4Te minologia | 2013 | 20
A causa dei e mini della
scienza uni eikšmiškumo comp ensione
S aSyS KeinyS
Pa oli essenziali: e mine, e mine di scienza, e minologia, unaa eikšmiškumas
Sėdus sc i e e di ques o a icolo da qualchece o ico do zakabo io isni o
Kalnãbe žės) sc i o e, le e a u a p o esso e, nobe adėse ques o è quasi lo
šelininko Česlo o Milošo pa ole: <...> chiama e e zasklęs i paukš į eniškio (nuo
s esso come a e lo pe u o il empo (Milošas 1991: 124). Pasngoò, che quell'idea
po esse ada a si a un più ampio disco so su e mini. Ma in cinque decenni di
anni, che di e amen e sono elaziona o e con e mini bei e minologija, non ol a
si è passa a sen i e e legge e, che il e mine do ìs esse e uno e lo s esso non
solo pe u i i consuma o i, ma e quasi non pe u o il empo. Lo s esso e
aiškos, e igua do signi ica o, i. i., come quel paukščio nome, con ena aiška e una
éikšme. Ecco due a mol eplici possibili o es imonianze.
P imo. Ligoce a un cen inaio di anni a all'assemblea gene ale della Li uanian
Mokslo D augija (anuome nej naše Mokslų akademije) un medico delle
pe sone, do o e, Kazys G inius, spiegando Ko galima eikalau i
moksliškosios e minologijos?, ha menziona o sop a u o: Kad ogni
sup a imui osse un nome, una pa ola, pe ché il e o e mine della scienza è
nomen p op ium e esse e solo uno1 (G inius 1914: 432433). Il secondo es imonio
è ques o: Te minas è asi mažy ė ci a a. Secondo le egole il e mine di
ci azione de e es a e dello s esso e lo s esso signi ica o in u i i la o i
scien i ici di de e mina a disciplina di conoscenza, così p ima eje à
decimčių anni usci a nella Gene ale ilologia į ade s uden us mokė Moscow
Mikhail Lomonoso Uni e si y p o esso e ilologo Ju ijus Roždès en skis
(Рождественский 1979: 141).
Si può di e, che an icamen e si mi a qui menzioni e mini iena aiškiškumo
e iena eikšmiškumo, a ėmos s anda dizza e non solo p odo i, ma e dei
lo o s essi 1 Ci a ų s aipsnyje kalba ne aisy a, solo do e non do e pade a a p iegaidė.
4 S asys Keinys | A causa della comp ensione dei e mini scien i ici
uni eikšmiškumo nonché dei lo o i oli di pa i, quel pe seguis a o uno dei più
impo an i equisi i della e minologia. Nes e non so p ende che nei suoi la o i
di e minologia pa icola men e ques o en a izzasse a i l'a dal p ei o secolo
qua o decenniio della s anda dizazione ba e la o ęsi ingegne i usas
Dmi ijus Lo ė (18981950), aus as Eugenas Vius e is (1891977) e la is nello
s esso empo s anda diza E nes as D ezenas (1897) i la o i. Due p imi di u i
p imià logica basizza a eo ia del e mine i a po ques o gio no, anche se dopo Il
Secondo gue a mondiale amčiau dalykinę kalbą e e minologiją ėmę da in e no
y inė i kalbininkai, almeno lo o pa e, quei equisi i ka ego iškumą ge okai
paš elnino. Ma lingua ha pe cen inaia di, e con p okalbazioni pe migliaia di anni
cos i ui a e la coscienza dei suoi consuma o i pe melkusią comune e pàp as ai,
e sogge i a lingua signi icamen i e i lo o mezzi di esp essimo sis ema, e im i
essa o za au i, ces i da shono p ime amais equisi i non è collomeni, quei
consuma o i di lingua, u ile la o o. Ques o puikiai su ókė e bemaž allo s esso
empo, anche legge u į anks ėliau, esp esseškė menė ų inžinie ių amžininkas
nos o iloso o e e minologo p o esso ius S asys Šalkauskis (18861941). Nel
suo s udio di eo ia della e minologia, anuome a pubblica a nella p eka is ica
i is a Logos, e o a ipubblica a Sc i u a, lui sc isse: <...> e pa ekę in
scien i ica e miniją, le pa ole nesus ings a dal pun o di is a seman ico, ma è
palenk olimesnei e oliuzione, che niekada non inigia, inché la lingua è i a nello
spi i o del popolo (Šalkauskis 1991: 43).
