scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Lietuvių ir latvių kalbų terminų su šaknimi „termin-“ mikrosistema

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Lietuvių ir latvių kalbų terminų su šaknimi „termin-“ mikrosistema

Author: Regina Kvašytė
Year: 2013
Source: https://journals.lki.lt/terminologija/article/download/476/565
123Te minologia | 2013 | 20
Lie u ių i la ių kalbų e minų
com šaknimi e mmik osis ema
REGINA KVAŠYTĖ
Šiaulių uni e si e as
ESMINIAI VOODŽIAI: e mos da língua Li uânia, la ians language e ms, da iniai,
ien isiniai e minai, sudė iniai e minai, e minų a osena ĮVADINS PASTABOS
Te minologia como amo da ciência, começada a plė o is XX a. e cei oke
i ame décadas, conside a ina ela i amen e no a, po an o em mui as
línguas, en e elas lie u ių e la ių, semp e expandiam e ape eiçoam apa ado
cien í ico. Obje i o do a igo com šaknimi e minsuda y i e mos das
línguas li uãs e la ias. O obje i o do es udo de e mina e minologia das
duas línguas bal as me akalba simili udes e di e enças. Pa a es e im,
p ocu a le an a as seguin es a e as: 1) ecolhe a maio possí el im de
á ios e mos aiz da alada; 2) isnag ina os e mos sanda á e semân ica; 3)
suge encia e mos de li uanos e la ios línguas; 4) de aco do possibilidades
escla ece ce os e mos de apa ecimen o, suas disseminação e a osens
endências. In es igação ealizada pasi elk i analí ico desc i i o e
g e inamasse mé odos, e e mos ecolhe dos p incipais ambos linguas
leksicog a ia, e minog a ia e enciclopediais publicações (Lie u ių kalbos
žodynas (LKDLŽ), Daba inės lie u ių kalbos žodynas (KKŽ), Lie u ių kalbos
encopedija (LKE), Kalbo y os e minų žodynas (KTŽ), Mokomasis
e minologijos žodynas (ŽMT); La iešu li e ā ās alodas ā dnīca (LLVV),
La iešu alodas ā dnīca (LVV), Valodniecības pama e minu skaid ojošā
ā dnīca (VPSV)), bem como li uanais e la ių kalbi ninkų e e minologų
(Janinos Ba auskai ės, Vincen o D o ino, Kazimie o Gai enio, E aldos
Jakai ienės, Angelės Kaulakienės, S asio Keinio, Jono Klima ičiaus, An ano Lybe io, P anio Ska dkio, S asio Šalka;
Ainos Blinkenos (Aina Blinkena), Ju io Baldunčiko (Ju is Baldunčiks), Ma io
Bal inio (Mā is Bal iņš), E nes o D ezeno (E nes s D ezens), Rū dol o
G abio (Rūdol s G abis), Alisės Lauos (Alise Laua), Valen inos Sku jinios
(Valen īna Skujiņa)) abalho de ciência.
124 Regina K ašy ė | Li uânia e la ias línguas e minos com šaknimi
| e min- mik osis ema
SVOKA TERMINAS E JO KORELIATAI
LIETUVIŲ IR LATVIŲ KALBOSE
Su šaknimi e min- suda y os mik osis emos pag indas – iš lo ynų kal
bos kilęs e mas [la . e minus iba, siena], como de inida pela In e nacional das
pala as glodyne (TŽŽ), em de um o al 3 signi icados, dos quais o objec de
es udo co esponde aquela p imei a. É solodis ou pala a de compoinys,
p ecisamen e eikian is alguma a e, ciência, écnica e e c. s i as są oką (TŽŽ
2013: 811). Pa a as línguas li uãs TŽŽ ainda incluídas aiz de alamões pala as
e minija, e minologija e e minologização, . i. e mo de i imas (plčiau
sob e isso s . abaixo). Uma abo dagem semelhan e a es e emp és imo e em
la ias: ocodyne in e nacional de pala as (SV) e mo chamado de pala a ou
combinação de pala as, que exp essa ce o concei o de a e, ciência ou
écnica [ ā ds ai ā dkopa, kas iz eic kādu jēdzienu kādā mākslas, zinā nes,
ehnikas noza ē u. c.]1 (SV 2008: 911). Ao SV, além da pala a p incipal, incluídos
mais dois dois signi icammen e da mesma šaknies daik a o džiai. É
e minog a ia [ e minog a ija] como 1. ling . e minos sis ema izaição e
publicação em dicioná ios, bole enios; 2. ling . e minos ocynas o al e
e minologia [ e mi nologija] 1. ling . um odo de e mos de ce a língua;
ambém um ce o conjun o de e mos isolados do domínio; 2. sa ea
linguo y os, in es igando e minus, ambém būd a dis e minologisks
[ e minologinis] elajęs com e minologia, lhe ca ac e ís ico (SV 2008: 911).
