Lietuvių ir latvių kalbų terminų su šaknimi „termin-“ mikrosistema
Full text
123Te minologia | 2013 | 20
Lie u ių i la ių kalbų e minų
com šaknimi e mmik osis ema
REGINA KVAŠYTĖ
Šiaulių uni e si e as
ESMINIAI VOODŽIAI: e mos da língua Li uânia, la ians language e ms, da iniai,
ien isiniai e minai, sudė iniai e minai, e minų a osena ĮVADINS PASTABOS
Te minologia como amo da ciência, começada a plė o is XX a. e cei oke
i ame décadas, conside a ina ela i amen e no a, po an o em mui as
línguas, en e elas lie u ių e la ių, semp e expandiam e ape eiçoam apa ado
cien í ico. Obje i o do a igo com šaknimi e minsuda y i e mos das
línguas li uãs e la ias. O obje i o do es udo de e mina e minologia das
duas línguas bal as me akalba simili udes e di e enças. Pa a es e im,
p ocu a le an a as seguin es a e as: 1) ecolhe a maio possí el im de
á ios e mos aiz da alada; 2) isnag ina os e mos sanda á e semân ica; 3)
suge encia e mos de li uanos e la ios línguas; 4) de aco do possibilidades
escla ece ce os e mos de apa ecimen o, suas disseminação e a osens
endências. In es igação ealizada pasi elk i analí ico desc i i o e
g e inamasse mé odos, e e mos ecolhe dos p incipais ambos linguas
leksicog a ia, e minog a ia e enciclopediais publicações (Lie u ių kalbos
žodynas (LKDLŽ), Daba inės lie u ių kalbos žodynas (KKŽ), Lie u ių kalbos
encopedija (LKE), Kalbo y os e minų žodynas (KTŽ), Mokomasis
e minologijos žodynas (ŽMT); La iešu li e ā ās alodas ā dnīca (LLVV),
La iešu alodas ā dnīca (LVV), Valodniecības pama e minu skaid ojošā
ā dnīca (VPSV)), bem como li uanais e la ių kalbi ninkų e e minologų
(Janinos Ba auskai ės, Vincen o D o ino, Kazimie o Gai enio, E aldos
Jakai ienės, Angelės Kaulakienės, S asio Keinio, Jono Klima ičiaus, An ano Lybe io, P anio Ska dkio, S asio Šalka;
Ainos Blinkenos (Aina Blinkena), Ju io Baldunčiko (Ju is Baldunčiks), Ma io
Bal inio (Mā is Bal iņš), E nes o D ezeno (E nes s D ezens), Rū dol o
G abio (Rūdol s G abis), Alisės Lauos (Alise Laua), Valen inos Sku jinios
(Valen īna Skujiņa)) abalho de ciência.
124 Regina K ašy ė | Li uânia e la ias línguas e minos com šaknimi
| e min- mik osis ema
SVOKA TERMINAS E JO KORELIATAI
LIETUVIŲ IR LATVIŲ KALBOSE
Su šaknimi e min- suda y os mik osis emos pag indas – iš lo ynų kal
bos kilęs e mas [la . e minus iba, siena], como de inida pela In e nacional das
pala as glodyne (TŽŽ), em de um o al 3 signi icados, dos quais o objec de
es udo co esponde aquela p imei a. É solodis ou pala a de compoinys,
p ecisamen e eikian is alguma a e, ciência, écnica e e c. s i as są oką (TŽŽ
2013: 811). Pa a as línguas li uãs TŽŽ ainda incluídas aiz de alamões pala as
e minija, e minologija e e minologização, . i. e mo de i imas (plčiau
sob e isso s . abaixo). Uma abo dagem semelhan e a es e emp és imo e em
la ias: ocodyne in e nacional de pala as (SV) e mo chamado de pala a ou
combinação de pala as, que exp essa ce o concei o de a e, ciência ou
écnica [ ā ds ai ā dkopa, kas iz eic kādu jēdzienu kādā mākslas, zinā nes,
ehnikas noza ē u. c.]1 (SV 2008: 911). Ao SV, além da pala a p incipal, incluídos
mais dois dois signi icammen e da mesma šaknies daik a o džiai. É
e minog a ia [ e minog a ija] como 1. ling . e minos sis ema izaição e
publicação em dicioná ios, bole enios; 2. ling . e minos ocynas o al e
e minologia [ e mi nologija] 1. ling . um odo de e mos de ce a língua;
ambém um ce o conjun o de e mos isolados do domínio; 2. sa ea
linguo y os, in es igando e minus, ambém būd a dis e minologisks
[ e minologinis] elajęs com e minologia, lhe ca ac e ís ico (SV 2008: 911).