Na plii ando sia la pa ola, sia il e mine una eikšmiškumo ogge o, non
a isebbe o espos i da akių, che le s esse pa ole una ekšmis, iena ekšmiškas
e iena eikšmiškùmas non è una eikšmiai. A ualmen e le diziona ie della lingua
li uane dal secondo edizione dis inguono due di quelle pa ole éikšmės secondo
il a o che il ogge o pa la o abbia, p ma, solo uno signi ica o, e añ a, la
s essa signi icazione (DŽ 1972: 934). Semb a che en ambi quei signi ica i i
siano in es a, quando si pa la o si sc i e e su e minų seman iką. E sebbene
nell'o dina e segni dei e mini no malmen e o almeno più spesso si menziona
solo unõs signi ica o a imen o, in menziona a anks ėlia ci a a del lib o J.
Roždes enskio è en a izza o p op io o s p a či õ s signi ica o enimen o
(pe agioni di p ecisione qui a ci a a ka ojama o iginalalo lingua): Термин является как бы минимальной ци-
татой. По правилам цитирования термин должен сохраняться в одном
и том же значении во всех научных сочинениях, принадлежащих к
ce a a ea di conoscenza. In a i a di e il e o, ale ca ego iski udine di
ques o au o e non è acile capi e, pe ché egli sc i e non sul e mine isoliua o
sa y, come de e mina o sis ema uni a o, memb o, non sul e mine dicybà o
ixsazione, e sul suo a oseną.
49Te minologia | 2013 | 20
Tuos du e minų bū ies casi ( iksaciju bei eikybą i a oseną) nel la o o
e minologico e scien i ici y inėjimuose semp e ale a e e da an i gli occhi.
Teikybos e ixsazione la o i, . y. e mini di diziona i, encyclopedijās, s anda d i e
k ., il e mine è a si sus ingdomas, sus aba inamas, p esen amà la sua
signi icanza esmė. Qui lo è acile p esen a e così, come olima e una eikšmį, e
senza sinonimi, e . . Ma i ali à al e mine o nisce il consuma o e, e lui,
sop a u o del es o scien i ico c ea o e (senza lui, non i ischiasse
dimen ica e e ga ėjo ascol a o e, le i o e ojo), le a, se il e mine iene usa o
(e comp ensa o) egualmen e così, come s abili o o ni o e o o ni o i, o il suo
signi ica o di qualche segno siauscuu ina o, p opancia o, as e eliama o
pa ikslinama. In ine non pensiamo dopo u o, che deiybininkai, non come u e le
pe sone, sono inelas an i isžiniai, meglio che u i gli al i capaci pe cepi e e
innomina e e minim signi icimi sogge i.
Pa la o ogge o a s a o no a o S . Šalkauskis e ap amen e esp essésce
così: Seman inė e minijos e oliucija anda la sua base al a o, che
ciascuna pa ola en a a nel suo iško poscolbinamen o da quel con es o in cui
è usa o (Šalkauskis 1991: 43). O quan o ul e io men e esseė: Reik anche
chia amen e nasimania i, che la s essa na u a della lingua a a o non
ichiede di s abili e così igo osamen e il senso e signi ica o delle pa ole,
che non belik ų libe à sa o iamen e usa e ques e pa ole secondo ciò, come
lo può ichiede e nuo i con ex ų ca a e is iche. Ve di senss e signi ica i
s aggiamen o e o iiniuose, una ol a sul isado s abili o e dyno ėmose
così es ingiz ebbe o libe wa men e umana eigą, che in elle ualinė la sua
inizia i a do ebbe mol o dal o so e ė i (Šalkauskis 1991: 44).