Ki uose leksicog a ias e e minog a ias de Li uânia e la ias on es, ambém na linguís ica e e minologizada
li e a u a, a o mulações do e mo a ia um pouco. DLKŽ anuncia que a pala a e mo em 3 signi icados, dos
quais apenas a p imei a signi icação co esponde ao obje o de in es igação: l. ling . especi icamen e alguma
ciência, écnica, a e, eligião ou ou a á ea concepção deniškian is pala a ou pala as de conjuninys (DLKŽ
2006; DLKŽ 2012: 840). Assim de ine ziama e LKŽ: l. ling . exa amen e alguma ciência, écnica, a e concei o o que
deno i ando pala a ou compoinys (LKŽe). Išnag inėjus on es ijos leksikog a dos li uanos e , que pa a DLKŽ,
sem an e io men e discu o e mo do p imei o pala a, incluídos da iniai e minija ling . e minos isuma,
e minologia ling . 1. ciência dos e mos; 2. c . e minija e e minologas, ė e mino logijos specialis (DLKŽ 2006;
DLKŽ 2012: 840). Aqueles mesmos daik a a džiai, cujos e signi ica i os de inições comple amen e coincidem,
incluídos em LKŽ. LKŽ encon ado da ad e bíis e mininis, endo 3 signi icados, dos quais p imei as 1 Todas
ci ações de la ians on es (dazicamen e ap esen adas lauž iniuose skliaus uos), ambém e mininai, caso não
es eja indicado de ou a o ma, em língua Li uânia aduzi a igo au o ės.
125Te minologija | 2013 | 20 duas elacionadas com a mic osis ema alan e: 1.
dependen e da e minia; 2. bū dingas e minui (LKŽe) (būd a dis u ilizado nos
e minos compos os sob e isso consul e. abaixo) e ês eiksmažodžiai:
e minin i e minologizuo i, su e minin i pa e s i e men, e minologizuo i
panaudo i e minijai unidadeai nepa enka, pois emiamasi adição e minis
(LKŽe). Pas a ieji į nag inėjamos mik osis emos im į kaip a ski i leksiniai
conside i i daik a a džius. LKE, além já se i ojo e mos, encon ado e mo
e minologija (LKE 1999: 648; LKE 2008: 552553; endo em con a a enciclopédia
especi icą lá mesmo ambém e o nome da publicação Te minologija). No
ocabulá io da língua la ia LLVV dis inguidos dois da pala a e mins
signi icações, da qual a p imei a é de inida como uma pala a ou compoinys de
pala as, que deno a um ce o concei o (pa yčiausiai, um ce o je ciência,
écnica, á ea de a e) e em signi icado especializado, a ose nos domínio
(LLVV 72, 1991: 507). Abėcėlės o dem em LLVV, ambém em LVV inse i mais ês
šaknies e mindaik a a džių ediniai e minoloģija i a ski ai pa eik i
y iškosios i mo e iškosios giminės eikėjų pa adinimai e minologs,
e minoloģe, ambém já mencionado būd a dis e minoloģisks) (LLVV 72, 1991: 50;
LVV 2006: 1091).
Leksikologė E. Jakai ienė en a iza que os e mos pe encem a uma camada de
léxico especial e […]y a concei os, us ojamų nos nomes de ce as á eas de
a i idade das pessoas[…] (Jakai ienė 2010: 182) (plg. ci ada au o a an e io men e
exp essada eiginha: Te mininė leksika, ou simplesmen e e miniai, são pala as
que nomeiam uma concepção cien í ica bem de inida e que são usados em
qualque ciência[…] (Jakai ien nosė 1980: 70)). Leksiką in es iginhada J.
Ba auskai ė a i ma que os e mos são žodžiai (podem se e junginiai <...>),
p ecisamen e pasakan ys mokslo, echnikos, meno koncepoką (LK 1995: 48). Como
já oi cons a ado, na lingua li ue a a pala a e m em ês signi icados, das
quais apenas uma pe ence e minologias s ičiai (an a logikos są okai, ečia
a ka pai laiko pa adin i), e na lingua la ių a pa e de mul ia eikšmiškumo ajuda a
e i a a pala a e miņš, pelo qual adi nama a ka pa laiko. La ians leksikologė
A. Laua de ine o e mo como pala a, in i ulando um ce o concei o cien í ico,
que um e o mesmo signi icado man ém an o em qualque con ex o de uma
de e minada á ea cien í ica, quan o sem kon ex o [ e mins i ā ds, kas
apzīmē s ing i kādas no eik as zinā nes jēdzie nu un kas un o pašu noz, gan gan
no eik as zinā nes noza es kon eks ā, gan a ī ā pus kon eks a] (Laua 138:139).