Ki uose leksicog a ias e e minog a ias de Li uânia e la ias on es, ambém na linguís ica e e minologizada
li e a u a, a o mulações do e mo a ia um pouco. DLKŽ anuncia que a pala a e mo em 3 signi icados, dos
quais apenas a p imei a signi icação co esponde ao obje o de in es igação: l. ling . especi icamen e alguma
ciência, écnica, a e, eligião ou ou a á ea concepção deniškian is pala a ou pala as de conjuninys (DLKŽ
2006; DLKŽ 2012: 840). Assim de ine ziama e LKŽ: l. ling . exa amen e alguma ciência, écnica, a e concei o o que
deno i ando pala a ou compoinys (LKŽe). Išnag inėjus on es ijos leksikog a dos li uanos e , que pa a DLKŽ,
sem an e io men e discu o e mo do p imei o pala a, incluídos da iniai e minija ling . e minos isuma,
e minologia ling . 1. ciência dos e mos; 2. c . e minija e e minologas, ė e mino logijos specialis (DLKŽ 2006;
DLKŽ 2012: 840). Aqueles mesmos daik a a džiai, cujos e signi ica i os de inições comple amen e coincidem,
incluídos em LKŽ. LKŽ encon ado da ad e bíis e mininis, endo 3 signi icados, dos quais p imei as 1 Todas
ci ações de la ians on es (dazicamen e ap esen adas lauž iniuose skliaus uos), ambém e mininai, caso não
es eja indicado de ou a o ma, em língua Li uânia aduzi a igo au o ės.
125Te minologija | 2013 | 20 duas elacionadas com a mic osis ema alan e: 1.
dependen e da e minia; 2. bū dingas e minui (LKŽe) (būd a dis u ilizado nos
e minos compos os sob e isso consul e. abaixo) e ês eiksmažodžiai:
e minin i e minologizuo i, su e minin i pa e s i e men, e minologizuo i
panaudo i e minijai unidadeai nepa enka, pois emiamasi adição e minis
(LKŽe). Pas a ieji į nag inėjamos mik osis emos im į kaip a ski i leksiniai
conside i i daik a a džius. LKE, além já se i ojo e mos, encon ado e mo
e minologija (LKE 1999: 648; LKE 2008: 552553; endo em con a a enciclopédia
especi icą lá mesmo ambém e o nome da publicação Te minologija). No
ocabulá io da língua la ia LLVV dis inguidos dois da pala a e mins
signi icações, da qual a p imei a é de inida como uma pala a ou compoinys de
pala as, que deno a um ce o concei o (pa yčiausiai, um ce o je ciência,
écnica, á ea de a e) e em signi icado especializado, a ose nos domínio
(LLVV 72, 1991: 507). Abėcėlės o dem em LLVV, ambém em LVV inse i mais ês
šaknies e mindaik a a džių ediniai e minoloģija i a ski ai pa eik i
y iškosios i mo e iškosios giminės eikėjų pa adinimai e minologs,
e minoloģe, ambém já mencionado būd a dis e minoloģisks) (LLVV 72, 1991: 50;
LVV 2006: 1091).
Leksikologė E. Jakai ienė en a iza que os e mos pe encem a uma camada de
léxico especial e […]y a concei os, us ojamų nos nomes de ce as á eas de
a i idade das pessoas[…] (Jakai ienė 2010: 182) (plg. ci ada au o a an e io men e
exp essada eiginha: Te mininė leksika, ou simplesmen e e miniai, são pala as
que nomeiam uma concepção cien í ica bem de inida e que são usados em
qualque ciência[…] (Jakai ien nosė 1980: 70)). Leksiką in es iginhada J.
Ba auskai ė a i ma que os e mos são žodžiai (podem se e junginiai <...>),
p ecisamen e pasakan ys mokslo, echnikos, meno koncepoką (LK 1995: 48). Como
já oi cons a ado, na lingua li ue a a pala a e m em ês signi icados, das
quais apenas uma pe ence e minologias s ičiai (an a logikos są okai, ečia
a ka pai laiko pa adin i), e na lingua la ių a pa e de mul ia eikšmiškumo ajuda a
e i a a pala a e miņš, pelo qual adi nama a ka pa laiko. La ians leksikologė
A. Laua de ine o e mo como pala a, in i ulando um ce o concei o cien í ico,
que um e o mesmo signi icado man ém an o em qualque con ex o de uma
de e minada á ea cien í ica, quan o sem kon ex o [ e mins i ā ds, kas
apzīmē s ing i kādas no eik as zinā nes jēdzie nu un kas un o pašu noz, gan gan
no eik as zinā nes noza es kon eks ā, gan a ī ā pus kon eks a] (Laua 138:139).
