Lingbos
Cul u a | 218 81
MARIJA RAZMUKAITĖ
lie u ių kalbos ins i u as
Dl KaI Ku I VIE oVa DŽI
icslin IN lYČI
Ac edi a-se que na o ícioije a osenoje1 unciona am os localo i zes são
ela i amen e bem pad oniza i e suno min i. po ém in es igando p imá ios
oikonimas, cujos da ybos como base ai hid onimai, encon a-se e não
comple amen e su ienodin os sexos. Mais equen emen e oco em ais
casos, quando oikonimo e hid onimo ly ys di e em ki čiu, ki čio luga , ečiau
šaknies balsių qualybe ou g ama ine o ma. Às ezes ais duas localo i zes
gênicos desen upimen os pode a é le an a dú idas, se ambos localo i zes
oikonimas e hid onimas não são sa a ankiamen e susi o ma em, e não nomes
elacionados. apenas dados de localização con i mam da ybos pama o e da inio in e ace.
en ão o que essas disc epâncias e po que elas su gi am? Se á que é
simplesmen e e os ou ou as coisas não ha monizadas, su gidas ao c ia
condominhos, lis as de opo i zes? Cla o, isso pode se elacionado e não com
lingubinas azões. obje i o do a igo discu i ais a ybiamen e elacionados
localo á ios, cujos gy is no minamieji on es ap esen am di e en emen e.
Nag inėjami do TSR da Li uânia adminis a i o- e i o ial di isão žynyno (a sŽ)
oikonimai e Li uânia TSR upių i eže ų a dyno (luEV) hid onimai.
Reco da-se isso, que os dados pa a lis as de nomes de luga es habi ados a sŽ p incipalmen e
o am omados não de ins i u o de língua li uânica Va dyno di isão si uadas de
luga eso a dzes, zap asy ų de i o language, ka o ekos (VK), e de já p epa ados, kalbininkų
a ky ų e no min ų luga eso a džių on es de en e 19351940 m.) de aco do com o dis i o e
alscias dos luga eso a dzes (Vb). Nes es p ocessos (ku ių suda y a sep ynios) o am ixados
kaimų, bažny kaimių, ienkiemių, d a ų bei pali a kų nomes. casos, ma y , 1 Aqui dispos os em
men e as o iciais no mminamieji on es: Li uania TSR adminis a i o- e i o ial di e gis imo
žinynas, d. 2, 1976 (h p: a sŽ); TSR da Li uânia upių i eže ų a dynas, 1963 oikonimo, da inio de
hid onimo, e base do hid onimo di e encia ki is, ki čio ie a, pa adigma:
( oliau – luEV); a. Vanagas. Lie u ių hid onimų e imologinis žodynas, 1981 ( oliau – lHEŽ)
i Vie o a džių žodynas, 2002 ( oliau – VŽ).
M. azMuKaI . De ido a alguns localo a dzes p ecisin inos liços 219 o am
ealizadas u go ai, mui o o nespė a eap ecio inai em luga es. en ão mui os
dos coisas a sŽ é passamosês au oma icamen e de Vb. luEV ealizado mais
a de, quando já e a VK, além disso, não ha ia al p essa. Tal ez po isso aqui
compôs hid onímos não disciplingos o mas de mui os não; pa e delas já
esboçado aleksand o Vanago Li u ians hid onimų e imologiniame žodyne. Uma
ez que ais casos, quando do localo i jo basei o e do da inho o sexo
o malmen e não coincidem, há algumas dezenas e aquelas desa inas podem
se di e en es, en ão desses locaiso i zijos pa es podem dis ingui á ias
g upos segundo o ca ac e das di e enças.
1.
Bežė (2) s. d: Be ž (4) up. d. Viensėdžio nome 2-oji ki čiuo ė indica, que ly is
Bežė não co eek ū os e ida. se ia possí el pensa , que ambos os localo á bios
são sa a ankiamen e susi o ma em de lie . bé žas. po ém ambos os nomes de
luga es oikonimo e hid onimo localinha pe enomidade pe mi e conside a
iensėdžio nomeu caso de io nome, a sŽ deixado com a mei ca ac e inguing
a i auk iniu ki čiu Bežė. oikonimo ly is aisy ina em Be ž. Čisa à (4) k. ss, Guob:
Čisa à (3b) up. ss. Duomenos, mos ando ou os aleg nios, sem kilmininko
(Čisa õs), VK nãož iksuo a, ad belieka econhece oikonimo 4-ąją ki čiuo ę
egelingą, baseado analogia: nes e egião li u os localo a džius, con endo -čius
p iesagą -a a, ends ama ki čiuo i de aco do
4-ąją c učiuo ê.
