46 La
langue Kul u | 85
RITA MILIŪNAIT ins i u
des langues li uaniennes
No M NEs abIluMo PIEŽas Ys
é éVIo KoNs uKCIJosE a ec
VEIKsMaŽoŽIu TAPTI
ESMINIAI VOODŽIAI: synaksė, bū io aiška,
leksika, codi ikacija, langues no mos,
a osena.
1. ĮVaDINĖs Pas abos
engian naujus no minamuosius da bus a ba naujus esamųjų leidimus,
kyla bū inybė pe žiū ė i į eisin as no mas, ypač s y uojančius, ne isai
aiškius cas, compa e codi ica ion a ec de nou elles données a osène e pa ois
ce e codi ica ion co ige s ic e , élanni i ou p écisini, di é encie aiškos
moyens e leu é alua ion. bu de l'a icle é oque e déc i e une ac uelle
commun ines Li uanien langue de codi ica ion e a osens p oblem, liée à
di e sii uojančia ê e aiška daik a a diškųjų e su ou būd a diškųjų mo s
cons uc ions a ec eiksmažodžiu de eni . P oblema es beaucoup plus la ge que
seul ce e ac ionmawd cons uc ion, mais de eni cas, séman iques e
g ama inai es ac ionmawd ca ac é is iques e a osena bien é èle l'essence de
ce e cons uc ions aiškos a iai aison e pe me che che des no mes
ins abili é aisons. À ce hème, il au cons ammen e eni (plg. Kniūkš a 1983: 3038;
Šukys 1997: 2032; Miliūnai ė 2004: 2639), ca e bien su eillés dans les domaines de
consomma ion de la langue commune (pag indiniuose dien aščiuose, g ožinės
li e a ū os e imuose, e c.) eiškian bū į ne ien pas oujou s comp e de
no mes codi iées, e moins edaguojenoie dans a osenoie des moyens de ai, pa
exemple, l'a ibu nonno ma i des mo s non a diškės nagipskais a ec d'au es
(s ai ni al e na i es ils son appelés). donc ces aux ne son pas s ables.
Va osenoje peu sou en ou e d'un similai e modèle, mais di e sii uojanches
no mines e neno mines aiškos sakinių, plg.: . MIūNaI . No mes ins abili é des
causes du séjou dans cons uc ions a ec ac ionmajo iju de eni 47 Simplemen
disan , les pommes de e e, pa iculiè emen plus long emps conse ées,
de iennen oxiques, donc aujou d'hui les cul i an même ne pe me pas u ilise des
pes icides. (mano san é.l , 2012) Iškas as bul es au eni amsiai, au emen leu s
sužaliuoja, su ygs a e de iennen poisingomis. (g ynas.l , 2012 03 31)
Va ia ions se passen même du même au eu us ex e, é i é, ci-ap ès donnée
a icle ex ai non a ec ac ionmažodžiu de eni , e a ec ai e, a ec lequel
demeu e aiška pap as ai es i no miškesnė: Pa le de lib e p esse, [...] qui lib e
de pašalinių in e esų, da ančių žinia sclaidą neobjek y ia i endencinga. [...]
Melas ai médiados eid odį suskilusį, e qui alo s oud a c oi e ainsi
eid odžiu. [...]
cela ai médias un maximum lib e non seulemen du pou oi , mais e aussi de business
in é ê s, e médias à l'in é ieu enco e nécessai e p o ége jou nalis es de
hau ščiau s o inčiųjų. (del i.l , 2011 05 O7)
En che chan ce e ne s'a ê an 1 e a osenie même en o çan e de la
concu ence (d'impo ée pa ie publique a osenne n'es pas spécialemen
églemen ée) aisons, p emiè emen il au déc i e, ce qui deme no me, su
quels c i è es elle es dé inie, comme sépa és des cas dé a o ables. 2.VIVIo
aiŠKos No Mas lEMIaN Ys VEIKSNIAI E PRATIN u VIo aiŠKos a ec TAPTI
CODIFIKaCISi su la base des no mes de bâ io aiškos sk a linguineisiais
li é ai e, no mmée a auxis e usane données, on peu a i me que les
no mes de bâ io aiškos linksnie choix dans des cons uc ions a ec di e s
ac ionmajoodzes lissen els les ac eu s les plus impo an s:
1) Seman ique du e be e de ses o mes; 2) é a du signi ian daik a a diškaisiais ou
būd a diškaisiais mo s; 3) le ca ac è e de séjou (pas o us ou empo ai e); 4) syn axinė
pozicija ce a icle soulè e un hypo hé ique ac o is. Ces ac eu s, en e eux di e semen
en in e ac ionan , l'un l'au e complé an ou ki sdamiesi, b ėžia a iacijama ou é l'espace,
dans laquelle, au econnaî e, 1 é a io įnagininką pa ienne nominale eikš i plus ois es
aisęs e Jonas Jablonskis, plg.: ondes [...] son de enus énéb eux bleus (= énéb eux bleus)
(plačiau oi Pi očkinas: 1986 190).
48 Les langues Kul u | 85 solides e non oscu uojan s peu en ê e seulemen ceux
u ilisa eu s de la langue qui on un bon sens du langage. Seulemen jus e se base
su les ègles e en e elles ne paye pas es aimen é a du con ex e aiškos.
Išei ies ašku imkime eiksmažodžio ap i kodi ikaciją no minamajame Daba inės
neleng a.
