scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Sociolingvistinis šnekamajai kalbai būdingos leksikos tyrimas

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Sociolingvistinis šnekamajai kalbai būdingos leksikos tyrimas

Author: Giedrius Tamaševičius
Year: 2008
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/349/414
Logos
Cul u a | 81 206
GIEDRIUS TAMAŠEVIČIUS
Ins i u o das línguas li uanas
SOCIOLINGVISTINIS ŠNEKaMaJaI KalbaI cons uindos leksikos y imas Į aDINės
pas abas Šnekamosios kalbos, a pa icula men e ela peculia leksikos y imai
Li u oje a é šiol é no o assun o. ingles, okieços, usos, escandina os e
ou as línguas pesquisado es es a á eaim in e essisi já não um década.
Ma y , po isso no alo y o dos li uanos a é ago a não há aco do mais cla o, o
que de e ia se conside ado šnekamąja língua, slengu e ja gão (plg.
Miliūnai ė 2005: 47).
leksika lie u ių kalbos E aldos Jakai ienės Lie u ių kalbos leksikologijoje
ski s oma em bend inės kalbos i šnekamosios kalbos leksiką. úl imaa ąją
cons i ui a minė leksika, ža goninė leksika e slengas. slengue, que es á o a da
comun inês linguagem on ei as, jun amen e com o p incipal undo
ocabulá io o ma bend a au ę leksiką (Jakai ienė 1980: 67)1. Gin au as
akelai is pa ikslina al ski s ymą eigdando, que šnekamoji língua amplamen e
comp eendia oda a saky inę lingua. Ela pode se : 1) pública, inculoma
gene inês equisi os da língua, 2) p i ada ( a minė ou pusiau a minė), 3)
ja gão (akelai is 2002: 55). Nes e a igo ap esen a-se es udo, no qual, com base
G. akelaičio ski s ymu, šnekamosios kalbos leksikai a ibuem s ilis inį
šnekamosios kalbos a spal į u in ys bend inės kalbos žodžiai (pa ekę į
Daba inės lie u ių kalbos žodyną oliau DlKŽ), didžiajai kalbinės bend uomenės
daliai conhecidas e amplamen e u ilizadas a minės kilmės žodžiai, bem como
ja gono leksika.
1 De ido à de inição léxica do ja gão su a ia maio ia dos au o es ai pala as ou pala as
conjugados, usados sepa os g upos sociais ou p o issionais em esnekamojoje alboje (plg.
Jakai ienė 1980: 76). di ícil nub i a aiškią on ei a en e ja gão e slengo ambos os e mos
mui as ezes são usados sinonimamen e (О lo a 2004), po ém bene mais b ilhan e di e ença é
que as pala as de slengo conhecidas à maio ia da comunidade lingubinesa e são amplamen e
usadas, e ja gão não, neben eles ossem caekę em slengo leksiką (plg. Jakai ienė 1980: 66; О lo a 2004).
G. aMaŠE IčIus. socioling is ís ico šnekamajai albai peculia leksikos
y imas 207 Y IMo pobūDIs Šnekamosios kalbos y imų lie u ių kalbo y oje
e ec uada nedaug. sob e o aspec o socioling is inho da pesquisa de linguagem
esnekamó ia, es udando e mos e sua in e ação, é esc e ida laima
G umadienė (1996: 190198). Nag inė as pe a ų (akelai is 2002), linksnių
(sa ickienė 2000), deminu y ų uso em šnekamojoje kalboje (sa ickienė 2006),
c ianças ca ac e ís icas da língua (Kamanduly ė 2006). sob e šnekamosios
linguagem e emo i as-exp essi as léxico desc ição DiKŽ é ašiusi iole a
če nė (če niu ė 2000: 160179). Embo a po eikis i i šnekamosios kalbos leksiką
enha le an as já an es ge ą decenme į ( aicekauskienė 2002), išsamesnių
des a a ies pesquisas al an a a é šiol. En e os abalhos já ealizados
pode-se menciona a pesquisa de Kauno adolescen es slengo, ealizada em 1999
(lėgaudai ė 2003). pos ūmį a á ios es udos da língua esnecaomosa mui as
ezes dá o su gimen o de no as ecnologias a ançadas e ex ynas da língua
esnecaomosa composição (plg. sa ickienė 2000).