Gúžupis (1) k. Pšš: Gužupỹs (3b)2 up. Pšš. VK ixam-se duas g e iminas des e iėnomgio
ly ys Gùžupis (1) e Gužupỹs (3b). ambas ly ys egula es, po ém as o iciais on es
hid onímicas luEV e lHEŽ são į eisinę só ly į Gužupỹs. Conside a, que e oikonimo ly į
de e ia oca pa a Gužupỹs. Júodlė (1) k. Šauk: Juõdlė (2) ež. Šauk. Eže o nome ki čiação
indicados egula , uma ez que hid onimas mais p o a elmen e é o iginęs de lie . juodlỹs
(4) oks água abalas3 ou de lie . júodas, -à com šaknies balsių me a onija. se ia aisy ina
oikonimo o ma e pa adigma Juõdlė k. 2 isso é um desses casos, quando ki čio luga é
nulėmusi e galūnės balsio comp imen o. 3 Po causa de algumas pala as comuns das
línguas li uãs e sua explicação consul. Dicioná io da língua Li u ias
1–20, 1956–2002.
220 Líbos
Cul u a | 81
Kalináuka (1) Mgč: Kalnauka ež. smal. VK dados, o nome do lago em a ian e
compos o ą Kalnaukos ẽže as, cujo p imei o dėmeno é de nome de aldeia, ad
egula inga oikonimo o ma de e ia se ki chializada Kalnauka. Kalnyčià (4) k.
K ž: Kalnyčià (2) up. K ž. Plg. ie o a džius Kalnyčiõs pélkė e Kalnỹčios pélkė
Kelmės . (VK), que são de upė a džių Kalnyčià (4) e Kalnyčià (2). além disso,
no a-se que baixosaičių a ealo hid onimai, u in ys p eesagą -yčia, é 4-osios
ki čiuo ės (p z. : Vo yčià (4) Šlu, Ska yčià (4) Va n, Ski yčià (4) sn, Vi yčià (4)
š. Pensa- ina que oikonimas ei o do upė a džio Kalnyčià 4-osios ki čiuo ės
a ian o. Mokiškė (1) k. Pk ž: Mõ kiškė (1) up. K ž. Pode-se adi inha que esses
nomes a ybiamen e e nesusiję, e susida ę sa a ankiškai: nome do aldeio de
a d. Mokus4 (plg. ainda ou os nomes de aldeias, ixuojamos a sŽ, Mokiškiai N ;
Mo kiš kis Žm ), e upė a dis de a d. Mõ kus. No en an o, isso c ia dú idas,
po que mais p o a elmen e os localo i žiai ė a desiguodai suno min i.
Pu óniškis (1) s. s : Pu õniškis (1) up. Šmn. upė a dis pode se ligado com lie .
pu õnas pelkinė pu ena ou com a d. Pu õnas, ad oikonimo ly is aisy ina em
Pu õniškis.
Riñgė (2) k. j: Rngė (1) up. j. apelia i os, com os quais associamos esses
localo i zes, em língua li uãs ki chiuojami ejopai - ngė, iñgė, ing.
aukš aičiuose espalhusi o ma ngė, da qual e kildinamas upė a dis. O gêne o
do nome do ila ejo de e ia coincidi com o gêne o do upė a džio, po an o
aisy ina em Rngė. Ropienà (3) k. Plk: Ropienà (4) up. K . upė a dis lHEŽ
kildinamas do p ado e campo nome Ropienà, que VK ki čiuojamas segundo 3-iąją
ki čiuo ę: Ropeną, Ropienojè e em ki čiação a ian ą Ropena (1) (plg. P a ena
up. mš). Ac edi a-se que e upė a dis p o a elmen e é 3-iosios ki čiuo ės:
Ropie nà, Ropienõs, em Ropeną, Ropena, Ropienojè. Sal agỹs (3a) k. Ilgž:
Sal agỹs (3b) up. K k. dados VK em Sa agį, Sal agyjè indica 3b ki čiuo ę;
além disso, indica-se ainda e g e iminė anden a džio ly is Sa agis. Ou okio
ki chiação a ian e não não o ixada, ad p o a elmen e oikonimo jun o
Ilgižiais ki chiação não é au en icas. San akà (4) k. Igl: San akà (3b) up. ss. Aqui
aiški ko ek ū os e o, indicando upė a džio ki čiuo ę. Vie o a džiai sie ini
com lie . san akà (3a), mais an ennium ki čia imo a ian e, ap esen amu lKŽ,
ad ki čiuo ini segundo 3a ki čiuo ę. Šaka à (3b) k. lkm: Šaka à (3) up. lkm. As
pessoas locais es es localo á dios ki chia am d ejopai segundo 3 e 3b
ki čiuo ę, po an o pode-se a i ma que ambos localo á zii oikonimas e
hid onimas suki čiuo i egula men e. Gali4 Po nomes pessoais s . Dicioná io
de sob enomes Li uãos 12, 1985, 1989.