Bū ų si può suppo e che ques o indica menziona a ingegne i e in gene ale
cosidde i delle scienze p ecisli e iloso o e in gene ale ice ca o i delle scienze
umani a ie il app occio e comp ensione samp iešio, p o enien e da di e i o
ogge o di quelle scienze, ca a e e e esigenze. Tu a ia iloso ia è sicché non
solo singola scienza, ma e comune me odologia della scienza, e aida è
ca a e is ica a u e le a ee della scienza così bene, come e u a būčiai. Non
c'è eccezione e lingua nonché la sua e minija. T ae, nei nos i diziona i dei
e mini i e mini soli o pa eikinėjami senza a osena esempi, so en e p op ie
us ojamąsie lo o signi ica os nuok ipas o a mainas nonpaiacciu o lascia e
au o e di ope e scien i iche, ad siigaudi e, che olė a ale e mine denuncia e,
incombe agli s essi le i i oj o ascoli o. Va de o che l'a e mazione gene ale che
i e mini de ono esse e unide insmia, e la lo o inece insmiski à è e minologijos
ýda, non di uno di e si se o i specialis o è pe cepi o iesmuka, come dogmà, e imamas
5 0 S asys Keinys | A causa della scienza e minų iena eikšmiškumo sup a imo
applica e sa lingua e minija. Tu a ia ale isi o, assolu a, uni eichšmiškumo
ice ca non c'è come acce a e, pe ché, lo diegian , ek ų a e g andiulì
pe e smą della e minologia e, come p eceden emen e menziona a, a dy i
oppo mol o empo nusis o ėjusią e nella consuma o i consape olè linguis ica
inaugciu a in un nomeijamoja sis ema. Se da e o sa ebbe o inčių, che, digiamo,
e mine šaknis ebū ų usa o solo bo anicane, da ege alininks ėje, e peikiančių
kalbininkus, ana omus e al i se o i specialis i, a cui ques i quel e mine della
scienza delle pian e, as e endo signi ica o, ada a a alle p op ie scienze. Kažin
o sa ebbe più acile agli uni gli al i capi e, se la pa ola aškas e u ė ų solo
p on oggia linguaggio usuale la signi icazione ap ali žymelė, dėmelė (LKŽ XV 982), e
le lingue pe la scienza, ma ema ico, isica, ecnica, spo e al i ini osse
sugge i o si p es u ino isimai qualie al i ipi in odu iij. Gius o, pa la in olon à
ha modi e mezzi aleam pe e smino del lessico a e, pe ò e quel pa ole o e mini
signi ica i as e èliman, ada amen o anche è uno di pachi ca a e is iinghi
a a danijimo esigenze soddis inimo modi. Inol e, quel modo aiu a a p o egge e
la lingua dal nuo oda ì e o o debi o i da al i linguaggi an lūdzio, ad è economico
e mol o con enien e al linguaggio e mol o con enien e al consuma o e, pe ché
usa e la soli a pa ola o e minà, che e quan 'è cambia a, ada a a a u a al a
s e a di signi ica o, è do 'è cosí simplì, negu pe cepi e e ico da e nuo o,
negi di a a, cala o nemo i o o, come ne e ai pas iccio, non debi amen e a o
nuo o. A imesimo in eal ài appa e il e mine una eicšmiškumo equisi o o, mio
en endimen o, più p ecisamen e di e deside azione in quel campo o sis ema, di cui
e minizione memb o è. O dina io menziona e insieme e s e amen e co ela i
s e , ma i casi, nei quali in dis an i se o i usa i i e mini do ebbe o egualmen e
la s essa signi icazione, sembi, è a o o anche mol o a o. Solo da bédda qui
sa ebbe possibile menziona e, ad esempio, da ana omia nomenkla ū as o o se
non un caso di e amen e da i osa semplice lingua in pa lo y ą ( isų pi ma
one iką, o ga samokslį) p eseu linguaggio pada gų pa adinimi ( u bū niekas
negi ų kalbininko, che de e mina o a a e im a ebbe suda inė i naujada us o
a o i skolini di quale al a lingua. Tu a ia immedia amen e, come
dimen ichesso i p op i pada ghi nomi, ūlas ga samokslininkas con quei pada gais
suda y ų suoni nomi usa aplie u in us p es in inius būd a džius den alinis dan ,
labialinis lūpinis, nazalinis nosinis, u ulia inis liežu ėlinis e k . nonché p es in us
appellinimus dei enomeni ela i i labializacija, nazalizacija e k . Ve amen e,
ques o al o, e mini dell'una aiškiškumo, dunque non di ques o spello, ma del
u o indis inguibile, cosa, pe ché dopo u o aiška e signi ica o sono d ejybė
ienybėje, due essenine pa i dello s esso segno, senza le quali dello non po ebbe o esse e).
