scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Įterpiniai, jų aiškinimas Jono Jablonskio gramatikos darbuose

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Įterpiniai, jų aiškinimas Jono Jablonskio gramatikos darbuose

Author: Gintautas Akelaitis
Year: 2010
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/273/338
G. AkelAi is. Į e piniai, sua
in e p e ação nos abalhos de
GINTAUTAS AKELAITIS
Mykolo Rome io uni e si e as
g amá ica de Jono Jablonskio 57 ĮTERPINIAI, J AIŠKINIMAS
JONO JABLONSKIO GRAMATIKOS
DARBUOSE ĮVADAS Į e piniai sin aksês de ase da língua li uânica e aquela
sin aksês desc io pašalio assun o. No en an o sem sua discussão desc ição
da sin axe do enunciado se ia não só neišcomple o, mas e incomple o. E
comple amen e não impo a como eles se ão nomeados e a aliados: se
adicionalmen e in odupinhos, ou okiečių, ingleses línguas, onde di e en e
do que li uãs linguagem sen inha memb os o maliųjų aiška, inkančiais
e mos e concei os Sa zad e biale, Sen ence ad e bs sen inio
p ie eiksmiais (ž . Hol oe , Pajėdienė 2005: 107 k . e 1973), ou de clássikinė
e o ika he eldė u pa en ezė (ž . Koženiauskienė 2001: 176 k .; Rulíko á 1973).
Ago a é ób io, que inse pinhas, independen emen e do núcleo do enunciado,
a ibuem-se do enunciado como pasakimo g adopai, įsi e pia em á ios
enunciado e a é ex o angos isso e modalumo o mação ins umen o, e
enunciado disku siškumo exp essho elemen os, e ex e e enunciado
cohesions, . y. g ama inio išlumo, ins umen o.
Pa a en ende mos, qual oi e qual a impo ância e e desc ição inse pinių
em Jono Jablonskio g ama ica abalhos, é necessá io pelo menos sucus os
Li u ian língua sin aksės y inėjimų his ó ia de esumo o que a é J.
Jablonskio oi con ado sob e inse pinius.
1. G ama icas da língua Li uânia a é J. Jablonskio kokio embo a į e pinių desc io
não. Não línguas li uanas esc i as em g amá icas a é mesmo Augus o
Schleiche io, F id icho Ku šaičio mesmo desc ição da ase maža e u o;
sin axe os assun os o am o denados no chamado de p incípio sin aksês das
pa es da linguagem (plg. Būda 1987: 13 e k .). Mas p immi exemplos, ago a
conside ados inse piniais, já apa eceu. Po exemplo, A. Schleiche is, discu indo
p ielinksnį ano , us ojamą só em e p inėse kons ukcjach, esc e e: ano signi icado me é neaiški; ele
58 LEGBOS
CULTÚRA | 83
( . y. ano . G. A.) é usado nessas junções: ano e o, ano seu zodzo
(Schleiche 1856: 280).
2. Li uânia língua em ap ašues de g amá ica edi ados An ano Ba anausko
Pe o G ažbylio (Po ilo Januše ičiaus) (1905), Adomo S uob io (1906) embo a
į e piniai neap ašomi, mas sky ybos dalykų sky eliuose apa ece pi mi
e mininai, pelos quais į a dijama isso, o que ago a é chamado į e piniais
(1896). Essencialmen e: pala as in oduz inai, sakynei in odumes inai (A.
Ba anauskas); pala as inse idos, sakynjai įb uk i (G ažbylys-Januše ičius);
en e idas pala as e sen inhas (Adomas S uob is). Aqueles e mos com
exp essi ias de inamaisiais es imenimis nem ilgesnį empo ė ė, nem qualque um deles p igijo.
En ão oda e es abelecinusių e minų, e į e pinių como sen incio
sin aksės iene ų ap ašo p ima imo pe ence Jonui Jablonskiui.