Nas on es da e minog a ia da língua Lie u ių, p incipalmen e KTŽ, indica-se
que o e mo é žodis ou pas o us compoinys de pala as, pelo qual
in oduzi ijama especial ciência, écnica, a e ou ou as es e a de ida da
sociedade
Regina K ašy ė | 126 e minos de línguas Lie u ių i la ių com šaknimi są oka a ba daik as (KTŽ 1990: 210;
| e min- mik osis ema
ambém ASLKTŽ 2008: 112). Te mi no de inições encon a-se e em ou as on es ixsuojanças e miniją,
pa y example, LKE esc e e que os e mos ( a ojama mnogiskai a) é mokslo, echnikos, meno są okų
pa adinimai (LKE 1999: 648; LKE 2008: 552553). Palyginimui pode menciona -se que pa a a so iebina enciklopedia
1983 m. incluída S. Keinio su o mulada de inição do e mo, pe spausdi a seus a igos in kinyje: Žodis ou
pas o us a ibu inis pala as junginys, u ining mui o api b ėž ą signi icância amce os es e a de
a i idades das pessoas. Sua des inação pa din i qualque domínio concei os como memb os de
de e minado sis ema […]... (Keinys 2005: 229). Nas publicações cien í icas des inadas às ques ões de
e minologia ambém encon am mais uma de inição, po exemplo, ilóso o e e minologis a S. Šal kauskis
a i mou que isso é žodis, eiškiąs są oką, endoça de signi icados especiais a algum sujei o da ciência
(Šalkauskis 1991: 15). Ago a igen e no pad ão da República da Li uânia indica que o e mo chama-se žodis ou
pala as combininys, usado a concei os in a di (LRST 111590: 11), e K. Gai enis en a iza que o e mo ne
algum especial pala a ou pas o us pala as combininys, mas į a dijamasis unidade da linguagem, cujo
con eúdo e ela a de inição da signi icação e mininė2 (Gai enis 2002: 13). Vale ambém a pena menciona ,
que nos li uãos sinonimicamen e pode se a o jamas sa akilmis e mas į a das. Men ionado ele em 1924
em nome do diccioná io e minos Į a dai, ou e minai, acei a Te minologijos komisijos (LKTŽ 2008: 18),
embo a o e minim alan e não seja o obje o des e es udo (nė a ele e espali ęs na a ual e minijoje).
Ra amen e e a ojamo e mo au o ys ė a ibui-se Te minologia da comissão, ac i as en e 1921 a 1926
m. (pla čiau z . Aukso iū ė 2011), ao sec e á io An anui Vi eliūnui, que, como já oi mencionado, assim
nomeou m. 1924 a e miny ą e minų žodynėlį (Klima ičius 2005: 248). Kons a ui-se que con empo aniinha ...>
quase p apuolė e bom A. Vi eliūno (?) e mo į a das (: į a dy i) ( is dėl o a o as užsienio lie u ių
e minog a ų B. S undžios, P. Mažeikos; V. Vin a o ne į a do y a) <...> (Klima ičius 2005: 261). í ulo
Tokio no Canado oi expulso e diccioná io de e mos Jū iniai į a dai: umpas angliškai lie u iškas
diccioná io B onys S undžia /. To on as: Jū inės knygos ondo lei dinys, 1996 (LKTŽ 2008: 135). Jus iça,
analisando leksicologia e m niją, V. D o inas in enção de in oduzi es e e mo conside a como
nesuksesą P. Ska 2 Ago a mais p ecisamen e se ia usa o e mo de inições, plg. Su Banku Republike
Lie u os e minų įs a ymu nas J. Rusųlie u ių žodynas, Kaunas: Spindulys] conhecida e nemažai a o a
(S. Šalkauskio e k .) de inições (Klima ičius 2005: 248).
