Dėl kai kurių vietovardžių tikslintinų lyčių

Lingbos Cul u a | 218 81 MARIJA RAZMUKAITĖ lie u ių kalbos ins i u as Dl KaI Ku I VIE oVa DŽI icslin IN lYČI Ac edi a-se que na o ícioije a osenoje1 unciona am os localo i zes são ela i amen e bem pad oniza i e suno min i. po ém in es igando p imá ios oikonimas, cujos da ybos como base ai hid onimai, encon a-se e não comple amen e su ienodin os sexos. Mais equen emen e oco em ais casos, quando oikonimo e hid onimo ly ys di e em ki čiu, ki čio luga , ečiau šaknies balsių qualybe ou g ama ine o ma. Às ezes ais duas localo i zes gênicos desen upimen os pode a é le an a dú idas, se ambos localo i zes oikonimas e hid onimas não são sa a ankiamen e susi o ma em, e não nomes elacionados. apenas dados de localização con i mam da ybos pama o e da inio in e ace. en ão o que essas disc epâncias e po que elas su gi am? Se á que é simplesmen e e os ou ou as coisas não ha monizadas, su gidas ao c ia condominhos, lis as de opo i zes? Cla o, isso pode se elacionado e não com lingubinas azões. obje i o do a igo discu i ais a ybiamen e elacionados localo á ios, cujos gy is no minamieji on es ap esen am di e en emen e. Nag inėjami do TSR da Li uânia adminis a i o- e i o ial di isão žynyno (a sŽ) oikonimai e Li uânia TSR upių i eže ų a dyno (luEV) hid onimai. Reco da-se isso, que os dados pa a lis as de nomes de luga es habi ados a sŽ p incipalmen e o am omados não de ins i u o de língua li uânica Va dyno di isão si uadas de luga eso a dzes, zap asy ų de i o language, ka o ekos (VK), e de já p epa ados, kalbininkų a ky ų e no min ų luga eso a džių on es de en e 19351940 m.) de aco do com o dis i o e alscias dos luga eso a dzes (Vb). Nes es p ocessos (ku ių suda y a sep ynios) o am ixados kaimų, bažny kaimių, ienkiemių, d a ų bei pali a kų nomes. casos, ma y , 1 Aqui dispos os em men e as o iciais no mminamieji on es: Li uania TSR adminis a i o- e i o ial di e gis imo žinynas, d. 2, 1976 (h p: a sŽ); TSR da Li uânia upių i eže ų a dynas, 1963 oikonimo, da inio de hid onimo, e base do hid onimo di e encia ki is, ki čio ie a, pa adigma: ( oliau – luEV); a. Vanagas. Lie u ių hid onimų e imologinis žodynas, 1981 ( oliau – lHEŽ) i Vie o a džių žodynas, 2002 ( oliau – VŽ). M. azMuKaI . De ido a alguns localo a dzes p ecisin inos liços 219 o am ealizadas u go ai, mui o o nespė a eap ecio inai em luga es. en ão mui os dos coisas a sŽ é passamosês au oma icamen e de Vb. luEV ealizado mais a de, quando já e a VK, além disso, não ha ia al p essa. Tal ez po isso aqui compôs hid onímos não disciplingos o mas de mui os não; pa e delas já esboçado aleksand o Vanago Li u ians hid onimų e imologiniame žodyne. Uma ez que ais casos, quando do localo i jo basei o e do da inho o sexo o malmen e não coincidem, há algumas dezenas e aquelas desa inas podem se di e en es, en ão desses locaiso i zijos pa es podem dis ingui á ias g upos segundo o ca ac e das di e enças. 