M. azMuKaI . De ido a alguns localo i zes di ecioná eis gêncios 221 ma só
espė i, que 3-iosios ki čiuo ės localo i zii podem se pa adigmas mais an igos, e
3b su giu segundo analogiją, plg. o nome do lezei o ali mesmo si uado Šaka a
(3b) c uci icação.
Týklė (1) k. zá : Tỹklė (2), o . Tỹklis (2) ež. za . O nome da aldeia, sem dú ida, é
de lezei o neo icialiosa do gêne o Tỹklė (2). VK ambém é e des e oikonimo,
ki čiuojamo i agališkai, insc ições, com base nisso oikonimo ly į de e ia
co igi Tỹklė (2).
Visinčià (2) k. Pab: Visinčià (4) up. Šlčn. VK dados mos am apenas 4-osios
ki čiuo ės aldeia e io nomes: Visinčià, Visinčiõs, Visiñčią, ad nome da aldeia
ki čia imas aisy inas. Nes a pa e do sul da Li uú a a galūnės nomes endem
a ki čiua segundo 4-ąją ki čiuo ę (plg. Gaujà, Šalčià). Válčiu a (1) k. ss: Valčiu à
(3b) up. ss. Todas mais an igas VK insc ições mos am upė a džio 3b ki čiuo ę:
Valčiu à, Valčiu õs, Vačiu ą. VK ė a za ixada só kilmininkinė oikonimo ly is
Valčiu õs, e Vb indicada ly is Válčiu a. en ão man ina, que em o iciuosius lis as
de Vb anspel a ly is suki čiuo a ne aisyklingai, al ez a é casualmen e. aigi
e o nome da aldeia de e ia se ki chiuojado de aco do 3b ki čiuo ę.
Žabas (4) k. K s: Žabas (2) up. K s. só de VK insc i a Ka sakiškio apylinkės
localo a džio mul idiskai os a dininko o ma Žamba pode a i ma -se, jog e
hid onimas de e ia se 4-osios ki čiuo ės.
2.
di e encia oikonimo e hid onimo šaknies balsių kokybė: B anas (1) s. Vnd:
Bỹ anas (1) up. Vnd. De ido ao localo é gio ilgojo šaknies balsio lHEŽ
abejojama e en oma sie i com lie . b ė. Embo a a e imologia pe maneça
miglo a, po ém pode-se pensa que upė a džio gêne os Bỹ anas
ki čiuo as šaknies ozis a mėje é pauladin o de ido ki čio, e hid onimo ly is
B anas se ia au ên ica.
D ùlupis (1) k. m: D lupis up. m. upė a dis lHEŽ ligado com a d. D ūlià, D ulià.
lPŽ ainda ixsuo as p d. D ulỹs, D ùlius. aigi upė a dis liga-se com a d. D ūlià,
e o nome da aldeia, ma y , no minan e manan , jog ki čiuo as u a mėje
ilginamas, deixik as com umpuoju u. Galimas daik as, que y ų aukš aičių
a mėje ki čiuo oje pozicijoje u é pailgin as, po que p d. D ūlià com ilguoju
balsiu зафиксирована только южных литовской части. po an o e upė a džio
no minė ly is de e ia se D ùlupis. Dubu ái is (1) k. an z: Dūbu ái is (1) ež.
an z. O nome do éze lHEŽ ligado com lie . dūbu ỹs dubu ys. oíkonimo gêmeo
dada e e indo-se com bend iakm akmẽnė an z an ãza ė (za as .)
222 Kalbos Kul ū a | 81 nês pala as de linguagem dubu ỹs. Kažin ou ly is com ū
é au en iška (plg. Kazimie o būgos an aza ės apylinkėse ixsuo as ly is
Dubu ai is, Dubu ỹs)5, po que a pala a dūbu ỹs lKŽ зафиксирован только
югозападию в литовье. Dùkinė (1) k. up : Dkinė up. K kn. upė a dis lHEŽ
kildizado de lie . dkas baublys. oikonimą de e ia se conside ado não
sa a ankiamen e susi o m oso de a d. Dùkas, a decíduo de upė a džio Dkinė,
ad e seu gêmeo de e se com ilguoju ū: Dkinė.