INPINININ A PREVISÃO JONO JABLONSKIO
DARBUOSE GRAMATIKOS
Jono Jablonskio g ama ícos abalhos de ( . y. líde esėlių) į e pinhas, em si
en endama, de alidamen e es á desc i o em 1911 m. da sin aksėje da língua
Lie ujų. 1901 m. Na g ama ica da língua Lie u iška, cuja his ó ia de insc ição
e publicação na linguís ica li uânica uni e salmen e é conhecida, sob e
in odupiais conhecimen os não há: como desc i o obje o eles nepa eko ao
capí ulos Keli sin aksio įs a ymai (ž . Jablonskis: 158177), pois ame capí ulo
não se p ocu a ap esen a sis emá ico, que e glus o sin aksis das línguas
li uanas, e no i a a oca ik ai as mais impo an es ques ões da g amá ica,
beje, ainda não jablonskės g ama ikos, mas mais an igos. Embo a haja um
capí ulo Keli žodžiai apie g ama ikos ašybą, mas nė neužmin a apie sky ybą
adiazi, e nes e caminho em 1901 m. g ama ika ą į e piniai negalėjo pa ek i.
(Ne i Lie u os kalbos sin aksėje (p. 102) J. Jablonskis a i mou: Ski iamieji
ženklai i jų mokslas, iesą sakan , y a ne iekas sin aksės, kiek apie ašybos,
ši aipė pab ika, kad ašyba i į e binija žinių ašy u kalba suda o ienumą.)
Isso que sob e į e pinius J. Jablonskio esc i a Pi mųjų sin aksės dalykų
cap iuas e sky ybos dalykų ap ašuos, que es ão 1922 m. (e 1919 m.) Lie u ių
kalbos g ama ikoje e 1925 m. Lie u ių kalbos ado ėlyje, azendo
in es igação, oi compa ada com 1911 m. Lie u ių kalbos sin aksės
co esponden e ma e ial. E acessi a à conclusão: an o g ama icane, quan o lide ança-
G. AkelAi is. Į e piniai, sua in e p e ação em abalhos de g amá ica de
Jono Jablonskio 59 leie sob e į e pinius J. Jablonskis ap esen ou, seu
akimis, mais impo an es assun os, omando eles de Lie ujų kalbos
sin aksės. Só uma minúcia: 1922 e 1925 m. abalhos g ama icais ele já não
usa a p e i ício in e minos dėmenisse in e p inis, in e p iniai aqueles
dėmenis ele já ap esen ou com p e i ício į- (ž . Jablonskis 1957: 412413).
Assim ul e io obje o de análise é o que sob e į e pinius J. Jablonskio é
esc i a 1911 m. Li ujų kalbos sin aksėje.
TERMINAS, CLICACIONE E INSTRIPINI VETA
SINTAKSS APRAŠE
J. Jablonskis ien isinio e mo į e piniai ne a ojo ele, como já zasmin o,
us ojo compos os e minus com de inamuoju dėmeniu į e p inis. Mais
p incipalmen e seu dis inguido e mo į e p iniai sakiniai. Da explicação, que
y a não só sakinių in e p inių, é in e p inių e a ski ųjų pasakymų, žodžių
(Lie u jų kalbos sin aksė, p. 76; pos e io men e u ilizada san umpa S 1911),
pode-se cla amen e numany i e minus į e p iniai žodžiai e į e p iniai
pasakymai. Es es e mos êm signi icado classi icacinę. O inse p á ios
enômenos classi icação de a o é d ina ė: 1) inse p iniai sakiniai, 2)
inse p iniai pasakymai e pala as. O que que an os ūšies d ejopus į e pinius
J. Jablonskis ėmė como singula idade, mos a o jau us, que į e p iniai
pasakymai, que segundo o a ual aiškinimą conside am aps aba ėjusiais, são
p óximos às į e p iniams pala as. Sa i as assun o como J. Jablonskis
en oukompona a inse pinius em sin aksês desc iá. Į e piniams ele concedeu
mui o impo ância de, que e o malų, s a us: xalia sakinių p ijungimo,
sujunimo, su apimo (daba sakiniai com iena ūšėmis sakinio dalimis) dėjo
sakinių in e pimą. Vadici, ase com į e piniu, en endimen o do lingüis a, é
ase compos o. Isso ele é cla amen e di o: Sudė iniame sakinyje
dis inguemos: 1) sakinių p ijungimą, 2) sakinių sujungimą, 3) sakinių su apimą e
4) sakinių in e pimą. (S 1911: 87). No en an o, po ou o lado, no mesmo
sin aksês ap aše inse piniai es ão não Sakinių sudės ymo, i. i. não sakinių
g ama inių ipų ap ašo, sky iuje, e de alhei ap a i sky iuje Ki i sakinių
sa o iškumai i jų į ai ybės. E se i i eles p imis, só depois deles ai di e a
língua, suas a mainas memo in iniai sakiniai e pasakojamoji, ou ne iesioginė
kalba, chamadamoji daly ių kalba. Assim cau elosamen e pode a i ma J.
