Jurgis Elisonas ir jo atminimo knyga

TERMINIJOS SMULKMENOS IR LEIDINIAI JURGIS ELISONAS IR JO ATMINIMO KNOGA Ins i u Ekologijos i5leido JURGIS ELISONAS IR JO ATMINIMO KNOGA L'ins i u écologis e i5leido es égalemen connu pou ses a aux su le hème de l'écosys ème. Zymaus enseignjo, isuomends Zmogaus, eiklaus na u ininko Ju gio Elisono (1889-1946) de mémoi e41, ce ain4 de ce p emie XX a. pusdje nemalas agissan e nu éikusio gausiq homme memminkl4. Th p ou siau esniq ac i i és pla esniq son uZsiim q p aejus plus que moi ié ba y e main enan , Sim o me q po jq a y ojo décès, bien ma S i pla okas, neblogai l p iekipa a y as e minologies ba as. O e Siaip des langues ainsi e en géné al spi i uel du peuple aux a ai es de ie son nebl a indiingo. Ces suje s J. Elison4 se a doming pa is4 b andyme i. Thd ska uliq nenuleus i negi domis nemadiomis ,,Ju gio Les li es "Elison" aimen ne lks a. De plus, le emps s'écoule apidemen , ne uZ kalnq e 110-ième celle du li e hé os de la naissance me inds. Comme e non un XX amZiaus p adZioje mokslus ejgs jaunikai is, J. Elisonas ô susip a o es4s lie u is, os kilmds nesigedijo e apsisp endd a aille Lie u ai. Bu gs J. Elisons élè e Pane eZio gimnazijoje i mo$ ojq semina ijoje D. U bas a mind M. Mi5kinio pasakojim4, comme bene L913 m., po Roki5kio gebaigian à la acogoms, leZinkelio es s a ion de Daugpilio le ain a endusiq mokiniq b i5 indjgs Pe apilio uni e si é é udian J. Elisonas, Li u i5kai ei audamasis: ,,Vy udiai, peu ê e es j sq a pe lie u iq? ", o ansiliepusius agings S ies is, lu li e i i5kus emps a5dius, k ie gs ijuos ai i , Ladd,jgs isi e , aidi i5muli i ac i i és4 e ce ai yda gs2. Veiklos Zmogus, ès e ings e mokgs isuomeng bei p a ings ses élè es e é udian s changin i p adjusiq ka q palaikus, lui is4 emps4 di bgs e au es elkgs a aille k a5 o paLangai - el é ai J. Elisonas. Thi b[ a ès k ybingo Zmogaus. Il ne é iu ien pas, mais ou pld d son domaine d'ac i i é e de science ba 4. comme enseignam Ju gis Elisonas. 1889-1946 Sud. / A. Jakima idius. au zoologue, Jam, upejo pas seulemen cela, ' Red. kolegija: J. Vi bickas (pi m.) e k . V.: Bal ic ECO cen e de publica ion, p., 8 igu e. p. 1997. 126 2 U b a s D. Moky ojas i k a5 o y ininkas // Ju gis Elisonas. 1889-1946. P 24. 132 quelleq gy , nq e où e commen i ée dans le na al pays5 e, mais e k4 su eux mes Zmones, quie ces gl uunai ombé i populaudies k l yb4. Ge ai expé indjus que paai5kd q, peu se J. Elison4 peu considé e quelle zoo olklo is ikes ou au osakinds zoologie ini ia eu ku. Thd ne peu unsu p ise que il é ai i5 q e q ne ilologq, ku iq a aux on é é publici e scien i iques dans au osako y os e kalbo y os (,,Tauleidiniuose oje e Lodyje"3,,,M[sq au osakoje"4,,,Thu osakosos"5 e da bu ,,A chi um Philologicum"6 ). MedZiagos de els a aux i olas lui p ilasioda o pap a5y i e enseignée disciples, au padiu e eux mêmes pa auk i au cul i os a ail. Jus4 non pas un mo pa lan , lui padiam - beaucoup i ai iq mokiniq sulasy q suje q a é é a dui e science is aigoms. Mokslin6je considé é biblio hèque p op e main enan e g and es J. Elison a chi . Ap ès le P emiè e gue e mondiale g iZgs i Lie u 4, J. Elisonas p esque i5 ois s oya i na u es enseignjo keli4, ypad a sidddamas zoologijai. Ypa ingne dia que il ne seulemen lui ense d ses élè es, mais e e d (1920, e a56 manuels de zoologie 1925, a ke Sios iles e minus, publiéd g osli pluo5 4 a iclesq 1938 e 1940), m kaupe e su i ai ius k a5 o gln inus, en in 1932 m. i5ejo pa ois Li huanian son li ega encyclopedia gy uliq in i ulée ijq daliq ,,Musq k a5 o Zinduòli". 