5 1Te minologia | 2013 | 20
P ensione di e mine in al a a ea spesso è associa o con il suo signi ica o
ada amen o, e isione o modi ica. E u bū non un caso può so ge e deside io
ali pa ziali (a ski ų s ičių) e minus s izia e in uno comune più comune
signi ica o u in į sa o išką an e minį. appa e o iamen e che dalla biologia
passa o in pa lo y ą e alcuni al i scienze e mini dei dėmen o mo ologija
pasida è ale an e miniu, eiškiančiu o mų mokslas, e in quegli campi e lo o
ami si usano suscu in os secondo s udia a signi icą ms e mini, ad esempio,
mo ologia degli ogge i ege ali, mo ologia della lingua, mo ologia degli animali
(žo džių), mo ologia del sangue, una mo odžiai mo omo ija juk geologija,
mo omo ija s elė e k . T a le al e cose, almeno nei nos i linguaggi
áischinamuosi diziona i, così come nelle enciclopediazioni è soli o pa eikine si
solo quegli singoląsie, secondo la scienza s i is scompain a o, éikšmes. Fo se
ques o pa e a dal a o, che, pa e, non c'è anco a ale gene ale mo ologia della
scienza. Tu a ia alloca e le pa ole éikšmes ques o non do ebbe os acola e.
Ten ando di pe cepi e le cose pa la e, en iamo in gene ali delle scienze e
ki ų pla esnių s ičių e minų (galė ume i okius bend uosius, pap as ai
con enen i ampia più signi ica o e mini chiama i esamais, ik ais,
an e miniais), così come apmokslinių e minų signi ica i i di elazioni con
singole scienze a ee e le lo o aakų e minų éikšme o signi icmėms domeniul, in,
al o pa lando, pla esnės e siau esnės apim ies e minų sąsaje con
iena eikšmiškumu bei ne iena eikšmiškumu. Pe esempio, la pa ola o ma è un
gene ico e mine di scienza, ecnica e a e, che più ampia éikšme è usa o nella
iloso ia ik o ės e elemen o del p ocesso cogni i o, che con e isce agli ogge i
conoscibili sepa azione e iden i à (VLE VI 187). In disce ni se o i e ami di a i i à
umani ques o e mine iene usa o da solo o es i o di e mini composi i
adegua amen e ada a o e de ini o nel signi ica o, ad esempio, nella linguao y o
o ma più spesso iene usa o di e pla esne aiškos, iz aiškos e siau esne,
conc e esne ly ies signi icmėmis (plg. EW 1978: 89; DL 1980: 222223; KTŽ 1990: 8 75,
65,8, 16 241; Булыгина, Крылов 1990: 555578). Sia collo più ampio, sia col più s e o
singolo singolo campo o amo e mine seman ica sgua do gua dando, ques o,
quan o e di che la i udine signi ica i i è a ibui a sepa i am e mine o lo o
g uppo, pa eina e da quello, come è pe cepi a e assegna a e minologica
signi icazione, quali le sue elazioni con il concep o innominijabile, la sua s essa
po a a ed innominijimo e quan o innominijando iene conside a a in sis emici
polinkius del linguaggio. Ta kim, nell'a uale comun ine a pa lan e è consue o
che da nomi di pe sone secondo occupazione con p eposagio -ys ė adu e
pa ole e e mini į a dija os s i as o šakos

5 S asys Keinys | A causa della scienza e minì una eikšmiškumo sup a imo eo ia
e p ak iką (mokslą i e slą), ecc.: bi ininkys ė, da žininkys ė, gy ulininkys ė,
jū ininkys ė, o ei ys ė, paukš ininkys ė, žemdi bys ė e k . Tu a ia sen i o
e minologijoje pasi aiko išimčių – šalia miškininkys ės gal dėl pe s ip iai
e mine ne iena eikšmiškumo, maga i a causa degli scienzia i o umo o di en ambi i
sogge i subi o, o maga i anco a pe qualcos al o è appadi o il nome della scienza
miško y a, a da ques o e y ėją žymin is miško y ininkas. Qualche empo a dal
biblio ekininkazgo anche è s a o p opos o a ima e la impo anza della scienza e
quella scienza chiama e biblio eo y a o anche biblio eologija. In a i a di la, mol o
dubbio, se alga ši aip naujada ais klibin i nusis ojusią į a dijamąją kalbos
san a ką.
