. Tud j l
enseignjo exemples e be a sdkla e Siuo a Z ilgiu da eq
aisiq). P id6jus ô diau mind us R. Tol ai5ai es e K. Gai enio
a icles, impo an sesniq J. Elisono y enimo e ac i i és da q
lap4 (ame enco e nemaZai sp agq, jus e quel a ail commenZios
nege ai, que sou en le emps es indiqué e k .), R. Tol ai5ai ds
cons i uy 4 Elisono bibliog a q""
,,J.
(oje passi aiko es nei a5y q lyg e ne iksliq
minimq da bq, pa yzdLi | quelquese o J. Vi bicko
bibliog a iniq duomene, dia pa , Sioje knygoje,
p. 64 pam qind a ikniq su b ejyb4, G. Rad ilo p. 88
uZsimin o da bo,,Bu ai, Pane dZio apsk i yje, J.
Elisono su ink i" i5 1925
m.
,,Thu os e lodlio" III li es; mais su ou que i 5i4 bibliog agaila, ij4
nepa eko J. Elisono hand addiai) chez A. Jakima idiaus suda y 4
bibliog a ing odyklg,,Li e a a su J. Elison4" (dia kaikod6l isai
a aux; en géné al 5i indicykle i5samiau e lindi neben padiq
nemenimi ne e i J. Elisono men ionnejimai e ses ac i i és
pag ildenimai kalbininkq, ypad XX a langue his oi e e e minologies,
gam ininkq annonceux), se a bemaZ e ou le con enu du li e en
ques ion. BZema, ca dia nepamine os es e seulemen p a a md,
angli5ka pas li es, e J. Elisono de ie e da bq és auka e
pa a dZiq indicykle.
Malonu a é é li e 5i4 li es4 con enu
a Z ilgiu. Malonu e ce que Si aip,
sépa ée k yga, hono é un au e
musq k a5 o lZymuolis, ameux
molqyklq p o esseu , che
(don les ac uels élè es peu n6 ni ddjo ex us. Deja,
deja...). Mais nemalonu, que le li e ne ed uks a
edaga ii ai iq des klaidq, que y eu en géné al
nemaZai mo sp agq nesu-join
(non s'ui i iés
J. Elisono hand aSdiq an a5 ds, din as kai ku iq lieuo a dZiq e
pe sonn a dZiq a5ymas, palik a ne iksliq disan , que à ou e
langues his o ies da aq e k .). Di ec emen g aLiai I. Elisonas b q
page b s, Siai li esgai ès iko pa y esnio édi eu .
Nebandoma Siame ap ik q kal a5inyje ni ou es li egaie
pa lpo a i i zoologq yeux seulemen i ne e 4 ne ykusi kai
ku iq a ec appendage
mon e bos klaidq l ai o ds, ni é alue jq dydZio ou daZnio. Cia
- n s, - i pada y q a ojimq.
pluo5 elis bld a dZiq
P emiè emen papuslapiui
exempleLll:
su a5y q zoologines budingq
li es du au eu q langues
137
li es
(p. 5, 81), z o o I o g i n e
li é a u e (p. L2, 56,
61, 85), z o o I o uinio
a icles du ginio
(p.12), zoologine
sys éma ique
(p. 17), zoologind
e minija 1'7),
(p. (p. 31, dans la même page pa a o a
zoologinds inios
e zoologijos Zinios), ana ominiai
e mininai zoologiniai e mininai 51),
zoologines publi-
(p.42), (p.
kacijos
(p.53),
écologique
(p.59),
iinios aunis iniai da -
bai
(p.63), aunis ines
nou elles (p.63),
aunis ine s iinios (p. 63), i
c h i o I o g i n i
e minologie (p. 64), o n
i o I o g i n i s hé i age,
o n i o I o n i o I o g i
n e li e a ii a g i n i s
o s a u g i s ak ions (p.
publica ions, (p. 65), a m
66), z o o o I o g i n i s
ques ion
(p. (p.82), 80),
zoologiniai aiiniai
zoologiniai ado iliai
(p.83), (p. nesugadin 4 aunis ine li é a u e e k .
bud a dl, e co espondan daik a a dZio
Visu dia a neapgadin 4 kalb4 i5laikgs lie u is
85)
kilminink4, . y. saky q e a(y 4 zoologijos knygos,
ned ejodamas a o q ne p a e in ai i5spausdin 4
zoologijos sis ema ikn
(au ai , c'es daZ plupa e les zoologues eux-mêmes
u ilise!), des e mes de zoologie, e minija,linios,
aiiniai, ado eliai, ana omie, zoologie ques ions,
ich iologie des e mes ( e minologija), écologie
a aux,naujienos,Zinios,omi hologijospassimas,public-
Zinios, aunis ikos
a ions
(skelbiniai),
li e a il a,
sans egam osaugos
akcijos e k .
( enginiai)
T4 eike q i
dak o iq iside i i
gal 4 Siaip
déjà espec s
aimen al iems zoologams.
K ygq gy ina quelquesolika J.
Elisono e son a imqjq ainsi
quelquese as son ki abq
puslapiq Lie i 5eliq a
6 ynei Zmogus lec eu jui
an a5 iniq nuo aukq. Alo s
pada gs endui lyg e
a imesnis, paZls amas.
Sis beaucoup bon u ai
O 5i a5ini, comme e du p emie li e de l'a icle
,,Ju gio
Elisona R.
e mine su ie ie
e eikla" au o ei
Tol ai5ai ei, oisi
cime iè e ombes
Ju gio
Vysbadeno
Elisono
monumen
(Vokie ija) i adu
(ePi a ija): cia ilsis
G and Li uien,
amie de la
na u e, AmZiq
paaukojgs
mokslui e
Td ynei.
Te amins
son siel4
pâ a
- champ
I pauk5diai
- amis pe manen s.
Sasys KEIIWS/ Il es
138