19 9-I920 m. imp udoje (,,Lie u os mokykloje",,,D augijoje- ") appa odd J. Elisono,,Ti umpas zoologij- e minq os p o- 3 Elisonas J. Kele as olklo o suje q su musq k a5 o (Amphibia) a les l l Ta a e Zodis. K., 1926. T. 4. P. 47985. a Elisonas J. OZio M[sq cé émonies // au osaka. K., 1930. T.2.P. l7- 126;1o pa ie s. Vilkas au osakoje llTenpa .P. 127; son pa ie s. M[sq k a5 o opliai (Rep ilia) lie u iq olklo o S iesoje ll Ten pa . K., 1931. T 3. P. 8l- 77; son p a i e s. M[sq k a5 o auna lie u iq au osakoje llTenpa .K.,I932.T. 5.P.3-231; j o p a i e s. Dieu Senelis 9. Il y pa . K., 1935. ^ . P. T352. s Elisonas J. Kaimiediq des o mes d'app oba ion e d'é ique e//Tau osak- os a auxi. K., 1935. T 1.P.2748;jo même. Gam os ga sq pamegdZiojimai lie u iq au osakoje K.,1939. //Tenpa . T 6. P.238-351. 6 Elisonas J. D apanq i Siaip audekliniq ou suje q s4 a5as i ai iq odiniq // A chi um Philologicum. K., 1931. Kn. 2. P. 117-I3I; j o ai. Lie u iq sodiediq echnikos Zodyno mdginimas llTenpa .K., 1932. Kn. 3. P 125-167, a ec illus a ions. 133 jek as", e 1920 m. Kaune a é é i5leis es son,,Zoologijos sis ema ikos e minq Zodyndlis", comme p op e au o iaus pasaky a,,,auk5 esniqjq mokyklq ku su adap é". Thi p emie Li u i5kas imp imé Sios égion des e minq Zodynas, d'ailleu s, a o ablemen K. B gos e da gs i e i jam p og4 ina in oje ecenzijoje pla 6liau d'un au e esi5si a i d6l minio ma iè e de e minologie ( e minq Sal iniq, ki dia imo)7. Né ukus I monde S ies4 on i5 publié a icles ,,Ropliq, ou SliauZdjq (Rep ilia), classesds ep ésen an q Lie u oj e nomsinimai' (,,Kosmo s", 1920 I S 21.4s. 1. P. 95-96),,,Va liq (Amphibia) en ep ésen an s jq nomsinimai" (Ten Li uanie e klasds pa . P.88-94), gonys" ,,K4 ei5kia gond, (,,Science a ail".1921. No. 1/2. P. 88-90), ,,I5 Pab 6Zos nespausdin q bo anikos a5 q" (,,Kosmos".1922123. S4s. 1,. P.46-51'; S4s. 2. P. 183- 186; S4s. 3. P 283-292). ,,Tou ymo-aucleji- mo exemples4ai: Géologie e physin6s géog aphie medZiagos upu is" (,,S ie imo Zodyn a da - bas". 923. No 2. P.126-134),,,Biologie e compa amosios s ubu iniq gl uliq (aupa a an aussi e Zmogaus) ana omie e minq medZiagos inkinys" a ail". (S ie imo, 1924. No. .P.19-34; No. 2. P. I29-L44;N . 3.P.238-250; No. 4.P.321-336; No. 5.P.430445; La Commission es in i ée à p ésen e une p oposi ion de décision conce nan la mise en place d'un égime d'aide à la pêche ondé su la pêche. No 6. P. 539-555; No.7. P. 623-638; No.8. P. 8 2-841),,,Kele as Pane eZio aps$ ye e dans les end oi s en i ons lui us ojamq pa adinimq debesims" (S.,., T a ail de S ins uc ion. 1924. No. 8.P.114*719),,,Spdjamasai i5nykusio mlsq gi iq gl n lio, Nilss., GuIo bo ealis noma ion' (,,Kosmos".1924. S4s. 2. P. L74-I16),,,Kaip in i ulen i 4 medZiolie u i5kai Lmog 4, qui ja?"