(2003 m. g uodžio 23 d. N . IX1950) ie oj apib ėžimo aldingai įsi e žė jau nuo RLŽ 1932 321 [Ba o
127Te minologija | 2013 | 20 džio en amen o (plg. P anas Ska džius mencionado no li o3 in e e dois e mos
in e nacionais de lexicologia ap esen a am lie u iškus a i ikmenis (Ska džius, 1975, 1998). Jų (ish aniau žinomų
o seu p óp io suku ų) des ino d ejopas. Vieni Li u iški a i ikmenys são in e nacionais g e ybės <...>,
ou os a osenoje nep igijo, como an ai, senybėa chaizmas, miš ūnas, miš uolis hib idas, į a das e minas
(D o inas 2002: 19 (plg. eminas 3b (lo . 20) e minus iba), exac os qualque ciência, écnica ou a e conce o
kos pažymėjimas; į a das (Ska džius 1973: 61)). La ians linguo y os e minos apa ecimen o e popula ização
la ians alboje esea ch jęs J. Baldunčikas es abeleceu, que pela p imei a ez a pala a e mins
pa a o as 1871 m. podia e in luência in e nacional popula i usio e minus echnikus a osena. A pala a
e minologia oi egis ada pela p imei a ez em 1880. expleis a me Gus a o B ažės (Gus a s B aže)
okiečiųla ių žodyne. Shiki mais a de 1886 m. Jūlijis D a niekas (Jūlijs D a nieks) diccioná io de pala as
in e nacionais de iniu cien í ica no concei o a e minologia, que mais amplamen e começou a o i na
no ena década (Baldunčiks 2008: 3233). Vá ias ban dymas exis i am pa a de ini e mos, po exemplo, o
e minologis a de o igem la ia E. D e zenas a i mou que são nomes que exp essam um ce o concei o
(D ezens 2002: 7), e R. G abis assim chamou pala as, con endo es i amen e limi ado e de inido con eúdo
(G abis 2006a: 221). A opinião p egajan e na eo ia e minolo giais da língua la ia a ual su o mulada V.
Skujinios monog a ijoje: e mis é e minação4 unidade pala a ou e minologinis compoinys de pala as ,
que em ce o sis ema de e mos de á ea de ciência exp imiškia (pa ina e ma ca) um ce o concei o de ciência
[ e mins i e mini nācijas ienība ā ds aioloģiska e minoloģija zinā kopa , kas a iecīgās noza es
e minologic (nosauc un iezīmē) zinā nes iz e nu] (Skujiņa: 2002 9). Aiškinamajame la ių kalbo y os e minų
žodine VPSV e m de inéžiamas aip: konk ečios eminės s i ies, specialios s i ies sąme s žodinis
apibūdinimas paodis a ba žodžių junginys, ku is iš eiškia (pa adina i žymi) uma ce a co esponden e s i ies
sąme s kaip su dė inę s i ies sąmokų dalį sis emos [konk ē as jomas, speciālās jēdzienas ā disks žomas
apzīmējums ai eskopa, kas nos (nosauc un) jomas (noza es) iz e speci ied jēdzienu kā noza jēdzienu
a iecīgās sis ēmas sas ā daļu..] (VPSV 2007: 399400). 3 P. Ska džius. Lie u iški a p au inių žodžių
a i ikmenys, Čikaga: Pedagoginis li uanis ikos ins i u as, 1973 (V. D o ino s aipsnyje 1975) (P. Ska džius.
Rink iniai aš ai 3, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 1998, 427507).
4 Toks e mis alboje li uãos não ojamo, na ci a o simplesmen e pe eik as la ians pala a de língua.
128 Regina K ašy ė | Li uânia e la ias línguas e minos com šaknimi
| e min- mik osis ema
Isiaiškinus e mo e minas samp a ą e seu ko elia us, ainda šaknies VIENTISINIAI
e min- da inių (i ien isinių, i sudė inių e minų) ieško a lie u ių i
la ių e minų žodynuose i moksliniuose eks uose.
TERMINAI SU ŠAKNIMI TERMINKTŽ encon a ês com a aiz e mininsuda y i
e mos da língua li uânica: e minas, e minija, e minologia (Ž 1990: 210; ambém
ASLKT, 2008: 11), e pa a a de e minação do e mo e minológico especial MTŽ inclui
e eddės y i abėcėkai lizdine o uoni ien isiniai e miniai (que deles êm não po po
po po ex enso e miną o ou o capi ulo do a igo): (75), (75), (75), (77), (5), (5), (5), (7), (7),
(7), (7), (7), (83) e (5). Na a ual alância li uânica e minus e minog a ija,
e minização, ans e minização, de e minização5, como a i ma o p óp io au o ,
1970 m. udenį pa si ežęs de Kije o espalhino J. Klima ičius (2005: 249) (plg. Te minų
leksikog a ija e minog a ija (16) im a a o i neseniai, mas uni e so inai. By he
way, e minus e minog a ija, e minização, ans e minização, de e minização
1970 m. udenį pa ežiau de Kije o (Ковалик 1970: 14). Ou a signi icação da
e minog a ia e minos ou e mo logijos is o iog a ija (16) e minologia li uânica
desconhecida, manding, ydinga (Klima ičius 2005: 249)). Reque no a -se que MTŽ é
pa eik i e de odos os e mos incluídos nele co espondem la iški, po ém em eles
nes e a igo não se epiama a enção, po que não odos eles êm a osenos
adições la ių e minologijoje, alguns que só aduzi , ad nebū ų ko ek iška
laiky i ių sa a ankiškais la e minijos iene ais. Nos ex os da língua li uânica
sem já incluz as em diccioná ios ainda conseguiu encon a e minus
e minologiza imas, e minoids, e minynas, e mino y a e k azi e minas.