Nas on es da e minog a ia da língua Lie u ių, p incipalmen e KTŽ, indica-se
que o e mo é žodis ou pas o us compoinys de pala as, pelo qual
in oduzi ijama especial ciência, écnica, a e ou ou as es e a de ida da
sociedade
Regina K ašy ė | 126 e minos de línguas Lie u ių i la ių com šaknimi są oka a ba daik as (KTŽ 1990: 210;
| e min- mik osis ema
ambém ASLKTŽ 2008: 112). Te mi no de inições encon a-se e em ou as on es ixsuojanças e miniją,
pa y example, LKE esc e e que os e mos ( a ojama mnogiskai a) é mokslo, echnikos, meno są okų
pa adinimai (LKE 1999: 648; LKE 2008: 552553). Palyginimui pode menciona -se que pa a a so iebina enciklopedia
1983 m. incluída S. Keinio su o mulada de inição do e mo, pe spausdi a seus a igos in kinyje: Žodis ou
pas o us a ibu inis pala as junginys, u ining mui o api b ėž ą signi icância amce os es e a de
a i idades das pessoas. Sua des inação pa din i qualque domínio concei os como memb os de
de e minado sis ema […]... (Keinys 2005: 229). Nas publicações cien í icas des inadas às ques ões de
e minologia ambém encon am mais uma de inição, po exemplo, ilóso o e e minologis a S. Šal kauskis
a i mou que isso é žodis, eiškiąs są oką, endoça de signi icados especiais a algum sujei o da ciência
(Šalkauskis 1991: 15). Ago a igen e no pad ão da República da Li uânia indica que o e mo chama-se žodis ou
pala as combininys, usado a concei os in a di (LRST 111590: 11), e K. Gai enis en a iza que o e mo ne
algum especial pala a ou pas o us pala as combininys, mas į a dijamasis unidade da linguagem, cujo
con eúdo e ela a de inição da signi icação e mininė2 (Gai enis 2002: 13). Vale ambém a pena menciona ,
que nos li uãos sinonimicamen e pode se a o jamas sa akilmis e mas į a das. Men ionado ele em 1924
em nome do diccioná io e minos Į a dai, ou e minai, acei a Te minologijos komisijos (LKTŽ 2008: 18),
embo a o e minim alan e não seja o obje o des e es udo (nė a ele e espali ęs na a ual e minijoje).
Ra amen e e a ojamo e mo au o ys ė a ibui-se Te minologia da comissão, ac i as en e 1921 a 1926
m. (pla čiau z . Aukso iū ė 2011), ao sec e á io An anui Vi eliūnui, que, como já oi mencionado, assim
nomeou m. 1924 a e miny ą e minų žodynėlį (Klima ičius 2005: 248). Kons a ui-se que con empo aniinha ...>
quase p apuolė e bom A. Vi eliūno (?) e mo į a das (: į a dy i) ( is dėl o a o as užsienio lie u ių
e minog a ų B. S undžios, P. Mažeikos; V. Vin a o ne į a do y a) <...> (Klima ičius 2005: 261). í ulo
Tokio no Canado oi expulso e diccioná io de e mos Jū iniai į a dai: umpas angliškai lie u iškas
diccioná io B onys S undžia /. To on as: Jū inės knygos ondo lei dinys, 1996 (LKTŽ 2008: 135). Jus iça,
analisando leksicologia e m niją, V. D o inas in enção de in oduzi es e e mo conside a como
nesuksesą P. Ska 2 Ago a mais p ecisamen e se ia usa o e mo de inições, plg. Su Banku Republike
Lie u os e minų įs a ymu nas J. Rusųlie u ių žodynas, Kaunas: Spindulys] conhecida e nemažai a o a
(S. Šalkauskio e k .) de inições (Klima ičius 2005: 248).