Non do ebbe o spesse e da occhi, che e mini di issazione nei la o i può
esse e p esen a i non u e le signi icazioni dei e mini addi i i. Pe
esempio, p ima eje à decenni di la o o insieme a Kazimie u Gai eniu
sc imo linguo y os e minų žodyno eikalu pe žiū ėjęs k ū elę p ieinam
pa eco linguų kalbo y os e minų žodynų, e o ns e bęs, che ciascuna pa e
del linguaggio innominazione in lo o in e p e a o solo come g ama inė žodžių
klasė, ma neminimà an o pa sena, solo ku kas linguis iche e p a iche
la o i. Abbiamo Acce a o i e mini di quel g uppo nel diziona io me e e con
due signi ica iėm (a p oposi o, pe ques o, usci o il diziona io, non uno dei
nos i in e locu o i siamo s a i elogia i).
Sia e mini di ocodinai, sia pa icola men e a osena del ogge o nel
linguaggio indicano, che de e mina a pa e dei e mini ha più uno signi ica o.
Especialmen e ques o è ca a e is ico comune i agli scienze e sepa a o
scienza e mini. Dal pa lo y os la o i a ojamų e minų labai aki aizdus
ne iena eikšmiškumo liudijimas y a pama inis e minas kalba, cui lie u iškai
dažniausiai eiškiamà non solo ga sioji Fe dinando de Sosiū o ejybė langue,
pa ole, langage, ma e nemažai ki ų eikšmių. Rusų iloso o e ilologo
p o esso ius Aleksiejus Lose as g ildeno la plu ia eikšmiškumą dei e mini
comuni negli anni 1978 pubblica i (nel 1982 pe sp in i ame) a icolo Ženklo i
e minos eo ijos simbolio plu ia eikšmiškumas, nel quale sc ì: Tokie e mini,
come signi ica o, s u u a, segno, modelis, simbolis, di di e si au o i hanno
desimmisioni. Non bisogna i ene e che in ques o campo debba esse ci
obbliga o ia qualche so a di una sola e minia, che i iu asse al i p incipi di
e minologia. L'unica cosa, del quale si può ichiede e dagli au o i, è quella che,
usandoci uno o un al o sis ema dei e mini, ino al ine man engonoci le
p op ie e minologie e ogni ol a non sime esse o dal suo adozione ad
qualche al a sis ema dei e mini (Лосев 1982: 220).
53Te minologia | 2013 | 20
Ol e a ciò, esama (nespe o, se dei o ni ybi u i benedi i o nonblaimin i) non
solo comunų, ma e delinių, della scienza e di al i se o i di čių, s o ių, mokyklų
e anche singolų au o ių a ojamų, in ine solo di de e mina i es i o lo o
g uppių signi icamen i, che u bū spesso in gene ale né o ni e, né non
enu e. Semplicemen e, le lo o esis a e pa o ojana abbas anza non
in equamen e. okias indi iduali p op io usa o dei e mini signi ica i negli
anni 1971 du an e la lezione Bend osios semio ikos p oblemos Vilniaus
uni e si e e pa lò sop a u o il p o esso ius Algi das Julius G eimas: Jeigu
a ski iu neska e čių sis emas, kaip aksiologijas, i e čių unkciona imo
o ganizacijas, che pa adinu ideologijomis, ques o qui è mia pe sonaška
e minologija, e p ašau читать ее за святое слово. Io solo oglio di e, che qui
è comodo sepa a e una cosa, p ecisamen e, e čių sis emą come s a inę
sis emą (aš ją chiamo aksiologija) dal e čių sis ema, da a ai uomini come
modello di a i i à, che io chiamo ideologija. Ques o non necessa iamen e
app esen a le di e enze a e dalla sociologia (G eimas 1991: 48). Ques o più
impo an e e della scienza mondo conosciu o scienzia o li uano no a della
e minologia pe e amen e acco da con ques o a icolo somana
(sumanymu) e ondamen ale min i, che della scienza e minų ne eikia
sp aus i in s u us, u i obbligalomus uni e salinio una eikšmiškumo
ėmus, pe ché e minologia disposizioni non sono come kokie ka iuomenės