Vocodyne de e mino y os la ios VPSV abėcėlės o dem ap esen ada dez
ien isinių kalbamosios šaknies e minų: e minelemen s [elemen o de e mo]6
(397), e minēma [ e minema] (397), e minēšana [ e mininimas] (398),
e minog a ija [ e minog a ija] (398),98 e minog a s [ e minog a as] (398),
e minologas [ e minologas] (398), e minologia [ e minologija] (398), si na,
e minologiza ion [ e minologiza ion] (398), e mins
nonimiškai a ojami eiksmo i jo ezul a o pa adinimai e minoloģizēša-
5 Te minai su p iesaga -acija sinonimiški į MTŽ į auk iems e minams su p iesaga -a imas.
6 Minė as e minas oliau ci uo oje ecenzijoje e s as kaip sudė inė e mino dalis (Keinys 2005: 264).
129Te minologia | 2013 | 20
[ e minas] (399), e minzinā ne [ e minos ciência] (401). Do o al ocodyne VPSV encon ado in e-um um alando
heme g upo ien isinis e minas (apie es a šaknies e minus ambém s . Te minologijoje publicada dicciono
ecenzijoje (K ašy ė 2008: 244245)). Da pa e isso sie ina com la ians linguagem sa ybe pala as conjun os
( e minijoje eles a ende iam compos os e mi nus) keis i dū iniais, . i. pa e s i ien isiniais e minais. Šį la ių
kalbos b uožą, p i aiky ą e minijai, esc e endo sob e V. Skujinios monog a iją, é akcen a ęs e S. Keinys:
Skai an knygą, susida ė įspūdis, que sanda os da kalbinė a ž ilgiu la ių e minija ko ge o nemažai di e e do
lie u ių e minijos. Dalis la ios e minos apa eci bemokai complicinga u as exp essões, seus alboje pala as
de junginiai (sudė iniai e minai) le okas subs i ui dū iniais. Não um caso al du ianos na língua li uana se ia
simplesmen e impossí eis, que e, po exemplo, e mos da p óp ia e minologia de iskop e mins b ūkš nelinis
(com b ūkšneliu esc e e-se) e mos, hib īd e mins hib idinis e m nas, inicialsalik enis7 san umpa,
salņ e mins u inis e mas, s upinajumsalik enis8 s suduk inis con ex is, umpka inis, žneu a e minos
independen ess o, e minda e min , e min e m e m, e min e m e min e min , e minelemen s Tais
suas polinkias la ians e minija se á semelhan eότερη a okiečių, e não à p óximos sių giminačių lie u ių
e miniją (Keinys 2005: 263264). Alguns dos ci ados sudu inos e minos incluídos e em VPSV: de iskop e mins
(81), hib īd e mins (140), salik eņ e mins (339), e minelemen s (397), ā dkop e mins (435), ambém aqui incluído
ainda insu icien emen e di undęs (mais no o) dū inys jaun e mins [ e minas naujada as] (174).
Successi amen e eles são usados e em ex os an o o iginalalo língua esc i osas, quan o e s á ios, exemplo:
Piemē am, inicialmen e apenas e minológica leksikā bija sas opami s a l i k eņ e mini9, ku us da ināja kā
ek i alen us k ie u alodas de issa ie no.. (G abis 2006b: 258); Salik ie e mini dalāmi salik eņ e minos (cas e
ien ā da e mini) un ā dkop e minos (Skujiņa 2002: 2627); La īņu un daļēji g ieķu kaloda Eu opos au ām
de usi não só i kni ā du celmu (piemē am, elek , kombin, ae o), mas ambém g ama 7 Tu ė ų bū i
iniciālsalik enis. No en an o, não é uma unidade do mic osis ema de in es igação, pois não possui a ša knies de
in es igação (VPSV 2007: 157).
8 De e ia se s upinājumsalik enis. Isso ambém não é unidade do mic osis ema de es udo, pois não em aiz de
sia es udado, além disso, isso indica de inição e no a, que é peculia a linguagem esnekamaja (VPSV 2007: 377378). 9
Aqui e adian e, onde não indicado de ou a o ma, e in a R. K.