1. Bežė (2) s. d: Be ž (4) up. d. Viensėdžio nome 2-oji ki čiuo ė indica, que ly is Bežė não co eek ū os e ida. se ia possí el pensa , que ambos os localo á bios são sa a ankiamen e susi o ma em de lie . bé žas. po ém ambos os nomes de luga es oikonimo e hid onimo localinha pe enomidade pe mi e conside a iensėdžio nomeu caso de io nome, a sŽ deixado com a mei ca ac e inguing a i auk iniu ki čiu Bežė. oikonimo ly is aisy ina em Be ž. Čisa à (4) k. ss, Guob: Čisa à (3b) up. ss. Duomenos, mos ando ou os aleg nios, sem kilmininko (Čisa õs), VK nãož iksuo a, ad belieka econhece oikonimo 4-ąją ki čiuo ę egelingą, baseado analogia: nes e egião li u os localo a džius, con endo -čius p iesagą -a a, ends ama ki čiuo i de aco do 4-ąją c učiuo ê. Gúžupis (1) k. Pšš: Gužupỹs (3b)2 up. Pšš. VK ixam-se duas g e iminas des e iėnomgio ly ys Gùžupis (1) e Gužupỹs (3b). ambas ly ys egula es, po ém as o iciais on es hid onímicas luEV e lHEŽ são į eisinę só ly į Gužupỹs. Conside a, que e oikonimo ly į de e ia oca pa a Gužupỹs. Júodlė (1) k. Šauk: Juõdlė (2) ež. Šauk. Eže o nome ki čiação indicados egula , uma ez que hid onimas mais p o a elmen e é o iginęs de lie . juodlỹs (4) oks água abalas3 ou de lie . júodas, -à com šaknies balsių me a onija. se ia aisy ina oikonimo o ma e pa adigma Juõdlė k. 2 isso é um desses casos, quando ki čio luga é nulėmusi e galūnės balsio comp imen o. 3 Po causa de algumas pala as comuns das línguas li uãs e sua explicação consul. Dicioná io da língua Li u ias 1–20, 1956–2002. 220 Líbos Cul u a | 81 Kalináuka (1) Mgč: Kalnauka ež. smal. VK dados, o nome do lago em a ian e compos o ą Kalnaukos ẽže as, cujo p imei o dėmeno é de nome de aldeia, ad egula inga oikonimo o ma de e ia se ki chializada Kalnauka. Kalnyčià (4) k. K ž: Kalnyčià (2) up. K ž. Plg. ie o a džius Kalnyčiõs pélkė e Kalnỹčios pélkė Kelmės . (VK), que são de upė a džių Kalnyčià (4) e Kalnyčià (2). além disso, no a-se que baixosaičių a ealo hid onimai, u in ys p eesagą -yčia, é 4-osios ki čiuo ės (p z. : Vo yčià (4) Šlu, Ska yčià (4) Va n, Ski yčià (4) sn, Vi yčià (4) š. Pensa- ina que oikonimas ei o do upė a džio Kalnyčià 4-osios ki čiuo ės a ian o. Mokiškė (1) k. Pk ž: Mõ kiškė (1) up. K ž. Pode-se adi inha que esses nomes a ybiamen e e nesusiję, e susida ę sa a ankiškai: nome do aldeio de a d. Mokus4 (plg. ainda ou os nomes de aldeias, ixuojamos a sŽ, Mokiškiai N ; Mo kiš kis Žm ), e upė a dis de a d. Mõ kus. No en an o, isso c ia dú idas, po que mais p o a elmen e os localo i žiai ė a desiguodai suno min i. Pu óniškis (1) s. s : Pu õniškis (1) up. Šmn. upė a dis pode se ligado com lie . pu õnas pelkinė pu ena ou com a d. Pu õnas, ad oikonimo ly is aisy ina em Pu õniškis. Riñgė (2) k. j: Rngė (1) up. j. apelia i os, com os quais associamos esses localo i zes, em língua li uãs ki chiuojami ejopai - ngė, iñgė, ing. aukš aičiuose espalhusi o ma ngė, da qual e kildinamas upė a dis. O gêne o do nome do ila ejo de e ia coincidi com o gêne o do upė a džio, po an o aisy ina em Rngė. Ropienà (3) k. Plk: Ropienà (4) up. K . upė a dis lHEŽ kildinamas do p ado e campo nome Ropienà, que VK ki čiuojamas segundo 3-iąją ki čiuo ę: Ropeną, Ropienojè e em ki čiação a ian ą Ropena (1) (plg. P a ena up. mš). Ac edi a-se que e upė a dis p o a elmen e é 3-iosios ki čiuo ės: Ropie nà, Ropienõs, em Ropeną, Ropena, Ropienojè. Sal agỹs (3a) k. Ilgž: Sal agỹs (3b) up. K k. dados VK em Sa agį, Sal agyjè indica 3b ki čiuo ę; além disso, indica-se ainda e g e iminė anden a džio ly is Sa agis. Ou okio ki chiação a ian e não não o ixada, ad p o a elmen e oikonimo jun o Ilgižiais ki chiação não é au en icas. San akà (4) k. Igl: San akà (3b) up. ss. Aqui aiški ko ek ū os e o, indicando upė a džio ki čiuo ę. Vie o a džiai sie ini com lie . san akà (3a), mais an ennium ki čia imo a ian e, ap esen amu lKŽ, ad ki čiuo ini segundo 3a ki čiuo ę. Šaka à (3b) k. lkm: Šaka à (3) up. lkm. As pessoas locais es es localo á dios ki chia am d ejopai segundo 3 e 3b ki čiuo ę, po an o pode-se a i ma que ambos localo á zii oikonimas e hid onimas suki čiuo i egula men e. Gali4 Po nomes pessoais s . Dicioná io de sob enomes Li uãos 12, 1985, 1989. M. azMuKaI . De ido a alguns localo i zes di ecioná eis gêncios 221 ma só espė i, que 3-iosios ki čiuo ės localo i zii podem se pa adigmas mais an igos, e 3b su giu segundo analogiją, plg. o nome do lezei o ali mesmo si uado Šaka a (3b) c uci icação. Týklė (1) k. zá : Tỹklė (2), o . Tỹklis (2) ež. za . O nome da aldeia, sem dú ida, é de lezei o neo icialiosa do gêne o Tỹklė (2). VK ambém é e des e oikonimo, ki čiuojamo i agališkai, insc ições, com base nisso oikonimo ly į de e ia co igi Tỹklė (2). Visinčià (2) k. Pab: Visinčià (4) up. Šlčn. VK dados mos am apenas 4-osios ki čiuo ės aldeia e io nomes: Visinčià, Visinčiõs, Visiñčią, ad nome da aldeia ki čia imas aisy inas. Nes a pa e do sul da Li uú a a galūnės nomes endem a ki čiua segundo 4-ąją ki čiuo ę (plg. Gaujà, Šalčià). Válčiu a (1) k. ss: Valčiu à (3b) up. ss. Todas mais an igas VK insc ições mos am upė a džio 3b ki čiuo ę: Valčiu à, Valčiu õs, Vačiu ą. VK ė a za ixada só kilmininkinė oikonimo ly is Valčiu õs, e Vb indicada ly is Válčiu a. en ão man ina, que em o iciuosius lis as de Vb anspel a ly is suki čiuo a ne aisyklingai, al ez a é casualmen e. aigi e o nome da aldeia de e ia se ki chiuojado de aco do 3b ki čiuo ę. Žabas (4) k. K s: Žabas (2) up. K s. só de VK insc i a Ka sakiškio apylinkės localo a džio mul idiskai os a dininko o ma Žamba pode a i ma -se, jog e hid onimas de e ia se 4-osios ki čiuo ės. 2. di e encia oikonimo e hid onimo šaknies balsių kokybė: B anas (1) s. Vnd: Bỹ anas (1) up. Vnd. De ido ao localo é gio ilgojo šaknies balsio lHEŽ abejojama e en oma sie i com lie . b ė. Embo a a e imologia pe maneça miglo a, po ém pode-se pensa que upė a džio gêne os Bỹ anas ki čiuo as šaknies ozis a mėje é pauladin o de ido ki čio, e hid onimo ly is B anas se ia au ên ica. D ùlupis (1) k. m: D lupis up. m. upė a dis lHEŽ ligado com a d. D ūlià, D ulià. lPŽ ainda ixsuo as p d. D ulỹs, D ùlius. aigi upė a dis liga-se com a d. D ūlià, e o nome da aldeia, ma y , no minan e manan , jog ki čiuo as u a mėje ilginamas, deixik as com umpuoju u. Galimas daik as, que y ų aukš aičių a mėje ki čiuo oje pozicijoje u é pailgin as, po que p d. D ūlià com ilguoju balsiu зафиксирована только южных литовской части. po an o e upė a džio no minė ly is de e ia se D ùlupis. Dubu ái is (1) k. an z: Dūbu ái is (1) ež. an z. O nome do éze lHEŽ ligado com lie . dūbu ỹs dubu ys. oíkonimo gêmeo dada e e indo-se com bend iakm akmẽnė an z an ãza ė (za as .) 