A de iciência de dados da língua esconcâmica hoje a isa-se como nemenka
p oblema an o adu o es (Koh s 2007: 148), an o b ikalbių žodynų
suda y ojams, nos quais língua li uânica é p incipalinė, an o ap endizes de
línguas li uãs ou os (Melnikienė 2006: 112113). a a u aguis en e pala asynas e
ealíssima a osenos polinquias nem e a cain a em olhos e iešojoje
ašy inėje kalboje, quando bend ines pala as da língua imami usa no os,
šnekamajai lingua p óp iaing, po ém em DlKŽ nepa ekusi signi icam. ais casos
não a o na imp ensa (p.x., e o ma o iais começa a g ybau i. algiman o
Šindeikio a igo an aš ė. Veidas, 2008 11 17), po ele isão odados ilmes de
e imos i ues (p.x., adinasi, pakabino e ją a ikane? Do ilme asa idžio
nak ies sekso komedija, ody o po ele izu os 2008 10 01). Madingų ulga ybių e
ja gonysbių mui as ezes oco em mesmo e em públicas polí icas de línguas
(p.j., ai saiba que seus pa cei os ocês išdu s. seimo ma io J. eselkos kalbos
seimo posėdyje ci a a. Kauno diena, 2008 11 18) (plg. Miliūnai ė 2005: 4748). isso
indica, apon , nea si ic ínio ja gono lexikossk e bimąsi em bend ină lingua.
obje i o do es udo apaixina , que esnekamajai língua ca ac e ingus pala as
hoje mais endem a consumi , de e mina , se de e dade não gene inês
linguagem leksika sk e biasi em publicąją a oseną. os esul ados pode iam
se u ilizados esol endo a ques ão da amos agem de dados da língua alada
em diccioná ios p epa ados.
Pa a es e es udo oi escolhido o mé odo de enque e ques ioná ia. o ques ioná io
pediu pa a esponde a uma pe gun a: Você usa es as pala as nos signi icados indicados?
Kalbos Kul ū a | 81 208 são ap esen adas qua o possí eis a ian es de
espos a: 1. sim, us ou-o nes a signi icação, mas só alando p i adamen e. 2.
sim, uso-o nesse signi icado an o publicamen e quan o p i adamen e. 3. Não,
mas es ou ou indo ele sendo usado nesse signi icado. 4. Não, não ou i-o usado
nesse sen ido. Pe gun ando sob e o público e p i a ųjį consumo (plg. pupkis
2005: 18), p e ende escla eça -se, quais pala as esponden es links a usa
comunicudami publicai, e quais não. sem a p incipal ques ão sob e o uso do léxico
da shnekamónia, p e ende descob i e duas socialines a iá eis idade e gêncio
in luência espos as. Ao inqué i o inclui 22 esnekamajai língua
ca ac e ís ica leksica exemplos (da ando p essupos o, que isso a osenoje
papli em pala as; eles escolhidos de 2008 m. asa ą mos a iam jo ens
des inados de laidos de ele isão e pública esc i as da linguagem), e le indo
p incipais esnekamosios linguagem leksika camoksnius. Šių žodžių a osena
šnekamajai kalbai i už ibiai: lie u ių ža gono žodynėlis oi e i icada
pasi elkus Google paieškos sis emą, e endo o online you himo kalbos žodynėlį
www.k iu.l e Egidijaus Zaikausko knygą Kalbos pa ibiai i už ibiai: lie u ių
ža gono žodynėlis.
a p imei a anke os g upos de pala as cons i ui šnekamosios língua leksika,
en ecusi em DLKŽ. A ela a ibuídos as seguin es pala as: deskil i pasisek i,
zakal i uždi b i, susimau i suco i, secomp omi uo i, šako is ėkau i, u i,
įky ė i, cons uí aišin i2. e is ando ês p imei as edições DiKŽ explicou,
que pala as des a g upo alcança am ocínio não de um só empo: pala a um
s a y i signi icado aišin i encon amos já na p imei a edição DiKŽ (1954),
p esumi elmen e, já naquela época ele e a amplamen e di undído.