Jablonskį jau us į e pinius sendo e ien isinio sen inho ou apsk i ai sen inho como unidade da linguagem, e pašalio sujei o.
60 KALBOS KULTÜRA |
83 ĮTERPINI
SAMPRATA
Da desc iūdenimo (apib ėž imi di icilmen e ou pode chama -se) ê-se que J.
Jablonskis į e pinius sup a o mui o amplamen e e um pouco con a a ingai.
Apibúdinimo la gamen e depende do a o de que e e mo ele p incipalmen e
en a izou į e pinius esan sakinius, e sakinius com į e piniais laikė, como
mencionada, sudė iniais. Nep iklausomasis aseis, que, sendo in e p as ao
ou o, não em com ele jung ies g ama icos ( . i. g ama inio yšio. G. A.) e
in oduz em oda pasakymą šiokį- okį min ies paaiškinimą, pažymėjimą,
sussau inimą, chamamos in e p inis aseys, sh ai ši aip J. Jablonskis
desc e eu (na, de iniė) į e pinius. Jus iça, logo mesmo ainda ac escen ou,
que in e pjami e šiaipjau pasakymai e sepa adas pala as (S 1911: 76). Po
causa de al a i mações nede cimen o não há nada explicado. Como mesmo
a i mou ėmėsi ano me o pap as aisiais sin aksės ado ėliais. O, po
exemplo, usų kalbininkai Dimi ijus O sianiko-Kuliko skis, mais a de e
Aleksand Peško skis indica am inse inius pala as e posábios p esen e
ou incomple os sen ença, ou su u ėjusio sen ença elemen os. Assim,
cau elosamen e a i mando, p incipal J. Jablonskio inse pões desc ição pa ece ia igual e con ada ó io.
J. Jablonskio indicado que inse pinhas são, ago a iškai alando, só um
secundá io assun o eles não exp essiskia sen iniu con endo do con ado dos.
isso o lublinado esc e o: In e p inis ase é ácil às ezes e
comple amen e saído, e aquele saído sob e nė quan o nemaino sin aksês
pilna ies signi icâncias. A exp essão: Tu, diz, on em na cidade es i esse
signi ica an o quan o a ase Tu on em na cidade es i esse. (S 1911: 78).
Na u almen e, alame exemplody, palydė ame exkinamuoju pala a com
ka ais, į e pinys diz dubliuoja, J. Jablonskio e mo po in ando, pa y jos
lingua. Mas como o con eúdo e sen ido da ase modi icam inse pinhas, ele não começou a escla ece .
De es es dias desc ições sin aksês da língua li uãs obse ando, J. Jablonskis
ap esen ou sa i ą la čiąją į e pinių samp a ą. Į e pinių concei os e į e pinių
como conc e os elemen o de sin axe sen encial ampli ude dos elemen os
de e minou isso, que en ão, quando seus abalhos g ama icos esc e eu J.