(2003 m. g uodžio 23 d. N . IX1950) ie oj apib ėžimo aldingai įsi e žė jau nuo RLŽ 1932 321 [Ba o
127Te minologija | 2013 | 20 džio en amen o (plg. P anas Ska džius mencionado no li o3 in e e dois e mos
in e nacionais de lexicologia ap esen a am lie u iškus a i ikmenis (Ska džius, 1975, 1998). Jų (ish aniau žinomų
o seu p óp io suku ų) des ino d ejopas. Vieni Li u iški a i ikmenys são in e nacionais g e ybės <...>,
ou os a osenoje nep igijo, como an ai, senybėa chaizmas, miš ūnas, miš uolis hib idas, į a das e minas
(D o inas 2002: 19 (plg. eminas 3b (lo . 20) e minus iba), exac os qualque ciência, écnica ou a e conce o
kos pažymėjimas; į a das (Ska džius 1973: 61)). La ians linguo y os e minos apa ecimen o e popula ização
la ians alboje esea ch jęs J. Baldunčikas es abeleceu, que pela p imei a ez a pala a e mins
pa a o as 1871 m. podia e in luência in e nacional popula i usio e minus echnikus a osena. A pala a
e minologia oi egis ada pela p imei a ez em 1880. expleis a me Gus a o B ažės (Gus a s B aže)
okiečiųla ių žodyne. Shiki mais a de 1886 m. Jūlijis D a niekas (Jūlijs D a nieks) diccioná io de pala as
in e nacionais de iniu cien í ica no concei o a e minologia, que mais amplamen e começou a o i na
no ena década (Baldunčiks 2008: 3233). Vá ias ban dymas exis i am pa a de ini e mos, po exemplo, o
e minologis a de o igem la ia E. D e zenas a i mou que são nomes que exp essam um ce o concei o
(D ezens 2002: 7), e R. G abis assim chamou pala as, con endo es i amen e limi ado e de inido con eúdo
(G abis 2006a: 221). A opinião p egajan e na eo ia e minolo giais da língua la ia a ual su o mulada V.
Skujinios monog a ijoje: e mis é e minação4 unidade pala a ou e minologinis compoinys de pala as ,
que em ce o sis ema de e mos de á ea de ciência exp imiškia (pa ina e ma ca) um ce o concei o de ciência
[ e mins i e mini nācijas ienība ā ds aioloģiska e minoloģija zinā kopa , kas a iecīgās noza es
e minologic (nosauc un iezīmē) zinā nes iz e nu] (Skujiņa: 2002 9). Aiškinamajame la ių kalbo y os e minų
žodine VPSV e m de inéžiamas aip: konk ečios eminės s i ies, specialios s i ies sąme s žodinis
apibūdinimas paodis a ba žodžių junginys, ku is iš eiškia (pa adina i žymi) uma ce a co esponden e s i ies
sąme s kaip su dė inę s i ies sąmokų dalį sis emos [konk ē as jomas, speciālās jēdzienas ā disks žomas
apzīmējums ai eskopa, kas nos (nosauc un) jomas (noza es) iz e speci ied jēdzienu kā noza jēdzienu
a iecīgās sis ēmas sas ā daļu..] (VPSV 2007: 399400). 3 P. Ska džius. Lie u iški a p au inių žodžių
a i ikmenys, Čikaga: Pedagoginis li uanis ikos ins i u as, 1973 (V. D o ino s aipsnyje 1975) (P. Ska džius.
Rink iniai aš ai 3, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 1998, 427507).
4 Toks e mis alboje li uãos não ojamo, na ci a o simplesmen e pe eik as la ians pala a de língua.

128 Regina K ašy ė | Li uânia e la ias línguas e minos com šaknimi
| e min- mik osis ema
Isiaiškinus e mo e minas samp a ą e seu ko elia us, ainda šaknies VIENTISINIAI
e min- da inių (i ien isinių, i sudė inių e minų) ieško a lie u ių i
la ių e minų žodynuose i moksliniuose eks uose.
TERMINAI SU ŠAKNIMI TERMINKTŽ encon a ês com a aiz e mininsuda y i
e mos da língua li uânica: e minas, e minija, e minologia (Ž 1990: 210; ambém
ASLKT, 2008: 11), e pa a a de e minação do e mo e minológico especial MTŽ inclui
e eddės y i abėcėkai lizdine o uoni ien isiniai e miniai (que deles êm não po po
po po ex enso e miną o ou o capi ulo do a igo): (75), (75), (75), (77), (5), (5), (5), (7), (7),
(7), (7), (7), (83) e (5). Na a ual alância li uânica e minus e minog a ija,
e minização, ans e minização, de e minização5, como a i ma o p óp io au o ,
1970 m. udenį pa si ežęs de Kije o espalhino J. Klima ičius (2005: 249) (plg. Te minų
leksikog a ija e minog a ija (16) im a a o i neseniai, mas uni e so inai. By he
way, e minus e minog a ija, e minização, ans e minização, de e minização
1970 m. udenį pa ežiau de Kije o (Ковалик 1970: 14). Ou a signi icação da
e minog a ia e minos ou e mo logijos is o iog a ija (16) e minologia li uânica
desconhecida, manding, ydinga (Klima ičius 2005: 249)). Reque no a -se que MTŽ é
pa eik i e de odos os e mos incluídos nele co espondem la iški, po ém em eles
nes e a igo não se epiama a enção, po que não odos eles êm a osenos
adições la ių e minologijoje, alguns que só aduzi , ad nebū ų ko ek iška
laiky i ių sa a ankiškais la e minijos iene ais. Nos ex os da língua li uânica
sem já incluz as em diccioná ios ainda conseguiu encon a e minus
e minologiza imas, e minoids, e minynas, e mino y a e k azi e minas.