s a u e, e scienzia i akli lo o esecu oi. An aip scienza non sa ebbe
c eazione, così come e della lingua c eazione daliniñkas. Scoslo lingua ha mol i
unoa eicšmių, mol i e desiguodai comp ensibili nonché esškinabili e mini. Le
cause di ques o a ie, di e en i e esp essimosi modi. Mano non s a a idea e
il ie in ques o a icolo cop i e o se non una lib o alo e la e mì di
unaa eikšmiškumo e mol iia eikšmiškumo p oblema iką. Teno i a a o
sogge iko p oblemiškumą pagudizza e di una s e a (mokslo) base e dei
e mini scien i ici u en i, s iluppa o i e ges i oi a ico da e, che sia
s udiamai, sia p a icale la o o e minologii non semp e alga usa e įsakmiõs
a à signi icazioni pa ole p oibizione, obbligo, obbliga o, non è possibile e che
u bū ne semp e s essi sappiamo, se quale e mine è da e o una eikšmis e
più u o, o la s essa e solo una signi icazione dopo quale empo. scienza
pa la, dunque e le sue e mini, c'in ia insieme con la scienza azia, c'in ia o a
come e semp e, pe chè, Romualdo G anausko pa ole dal sc i inio D ylika
juod a nių, su Daukan ą laks ančių, <...> scienza anche è libe à, e non
sape e è e o i Jukūgai sul collo e žuolinės šiekš os sulle gambe (G anauskas
1995: 272).
4 S asys Keinys | Pe la comp ensione dei e mini scien i ici uni eikšmiškumo
Li E a ū a
DL 1980: Dic ionnai e de linguis ique pa J. Dubois, M. Giacomo, L. Guespin, Ch . Ma cellesi, J.B. Ma cellesi,
J.P. Mé el, Pa is: Lib ai ie La ousse.
DŽ 1972: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. II papildy as leidimas. A s. ed. J. K uopas, Vilnius: Min is.
EWJP 1978: Encyklopedia wiedzy o języku polskim. Pod edakcją S . U bańczyka, W ocław–Wa szawa–
K aków–Gdańsk: Zakład Na odowy im. Ossolińskich Wydawnic wo.
G anauskas R. 1995: Vaka as, paskui y as: Apsakymai i apysakos, Vilnius: Leidybos cen as.
G eimas A. J. 1991: Iš a i i iš oli: Li e a ū a, kul ū a, g ožis, Vilnius: Vaga.
G inius K. 1914: Apie bo anikos o ganog a ijos lie u iškąją e minologiją. – Lie u ių au a. Kn. 2, d. 3
(1912–1913). Y a i a ski as K. G iniaus da bo a spaudas.
KTŽ 1990: Gai enis K., Keinys S . Kalbo y os e minų žodynas, Kaunas: Š iesa.
LKŽ XV – Lie u ių kalbos žodynas 15. Vy . ed. K. Ul ydas, Vilnius: Mokslas, 1991.
Milošas Č. 1991: Isos slėnis. Ve ė A. Kalėda, Vilnius: Vaga.
Šalkauskis S . 1991: Te minologijos eo ija i bend oji iloso ijos e minija. – Raš ai 2. Filoso ijos i pedago-
gikos e minija, Vilnius: Min is.
VLE VI – Visuo inė lie u ių enciklopedija 6. Vy . ed. A. Račis, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos
ins i u as, 2004.
Булыгина Т. В., Крылов С. А. 1990: Форма в языкознании. – Лингвистический энциклопедический
словарь. Гл. ред. В. Н. Ярцева, Москва: Советская энциклопедия.
Лосев А. Ф. 1982: Знак. Символ. Миф: Труды по языкознанию, Москва: Издательство Московского
университета.
Рождественский Ю. В. 1979: Введение в общую филологию, Москва: Высшая школа.
aBoU UndE s andinG HE UnamBiGUi Y oF HE E ms oF sCiEnCE
Unambigui y is usually ea ed as one o he impo an ea u es o a e m and qui e
o en i is iewed as one o he main equi emen s o e ms. The e o e polysemy o a
e m is ea ed as a aul . Howe e , polysemous e ms a e qui e equen in e m
eco ding wo ks (special dic iona ies, encyclopaedias, e c.) as well as in scien i ic ex s
o a ious domains. This a icle deals wi h he p oblem o unambigui y o e ms o
science in espec o science de elopmen and naming sys em o he language.
