Įterpiniai, jų aiškinimas Jono Jablonskio gramatikos darbuose
Full text
G. AkelAi is. Į e piniai, sua
in e p e ação nos abalhos de
GINTAUTAS AKELAITIS
Mykolo Rome io uni e si e as
g amá ica de Jono Jablonskio 57 ĮTERPINIAI, J AIŠKINIMAS
JONO JABLONSKIO GRAMATIKOS
DARBUOSE ĮVADAS Į e piniai sin aksês de ase da língua li uânica e aquela
sin aksês desc io pašalio assun o. No en an o sem sua discussão desc ição
da sin axe do enunciado se ia não só neišcomple o, mas e incomple o. E
comple amen e não impo a como eles se ão nomeados e a aliados: se
adicionalmen e in odupinhos, ou okiečių, ingleses línguas, onde di e en e
do que li uãs linguagem sen inha memb os o maliųjų aiška, inkančiais
e mos e concei os Sa zad e biale, Sen ence ad e bs sen inio
p ie eiksmiais (ž . Hol oe , Pajėdienė 2005: 107 k . e 1973), ou de clássikinė
e o ika he eldė u pa en ezė (ž . Koženiauskienė 2001: 176 k .; Rulíko á 1973).
Ago a é ób io, que inse pinhas, independen emen e do núcleo do enunciado,
a ibuem-se do enunciado como pasakimo g adopai, įsi e pia em á ios
enunciado e a é ex o angos isso e modalumo o mação ins umen o, e
enunciado disku siškumo exp essho elemen os, e ex e e enunciado
cohesions, . y. g ama inio išlumo, ins umen o.
Pa a en ende mos, qual oi e qual a impo ância e e desc ição inse pinių
em Jono Jablonskio g ama ica abalhos, é necessá io pelo menos sucus os
Li u ian língua sin aksės y inėjimų his ó ia de esumo o que a é J.
Jablonskio oi con ado sob e inse pinius.
1. G ama icas da língua Li uânia a é J. Jablonskio kokio embo a į e pinių desc io
não. Não línguas li uanas esc i as em g amá icas a é mesmo Augus o
Schleiche io, F id icho Ku šaičio mesmo desc ição da ase maža e u o;
sin axe os assun os o am o denados no chamado de p incípio sin aksês das
pa es da linguagem (plg. Būda 1987: 13 e k .). Mas p immi exemplos, ago a
conside ados inse piniais, já apa eceu. Po exemplo, A. Schleiche is, discu indo
p ielinksnį ano , us ojamą só em e p inėse kons ukcjach, esc e e: ano signi icado me é neaiški; ele
58 LEGBOS
CULTÚRA | 83
( . y. ano . G. A.) é usado nessas junções: ano e o, ano seu zodzo
(Schleiche 1856: 280).
2. Li uânia língua em ap ašues de g amá ica edi ados An ano Ba anausko
Pe o G ažbylio (Po ilo Januše ičiaus) (1905), Adomo S uob io (1906) embo a
į e piniai neap ašomi, mas sky ybos dalykų sky eliuose apa ece pi mi
e mininai, pelos quais į a dijama isso, o que ago a é chamado į e piniais
(1896). Essencialmen e: pala as in oduz inai, sakynei in odumes inai (A.
Ba anauskas); pala as inse idos, sakynjai įb uk i (G ažbylys-Januše ičius);
en e idas pala as e sen inhas (Adomas S uob is). Aqueles e mos com
exp essi ias de inamaisiais es imenimis nem ilgesnį empo ė ė, nem qualque um deles p igijo.
En ão oda e es abelecinusių e minų, e į e pinių como sen incio
sin aksės iene ų ap ašo p ima imo pe ence Jonui Jablonskiui.