p epa ando a segunda edição (1972) no diccioná io incluídas no as
signi icâncias da pala a šako is ėkau i, pyk i, įky ė i e da pala a закалти
uždi b i kal iaujan . Ko ge o, logo depois zakal i om a usa e signi icado
uždi b i, embo a al signi icado enha sido incluído só na e cei a edição DiKŽ
(1993). Com no os signi icados pa a es a pe missão incluídas as pala as
deskil i pasisek i e susimau i sukly i, susikomp omi uo i, embo a na Li u ian
Language Leksikologijoje de 1980 apa eceu eles ap esen ados como
seman inių ža gonybių exemplos (Jakai ienė 1980: 77). isso mos a ia, que a é
no o ( ecio) DiKŽ pe missão eles i in papli o a osenoe e dicodiino o ganizado es oi no ado.
odas es as pala as em e egionalizadas a osenos exemplos de indicados ou p óximos
signi icados e são pa ekę pa a o Lie u ių kalbos žodyną ( oliau lKŽ), 2 Es a pala a s a y i
signi icado DlKŽ, ma y , pe neapdai umą nepažymė a šnek. como ca ac e ís ica
šnekamajai lingua.
G. aMaŠE IčIus. socioling is is a uma análise lexicológica p óp ia da língua
šnekamajai 209 po ém di e en emen e de ou a des e g upo de es udo
pala as, não incluídas em DiKŽ, eles são ilgesnį empo uni e so inai
papli ę.
Ou a anke os pala a de g upo em DiKŽ nãoa enka. Pa e deles são de o igem
a minesa: c uelmen e labai, especialmen e, i in, ėjai nesąmonės, laužy is
a žy is, gėdy is, įki s i sup as i, su ok i, įsigilin i, enk as k ailas; k ailys,
pasikėlęs pasipū ęs, ica - e sob e iedo lik i sem nada, se deixik am. a minês
esnekamó ia eles podem se conside ados exemplos de léxico eles podem se
conside ados po que quase odos ais ou p óximos signi icados são pa ekę em
lKŽ ( ik idioma an ledo sėdė i nieko ne u ė i é incluída em F azeologijos
ā dyną) e seus a osens exemplos do a mių.
Mais uma pa e cons i ui leksika de ja gono. ao e cei o g upo pe encem pala as,
começa a usa ja gonine signi icado (naujosios sememos). ais signi icados es as pala as
não es ão en adas nem em DlKŽ, nem em lKŽ: apsal i be galo nus eb i, lūž i užmig i, pakalęs
nieko nepaisan es, pakabin i susipažin i, susid augau i, záknis i įky ė i, sue zin i, g ybau i
nesup as i, nesusigudi i, go o i i nesąmones, klišas ne aiklus. Necesiejama al lexicica pa e
são alo es de ou as línguas. Eles cons i uem qua a e cei a g upo de pala as
in es igadas: изdu i apgau i (plg. us. ža g. p oko лоть ся suklys i, apsigau i; G ače 2006:
487), įsipaišy i p i ap i; ilp i (plg. us. šnek. вписаться pa aiky i, ilp i; Ku ilo a 2007: 72).
ambém incluída e do šnekamosios inglês da língua ans e ida da pala a ne ealus
nuos abus, mui o bom signi icado (plg. angl. šnek. un eal neį ikė inas, nuos abus; Ox o d
Dic iona y o English 2006: 1932)3. du an e o es udo o am en e is ados 251 esiden es de
ilnius (159 mulhe es, 92 homens). idade dos esponden es en e 17 e 80 anos ( g. Fig. 1).
conduzindo in es igação oi p e endido apon a quan o mais a ii esnių camados sociais e
p o issões pessoas. Embo a a ques ão sob e ocupação não enha sido ap esen ada, po ém
sabe-se que en e esponden esas es a am alunos, es udan es, abalhado es, aldinhei os,
espo is as, a ís icos, a qui e os, medicos, sace do es, ge en es e e c. 3 Não só es es
g upos, mas e odos os clicas de pala as (išsky us klišas ne aiklus) selecionados em anke ą
podem se encon ados no li o Egidijaus Zauskoika. Suda y ojas do e odynėlio quan o
nemo i uo ai p aplė ė ja gono concepção ža goniška aqui conside ada quase oda
šnekamajai língua ca ac e ís ica leksika: da comunsba palbai a imų eksp esy ių žodžių a é
ulga ios leksikos e ža gono siau ąja sen ido. Em e isão de li os Inga Ma ai y ė o nece
mais um in undado exemplo de a ibuição de pala as da linguagem de comunhão de
šnekamosios ao ja gão (Ma ai y ė 2007: 2223).