Vocodyne de e mino y os la ios VPSV abėcėlės o dem ap esen ada dez
ien isinių kalbamosios šaknies e minų: e minelemen s [elemen o de e mo]6
(397), e minēma [ e minema] (397), e minēšana [ e mininimas] (398),
e minog a ija [ e minog a ija] (398),98 e minog a s [ e minog a as] (398),
e minologas [ e minologas] (398), e minologia [ e minologija] (398), si na,
e minologiza ion [ e minologiza ion] (398), e mins
nonimiškai a ojami eiksmo i jo ezul a o pa adinimai e minoloģizēša-
5 Te minai su p iesaga -acija sinonimiški į MTŽ į auk iems e minams su p iesaga -a imas.
6 Minė as e minas oliau ci uo oje ecenzijoje e s as kaip sudė inė e mino dalis (Keinys 2005: 264).
129Te minologia | 2013 | 20
[ e minas] (399), e minzinā ne [ e minos ciência] (401). Do o al ocodyne VPSV encon ado in e-um um alando
heme g upo ien isinis e minas (apie es a šaknies e minus ambém s . Te minologijoje publicada dicciono
ecenzijoje (K ašy ė 2008: 244245)). Da pa e isso sie ina com la ians linguagem sa ybe pala as conjun os
( e minijoje eles a ende iam compos os e mi nus) keis i dū iniais, . i. pa e s i ien isiniais e minais. Šį la ių
kalbos b uožą, p i aiky ą e minijai, esc e endo sob e V. Skujinios monog a iją, é akcen a ęs e S. Keinys:
Skai an knygą, susida ė įspūdis, que sanda os da kalbinė a ž ilgiu la ių e minija ko ge o nemažai di e e do
lie u ių e minijos. Dalis la ios e minos apa eci bemokai complicinga u as exp essões, seus alboje pala as
de junginiai (sudė iniai e minai) le okas subs i ui dū iniais. Não um caso al du ianos na língua li uana se ia
simplesmen e impossí eis, que e, po exemplo, e mos da p óp ia e minologia de iskop e mins b ūkš nelinis
(com b ūkšneliu esc e e-se) e mos, hib īd e mins hib idinis e m nas, inicialsalik enis7 san umpa,
salņ e mins u inis e mas, s upinajumsalik enis8 s suduk inis con ex is, umpka inis, žneu a e minos
independen ess o, e minda e min , e min e m e m, e min e m e min e min , e minelemen s Tais
suas polinkias la ians e minija se á semelhan eότερη a okiečių, e não à p óximos sių giminačių lie u ių
e miniją (Keinys 2005: 263264). Alguns dos ci ados sudu inos e minos incluídos e em VPSV: de iskop e mins
(81), hib īd e mins (140), salik eņ e mins (339), e minelemen s (397), ā dkop e mins (435), ambém aqui incluído
ainda insu icien emen e di undęs (mais no o) dū inys jaun e mins [ e minas naujada as] (174).
Successi amen e eles são usados e em ex os an o o iginalalo língua esc i osas, quan o e s á ios, exemplo:
Piemē am, inicialmen e apenas e minológica leksikā bija sas opami s a l i k eņ e mini9, ku us da ināja kā
ek i alen us k ie u alodas de issa ie no.. (G abis 2006b: 258); Salik ie e mini dalāmi salik eņ e minos (cas e
ien ā da e mini) un ā dkop e minos (Skujiņa 2002: 2627); La īņu un daļēji g ieķu kaloda Eu opos au ām
de usi não só i kni ā du celmu (piemē am, elek , kombin, ae o), mas ambém g ama 7 Tu ė ų bū i
iniciālsalik enis. No en an o, não é uma unidade do mic osis ema de in es igação, pois não possui a ša knies de
in es igação (VPSV 2007: 157).