INPINININ A PREVISÃO JONO JABLONSKIO
DARBUOSE GRAMATIKOS
Jono Jablonskio g ama ícos abalhos de ( . y. líde esėlių) į e pinhas, em si
en endama, de alidamen e es á desc i o em 1911 m. da sin aksėje da língua
Lie ujų. 1901 m. Na g ama ica da língua Lie u iška, cuja his ó ia de insc ição
e publicação na linguís ica li uânica uni e salmen e é conhecida, sob e
in odupiais conhecimen os não há: como desc i o obje o eles nepa eko ao
capí ulos Keli sin aksio įs a ymai (ž . Jablonskis: 158177), pois ame capí ulo
não se p ocu a ap esen a sis emá ico, que e glus o sin aksis das línguas
li uanas, e no i a a oca ik ai as mais impo an es ques ões da g amá ica,
beje, ainda não jablonskės g ama ikos, mas mais an igos. Embo a haja um
capí ulo Keli žodžiai apie g ama ikos ašybą, mas nė neužmin a apie sky ybą
adiazi, e nes e caminho em 1901 m. g ama ika ą į e piniai negalėjo pa ek i.
(Ne i Lie u os kalbos sin aksėje (p. 102) J. Jablonskis a i mou: Ski iamieji
ženklai i jų mokslas, iesą sakan , y a ne iekas sin aksės, kiek apie ašybos,
ši aipė pab ika, kad ašyba i į e binija žinių ašy u kalba suda o ienumą.)
Isso que sob e į e pinius J. Jablonskio esc i a Pi mųjų sin aksės dalykų
cap iuas e sky ybos dalykų ap ašuos, que es ão 1922 m. (e 1919 m.) Lie u ių
kalbos g ama ikoje e 1925 m. Lie u ių kalbos ado ėlyje, azendo
in es igação, oi compa ada com 1911 m. Lie u ių kalbos sin aksės
co esponden e ma e ial. E acessi a à conclusão: an o g ama icane, quan o lide ança-
G. AkelAi is. Į e piniai, sua in e p e ação em abalhos de g amá ica de
Jono Jablonskio 59 leie sob e į e pinius J. Jablonskis ap esen ou, seu
akimis, mais impo an es assun os, omando eles de Lie ujų kalbos
sin aksės. Só uma minúcia: 1922 e 1925 m. abalhos g ama icais ele já não
usa a p e i ício in e minos dėmenisse in e p inis, in e p iniai aqueles
dėmenis ele já ap esen ou com p e i ício į- (ž . Jablonskis 1957: 412413).
Assim ul e io obje o de análise é o que sob e į e pinius J. Jablonskio é
esc i a 1911 m. Li ujų kalbos sin aksėje.
TERMINAS, CLICACIONE E INSTRIPINI VETA
SINTAKSS APRAŠE
J. Jablonskis ien isinio e mo į e piniai ne a ojo ele, como já zasmin o,
us ojo compos os e minus com de inamuoju dėmeniu į e p inis. Mais
p incipalmen e seu dis inguido e mo į e p iniai sakiniai. Da explicação, que
y a não só sakinių in e p inių, é in e p inių e a ski ųjų pasakymų, žodžių
(Lie u jų kalbos sin aksė, p. 76; pos e io men e u ilizada san umpa S 1911),
pode-se cla amen e numany i e minus į e p iniai žodžiai e į e p iniai
pasakymai. Es es e mos êm signi icado classi icacinę. O inse p á ios
enômenos classi icação de a o é d ina ė: 1) inse p iniai sakiniai, 2)
inse p iniai pasakymai e pala as. O que que an os ūšies d ejopus į e pinius
J. Jablonskis ėmė como singula idade, mos a o jau us, que į e p iniai
pasakymai, que segundo o a ual aiškinimą conside am aps aba ėjusiais, são
p óximos às į e p iniams pala as. Sa i as assun o como J. Jablonskis
en oukompona a inse pinius em sin aksês desc iá. Į e piniams ele concedeu
mui o impo ância de, que e o malų, s a us: xalia sakinių p ijungimo,
sujunimo, su apimo (daba sakiniai com iena ūšėmis sakinio dalimis) dėjo
sakinių in e pimą. Vadici, ase com į e piniu, en endimen o do lingüis a, é
ase compos o. Isso ele é cla amen e di o: Sudė iniame sakinyje
dis inguemos: 1) sakinių p ijungimą, 2) sakinių sujungimą, 3) sakinių su apimą e
4) sakinių in e pimą. (S 1911: 87). No en an o, po ou o lado, no mesmo
sin aksês ap aše inse piniai es ão não Sakinių sudės ymo, i. i. não sakinių
g ama inių ipų ap ašo, sky iuje, e de alhei ap a i sky iuje Ki i sakinių
sa o iškumai i jų į ai ybės. E se i i eles p imis, só depois deles ai di e a
língua, suas a mainas memo in iniai sakiniai e pasakojamoji, ou ne iesioginė
kalba, chamadamoji daly ių kalba. Assim cau elosamen e pode a i ma J.