Fi s o all i is no ed ha he wo ds and e ms iena eikšmis (unambiguous) and
iena eikšmiškumas (unambigui y) a e no unambiguous hemsel es, because on he one
hand hey mean ‘ha ing only one meaning’ and on he o he hand – ‘ha ing he same
meaning’. When speaking abou he unambigui y o e ms o en bo h hese meanings
a e kep in mind, bu mo e equen ly he oneness o e m meaning is emphasized.
The Li huanian philosophe S asys Šalkauskis (1886–1941) who published his wo ks
on e minology heo y and p ac ice om 1927 onwa ds ga e a easoned a gumen
agains s ic es ain o he meaning o e ms. In his wo k Te minologijos eo ija
(Te minology Theo y) Šalkauskis w o e: “<...> i pa ekę į mokslinę e miniją, žodžiai
nesus ings a seman iniu a ž ilgiu, o y a palenk i olimesnei e oliucijai, ku i niekados
nesibaigia, kol kalba y a gy a au os d asioje” ( ansla ion: “<...> and when wo ds
make hei way in o scien i ic e minology hey do no eeze in seman ic espec , bu
a e inclined owa ds u he e olu ion which ne e s ops while he language is ali e in
he spi i o a na ion”). These wo ds a e e y impo an o he cogni ion o he
essence o science and i s language c ea ion.
The a icle ejec s an absolu iza ion o unambigui y o scien i ic e ms and a gues
ha he main mani es a ion o he exis ence o e ms is no hei ixa ion in
5 5Te minologija | 2013 | 20
dic iona ies o encyclopaedias, bu scien i ic ex s whe e e ms a e used no only in
gene al, bu also in pa ial meanings speci ic o pa icula domains and scien i ic
schools as well as in some indi idual meanings cha ac e is ic o pa icula scien is s
o o some o hei wo ks. This is iewed as a na u al hing o he language and
e minology o science, because only e minology heo y and p ac ice which do no
es ic he eedom o scien i ic c ea i e wo k can acili a e he de elopmen o
scien i ic cogni ion and ensu e he p og ess o science.
К ВОПРОСУ О ПОНИМАНИИ ОДНОЗНАЧНОСТИ ТЕРМИНОВ НАУКИ
Однозначность обычно считается важной чертой терминов, нередко даже од-
ним из основных к ним предъявляемых требований, а многозначность – недо-
статком терминологии. Но как в работах по фиксации научных терминов (в спе-
циальных словарях, энциклопедиях и т.п.), так и особенно в научных текстах
неоднозначные термины не являются редким исключением. В настоящей статье
обсуждается проблема однозначности научных терминов в контексте развития
науки и номинативной системы языка.
С начала обращается внимание на факт неоднозначности самих слов и терми-
нов iena ekšmis «однозначный» и iena eikšmiškùmas «однозначность» – 1) имею-
щий только одно значение, 2) имеющий тождественное (неизменённое) значение.
К терминологии относят оба этих значения, но чаще подчёркивается единствен-
ность значения термина.
В литовском терминоведении против строгого ограничения значения терминов
аргументированно выступил философ и терминолог профессор Стасис Шалкау-
скис (S asys Šalkauskis, 1886–1941), с 1927 года включившийся в разработку тео-
рии терминологии и создавший словарь философских терминов. В труде по тео-
рии терминологии он писал, что после попадания в терминологию науки слова
не прекращают семантического развития, которое никогда не оканчивается пока
язык остаётся живым в духе народа.
Далее в статье показана несостоятельность абсолютизации однозначности науч-
ной терминологии, доказывается, что основной сферой существования терминов
является не фиксация в словарях или энциклопедиях, а тексты науки, в которых
термины используются не только в общих, но и в частных, в том числе свой-
ственных для отдельных научных направлений, школ, значениях. Кроме того,
термины употребляются и с индивидуальными значениями, характерными как
для отдельных учёных, так и отдельным их трудам. Это считается естественным,
так как только ненарушающая свободы научного творчества терминология спо-
собствует успешному развитию научного познания и самой науки.
Rice u a 20131112
S asys Keinys
L'is i u o delle lingue Lie u ių
P. Vileišio g. 5, LT10308 Vilnius
E. pos a e minolo[email p o ec ed]