8 De e ia se s upinājumsalik enis. Isso ambém não é unidade do mic osis ema de es udo, pois não em aiz de
sia es udado, além disso, isso indica de inição e no a, que é peculia a linguagem esnekamaja (VPSV 2007: 377378). 9
Aqui e adian e, onde não indicado de ou a o ma, e in a R. K.
130 Regina K ašy ė | Li uânia e la ias línguas e minos com šaknimi ikas
| e min- mik osis ema
e minelemen u (exemple, ācija, -i ikācija, -a o [s], -o [s]) (D ezens 2002: 20).
Randasi e no os dú inos, a é que não incluísse em diccioná ios: Tādēļ
isd īzākajā laikā nepieciešams.. izs ādā me odiska aks u a ma e iālus,
ku i node ē u isiem, ku i in olī i p ak iskajā e m i n a d ē
(Bal iņš 2006: 78).
Di ingos ien isá ios e mos com alá elha aizes li uãs em o al
encon a am qua o ze, e la ios in e e se e (jos co espondmenis e
mian is e mos a osenos adição li uãos e la ians língua consul e 1
abelê; não a alia-se a abo dagem a cada conc e o e mos e e minos
disseminação e suas equências).
Tabela 1. Vien isinių šaknies e minų mik osis ema
e minog a ija Lie u ių kalba La ių kalba Lie u ių kalba
La ių kalba e minas e mins apakš e mins e minija
blakus e mins e minologija e minoloģija
de iskop e mins e minog a ija e minija hib īd e mins
e minologiaização jaun e mins e minologização
e minologiaização salik eņ e mins e mininimas
e minēšana ā dkop e mins de e miniza imas
de e minoloģizācija i s e mins e e miniza imas
e e minoloģizācija e minācija ans e miniza imas
e minoidas e minoīds
ede e minoloģizācija e mino y a
e minologas e minologs e minynas
e minog ā s e minoloģisms
e minzinā ne e min ade
[ e minos elemen o]10 e minelemen s quazi e minas quazi e mins
e minēma
10 Te mo sudu inho da língua le ônica co esponden e compos o e mo da língua li uânica em ien isinių
bend ą im į nescuciuojamas (plg. kalbamojo e mino a i ikmuo S. Keinio ecenzijoje (2005: 264) sudė inė
e mino dalis). Ou as la ians e minos co espondemns não se u aši i, po que se ais e u ilizados
li a ians alboje isso não ien isiniai e mininai.
131Te minologia | 2013 | 20
A omada de e mos ien isá ios da língua le ônica ge okai maio , po an o
daugiau a i ikmenų lie u ių kalboje ne u inčių e minų, o iš lie u iškų
esama e minų ik e minija, e mino y a e e minynas não em
co espondmenos la ių kalbos e minų sis emoje. Išnag inhado na língua
li uânica e minos com língua mąja chaknimi im yje encon ado um dū inys
( e mino y a), odos os ou os an esdėlių e a p eesagų ediniai (išsky us
pi minį e minas /). Na língua la ia p edominam ja dū inos (dez de odos os
ien isá ios e mos aze modo sudú imo). SUDTINIAI TERMINAI SU ŠAKNIMI
TERMINLie u ių KTŽ compos os de e mos, cons i uídos de dėmenas com
šaknimi e min-, nãoes a, no en an o nos ex os deles exama á ios (abia isso
s . mais adian e), e de 200 MTŽ incluídos de e mos, dos quais um dos dėmenos
se ia com alá elja šak nimi, é cinquen a ês. Isso são di e en es
composição e mos, po que des a aiz e de ela da inių ei os encon ados
an o p incipais, quan o dos la u inos dėmenos. Te mos cujo p incipal demão
é ele men os do mic osis ema alado, po exemplo, são sepa os e mos ou
nomes de espécies de e minija: d ižodžiai opisomasis e mas (65), hyb idinis
e mas (67), me a o inis e mas (68), ne eik inas e mas (69), specieinis
e mas (69), compoinis e mas (70), a pmokslinis e mas (72), ien isinis
e mas (7), gimininis e mas (75), liaudies e minija (754), ižodžiai gene asis
mokslo e minas (66), p óp io idioma e minas (70). Oi os, não e minos
espécies, semân ica compos os de e mos esama ambém: d ižodžiai e mo
o ma (76), e mo pa ikimumas (77), e mo con eúdo (78), ke u žo džiai
aiškinamasis ansčiamasis e minų žodynas (81), abėcėlinė e minų žodyno
sanda a (82), lizdinė e minų žodyno sanda a (82). Exis e e com mais equência
plisci a us ojamų alamosios chacnies e minų: e minų a kyba (80),
eks inė e minų a kyba (80), e minų žodyno lizdas (82), e minų žodyno
sanda a (82). Šalu inis dėmuo, . y. pažyminys pode se alamosios šaknies a)
būd a dis, b) daik a a džio unicaskai os kelmininkas ou c) daik a a dinho
plu aliskai os kilmininkas. Mais equen emen e são d ižodžiai e mos e eles
inclu i em p incipais dėmenų (gimininių e minų) lizdus, caso ais ocodyne
dis ingui em: a) e mininis an onimas (12), e mininė leksika, e mininis
žodynas (39), e mininė eikšmė (53); b) o ma do e mo (76), a igo do e mo
(78); c) e minos pad ão (80), e minos diccioná io (80), e minos equisi os (79).