Jablonskį jau us į e pinius sendo e ien isinio sen inho ou apsk i ai sen inho como unidade da linguagem, e pašalio sujei o.
60 KALBOS KULTÜRA |
83 ĮTERPINI
SAMPRATA
Da desc iūdenimo (apib ėž imi di icilmen e ou pode chama -se) ê-se que J.
Jablonskis į e pinius sup a o mui o amplamen e e um pouco con a a ingai.
Apibúdinimo la gamen e depende do a o de que e e mo ele p incipalmen e
en a izou į e pinius esan sakinius, e sakinius com į e piniais laikė, como
mencionada, sudė iniais. Nep iklausomasis aseis, que, sendo in e p as ao
ou o, não em com ele jung ies g ama icos ( . i. g ama inio yšio. G. A.) e
in oduz em oda pasakymą šiokį- okį min ies paaiškinimą, pažymėjimą,
sussau inimą, chamamos in e p inis aseys, sh ai ši aip J. Jablonskis
desc e eu (na, de iniė) į e pinius. Jus iça, logo mesmo ainda ac escen ou,
que in e pjami e šiaipjau pasakymai e sepa adas pala as (S 1911: 76). Po
causa de al a i mações nede cimen o não há nada explicado. Como mesmo
a i mou ėmėsi ano me o pap as aisiais sin aksės ado ėliais. O, po
exemplo, usų kalbininkai Dimi ijus O sianiko-Kuliko skis, mais a de e
Aleksand Peško skis indica am inse inius pala as e posábios p esen e
ou incomple os sen ença, ou su u ėjusio sen ença elemen os. Assim,
cau elosamen e a i mando, p incipal J. Jablonskio inse pões desc ição pa ece ia igual e con ada ó io.
J. Jablonskio indicado que inse pinhas são, ago a iškai alando, só um
secundá io assun o eles não exp essiskia sen iniu con endo do con ado dos.
isso o lublinado esc e o: In e p inis ase é ácil às ezes e
comple amen e saído, e aquele saído sob e nė quan o nemaino sin aksês
pilna ies signi icâncias. A exp essão: Tu, diz, on em na cidade es i esse
signi ica an o quan o a ase Tu on em na cidade es i esse. (S 1911: 78).
Na u almen e, alame exemplody, palydė ame exkinamuoju pala a com
ka ais, į e pinys diz dubliuoja, J. Jablonskio e mo po in ando, pa y jos
lingua. Mas como o con eúdo e sen ido da ase modi icam inse pinhas, ele não começou a escla ece .
De es es dias desc ições sin aksês da língua li uãs obse ando, J. Jablonskis
ap esen ou sa i ą la čiąją į e pinių samp a ą. Į e pinių concei os e į e pinių
como conc e os elemen o de sin axe sen encial ampli ude dos elemen os
de e minou isso, que en ão, quando seus abalhos g ama icos esc e eu J.