Jablonskis, adqui iu o malioji di eção g ama ica ( is a, ele icou iel logina
g ama icaos k ypčiai). Po es a azão g ama icas au o es pouca a enção
des ina am da linguagem enômenos semân ica. Tas polinkis aki aizdus e J.
Jablonskio nos abalhos de g amá ica. Po an o e inse pá ios seman icá, ou
signi icados, como oi is o de ap esen ada desc ição, indicou mui o
desc end idas e apy ic amen e: įneça em oda pasakymą šiokį- okį min ies explicação, pažymėjimą, sussau inimą. Não ganha isso, esse desc e i-
G. AkelAi is. Į e piniai, sua in e p e ação em Jono Jablonskio g ama ícas
abalhos 61 mas nea spindi J. Jablonskio p incipalmen e pa eik ų būdingiausių
lie u ių kalbos į e pinių dice, gi di, adinas, odos, egis, žiū ėk, ma y i, ano
(ko no s) gi di, su asim, o que aqui culpas. Tu, pa ece, não es i es e aquele dia
i pan. – eikšmių. Plg. pa eik us pa yzdžius (S 1911: 76–78) su šiais bū-
dingiausiais lie u ių kalbos į e piniais: „Daba eiki “, sako, „namo“, „paskui“,
nem de casa saindo- e. P i eio ches a, kiaulė ou qual gal ijas a g i bliu nė
mo ais, lesa si g e ymais com jais e ainda, olhem, sob e a espalda a sis os. Tu
nada, e , da isso não ama as. Naquela e pessoas, ê-se, pouquebu em. Reikėjo
pačiupinė i, ano ma ynos, e nebebū ų lindęs. Requi e-lhe, numa pala a, galas
aze e pan. J. Jablonskis, di e en e do que oi ei o mais a de nos abalhos
de sin aksês da língua li uãs, nem neben ė į e pinių ski s y i ou como seja
eles se i de aco do signi icações.
Da g ama ís icos į e pinių a ibu os impo an e ainda é isso, que J.
Jablonskis indicou į e pinius u in lais ą ejopą pozicję: In e p iniai
sakiniai pode es a ė i equen emen e e ou os sakinių no inal e no
começo, não só no meio. (S 1911: 78). En ão in e pozição ca ac e ingiausia
į e pinių luga . Mas o que lemb a à inse pinių posição, de que ela pa eia,
como e mui os pos e io es sin aksininkų, neišski ian nė a uais, nepaaiškino.
SAVITI ĮTERPINIAI
Mui o esumido desc ição dos signi icados in oduzidos, ainda como
necessá io não pe cebe guê in oduzidas indo pala as, posakias e a é
sen ínios aps aba amen o, leido J. Jablonskiu à in oduzidas šlie i ais
cons uções, que ne ico em ou os g upos sin aksínicos enomênicos, e com
in oduzinhas elacionadas só an o, que esc i ó io sen in dis inguidas com
sinais de di é bios, e saky iniame aki aizdu aiškėmis pauzesnėmis ou
blankesnėmis. Po an o en e inse pinių su giu cons uções com be: Fo am
se e homens, sem Pe o. Além dessas exo dicações, hou e mul idão e ou as,
ainda maio es. na Li uânia, além li au ijos, i e ainda polkų, usų (bal ųjų e
didžiųjų), žydų, okiečių, nemaža la jų... (S 1911: 78). By he way, e a uais
sin aksês, especialmen e desp abas ap ašuas, p incipalmen e baseado
simila idade em e dadei a į e pinį além disso, es as ūšies kons ukcijos
ainda são dedamos à į e pinių. Po ou o lado, e o p óp io J. Jablonskis po
causa mencionada ūšies kons ukcijų su be s y a o: Ski iamųjų ženklų sky iuje sakinyje Ki ų š enčių, be sekmadienių, ingleses quase não êm kons ukciju be sekmadienių laikliuė p iedė
(ž . S 1911: 97).

62 KALBOS KULTÜRA | 83 dak a o pa ež i. Deus p o egeok, não p ecisa!
dança Juozapas: in oduzi ou em bu obê, e an o (S 1911: 76). P ê inse pinių
Į e piniais J. Jablonskis laikė au o iaus žodžius, į e p us į iesioginės
kalbos sakinį: „Tu, mo yn, būk p ie ligonio“, a ė ė as, „o aš ažiuosiu
ambém a ibuiu e aqueles au o iaus pala as, que não es ão inse idas em
di e a linguagem, e ai depois dela, i. i. do inal do in ei o sen ença: Reikia
pi ma nuplau i, ac escen ou senis (S 1911: 76). Mokslinės lie u ių kalbos
sin aksės abalhos em J. Jablonskio decisão conside a inse iniais
au o iaus pala as não só que não oi conside ado, mas sob e isso nem
nãožmin a.
J. Jablonskis en oupiniais conside aė, ago a iškai sakan , e comple amen e
li es, neaps aba ėjusius, a é nes anda iškus, p incipalmen e aseio o ma
pasakymas, inse p us in o sakinį. Só deles nenhuma não o neceu en e 80
inse pões desc ição exemplos, e colocou Ski iamých znaků capí ulo como
b ūkšniai e especialmen e skliaus ai dis inguido cons uções, cla amen e as
chamando į e piniais. Aqui aqueles exemplos: Uma ez ga oi ê já e a de doze
anos ėmę šnekė ies d a iškiai. Se on e é pequena e água nele pouco ė a, assim
acon ece mui o equen emen e, ad bebia umas pessoas. Veikiai chega is
me as, quando nenhum um okie is saídai is (jas saída cada ano de Alemanha
em Ame iką po cen o a milha es de), ku s ke ina e s ies Ame icane abalho
da e a, neplauks ęnai de Eu opa be na elio com keliais ou algumasolika
z i blias. (S 1911: 100, 101). O luga de ap esen ação Pa yzdžių indica que o
kalbinis a li es inse iamai us ojamų cons uções nelaikė e dadei as
į e piniais, a is i ojoje šnekamojoje kalboje e sua es ilaus ex os.
Visų J. Jablonskio abalhos analisado es pa icula men e alo izados
exemplos hoje mui o o ala sob e cuidado linguagem eiškinį, i. i. sob e isso, o
que não oi esc i o ex o manualėlių. E sakinių com inse ções J. Jablonskis
o neceu não só a pa i dele pa icula men e aliosa conside ada da língua
humana, mas e da li e a u a especializada, embo a en a izou, que isso p ecisa
aze com cau ela; aigi indi e amen e ele quan o mos é e especialiajai
langbai ca ac e ingus į e pinius, plg. p z. :A ida das subnamijos da sociedade,
como podiaėjo no a , oi pa a nós comple amen e comp eensí el. Jăos
e imus eu, como disse, co iei e liquei. Plg. ainda a ski us į e pinius: na
e dade imando, o que mais impo a, po exemplo, his o iado es (is o ikos)
opinião (ž . S 1911: 7779). Į ai ias į e p ines da mesma pala a o mas e
posagemis com aquela pala a se es o ça am ap esen a g e a, exemplo: diz, diz Ju gis; con a, con a con a elhas pessoas e pan.
Do J. Jablonskio o necidos exemplos do que não o podemos decidi sob e
į e pinių ki imą, embo a quase odo o século de desen ol imen o da língua
G. AkelAi is. Į e piniai, sua in e p e ação nos abalhos de g amá ica de
Jono Jablonskio 63 ago a emos só al ez, u bū , e J. Jablonskio empos
e a a a é į e piamai a ojamų a ian ų: 1) pode se , de e se ; 2) pode se ,
de e se ; 3) pode se , u se e 4) pode se , u se as úl imas anas de ês
a ian es one o am pe cebiados como d ižodžiai. Plg. po exemplo : Da ,
pode se ( u i se ), hóspedes su ažiuos. J. Jablonskis é zapecado ago a só de
pala a de língua Li uânica g inomą p ielinksnio o mą ano e: Qual aquele
pasileidėlis, ano e ė o, me pada ão! (S 1911: 77).