222 Kalbos Kul ū a | 81 nês pala as de linguagem dubu ỹs. Kažin ou ly is com ū é au en iška (plg. Kazimie o būgos an aza ės apylinkėse ixsuo as ly is Dubu ai is, Dubu ỹs)5, po que a pala a dūbu ỹs lKŽ зафиксирован только югозападию в литовье. Dùkinė (1) k. up : Dkinė up. K kn. upė a dis lHEŽ kildizado de lie . dkas baublys. oikonimą de e ia se conside ado não sa a ankiamen e susi o m oso de a d. Dùkas, a decíduo de upė a džio Dkinė, ad e seu gêmeo de e se com ilguoju ū: Dkinė. Nesuno min a oikonimo ly is Adinca à (2) k. auk: Adinčia à (2) up. b . Esses oponímicos são o iginados de p d. Adiñčius, ad oikonimo ly is não de e ia ica -se a minė, e se como e hid onimo no minė Adinčia à. esumiu-se no a igo, como e po que pa e oikonimų, conside í inos p imá ios de ícios de hid onimų, em o iciásios on es o malmen e di e encia dos undamen os pala as anden a džių. Alguns deles ly ys, no u u o compondo lis as ou conjun ados, pode iam se p ecisadas ou co igidas. loKalIzacjos Nuo oD su uMPINIMAI 5 Ž . b ū g a K. Rink iniai aš ai 3, 1961, 956. ab aba auska (lazdjų .) aukã d a is ( ãkų .) b bu imónys (aly aũs .) Guob Guoba (Ma ijámpolės .) Igl Igliáuka (Ma ijámpolės .) Ilgž Ilgižia ( aséinių .) K K ikai (Šaki .) K k K ãkės (Kėdáinių .) K kn K ekena à (Pãne ėžio .) K s Kasakiškis (Pãne ėžio .) K ž K ãžiai (Kemės .) ikm liñkmenys (Ignalnos .) Mgč Magùčiai (za as .) Ml Mol ai No Ne a nai ( elši .) Pab Paba (Šačininkų .) Plk Plókščiai (Šaki .) Pš Pašuš ỹs ( ad liškio .) d ad liškis m amýgala (Pãne ėžio .) sn ùsnė (Šilù ės .) sld saldù iškis (u enõs .) smal smál os (za as .) ss sasna à (Ma ijámpolės .) s s ėdasa (anykšči .) Šauk Šáukėnai (Kemės .) Šlčn Šačininkai Šmn Šimónys (Kùpiškio .) j aujnai (ukme gs .) š ýškiai ( elši .) up upý ė (Pãne ėžio .) Va n Vaniai ( elši .) Vg Váigu a (Kemės .) Vs Veisieja (lazdjų .) zbš zbiškės (Kaišiado i .) Žsl Žãsliai (Kaišiado i .) Žm Žema kiemis (ukme gs .) M. azMuKaI . Po causa de alguns localo é bios a p ecisa dos sexos 223 Šal INIaI a sŽ – Lie u os TSR adminis acinio e i o inio suski s ymo žinynas 2, Vilnius: Min is, 1976. lHEŽ a. Vanagas. Lie u ių hid onimų e imologinis žodynas, Vilnius: Mokslas, 1981. lKŽ Lie u ių kalbos žodynas 120, Vilnius, 19562002. lPŽ Dic iona y o Li huanian su names 1: AK, Vilnius: Mokslas, 1985; 2: LŽ, Vilnius: Mokslas, 1989. luEV Li uania SSR upių i eže ų a dynas, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 1963. Vb Vie o a džių a qui os, gua dados iKI Va dyno seção undos (mašin aščiai suda y i 19351940 m.). VK lKI Va dyno sky iaus localo a džių ka o eka de língua i a. VŽ Vie o a džių diccioná io. Vy . ed. a. Pupkis. Vilnius: Móslo e enciclopedijas Ins i u o de Edição, 2002. Recebido 2008 03 26 oN oPoNYMs: soME Fo Ms sShoulD bE aMENDED Summa y he pape discusses dozens o p ima y oiconyms o igina ing om hyd onyms and di e ing om hem in pa adigm, he quali y o he oo owel e c. on he basis o he da a s o ed in he ca d index o he Depa men o onomas ics o he Ins i u e o he li huanian language and wo d e ymologies, an a emp is made o iden i y he au hen ic o ms o he base and he de i ed oponym. o be able o compa e hem wi h he p esen -day o ms, he da a ha e been collec ed om he sou ces o s anda d language app o ed o o icial use: A Manual o Adminis a i e-Te i o ial Di ision o he Li huanian SSR (Lie u os TSR adminis a i o- e i o ial suski s y mo žinynas, olume 2, 1976), A Manual o Ri e and Lake Names o he Li huanian SSR (Lie u os TSR upių i eže ų a dynas, 1963) and a. Vanagas E ymological Dic iona y o Li huanian Hyd onyms (Lie u ian hid onymos e ymologinis, 1981). Ma Ija azMuKaI Ė lie u ių kalbos ins i u as P. Vileišio g. 5, l -10308 Vilnius