Jablonskis, adqui iu o malioji di eção g ama ica ( is a, ele icou iel logina
g ama icaos k ypčiai). Po es a azão g ama icas au o es pouca a enção
des ina am da linguagem enômenos semân ica. Tas polinkis aki aizdus e J.
Jablonskio nos abalhos de g amá ica. Po an o e inse pá ios seman icá, ou
signi icados, como oi is o de ap esen ada desc ição, indicou mui o
desc end idas e apy ic amen e: įneça em oda pasakymą šiokį- okį min ies explicação, pažymėjimą, sussau inimą. Não ganha isso, esse desc e i-
G. AkelAi is. Į e piniai, sua in e p e ação em Jono Jablonskio g ama ícas
abalhos 61 mas nea spindi J. Jablonskio p incipalmen e pa eik ų būdingiausių
lie u ių kalbos į e pinių dice, gi di, adinas, odos, egis, žiū ėk, ma y i, ano
(ko no s) gi di, su asim, o que aqui culpas. Tu, pa ece, não es i es e aquele dia
i pan. – eikšmių. Plg. pa eik us pa yzdžius (S 1911: 76–78) su šiais bū-
dingiausiais lie u ių kalbos į e piniais: „Daba eiki “, sako, „namo“, „paskui“,
nem de casa saindo- e. P i eio ches a, kiaulė ou qual gal ijas a g i bliu nė
mo ais, lesa si g e ymais com jais e ainda, olhem, sob e a espalda a sis os. Tu
nada, e , da isso não ama as. Naquela e pessoas, ê-se, pouquebu em. Reikėjo
pačiupinė i, ano ma ynos, e nebebū ų lindęs. Requi e-lhe, numa pala a, galas
aze e pan. J. Jablonskis, di e en e do que oi ei o mais a de nos abalhos
de sin aksês da língua li uãs, nem neben ė į e pinių ski s y i ou como seja
eles se i de aco do signi icações.
Da g ama ís icos į e pinių a ibu os impo an e ainda é isso, que J.
Jablonskis indicou į e pinius u in lais ą ejopą pozicję: In e p iniai
sakiniai pode es a ė i equen emen e e ou os sakinių no inal e no
começo, não só no meio. (S 1911: 78). En ão in e pozição ca ac e ingiausia
į e pinių luga . Mas o que lemb a à inse pinių posição, de que ela pa eia,
como e mui os pos e io es sin aksininkų, neišski ian nė a uais, nepaaiškino.
SAVITI ĮTERPINIAI
Mui o esumido desc ição dos signi icados in oduzidos, ainda como
necessá io não pe cebe guê in oduzidas indo pala as, posakias e a é
sen ínios aps aba amen o, leido J. Jablonskiu à in oduzidas šlie i ais
cons uções, que ne ico em ou os g upos sin aksínicos enomênicos, e com
in oduzinhas elacionadas só an o, que esc i ó io sen in dis inguidas com
sinais de di é bios, e saky iniame aki aizdu aiškėmis pauzesnėmis ou
blankesnėmis. Po an o en e inse pinių su giu cons uções com be: Fo am
se e homens, sem Pe o. Além dessas exo dicações, hou e mul idão e ou as,
ainda maio es. na Li uânia, além li au ijos, i e ainda polkų, usų (bal ųjų e
didžiųjų), žydų, okiečių, nemaža la jų... (S 1911: 78). By he way, e a uais
sin aksês, especialmen e desp abas ap ašuas, p incipalmen e baseado
simila idade em e dadei a į e pinį além disso, es as ūšies kons ukcijos
ainda são dedamos à į e pinių. Po ou o lado, e o p óp io J. Jablonskis po
causa mencionada ūšies kons ukcijų su be s y a o: Ski iamųjų ženklų sky iuje sakinyje Ki ų š enčių, be sekmadienių, ingleses quase não êm kons ukciju be sekmadienių laikliuė p iedė
(ž . S 1911: 97).