Ilgą empo J. Jablonskio es abelecida į e pinių samp a a, exemplos de ele
ap esen ada gausios ma é ia (80 sakinių su į e piniais) oi ans e ida
comple amen e ou pouco quê epakei us em gausius o me o skolom
pa ašy us lie u ių kalbos sin aksės ado ėlius.
*
não o epa odo. Aqui Ao J. Jablonskio į e pinių ap ašą aki aizdžiai baseia-se e
d i di e en es cien í icas a ual das línguas li uãs į e pinių samp a as. Es e
é um concei o es ei o, es abelecido em acadêmicos da língua li uânica
sin aksės ap ašuos (LKG III 1976: 701713; DLKG 1997: 641644), aqui inse piniais
conside am-se aps aba ėję, s anda d iški, de inida, pala as e sen enças
con endo quan idade signi ica i os; lib á ias inse p inas cons uções, que
são nesis emico eiškinys do plano šnekos (DLKG 1997: 645), são chamadas
įsp audais ( al concepção é apoiada e ambém au o ious į e pinių y inėjimai
des e a igo). J. Jablonskis, ob iamen e, linko pa a a es eu ąją į e pinių
samp a ą, mas, sendo a idus ma e iagai sin aksės, ap esen ou e desses
į e pinių pa yzdžių, que mais ou menos leido susi o ma plačiajai į e pinių
samp a ai sua mais impo an e dis in imasse aužas é não an o o que de
į e pinių nea ibamam sãosp audai, e o que dis inguam e elacionadas com g ama icamen e į e piniai (ž . Balke ičius 1963:
267281; Labu is 2002: 343353).
IŠVADOS
1. Jonas Jablonsky em seus abalhos de g amá ica en oupinius discuê mais uma ez
(1911, 1919 e 1922, 1925 m.), e mais de alhado 1911 m. na sin aksėje especialame
capí ulo da língua Lie u ių; um pouco de in o mações adicionais sob e
inse pinius es á des a publicação na secção Ski iamųjų ženklų. Dėdamas
su umin us į e pinių ap ašo a ias į ėlesnius g ama ikos da bus,
kalbininkas nem į e pinių samp a os, nem ilius acinės medžiagos nė kiek nekei ė.
64 KALBOS
CULTÜRA | 83
2.In e pinius J. Jablonskis p i igino p edika iniams dėmenims (daba inis
e mas) do sakinio compos o, sakinius com į e piniais ele conside a a
compos os, embo a pačius į e pinius ap a ė como sakinių sa o iškumą,
hei į ai ybę. Pačius in odupinius ambém desc e eu como sakinius ( . i.
compos os sakinių p edika inius dėmenis).
3. Além sakininês, į e pinių desc ição em J. Jablonskis indicou e ki okią į e pinių
o mą pasakymų i a ski ųjų žodžių. Apib uzando į e pinius, le an ou os
seguin es seus dis in i os g ama icais aços: g ama i ikos jung ies ( . y.
g ama inio yšio) com ou as pala as do ase nãoėjimą, lais ą ejopą
pozicję sakinyje, a possibilidade de expos os į e pinius de um ase
(pašališkumas). pouca a enção aos signi icados mui o inse pá ios oi
p essupos a ao lado dos p egajan es ca ac e ís icas da língua li uânica
inse pís icos inclui g upos ais elemen os de ase, que, como e inse pinhos,
em in onacinio e pun uacinio excly imo ( o di e amen e J. Jablonskis não
nomeijo). 4. J. Jablonskis ap êpê e exemplos de kiekiu, sua manei a de
ap esen ação exp essiskino b anduolio do in en o iaus į e pinių lie u ių
kalbos, em que baseia-se e a ual co en einė siau oji į e pinių samp a a. P ê
inse pinių šliedamas á ias alguma que seja uma inse pimo ma cê con endo
cons uções, kalbininkas o mou da amplia in odupinių no a os p elaidão de c iação.