210 Kalbos Kul ū a | 81 Y IMo EZul a aI e i ando os esul ados do es udo
cla i ica polinkias, dos quais e espe ė asi. En e as pala as incluídas na enque e,
mais são endem a usa os mais jo ens esponden es (1725 m.), e os mais elhos
(6180 m.) mais equen emen e menciona am não ojan es dessas pala as, mas
ouėjem os usando nessa signi icação. Fig. 1 apa amen o dos esponden es po
g upos idade ap esen a ainda em des aškėję qua o g upos lexicicos incluídos
em pesquisa p opinhas de consumo. Susimau i e nuskil i são mais equen es de
DiKŽ g upo pala as (ž . 2 igu a.). Mesmo 83% dos mais jo ens g upo de idade
ep esen an es de esponde am posi i amen e à pe gun a sob e essas
pala as. popula es es as pala as e en e 3645 e 4660 m. idade esponden es (pelo
menos 80 % de espos as posi i as). Menos posi i as espos as ecebeu a pala a
bloque i. Seu não consume a é 60 p oc. de odos os esponden es, mais
equen emen e consumia apenas 1725 e 4660 m. idade homens. ig. 2 polinkis usa
em DiKŽ incluídos pala as

G. aMaŠE IčIus. socioling is ico es udo léxicosa p óp ia da língua šnekamajai
211 eiksmazodis šako is habi ual mais pa a consumido es mais elhos (ž . Fig.
3). quase me ade (40 po cen o) 1735 anos de idade esponden es espondeu
não ojan es des a pala a, e en e 3680 anos de idade esponden es ais
o am apenas pouco mais de dezadalis (13 po cen o). é a única das pala as
des e es udo, que os esponden es mais elhos são p opensos a usa mais do
que os mais jo ens. al polinkis mos a ia, que da pala a shako is no u u o
pode não belica nes e signi icado en e mais di undidas pala as da língua
šnekamosios.
a minês g upo de pala as de o igem se des acam pala as c uausmen e e
enk as (ž . Fig. 4). Eles os usa a g ande maio ia de odos os g upos de idade
esponden es (dau3 pa . eiksmažodžio šako is uso de aco do g upos de idade
4 pa . polinkis a o i a minės kilmės žodžius Įsipaišy i não popula us
212 Ling os Cul u a | 81 giau mais 80 po cen o.). Quan os mais jo ens do g upo de
idade esponden es à pala a emk as ac escen a am a no a, que usa a ele no
signi icado šaunus. Mínimo das espos as posi i as sulaukê equen emen e
azeologiniuose conjunções apacen an e a pala a ėjai. Não ex emamen e
popula a us apa eceu e eiksmazodis įki s i. Alguns en e is ados em
ques ioná ios indica am mais p opensas a aquela mesma signi icação usa
sang ąžina sua o ma à įsiki s i. As pala as apa içado, lauži a e azeologizma
ica sob e o gelo são mui os usados (mais do que 60 po cen o. espos as
posi i as), po ém da pala a apa içado e ica sob e o gelo mui o cas ečiau
g iebiasi pessoas mais elhas (jos usa a apenas ce ca de 50 po cen o. 4660 m. e 44
po cen o. 6180 m. idade esponden ų). De odas as pala as de ja gão incluídas no
inqué i o, o menos usado é pakalęs (apenas 28 % de espos as posi i as). Pala as
encabin i e clichês mais endem a usa 1725 m. e 2635 m. idade esponden es. As
pala as ungu i, lūž i, zaknis i são algumas das pala as com mais espos as
posi i as ecebuká ias des e es udo (ž . Fig. 5). Juos são acos umadas usa de
odos (exce o 6180 m.) g upos de idade esponden es.
Pakabin i é uma das mais jo ens en e is ados habi uais de pala as,
menos ele an es pa a pessoas mais elhas (ž . Fig. 6). posi i amen e
sob e seu consumo espondeu 83 po cen o 1725 m. idade, 66 po cen o 2635
m. idade e apenas 39 po cen o 4660 anos idade esponden es.
nenhuma em uma única g upo de idade (somen e 39 p oc. espos as posi i as)
(ž . 7 ig.). Mesmo e en e a mais jo em g upo de idade a s o5 pa . polinkis usa
ja gono no as sememas
G. aMaŠE IčIus. socioling is ís ico šnekamajai língua p óp ia do léxico 213
es udo ų o usa a só me ade esponden as. Mais eqüen es das pala as
in es igadas são expu di e ne ealus. al signi icado os usa ambém os
esponden es mais elhos. Mesmo 27 po cen o 4660 m. idade e 22 po cen o 6180
m. idade esponden es indica am usando a pala a ne ealus an o
publicamen e, quan o p i a amen e. Na u almen e, aqui se ia possí el ala
sob e especial madinguma des a pala a, po ém, p esumi elmen e, se á
acon ecida assim, que pa e esponden as ma cou al espos a nãosigilina
em enque e indicada em ou aokią, do que gene ininha alboje habi ual, da
pala a ne ealus nuos abus, mui o bom signi icado.