(,,MedLio oja- 1927. No 1. P. 9-10),,,Kele as s". poe i5kq gy uliq pa adinimq, im q i5 gy osios lie u iq langues i au osakos" (.,Educa ion a ail 1927. No 1. P.25-29; No. 2 P. 121,-133. E publica ion sépa ée: Kaunas, L927). Comme e minologie impo an eus dia 6l ek q emin i p emiè e mind us du a aux, publiés DidZiojo Vy au as Uni e si é Humani a iniq sciencesq acul e o kalbo y os publica ion,A chi um Philologicum" (Z . 5e5 4 e un paskujq i5na54). Pagaljau à i es a iclesni ê e appa Ziusiq -,,Z ejybos Zodyno lie u iq kalba mdginimas" (Gim asai 4) k a5 as". 1943,P.372-38- -y a des iné à la e minologie. Tan selon R. Tol ai5ai ds suda y 4 ,,J. Elisono 1 Z . BLJga K. Rink iniai as ai. V., 1961. - .3.P.783-:786. 34 da bq bibliog aphij4" lui a é é publiée ce ain ik q e minologijos a elle a imq da bq. Tadiau i ai ls i a dijimo suje sika J. Elisono a é é pas a sg i e pas un dans un au e a ail. Pa yzdL i i, ou au moins uZmén i a iknyj e,,A con enus Lie u os andenyse b (C anginiq e ac e a) ep ésen an s bn io' (Gam a".1936. No. 3. P. 189-190), zoologq polinQ gy unus s odan kai p ès ku iq (a ballin i pale u in ais la yni5kais sei s ebejosi: in e au iniais) noms, il ,,Ku iam inul g aZus e dans la ie p igijg Li u i5ki banginiq e uoniq nomnimais pe pe 5s emplacés de ais medinkojais: ce acdjais e pinipedais"e. En plus, ous les a aux scien i iques na u els a icles, publiés medZiagos jo (knygos, Ziupsniai) es impo an p ésen inds lie u iq zoologijos e minologijos susda iminio a psnio Sal inis. Le li e de mémoi e es apL elg as e Mokslq académie biblio hèque main enan ga dé J. Elisons a chy as a icle (R. Tol ai5ai es ,,Ju gio Ellison gl enimas e ac i i és" e e c.). Thme a chy e esama e dideliq e minologies da bq. Visq pi ma i5 jq mine inas, ma l , Zinynas ,,Faune de Li uanie - Zinios, bibliog aphie e Zodynas" (kelleolika ma5in aidio omq, 6000lapq, u indiq en i on pa pa 100000lape aip liq o). |sp dingi clai s! Minimas e da pa eng g and p ession bas (a ,,Mlsq i ai")11, pa azi al' (a li ? Salies,,Pa az- a aux?) qui u qd bu i impo an Sal inis, Z e aip pa e minologies hand a5 inis jybos Zodynasl2 e a ail su Li uanie andenq Zu is13. C'es els suje s de e minologie son donnés, ce ains au moins au an e p ilde i dans le li e Sios li e- ,,Ju gis Elison. 1889-1,946". DaZnas gos indique J. Elisono nuopelnus lie u iq a icle au o ius comme zoologijos e minq ku ejas e minologijai. Des lieux 3), il i5kelien (p. Li u i5kosios zoologijos e minijos (p. 5), bien, comme dejejas pag indq peu comp end e Elii5 dans le li e K. Gai enio ide o s aipsnio,,J. 8 Z . Ju gis Elisonas. 1889-1946. P.97-109. e Ci . iS là pa . P. 6L. 10 Là même. P. 14. 1lTen pa . 14,68. P. 12 Ten pa . P.32,75. 13 Ten pa . P.32,63. 