LITERATūRA
Balke ičius J. 1963: Daba inės lie u ių kalbos sin aksė, Vilnius: Vals ybinė
poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla.
Būda V. 1987: Lie u ių kalbos p ijungiamieji sakiniai: y imo is o ija, Vilnius:
Mokslas.
DLKG 1997: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika. Red. V. Amb azas. 3-iasis
pa ais. leid., Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
Hol oe A., Pajėdienė J. 2005: Aplinkybės i jų ipai. – Lie u ių kalbos
g ama ikos da bai 3. G ama inių unkcijų y imai. Red. R. Mikulskas, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as.
Jablonskis J. 1957: Rink iniai aš ai. Sud. J. Palionis, Vilnius: Vals ybinė po-
li inės i mokslinės li e a ū os leidykla.
Koženiauskienė R. 2001: Re o ika: iškalbos s ilis ika. 2-asis pa ais. leid.,
Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
Labu is V. 2002: Lie u ių kalbos sin aksė. 3-iasis pa ais. leid., Vilnius: Vilniaus
uni e si e o leidykla.
LKG III 1976: Lie u ių kalbos g ama ika 3. Sin aksė. Vy . ed. K. Ul ydas,
Vilnius: Mokslas.
G. AkelAi is. Į e piniai, jų aiškinimas Jono Jablonskio g ama ikos da buose
65
S 1911: Rygiškių Jono Lie u jų kalbos sin aksė 1, Seinai: Laukaičio, D a anaus-
ko, Na jausko i B- ės spaus u ė.
Rulíko á B. 1973: Pa en eze současné češ inč, P aha: Academia.
Schleiche A. 1856: Handbuch de li auischen Sp ache on Augus Schleiche .
Bd. 1. G amma ik, P ag: Cla e.
Recebido 2010 11 03
INSERTS AND THEIR TREATMENT
JONAS JABLONSKIS GRAMMARS
Summa y
The c ea o o S anda d Li huanian, Jonas Jablonskis, was also a g amma ian who
w o e se e al g amma books ha became widely used and ha had a majo
impac on he wo k o u u e ex book au ho s and linguis s. The a icle analyzes
one g amma ical (syn ac ical) opic, namely, he ea men o inse s by
J. Jablonskis.
The s udy o J. Jablonskis a icles e ealed se e al issues. The e had been no
desc ip ions o inse s in p e-Jablonskis g amma s hough some sou ces had
p oposed a ious Li huanian e ms o he inse . These e ms, howe e , we e no
b oadly accep ed. Thus he au ho ship o he e m į e pinys should be asc ibed o J.
Jablonskis who was also he i s o de ine he e m and explain he p inciples o i s
es ablishmen . His de ini ion includes such ea u es o he inse ha do occu in
mo e ecen explana ions, namamen e, he absence o g amma ical ela ion o he
o he wo ds o he sen ence, a ee placemen in he sen ence, seconda y
impo ance o he basic meaning o he sen ence. J. Jablonskis paid li le a en ion o
he seman ics o inse s and he ea ed as inse s such cons uc ions ha only had
a o mal in ona ional and punc ua ional ea u e. Alguns de hese aspec s ga e ise o
he adi ion o na ow and b oad ea men o inse s in he
Li huanian syn ax.
An in e es ing ye linguis ically un ui ul was J. Jablonskis unde s anding o he
inse : he ea ed inse s as sen ences, and a sen ence wi h an inse , in his iew,
was a complex sen ence.
GINTAUTAS AKELAITIS
Mykolo Rome io uni e si e as
A ei ies g. 20, LT08303 Vilnius
[email p o ec ed]