130 Regina K ašy ė | Li uânia e la ias línguas e minos com šaknimi ikas
| e min- mik osis ema
e minelemen u (exemple, ācija, -i ikācija, -a o [s], -o [s]) (D ezens 2002: 20).
Randasi e no os dú inos, a é que não incluísse em diccioná ios: Tādēļ
isd īzākajā laikā nepieciešams.. izs ādā me odiska aks u a ma e iālus,
ku i node ē u isiem, ku i in olī i p ak iskajā e m i n a d ē
(Bal iņš 2006: 78).
Di ingos ien isá ios e mos com alá elha aizes li uãs em o al
encon a am qua o ze, e la ios in e e se e (jos co espondmenis e
mian is e mos a osenos adição li uãos e la ians língua consul e 1
abelê; não a alia-se a abo dagem a cada conc e o e mos e e minos
disseminação e suas equências).
Tabela 1. Vien isinių šaknies e minų mik osis ema
e minog a ija Lie u ių kalba La ių kalba Lie u ių kalba
La ių kalba e minas e mins apakš e mins e minija
blakus e mins e minologija e minoloģija
de iskop e mins e minog a ija e minija hib īd e mins
e minologiaização jaun e mins e minologização
e minologiaização salik eņ e mins e mininimas
e minēšana ā dkop e mins de e miniza imas
de e minoloģizācija i s e mins e e miniza imas
e e minoloģizācija e minācija ans e miniza imas
e minoidas e minoīds
ede e minoloģizācija e mino y a
e minologas e minologs e minynas
e minog ā s e minoloģisms
e minzinā ne e min ade
[ e minos elemen o]10 e minelemen s quazi e minas quazi e mins
e minēma
10 Te mo sudu inho da língua le ônica co esponden e compos o e mo da língua li uânica em ien isinių
bend ą im į nescuciuojamas (plg. kalbamojo e mino a i ikmuo S. Keinio ecenzijoje (2005: 264) sudė inė
e mino dalis). Ou as la ians e minos co espondemns não se u aši i, po que se ais e u ilizados
li a ians alboje isso não ien isiniai e mininai.
131Te minologia | 2013 | 20
A omada de e mos ien isá ios da língua le ônica ge okai maio , po an o
daugiau a i ikmenų lie u ių kalboje ne u inčių e minų, o iš lie u iškų
esama e minų ik e minija, e mino y a e e minynas não em
co espondmenos la ių kalbos e minų sis emoje. Išnag inhado na língua
li uânica e minos com língua mąja chaknimi im yje encon ado um dū inys
( e mino y a), odos os ou os an esdėlių e a p eesagų ediniai (išsky us
pi minį e minas /). Na língua la ia p edominam ja dū inos (dez de odos os
ien isá ios e mos aze modo sudú imo). SUDTINIAI TERMINAI SU ŠAKNIMI
TERMINLie u ių KTŽ compos os de e mos, cons i uídos de dėmenas com
šaknimi e min-, nãoes a, no en an o nos ex os deles exama á ios (abia isso
s . mais adian e), e de 200 MTŽ incluídos de e mos, dos quais um dos dėmenos
se ia com alá elja šak nimi, é cinquen a ês. Isso são di e en es
composição e mos, po que des a aiz e de ela da inių ei os encon ados
an o p incipais, quan o dos la u inos dėmenos. Te mos cujo p incipal demão
é ele men os do mic osis ema alado, po exemplo, são sepa os e mos ou
nomes de espécies de e minija: d ižodžiai opisomasis e mas (65), hyb idinis
e mas (67), me a o inis e mas (68), ne eik inas e mas (69), specieinis
e mas (69), compoinis e mas (70), a pmokslinis e mas (72), ien isinis
e mas (7), gimininis e mas (75), liaudies e minija (754), ižodžiai gene asis
mokslo e minas (66), p óp io idioma e minas (70). Oi os, não e minos
espécies, semân ica compos os de e mos esama ambém: d ižodžiai e mo
o ma (76), e mo pa ikimumas (77), e mo con eúdo (78), ke u žo džiai
aiškinamasis ansčiamasis e minų žodynas (81), abėcėlinė e minų žodyno
sanda a (82), lizdinė e minų žodyno sanda a (82). Exis e e com mais equência
plisci a us ojamų alamosios chacnies e minų: e minų a kyba (80),
eks inė e minų a kyba (80), e minų žodyno lizdas (82), e minų žodyno
sanda a (82). Šalu inis dėmuo, . y. pažyminys pode se alamosios šaknies a)
būd a dis, b) daik a a džio unicaskai os kelmininkas ou c) daik a a dinho
plu aliskai os kilmininkas. Mais equen emen e são d ižodžiai e mos e eles
inclu i em p incipais dėmenų (gimininių e minų) lizdus, caso ais ocodyne
dis ingui em: a) e mininis an onimas (12), e mininė leksika, e mininis
žodynas (39), e mininė eikšmė (53); b) o ma do e mo (76), a igo do e mo
(78); c) e minos pad ão (80), e minos diccioná io (80), e minos equisi os (79).