Falando sob e as espos as dos esponden es à pe gun a sob e a pública e p i a i a a osená,
sepa a am-se apenas homens de 1725 anos de idade. Eles são inclinadas pa e em anke ą 6 pa .
açõesmazônio po cain i uso de aco do idade g uposes 7 pa . polinkis consumi po ou as línguas
su gidos pala as bene in luência única mais b ilhan e di e ença de língua masculina e eminina
214 Lingbos Kul ū a | 81 incluí e pala as de usa an o publicamen e, quan o
p i adamen e (klišas, g ybau i, ne ealus, c uiau amen e, zaknis i, nuskil i,
enk as). as mesmas mulhe es da mesma idade ambém não e i am ais
pala as usa an o em público como em p i ado (užknis i, c uiau amen e,
ne ealus). os esul ados do es udo mos am que nes a g upo de idade pessoas,
ma y , da adolescidade é es ado o desejo se sepa a da kalbinės comunidade,
exp essa sua ge ação de iden idade em ou a lingua. po em, a léxica p óp ia da
linguagem de alunos e es udan es é conside ada uma das p incipais a mais do
ja gão social (Zaikauskas 2004). K in a em olho aigus mudamen os passando
pa a 2635 m. idade esponden os dados: espos as posi i as sob e pública e
p i a i a a osená p a icamen e nebelga a, maio ia indica usa an es
šnekamajai albai ca ac e ingus pala as só comunicando p i adamen e. isso
pode se explicado socializadas ci cuns âncias de desen ol imen o idade:
ge almen e dessa idade pessoas já e mina am es udos e começa am a
abalha em a i idades. socioling is ica eo ia a i ma que as pessoas
aspi an es à ca ei a pa icula men e endem a u iliza o mas
ca ac e ís icas da língua comum (Holmes 1994: 171). es o çando-se ala
p es ižine kalba ( igiando não só ja gonybių, mas e ambém šnekamosios
linguagem leksikos), eles p ocu am en a iza seu p o essionalismo e s a us à
sociedade. 3645 anos g upo de idade, as ques ões de ca ei a não menos ak uús,
ad e polinkia pe manece os mesmos. só mais elhos esponden es são inclinem
e publicamen e mais pa a o i šnekamosios linguagem lexicos.
nes e con ex o do es udo é já mencionado ques ão sob e a pública e p i a i a a oseną. A es a
pe gun a mulhe es en e 1725 anos de idade o nece am mui o menos espos as posi i as do
que seus colegas homens. eo ia socioling is ica ais esul ados explica do adicional mo e s
aidmens sociedade em sociedade nulem a necessidadebe na pública mais consumi comun inę
linguagem, e homens não comun ines o mas de linguagem consumi pode p omo e o desejo
assim exp essa sua masculinidade (Holmes 1994: 171). mais cla as di e enças de linguagem
masculinos e emininos em elação à léxica, apa en emen e, e eladas dados sob e a p óp ia
ambien e de comunicação: pašneko ų gêmeos, di e ença de idade, sua si uação social em elação
uma à ou a4. Pode-se adi inha , que di e encia -se homens e mulhe es espos as à pe gun a
sob e equência de consumo do léxico da esnekamó ia. homens al leksiká de e ia consumi com
mais equência com au4 Em Danijoje ealizado um es udo de consumo keiksmažodžių
mos ou-se que os jo ens consome am mais e de ou osokias keiksmažodžių do que pessoas da
ge ação mais sêne a. Keiksmažodžius e slengo leksiką de pa e liga e o a o de que eles
ap esen am in o mação sob e indi idą, exp essekiama apa ybė. es udo mos oué que jo ens
pessoas cessam de keikęsi, con e sando com os mais elhos, ambém e começa amėję
escala em ca ei as ( a hje 2005).