62 KALBOS KULTÜRA | 83 dak a o pa ež i. Deus p o egeok, não p ecisa!
dança Juozapas: in oduzi ou em bu obê, e an o (S 1911: 76). P ê inse pinių
Į e piniais J. Jablonskis laikė au o iaus žodžius, į e p us į iesioginės
kalbos sakinį: „Tu, mo yn, būk p ie ligonio“, a ė ė as, „o aš ažiuosiu
ambém a ibuiu e aqueles au o iaus pala as, que não es ão inse idas em
di e a linguagem, e ai depois dela, i. i. do inal do in ei o sen ença: Reikia
pi ma nuplau i, ac escen ou senis (S 1911: 76). Mokslinės lie u ių kalbos
sin aksės abalhos em J. Jablonskio decisão conside a inse iniais
au o iaus pala as não só que não oi conside ado, mas sob e isso nem
nãožmin a.
J. Jablonskis en oupiniais conside aė, ago a iškai sakan , e comple amen e
li es, neaps aba ėjusius, a é nes anda iškus, p incipalmen e aseio o ma
pasakymas, inse p us in o sakinį. Só deles nenhuma não o neceu en e 80
inse pões desc ição exemplos, e colocou Ski iamých znaků capí ulo como
b ūkšniai e especialmen e skliaus ai dis inguido cons uções, cla amen e as
chamando į e piniais. Aqui aqueles exemplos: Uma ez ga oi ê já e a de doze
anos ėmę šnekė ies d a iškiai. Se on e é pequena e água nele pouco ė a, assim
acon ece mui o equen emen e, ad bebia umas pessoas. Veikiai chega is
me as, quando nenhum um okie is saídai is (jas saída cada ano de Alemanha
em Ame iką po cen o a milha es de), ku s ke ina e s ies Ame icane abalho
da e a, neplauks ęnai de Eu opa be na elio com keliais ou algumasolika
z i blias. (S 1911: 100, 101). O luga de ap esen ação Pa yzdžių indica que o
kalbinis a li es inse iamai us ojamų cons uções nelaikė e dadei as
į e piniais, a is i ojoje šnekamojoje kalboje e sua es ilaus ex os.
Visų J. Jablonskio abalhos analisado es pa icula men e alo izados
exemplos hoje mui o o ala sob e cuidado linguagem eiškinį, i. i. sob e isso, o
que não oi esc i o ex o manualėlių. E sakinių com inse ções J. Jablonskis
o neceu não só a pa i dele pa icula men e aliosa conside ada da língua
humana, mas e da li e a u a especializada, embo a en a izou, que isso p ecisa
aze com cau ela; aigi indi e amen e ele quan o mos é e especialiajai
langbai ca ac e ingus į e pinius, plg. p z. :A ida das subnamijos da sociedade,
como podiaėjo no a , oi pa a nós comple amen e comp eensí el. Jăos
e imus eu, como disse, co iei e liquei. Plg. ainda a ski us į e pinius: na
e dade imando, o que mais impo a, po exemplo, his o iado es (is o ikos)
opinião (ž . S 1911: 7779). Į ai ias į e p ines da mesma pala a o mas e
posagemis com aquela pala a se es o ça am ap esen a g e a, exemplo: diz, diz Ju gis; con a, con a con a elhas pessoas e pan.
Do J. Jablonskio o necidos exemplos do que não o podemos decidi sob e
į e pinių ki imą, embo a quase odo o século de desen ol imen o da língua
G. AkelAi is. Į e piniai, sua in e p e ação nos abalhos de g amá ica de
Jono Jablonskio 63 ago a emos só al ez, u bū , e J. Jablonskio empos
e a a a é į e piamai a ojamų a ian ų: 1) pode se , de e se ; 2) pode se ,
de e se ; 3) pode se , u se e 4) pode se , u se as úl imas anas de ês
a ian es one o am pe cebiados como d ižodžiai. Plg. po exemplo : Da ,
pode se ( u i se ), hóspedes su ažiuos. J. Jablonskis é zapecado ago a só de
pala a de língua Li uânica g inomą p ielinksnio o mą ano e: Qual aquele
pasileidėlis, ano e ė o, me pada ão! (S 1911: 77).