Inciden almen e, po lendêminas podem i an o pala as p imá ias, como em
exemplos an es mencionados, quan o da iniai, ex.: pala a e miniziada (90),
escola de e minologia (77), compe ência e minologica (77). Tex os em as a
138 Regina K ašy ė | Li uânia e la ias línguas e minos com šaknimi
| e min- mik osis ema
LITERATŪRA E CHALTINIAI
ASLKTŽ 2008: Bui ydienė V., Žukienė R. Aiškinamasis impo an es e minos li e á ios e kalbo y os, Vilnius:
Vilniaus kolegija.
Aukso iū ė A. 2011: Te minologijas komisijos (19211926) a i idade esumo. Te minologia 18, 8091. Baldunčiks J.
2008: La iešu alodniecības e minoloģijas a īs ība 19. gadsim ā. Valodniecības aks i 2, Rīga: La ijas
Zinā ņu akadēmija, 2335.
Bal iņš M. 2006: La iešu e minoloģijas a īs ība: man ojums, p oblēmas un pe spek ī as. Valodniecības
aks i, Rīga: La ijas Zinā ņu akadēmija, 7279. Blinkena A. 1997: A ieksme agains s eš ā diem la iešu
li e ā ās alodas ēs u ē. Sa ai alodai. La ijas Zinā ņu akadēmijas goda loceklim Rūdol am G abim el ī s
piemiņas k ājums, Rīga: La ijas Zinā ņu
Akadēmijas Vēs is, 8396.
DLKŽ 2006: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Šeš as ( e ciá io ele ônico) edição, a s. ed. S. Keinys,
Vilnius: Li u ians Language ins i uu .
DLKŽ 2012: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Sep in a, mis ida e complemen ada edição, a s. ed. S. Kei nys,
Vilnius: Li u ians ins i u o do idioma.
D ezens E. 2002: Zinā niskās un ehnικές e minoloģijas in e nacionalizācija. Vēs u e, a ual es ado un
pespek ī as. Saīsinā s un ulko s izde ums, Rīga: LU La iešu alodas ins i ū s. D o inas V. 2002: A lie u iški
leksikologijos e mininai? O homem e a pala a 1, 1821. Gai enis K. 2002: Lie u ių e minologija: eo ijos i a kybos
me menys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla.
G abis R. 2006a: Pa la iešu e minologia desen ol imen o un izs ādi. Da bu izlase, Rīga: LU La iešu alodas
ins i ū s, 221229.
G abis R. 2006b: Zinā nικές e minoloģijas izs āde un e minoloģijas ā dnīcu eidošana. Da bu izlase,
Rīga: LU La iešu alodas ins i ū s, 252259.
Jakai ienė E. 1980: Li u ians kalbos leksikologija, Vilnius: Mokslas. Jakai ienė E. 2010: Leksikologija, Vilnius: Vilniaus
uni e si á ia publikla. Kaulakienė A. 2009: Lie u ių izikos e minijos aida, Vilnius: Technika. Keinys S. 2005: Daba inė
lie u ių e minologija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Klima ičius J. 2005: Leksikologijos i e minologijos da bai:
no ma e his ó ia, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. KTŽ 1990: Gai enis K., Keinys S. Kalbo y os e minų žodynas,
Kaunas: Š iesa. K ašy ė R. 2008: [Rec.:] Valodniecības pama e minu skaid ojošā ā dnīca. Sas ādījis au o u
cole ī s Valen ī nas Skujiņas ledībā. Te minologia 15, 242248. Laua A. 1981: La iešu leksikoloģija. O s,
complemen ado izde ums, Rīga: Z aigzne. Lybe is A. 2009: Sé ancos p oblema Daba inės lie u ių kalbos žodyne.
Teo ia e p á ica da lexicog a ia, Vilnius: Li u ians kalbos ins i u as, 5665. LK 1995: Ba auskai ė J. e k . Em língua
Li uânia 1. Lexicologia, oné ica, accen ologia, dialec ologia, esc i a, Vil nius: Mokslo e enciklopedijas edi ykla.