Nesuno min a oikonimo ly is Adinca à (2) k. auk: Adinčia à (2) up. b . Esses
oponímicos são o iginados de p d. Adiñčius, ad oikonimo ly is não de e ia
ica -se a minė, e se como e hid onimo no minė Adinčia à. esumiu-se no
a igo, como e po que pa e oikonimų, conside í inos p imá ios de ícios
de hid onimų, em o iciásios on es o malmen e di e encia dos
undamen os pala as anden a džių. Alguns deles ly ys, no u u o
compondo lis as ou conjun ados, pode iam se p ecisadas ou co igidas.
loKalIzacjos Nuo oD su uMPINIMAI 5 Ž . b ū g a K. Rink iniai aš ai 3, 1961, 956.
ab aba auska (lazdjų .)
aukã d a is ( ãkų .)
b bu imónys (aly aũs .)
Guob Guoba (Ma ijámpolės .)
Igl Igliáuka (Ma ijámpolės .)
Ilgž Ilgižia ( aséinių .)
K K ikai (Šaki .)
K k K ãkės (Kėdáinių .)
K kn K ekena à (Pãne ėžio .)
K s Kasakiškis (Pãne ėžio .)
K ž K ãžiai (Kemės .)
ikm liñkmenys (Ignalnos .)
Mgč Magùčiai (za as .)
Ml Mol ai
No Ne a nai ( elši .)
Pab Paba (Šačininkų .)
Plk Plókščiai (Šaki .)
Pš Pašuš ỹs ( ad liškio .)
d ad liškis m amýgala
(Pãne ėžio .)
sn ùsnė (Šilù ės .)
sld saldù iškis (u enõs .)
smal smál os (za as .)
ss sasna à (Ma ijámpolės .)
s s ėdasa (anykšči .)
Šauk Šáukėnai (Kemės .)
Šlčn Šačininkai Šmn
Šimónys (Kùpiškio .)
j aujnai (ukme gs .)
š ýškiai ( elši .)
up upý ė (Pãne ėžio .)
Va n Vaniai ( elši .)
Vg Váigu a (Kemės .)
Vs Veisieja (lazdjų .)
zbš zbiškės (Kaišiado i .)
Žsl Žãsliai (Kaišiado i .)
Žm Žema kiemis (ukme gs .)

M. azMuKaI . Po causa de
alguns localo é bios a p ecisa dos sexos 223
Šal INIaI
a sŽ – Lie u os TSR adminis acinio e i o inio suski s ymo žinynas 2, Vilnius:
Min is, 1976.
lHEŽ a. Vanagas. Lie u ių hid onimų e imologinis žodynas, Vilnius: Mokslas,
1981.
lKŽ Lie u ių kalbos žodynas 120, Vilnius, 19562002. lPŽ Dic iona y o Li huanian
su names 1: AK, Vilnius: Mokslas, 1985; 2: LŽ, Vilnius: Mokslas, 1989.
luEV Li uania SSR upių i eže ų a dynas, Vilnius: Vals ybinė poli inės i
mokslinės li e a ū os leidykla, 1963.
Vb Vie o a džių a qui os, gua dados iKI Va dyno seção undos (mašin aščiai
suda y i 19351940 m.).
VK lKI Va dyno sky iaus localo a džių ka o eka de língua i a. VŽ
Vie o a džių diccioná io. Vy . ed. a. Pupkis. Vilnius: Móslo e enciclopedijas
Ins i u o de Edição, 2002.
Recebido 2008 03 26 oN oPoNYMs: soME Fo Ms
sShoulD bE aMENDED
Summa y he pape discusses dozens o p ima y oiconyms o igina ing om hyd onyms
and di e ing om hem in pa adigm, he quali y o he oo owel e c. on he basis o
he da a s o ed in he ca d index o he Depa men o onomas ics o he Ins i u e o
he li huanian language and wo d e ymologies, an a emp is made o iden i y he
au hen ic o ms o he base and he de i ed oponym. o be able o compa e hem wi h
he p esen -day o ms, he da a ha e been collec ed om he sou ces o s anda d
language app o ed o o icial use: A Manual o Adminis a i e-Te i o ial Di ision o
he Li huanian SSR (Lie u os TSR adminis a i o- e i o ial suski s y mo žinynas,
olume 2, 1976), A Manual o Ri e and Lake Names o he Li huanian SSR (Lie u os TSR
upių i eže ų a dynas, 1963) and a. Vanagas E ymological Dic iona y o Li huanian
Hyd onyms (Lie u ian hid onymos e ymologinis, 1981).
Ma Ija azMuKaI Ė
lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, l -10308 Vilnius