Ilgą empo J. Jablonskio es abelecida į e pinių samp a a, exemplos de ele
ap esen ada gausios ma é ia (80 sakinių su į e piniais) oi ans e ida
comple amen e ou pouco quê epakei us em gausius o me o skolom
pa ašy us lie u ių kalbos sin aksės ado ėlius.
*
não o epa odo. Aqui Ao J. Jablonskio į e pinių ap ašą aki aizdžiai baseia-se e
d i di e en es cien í icas a ual das línguas li uãs į e pinių samp a as. Es e
é um concei o es ei o, es abelecido em acadêmicos da língua li uânica
sin aksės ap ašuos (LKG III 1976: 701713; DLKG 1997: 641644), aqui inse piniais
conside am-se aps aba ėję, s anda d iški, de inida, pala as e sen enças
con endo quan idade signi ica i os; lib á ias inse p inas cons uções, que
são nesis emico eiškinys do plano šnekos (DLKG 1997: 645), são chamadas
įsp audais ( al concepção é apoiada e ambém au o ious į e pinių y inėjimai
des e a igo). J. Jablonskis, ob iamen e, linko pa a a es eu ąją į e pinių
samp a ą, mas, sendo a idus ma e iagai sin aksės, ap esen ou e desses
į e pinių pa yzdžių, que mais ou menos leido susi o ma plačiajai į e pinių
samp a ai sua mais impo an e dis in imasse aužas é não an o o que de
į e pinių nea ibamam sãosp audai, e o que dis inguam e elacionadas com g ama icamen e į e piniai (ž . Balke ičius 1963:
267281; Labu is 2002: 343353).
IŠVADOS
1. Jonas Jablonsky em seus abalhos de g amá ica en oupinius discuê mais uma ez
(1911, 1919 e 1922, 1925 m.), e mais de alhado 1911 m. na sin aksėje especialame
capí ulo da língua Lie u ių; um pouco de in o mações adicionais sob e
inse pinius es á des a publicação na secção Ski iamųjų ženklų. Dėdamas
su umin us į e pinių ap ašo a ias į ėlesnius g ama ikos da bus,
kalbininkas nem į e pinių samp a os, nem ilius acinės medžiagos nė kiek nekei ė.
64 KALBOS
CULTÜRA | 83
2.In e pinius J. Jablonskis p i igino p edika iniams dėmenims (daba inis
e mas) do sakinio compos o, sakinius com į e piniais ele conside a a
compos os, embo a pačius į e pinius ap a ė como sakinių sa o iškumą,
hei į ai ybę. Pačius in odupinius ambém desc e eu como sakinius ( . i.
compos os sakinių p edika inius dėmenis).
3. Além sakininês, į e pinių desc ição em J. Jablonskis indicou e ki okią į e pinių
o mą pasakymų i a ski ųjų žodžių. Apib uzando į e pinius, le an ou os
seguin es seus dis in i os g ama icais aços: g ama i ikos jung ies ( . y.
g ama inio yšio) com ou as pala as do ase nãoėjimą, lais ą ejopą
pozicję sakinyje, a possibilidade de expos os į e pinius de um ase
(pašališkumas). pouca a enção aos signi icados mui o inse pá ios oi
p essupos a ao lado dos p egajan es ca ac e ís icas da língua li uânica
inse pís icos inclui g upos ais elemen os de ase, que, como e inse pinhos,
em in onacinio e pun uacinio excly imo ( o di e amen e J. Jablonskis não
nomeijo). 4. J. Jablonskis ap êpê e exemplos de kiekiu, sua manei a de
ap esen ação exp essiskino b anduolio do in en o iaus į e pinių lie u ių
kalbos, em que baseia-se e a ual co en einė siau oji į e pinių samp a a. P ê
inse pinių šliedamas á ias alguma que seja uma inse pimo ma cê con endo
cons uções, kalbininkas o mou da amplia in odupinių no a os p elaidão de c iação.