Inciden almen e, po lendêminas podem i an o pala as p imá ias, como em
exemplos an es mencionados, quan o da iniai, ex.: pala a e miniziada (90),
escola de e minologia (77), compe ência e minologica (77). Tex os em as a
138 Regina K ašy ė | Li uânia e la ias línguas e minos com šaknimi
| e min- mik osis ema
LITERATŪRA E CHALTINIAI
ASLKTŽ 2008: Bui ydienė V., Žukienė R. Aiškinamasis impo an es e minos li e á ios e kalbo y os, Vilnius:
Vilniaus kolegija.
Aukso iū ė A. 2011: Te minologijas komisijos (19211926) a i idade esumo. Te minologia 18, 8091. Baldunčiks J.
2008: La iešu alodniecības e minoloģijas a īs ība 19. gadsim ā. Valodniecības aks i 2, Rīga: La ijas
Zinā ņu akadēmija, 2335.
Bal iņš M. 2006: La iešu e minoloģijas a īs ība: man ojums, p oblēmas un pe spek ī as. Valodniecības
aks i, Rīga: La ijas Zinā ņu akadēmija, 7279. Blinkena A. 1997: A ieksme agains s eš ā diem la iešu
li e ā ās alodas ēs u ē. Sa ai alodai. La ijas Zinā ņu akadēmijas goda loceklim Rūdol am G abim el ī s
piemiņas k ājums, Rīga: La ijas Zinā ņu
Akadēmijas Vēs is, 8396.
DLKŽ 2006: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Šeš as ( e ciá io ele ônico) edição, a s. ed. S. Keinys,
Vilnius: Li u ians Language ins i uu .
DLKŽ 2012: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Sep in a, mis ida e complemen ada edição, a s. ed. S. Kei nys,
Vilnius: Li u ians ins i u o do idioma.
D ezens E. 2002: Zinā niskās un ehnικές e minoloģijas in e nacionalizācija. Vēs u e, a ual es ado un
pespek ī as. Saīsinā s un ulko s izde ums, Rīga: LU La iešu alodas ins i ū s. D o inas V. 2002: A lie u iški
leksikologijos e mininai? O homem e a pala a 1, 1821. Gai enis K. 2002: Lie u ių e minologija: eo ijos i a kybos
me menys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla.
G abis R. 2006a: Pa la iešu e minologia desen ol imen o un izs ādi. Da bu izlase, Rīga: LU La iešu alodas
ins i ū s, 221229.
G abis R. 2006b: Zinā nικές e minoloģijas izs āde un e minoloģijas ā dnīcu eidošana. Da bu izlase,
Rīga: LU La iešu alodas ins i ū s, 252259.
Jakai ienė E. 1980: Li u ians kalbos leksikologija, Vilnius: Mokslas. Jakai ienė E. 2010: Leksikologija, Vilnius: Vilniaus
uni e si á ia publikla. Kaulakienė A. 2009: Lie u ių izikos e minijos aida, Vilnius: Technika. Keinys S. 2005: Daba inė
lie u ių e minologija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Klima ičius J. 2005: Leksikologijos i e minologijos da bai:
no ma e his ó ia, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. KTŽ 1990: Gai enis K., Keinys S. Kalbo y os e minų žodynas,
Kaunas: Š iesa. K ašy ė R. 2008: [Rec.:] Valodniecības pama e minu skaid ojošā ā dnīca. Sas ādījis au o u
cole ī s Valen ī nas Skujiņas ledībā. Te minologia 15, 242248. Laua A. 1981: La iešu leksikoloģija. O s,
complemen ado izde ums, Rīga: Z aigzne. Lybe is A. 2009: Sé ancos p oblema Daba inės lie u ių kalbos žodyne.
Teo ia e p á ica da lexicog a ia, Vilnius: Li u ians kalbos ins i u as, 5665. LK 1995: Ba auskai ė J. e k . Em língua
Li uânia 1. Lexicologia, oné ica, accen ologia, dialec ologia, esc i a, Vil nius: Mokslo e enciklopedijas edi ykla.