135 son zoologijos sis ema ikos e minija", lui il peu bl i compa a i nedaug e minq esuda gs. a o q e Regis, didZiausias J. Elisono minq Sal inis é ai gy oji a5 ai, Zodynai. MedZiagos i jos Sal iniq pap as q Zmoniq kalba, ainsi que lie u iSki abondumu démon a ion déjà,,Zoologijos sis ema ikos e minq Zodyndlis" malonq pada d ,,gana isp[d ' IC B gai a. Tad J. Elisono ina54 ilie u iq e minologij4 isq pi ma, ma S , indique ne kokiq keliq de5imdiq ou Sim q e minq pada ymas, mais ou es zoologijas e minq sys ème lipdymas Zmoniq base du langage. Sios kelusios i5 ce, ce jusqu p éludes, Zinoma. Siol men ys kol kas d a Ne a dou eoniq, que J. Elisons ac i i és e minologiques aimen au nuodugniq y inejimq. Ti ome peu ai5kiau bu q oi de lui, comme e minq sys ème kl djo, e non a ski y lodli + doy ojo, nuopelnai. En iniau alo s peu d 4siau bu q on peu a i me que, ku damas e minq sis em4, zoologais ddjo ac uales il a ec d'au es moky ais lie u ig zoologijos e minologijos (e non e minijos) onda ions. Kalbama li ega nd a e minologijos eikalas. Ce n'es pas pou elle e conçue. del mine q suje q e lie u iq e - Thdiau es impo an e elle, sans abejo, minologies, ne seulemen zoologies e en géné al lie u iq science, his oi e. Knygoje puik[s son Sakq Zino ai ap a d J. Elisono zoologijos da bus (S . e P. Zajandkausko a icle Elisonas Biziule idiaus ,,Ju gis - zoologus- J. P usai eS pedagogus -,,J. Elisono publica ions ", en i on Li u Zinduoliq aun4", J. Vi bicko,,J. Elisono publica ions su Zu is Elisonas e o ni ologija", ,,J. e Zu ininlys g, V. S ane idiaus S . Biziule idiaus,,Pa azi ologijos Ziniq skleidejas"), pag ilden as p op e Elisono poZi i is palikim4 (A. Jakima idiaus) J. Elii ,,J. zoologijos sonas e zoologijos mokslo is o ija Lie u oje"), neZmi 5 i son au osakos Elisonas da bai (G. Rad ilo,,Ju gis p isi- - au osakininkas"), min i e k a5 o y os e musiejininkys ds upesdiai (L. Kaziukonio ,,J. Elisono nuopelnai Pane dZio k a5 o y ai e museejininkys ei"). [de as nedidelis pluo5 elis bu usiq J. Elisono mokinig i5 Pane dZio gimnazijq ( ilologo i moky ojq D. U bo, géog aphe V. Gusemina ijos delio, biologo A. Pediukdno, N. Z ie e ai d,s, médiko S. Pa ilonio), A. S ance idiaus de Zemdslkio), égalemen e i5- (ag onomo c B u I a K. Min. eik. P. 784. 36 kes kaimyno A. Silinio a siminimq (pa ailleu s, V. Gudelis e S. Pa ilonis e eux na5iai a a osi e minologijos di oje. Tud j l enseignjo exemples e be a sdkla e Siuo a Z ilgiu da eq aisiq). P id6jus ô diau mind us R. Tol ai5ai es e K. Gai enio a icles, impo an sesniq J. Elisono y enimo e ac i i és da q lap4 (ame enco e nemaZai sp agq, jus e quel a ail commenZios nege ai, que sou en le emps es indiqué e k .), R. Tol ai5ai ds cons i uy 4 Elisono bibliog a q"" ,,J. (oje passi aiko es nei a5y q lyg e ne iksliq minimq da bq, pa yzdLi | quelquese o J. Vi bicko bibliog a iniq duomene, dia pa , Sioje knygoje, p. 64 pam qind a ikniq su b ejyb4, G. Rad ilo p. 88 uZsimin o da bo,,Bu ai, Pane dZio apsk i yje, J. Elisono su ink i" i5 1925 m. ,,Thu os e lodlio" III li es; mais su ou que i 5i4 bibliog agaila, ij4 nepa eko J. Elisono hand addiai) chez A. Jakima idiaus suda y 4 bibliog a ing odyklg,,Li e a a su J. Elison4" (dia kaikod6l isai a aux; en géné al 5i indicykle i5samiau e lindi neben padiq nemenimi ne e i J. Elisono men ionnejimai e ses ac i i és pag ildenimai kalbininkq, ypad XX a langue his oi e e e minologies, gam ininkq annonceux), se a bemaZ e ou le con enu du li e en ques ion. BZema, ca dia nepamine os es e seulemen p a a md, angli5ka pas li es, e J. Elisono de ie e da bq és auka e pa a dZiq indicykle. Malonu a é é li e 5i4 li es4 con enu a Z ilgiu. Malonu e ce que Si aip, sépa ée k yga, hono é un au e musq k a5 o lZymuolis, ameux molqyklq p o esseu , che (don les ac uels élè es peu n6 ni ddjo ex us. Deja, deja...). Mais nemalonu, que le li e ne ed uks a edaga ii ai iq des klaidq, que y eu en géné al nemaZai mo sp agq nesu-join (non s'ui i iés J. Elisono hand aSdiq an a5 ds, din as kai ku iq lieuo a dZiq e pe sonn a dZiq a5ymas, palik a ne iksliq disan , que à ou e langues his o ies da aq e k .). Di ec emen g aLiai I. Elisonas b q page b s, Siai li esgai ès iko pa y esnio édi eu . Nebandoma Siame ap ik q kal a5inyje ni ou es li egaie pa lpo a i i zoologq yeux seulemen i ne e 4 ne ykusi kai ku iq a ec appendage mon e bos klaidq l ai o ds, ni é alue jq dydZio ou daZnio. Cia - n s, - i pada y q a ojimq. pluo5 elis bld a dZiq P emiè emen papuslapiui exempleLll: su a5y q zoologines budingq li es du au eu q langues 137 li es (p. 5, 81), z o o I o g i n e li é a u e (p. L2, 56, 61, 85), z o o I o uinio a icles du ginio (p.12), zoologine sys éma ique (p. 17), zoologind e minija 1'7), (p. (p. 31, dans la même page pa a o a zoologinds inios e zoologijos Zinios), ana ominiai e mininai zoologiniai e mininai 51), zoologines publi- (p.42), (p. kacijos (p.53), écologique (p.59), iinios aunis iniai da - bai (p.63), aunis ines nou elles (p.63), aunis ine s iinios (p. 63), i c h i o I o g i n i e minologie (p. 64), o n i o I o g i n i s hé i age, o n i o I o n i o I o g i n e li e a ii a g i n i s o s a u g i s ak ions (p. publica ions, (p. 65), a m 66), z o o o I o g i n i s ques ion (p. (p.82), 80), zoologiniai aiiniai zoologiniai ado iliai (p.83), (p. nesugadin 4 aunis ine li é a u e e k . bud a dl, e co espondan daik a a dZio Visu dia a neapgadin 4 kalb4 i5laikgs lie u is 85) kilminink4, . y. saky q e a(y 4 zoologijos knygos, ned ejodamas a o q ne p a e in ai i5spausdin 4 zoologijos sis ema ikn (au ai , c'es daZ plupa e les zoologues eux-mêmes u ilise!), des e mes de zoologie, e minija,linios, aiiniai, ado eliai, ana omie, zoologie ques ions, ich iologie des e mes ( e minologija), écologie a aux,naujienos,Zinios,omi hologijospassimas,public- Zinios, aunis ikos a ions (skelbiniai), li e a il a, sans egam osaugos akcijos e k . ( enginiai) T4 eike q i dak o iq iside i i gal 4 Siaip déjà espec s aimen al iems zoologams. K ygq gy ina quelquesolika J. Elisono e son a imqjq ainsi quelquese as son ki abq puslapiq Lie i 5eliq a 6 ynei Zmogus lec eu jui an a5 iniq nuo aukq. Alo s pada gs endui lyg e a imesnis, paZls amas. Sis beaucoup bon u ai O 5i a5ini, comme e du p emie li e de l'a icle ,,Ju gio Elisona R. e mine su ie ie e eikla" au o ei Tol ai5ai ei, oisi cime iè e ombes Ju gio Vysbadeno Elisono monumen (Vokie ija) i adu (ePi a ija): cia ilsis G and Li uien, amie de la na u e, AmZiq paaukojgs mokslui e Td ynei. Te amins son siel4 pâ a - champ I pauk5diai - amis pe manen s. Sasys KEIIWS/ Il es 138