LITERATūRA
Balke ičius J. 1963: Daba inės lie u ių kalbos sin aksė, Vilnius: Vals ybinė
poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla.
Būda V. 1987: Lie u ių kalbos p ijungiamieji sakiniai: y imo is o ija, Vilnius:
Mokslas.
DLKG 1997: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika. Red. V. Amb azas. 3-iasis
pa ais. leid., Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
Hol oe A., Pajėdienė J. 2005: Aplinkybės i jų ipai. – Lie u ių kalbos
g ama ikos da bai 3. G ama inių unkcijų y imai. Red. R. Mikulskas, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as.
Jablonskis J. 1957: Rink iniai aš ai. Sud. J. Palionis, Vilnius: Vals ybinė po-
li inės i mokslinės li e a ū os leidykla.
Koženiauskienė R. 2001: Re o ika: iškalbos s ilis ika. 2-asis pa ais. leid.,
Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
Labu is V. 2002: Lie u ių kalbos sin aksė. 3-iasis pa ais. leid., Vilnius: Vilniaus
uni e si e o leidykla.
LKG III 1976: Lie u ių kalbos g ama ika 3. Sin aksė. Vy . ed. K. Ul ydas,
Vilnius: Mokslas.
G. AkelAi is. Į e piniai, jų aiškinimas Jono Jablonskio g ama ikos da buose
65
S 1911: Rygiškių Jono Lie u jų kalbos sin aksė 1, Seinai: Laukaičio, D a anaus-
ko, Na jausko i B- ės spaus u ė.
Rulíko á B. 1973: Pa en eze současné češ inč, P aha: Academia.
Schleiche A. 1856: Handbuch de li auischen Sp ache on Augus Schleiche .
Bd. 1. G amma ik, P ag: Cla e.
Recebido 2010 11 03
INSERTS AND THEIR TREATMENT
JONAS JABLONSKIS GRAMMARS
Summa y
The c ea o o S anda d Li huanian, Jonas Jablonskis, was also a g amma ian who
w o e se e al g amma books ha became widely used and ha had a majo
impac on he wo k o u u e ex book au ho s and linguis s. The a icle analyzes
one g amma ical (syn ac ical) opic, namely, he ea men o inse s by
J. Jablonskis.
The s udy o J. Jablonskis a icles e ealed se e al issues. The e had been no
desc ip ions o inse s in p e-Jablonskis g amma s hough some sou ces had
p oposed a ious Li huanian e ms o he inse . These e ms, howe e , we e no
b oadly accep ed. Thus he au ho ship o he e m į e pinys should be asc ibed o J.
Jablonskis who was also he i s o de ine he e m and explain he p inciples o i s
es ablishmen . His de ini ion includes such ea u es o he inse ha do occu in
mo e ecen explana ions, namamen e, he absence o g amma ical ela ion o he
o he wo ds o he sen ence, a ee placemen in he sen ence, seconda y
impo ance o he basic meaning o he sen ence. J. Jablonskis paid li le a en ion o
he seman ics o inse s and he ea ed as inse s such cons uc ions ha only had
a o mal in ona ional and punc ua ional ea u e. Alguns de hese aspec s ga e ise o
he adi ion o na ow and b oad ea men o inse s in he
Li huanian syn ax.
An in e es ing ye linguis ically un ui ul was J. Jablonskis unde s anding o he
inse : he ea ed inse s as sen ences, and a sen ence wi h an inse , in his iew,
was a complex sen ence.
GINTAUTAS AKELAITIS
Mykolo Rome io uni e si e as
A ei ies g. 20, LT08303 Vilnius
[email p o ec ed]