Page 1VYTAUTAS LANDSBERGIS
DOS CARTAS INÉDITAS DE JONAS JABLONSKIS A VILIUS GAIGALAITIS
En la colección documental del Instituto Johann Gottfried Herder (Die Dokumentesammlung des Herder-Instituts), situada en la ciudad alemana de Marburgo, dentro de la colección de P. V. Reklaitis, se conservan, entre otros materiales lituanísticos, dos cartas de Jonas Jablonskis a Vilius Gaigalaitis, activista de Lituania Menor. Están registradas como DSHI 150 Nachlass Gaigalat 146. Una está fechada el 5/17 de enero de 1895; la otra, una respuesta aún más breve —se mencionan las Navidades—, trata del mismo asunto: la conmemoración del décimo aniversario de la sociedad «Birutė» de Tilsit. A los organizadores también les preocupaba la parte musical y, sobre todo, les faltaba el «prólogo», es decir, el discurso de apertura.
Como es sabido, la celebración del décimo aniversario de «Birutė» tuvo lugar exactamente un mes después de la segunda carta, por lo que J. Jablonskis, desde Mitau, no pudo ayudar en nada; solo propuso dirigirse a Vincas Kudirka, de pluma fácil para el periodismo, aunque vivía y recibía tratamiento en la lejana Crimea. Finalmente, el discurso de apertura lo pronunció el presidente de «Birutė», J. Lapinas, quien exhortó a no avergonzarse de la identidad lituana ni de la lengua materna; se representó la obra «Išgriovimas Kauno pilies» de A. Fromo-Gužutis; E. Jagomastas cantó «Gals yr tylėjims», adaptada al lituano por J. Zauerveinas, y el coro local de «Birutė» y las mujeres samogitias que habían venido interpretaron más canciones.
El éxito fue enorme; V. Maknys menciona de pasada que acudieron cerca de mil participantes. La administración alemana se preocupó por frenar el resurgimiento lituano que iba cobrando impulso. Vydūnas censuró que se hubiera representado una obra sobre el fracaso de los lituanos —la victoria de los cruzados—, pero pronto él mismo se dedicó a los coros y a otras actividades musicales y educativas. El comienzo no fue el silencio.
La nación dividida no trazaba una frontera en la entonces existente frontera entre Alemania y Rusia. De ello hablan la amistad y la correspondencia de V. Gaigala1, natural de la región de Klaipėda y futuro clérigo y cultur-
1Vilius Gaigalaitis (1870–1945) era entonces todavía estudiante de teología y filosofía, pero ya era miembro de la sociedad Prussia de Königsberg.
V. LANDSBERGIS. Du neskelbti Jono Jablonskio laiškai Viliui Gaigalačiui
95
Page 2—, así como la llegada de mujeres samogitias para cantar en la celebración de Tilsit.
Que estas dos cartas del lingüista, publicadas ahora por primera vez2 —¡incluso acentúa palabras especiales!—, extraídas del archivo precisamente con motivo del 150.º aniversario del nacimiento de Jonas Jablonskis, nos recuerden aquellos tiempos y vínculos.
¡Querido amigo!
Perdona que haya tardado tanto en responder: no se podía saber nada con certeza. Ahora todo está claro, y por eso te doy noticias.
Antanas Būgnas3 está traduciendo del ruso una comedia breve, eliminando de ella todos los rusismos de la vida cotidiana4 y retocándola un poco. Tenemos previsto representar esa comedia en nuestra «escena» estas Navidades y enviárosla enseguida... quizá os sirva. Es una lástima que nos enteráramos tan tarde de esa celebración; podríamos haber organizado algo más...
No podemos escribir el discurso para la celebración (Jonas nos escribió sobre ella5), porque desconocemos por completo las actividades de Birutė6 (no sabemos en absoluto qué cosas buenas hizo en la Lituania prusiana, cuánto tiempo vivió —veló— y cuánto durmió...). Si durmió más de lo que veló, ¿no podrían revivirla ahora, procurando que lleve a cabo alguna de las cosas buenas previstas en su programa?
Escribí a San Petersburgo, pero aún no he recibido respuesta.
Daug kur rašyti apie draugystę7 teip mažai težinoma iš savo darbų – labai sunku. Kiekvienas paklaus, ką ji padarė..... Rašydamas į Maskvą apie ją, pats nežinojau, ką parašyti ant klausymų, kuriuos, kiek žinojau, norėtų užduoti maskviečiai.