LKE 1999: Lie u ių kalbos enciklopedija, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. LKE 2008:
Enciclopedia do idioma Li uânico. 2a edição e isada e complemen ada, Vilnius: Mokslo i enciklo pedijų leidybos
ins i u as.
LKTŽ 2008: Gai eny ėBu le J., Keinys S., No eikai ė A. Te mos da língua Lie u ių. Ano uo a 1900 2005 m.
bibliog a ijas odyklė, Vilnius: Li u ians kalbos ins i u as. LKŽe Lie u ių kalbos žodynas (IXX, 19412002),
a ian e ele ônico, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005 www.lki.l .
LLV 19721996: La iešu li e ā ās alodas ā dnīca, 1.8. sēj., Rīga: Zinā ne. LRST 1990: P incipios e mé odos de
Te minologia. Li uânia RST 111590 (ISO 70487), Vilnius. LVV 2006: La iešu alodas ā dnīca, Rīga: A o s. MTŽ
2005: K ašy ė R. Mokomasis e minologijos žodynėlis, Šiauliai: VšĮ Šiaulių uni e si e o leidykla. Skujiņa V. 2002:
La iešu e minoloģijas izs ādes p incipi. O ais, labo ais un suplemen inā ais izde ums, Rīga:
La iešu alodas ins i ū s.
2008: SV S eš ā du ā dnīca, Rīga: A o s.
Šalkauskis S. 1991: Raš ai 2, Vilnius: Min is.
TŽ 2013: In e nacionais pala as de diccioná io, Vilnius: Alma li e a. VPSV 2007: Valodniecības pama e minu
explicajošā diccioná io. Sas . au . a é. V. Skujiņas ad., Rīga: LU La iešu alodas ins i ū s, Vals s alodas
aģen ū a.
139Te minologia | 2013 | 20
THE MICROSYSTEM OF LITHUANIAN AND LATVIAN TERMS WITH THE ROOT TERMIN-
O obje i o da pesquisa é es abelece as semelhanças e di e enças de om he main
me alanguage o Li huanian and La ian e minology using analy ic desc ip i e and
compa a i e me hods. The compa ison o e ms c ea ed wi h he oo e min- aken
publica ions o Li huanian and La ian lexicog aphy and e minog aphy as well as
a ious wo ks on e minology science pe mi e a conclui que he oo e minis
de i a ionally p oduc i e and easily usable o he c ea ion o e ms bo h in
Li huanian and La ian.
When compa ing Li huanian and La ian e ms ew aspec s, i s o all e minological
meanings and equi alen names o concep s we e aken in o conside a ion. A pa o
Li huanian and La ian e ms a e simila , some o hem only look simila om he i s
sigh ( o ins ance, e minologija and e minoloģija). I is di icul o es ablish he
au ho ship o pa icula e ms, hough some imes i s possible. The e we e hi een
onewo d e ms wi h he oo e min ound in Li huanian sou ces and wen y se en in
La ian sou ces. Since he sample o La ian e ms is bigge he numbe o La ian e ms
which do no ha e equi alen s in Li huanian is la ge as well and he e a e only h ee
Li huanian e ms e minija, e mino y a and e minynas do no ha e equi alen s in
e minological sys em o he La ian language. The e was one compound ( e mino y a)
wi h he oo e minin he Li huanian sample. O he e ms we e p e ixal and/o su ixal
de i a i es (excep o unde lying e minas ( e m)). In he La ian language, di e en ly
om Li huanian, compounds p e ail ( en e ms in his sample we e compounds). The e
we e i y h ee complex e ms ound in Li huanian dic iona ies and six een in La ian. I
is no iceable ha ce ain e m o ma ion pa e ns p e ail: he e a e complex e ms wi h
subo dina ed componen in geni i e case (in singula o plu al) in bo h La ian and
Li huanian. In La ian, di e en ly om Li huanian, he e was only one e m made wi h and
adjec i e wi h he oo e min- (i is easie o make an adjec i e om he de i a i e
e minoloģija).
The mic osys em o he oo e minis qui e de eloped in bo h Li huanian and La ian and
can be elabo a ed u he , because he e a e possibili ies o c ea e new e ms.
Pa icula men e p oduc i e way o e m c ea ion is he o ma ion o complex e ms and
in La ian he c ea ion o onewo d e ms is also common because o he
endency o make compounds.
Recebida 20131111
Regina K ašy ė
Šiaulių uni e si e as
P. Višinskio g. 38, LT76352 Šiauliai
E-mail: k [email p o ec ed]