LKE 1999: Lie u ių kalbos enciklopedija, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. LKE 2008:
Enciclopedia do idioma Li uânico. 2a edição e isada e complemen ada, Vilnius: Mokslo i enciklo pedijų leidybos
ins i u as.
LKTŽ 2008: Gai eny ėBu le J., Keinys S., No eikai ė A. Te mos da língua Lie u ių. Ano uo a 1900 2005 m.
bibliog a ijas odyklė, Vilnius: Li u ians kalbos ins i u as. LKŽe Lie u ių kalbos žodynas (IXX, 19412002),
a ian e ele ônico, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005 www.lki.l .
LLV 19721996: La iešu li e ā ās alodas ā dnīca, 1.8. sēj., Rīga: Zinā ne. LRST 1990: P incipios e mé odos de
Te minologia. Li uânia RST 111590 (ISO 70487), Vilnius. LVV 2006: La iešu alodas ā dnīca, Rīga: A o s. MTŽ
2005: K ašy ė R. Mokomasis e minologijos žodynėlis, Šiauliai: VšĮ Šiaulių uni e si e o leidykla. Skujiņa V. 2002:
La iešu e minoloģijas izs ādes p incipi. O ais, labo ais un suplemen inā ais izde ums, Rīga:
La iešu alodas ins i ū s.
2008: SV S eš ā du ā dnīca, Rīga: A o s.
Šalkauskis S. 1991: Raš ai 2, Vilnius: Min is.
TŽ 2013: In e nacionais pala as de diccioná io, Vilnius: Alma li e a. VPSV 2007: Valodniecības pama e minu
explicajošā diccioná io. Sas . au . a é. V. Skujiņas ad., Rīga: LU La iešu alodas ins i ū s, Vals s alodas
aģen ū a.

139Te minologia | 2013 | 20
THE MICROSYSTEM OF LITHUANIAN AND LATVIAN TERMS WITH THE ROOT TERMIN-
O obje i o da pesquisa é es abelece as semelhanças e di e enças de om he main
me alanguage o Li huanian and La ian e minology using analy ic desc ip i e and
compa a i e me hods. The compa ison o e ms c ea ed wi h he oo e min- aken
publica ions o Li huanian and La ian lexicog aphy and e minog aphy as well as
a ious wo ks on e minology science pe mi e a conclui que he oo e minis
de i a ionally p oduc i e and easily usable o he c ea ion o e ms bo h in
Li huanian and La ian.
When compa ing Li huanian and La ian e ms ew aspec s, i s o all e minological
meanings and equi alen names o concep s we e aken in o conside a ion. A pa o
Li huanian and La ian e ms a e simila , some o hem only look simila om he i s
sigh ( o ins ance, e minologija and e minoloģija). I is di icul o es ablish he
au ho ship o pa icula e ms, hough some imes i s possible. The e we e hi een
onewo d e ms wi h he oo e min ound in Li huanian sou ces and wen y se en in
La ian sou ces. Since he sample o La ian e ms is bigge he numbe o La ian e ms
which do no ha e equi alen s in Li huanian is la ge as well and he e a e only h ee
Li huanian e ms e minija, e mino y a and e minynas do no ha e equi alen s in
e minological sys em o he La ian language. The e was one compound ( e mino y a)
wi h he oo e minin he Li huanian sample. O he e ms we e p e ixal and/o su ixal
de i a i es (excep o unde lying e minas ( e m)). In he La ian language, di e en ly
om Li huanian, compounds p e ail ( en e ms in his sample we e compounds). The e
we e i y h ee complex e ms ound in Li huanian dic iona ies and six een in La ian. I
is no iceable ha ce ain e m o ma ion pa e ns p e ail: he e a e complex e ms wi h
subo dina ed componen in geni i e case (in singula o plu al) in bo h La ian and
Li huanian. In La ian, di e en ly om Li huanian, he e was only one e m made wi h and
adjec i e wi h he oo e min- (i is easie o make an adjec i e om he de i a i e
e minoloģija).
The mic osys em o he oo e minis qui e de eloped in bo h Li huanian and La ian and
can be elabo a ed u he , because he e a e possibili ies o c ea e new e ms.
Pa icula men e p oduc i e way o e m c ea ion is he o ma ion o complex e ms and
in La ian he c ea ion o onewo d e ms is also common because o he
endency o make compounds.
Recebida 20131111
Regina K ašy ė
Šiaulių uni e si e as
P. Višinskio g. 38, LT76352 Šiauliai
E-mail: k [email p o ec ed]