Es difícil que venga alguien de los nuestros: Landsbergis vive lejos, en Moscú; Mačys, en los montes Urales; todos tenemos un trabajo que hace muy difícil ausentarnos.
Os deseamos mucho éxito; enviaremos la comedia (o vodevil).
Todos sus conocidos y amigos le envían saludos.
Jablonskis /parašas/
2 Algunos comentarios sobre el texto se añaden a las cartas.
3 Antanas Kriščiukaitis (1864–1933, Antanas iš Būgnų, Aišbė), teisininkas ir literatas, tuo metu dirbęs Mintaujoj. Laiško tekste vardas pabrauktas, kaip ir kiti vardai, regis, ne J. Jablonskio, o vėliau. Šiaip žodžiai ir vietovardžiai pabraukti paties Jablonskio.
4 Al escribir, J. Jablonskis corrigió: marcó «rusicizmus (gyvenimo)» con los números 2 y 1; por ello, ahora se presenta según su corrección.
5 Probablemente se refiere a Jonas Vanagaitis, activista de la Lituania prusiana, que más tarde firmaba como Jonas de Panemunijai.
6 Esta grafía (con ū larga) probablemente se había heredado de la época de S. Valiūnas y su «Birūta».
7 Amistad: asociación.
96
KALBOS KULTŪRA | 83
Page 3I 5/17 95
¡Querido compatriota!
Hoy he regresado a Mintauja y he encontrado su cartita. Me apresuro a contestar.
El 10/22 de enero regresará Antanas Būgnas, a quien las autoridades habían enviado a trabajar. Se retrasó y, por ese motivo, no pudo escribir el trabajo adjunto. En cuanto vuelva a casa, enviaremos su trabajito. Por lo que sé, está terminando de escribirlo.
Pranaitis8 no prometió ir. Me parece que ahora tampoco se puede esperar que venga, y he aquí por qué: durante nuestras fiestas de Año Nuevo detuvieron a su hermano9, sacerdote y lector de hebreo en la Academia Teológica de San Petersburgo. El músico está tan abatido que difícilmente querrá divertirse y divertir a los demás. Organicen el programa de modo que se pueda prescindir de él. Por lo que puedo calcular, es poco probable que vaya alguien de los nuestros: nosotros, aunque lo deseáramos de todo corazón, no podríamos marcharnos de ninguna manera...
Si ahora no les conviniera la comedia de Antanas traducida del ruso, quizá puedan representarla en otra ocasión...
En cuanto al prólogo, diríjanse a V. Kudirka; al fin y al cabo, es el único gallo más o menos aceptable entre nosotros. Su dirección: Севастополь, Малая Морская, № 37, д. Гаврилова. Врачу 50 пех. Белостокского полка, Л. Терцияну10, para entregar a V. K.*
En líneas generales, el programa nos gusta mucho y, por nuestra parte, no podemos añadir nada11.
Todos les enviamos un cordial saludo.
Jablonskis /parašas/
* Espero que realmente escriba. Sería bueno que recibieran varios prólogos. Podrían escoger el mejor...
8 Petras Juozas Pranaitis (1868–1942) – peterburgietis muzikas, vargonininkas, chorų vadovas ir kompozitorius, 1893 m. išspausdinęs, vienu sykiu su V. Kudirka, pirmuosius pabrėžtinai „lietuviškus“ kūrinėlius fortepijonui. Polka Lietuvaite ant 4 rankų sustatė P. J. Pranaitis. Petropile. Prekė 1 rub. – tai buvo ir spaudos draudimo ignoravimas.
9 Justinas Bonaventūra Pranaitis (1861–1947) – dvasininkas, baigęs ir dėstęs Peterburgo Romos katalikų dvasinėje akademijoje. Nuo 1891 m. Akademijos prefektas, kovojęs prieš rusinimą, veikęs Lietuvių–žemaičių labdaringoje draugijoje, 1895–1896 m. ištremtas į Tverę.
10 El apellido del médico Laurynas Tercijonas, del 50.º Regimiento de Infantería de Białystok, está subrayado por J. Jablonskis (también Sevastopol).
11 Dos veces «nada»: un descuido del autor.
V. LANDSBERGIS. Du neskelbti Jono Jablonskio laiškai Viliui Gaigalačiui
97