Panag inėkime, kaip nu ody i eiksniai eguliuoja bū io aiškos no mas
su eiksmažodžiu ap i, ka u ž elgdami į šį eiksmažodį i pla esniame
lie u ių kalbos žodyne (DŽ6e), où no ma n'es pas comme quelquemen dé inie, mais
glaus ai ilius aciniais pa yzdžiais pa ody a: àp i, apa, ãpo da y is, e s i: T.
moky oju, gydy oju. T. hommeumi. ~ A s êjonée ik o e? Il ãpo iche. Commen .
u ingam?
Fixé deux impo an s suje s: synimiška a osena a ec
eiksmažodžiais da y is, i s i e no mos cen as:
1) cons uc ions a ec daik a a diškąja aiška: de eni quoi? įnagininkas; 2)
cons uc ions a ec būd a diškąja aiška: de eni quelam? les al e na i s
gais.
2.1. Séman ique du e be
No minée é a de aiška ne de ou es les cons uc ions ac ionmažodžių
uni o mémen obéisse aux commun iens é a de aiškos dėsningum.
Veiksmajoodjies, a ec lesquels le plus sou en son cons i uées des
cons uc ions de é a , condi ionnellemen peu en ê e scissés en di e s
g oupes séman iques, e elles de pa ie liées, comme se a u, a ec le é a
aiškos di é ingume. Dans l'une de plusieu s plus impo an es en e e ac ionmazodis de eni :
1) d'exis ence signi ica ion eiksmažodžiai (bū i, de pa ie (pa)lik i2); 2)
sen imen s, appa ence signi ica ion des ac ionsmaodžiai (dė is, apsimes i,
a ody i, eus is, passeulus i);
3) i smo (passemen en au e bâ imen ) signi ica ion eiksmažodžiai
( ap i, pasida y i, (pa) i s i, de pa ie (pa)lik i);
4) des signi ica ions de l'oc oi du s a u ac ionmažodžiai (p ipažin i,
(pa)skelb i, (pa)ski i);
2 Le e iksmajoudi (pa)lik i séman ikka d ilypė, donc il à ce g oupe dis ingué seulemen
condi ionnellemen : daik a a diškosios aiškos cons uc ions son signi ica ion p o ima
i sme signi ica ion 5. en e dans quelle qu'é a ; 7., de eni , de eni , e būd a diškosios
aiškos kons ukcijose plus sou en exis emen signi icme bū i e con inue okiam pa (DŽ6e), plg.: kū inys es e inache .
. MIlIūNaI . No mes causes d'ins abili é de demeu e dans cons uc ions
a ec ac ionmajodžiu de eni 49 5) inse ion du sens ac ionmajodžiai
(laiky i manyimo esan signi icme, appele ).
Šių eiksmažodžių séman ique de pa ie liée a ec déjà men ionné u oisième
ac eu eiškiamo bū io pobūdžiu empo aines il ou pas o us. c'es
impo an daik a a diškųjų mo s de aiškai. Esama yškaus polinkio pas o ų
bū į eikš i a dininku e au es al e na i iaisiais linksniais, e laikiną ou
i eamą įnagininku.
Vi smo (passemen en au e cons uc ionį) g oupe ac ionmajodžių elle-même
compikuočiausia cons uc ions de cons uc ion ces ac ionmajodžiai o me
a ec di é en s an daik a a diškųjų, an būd a diškųjų mo s linksniais:
ce ains ac ionmajodžiai links a į įnagininko pusę, ki i į al e na i iųjų linksnių
(plein oi 2.2 sky ch). Comme indiqué DŽ6e, ac ionnood de eni codi iés une
signi ica ion3, qui es déc i e synonymique ac ionnoodjies ai e, i s i (ils,
comme men ionné, en en dans la même i sme, ou passage à au e
cons uc ion, g oupe séman ique). des langues Lie u ių eiksmažodžių
junglumo slo odyne (sližienė 2004: 297298) sépa ées deux de eni signi ica ions:
1) i s i quoi (Pasakoje le jaune de ien beau au jaunikaičiu); 2) ai e le
mieux acqué an des quels nou eaux quali és (au e p o ession, au e
posi ion dans la socié é, au e app écia ion, s a us, e c.) (Ce ques
écoles son de enues des gymnacies).
aussi bien es donnée la ema que que [ ]eiksmažodis de eni , pe duekęs
yšio a ec įnagininku e u ilisé a ec un būd a džio ou daik a a džio
a dininku, a jun imi du con e composi i , exemple. : Il es de enu âché,
c uel e sans pi ié. [...]“. būd a diškosios aiškos casse plus smulkie
neapibūdinami, ca synaksiquemen ce n' es pas lien de con ôle.
Išnag inėjus lKŽe p emiè es de eni des signi ica ions da y is quelam,
quoi, anss i quoi des exemples, u els ses plus impo an s
po eikšmns: 1) passage en au e cons uc ion: de eni apmeniu (egle,
a na...); 2) passage à un au e s a us ( empo ané ou pe manen ):
de eni a guoliu ( aldy oju, complininkais...);
3) l'admission de ca ac é is ique: a) l'acquisi ion de ca ac é is iques in é ieu es: de eni
sainam (laimingam, non i am...), b) l'acquisi ion de ca ac é is iques ex e nes: de eni
u ingam ( a gingam, ougeonam...). 3 Li uanien langue mo odyne (lKŽe) de eni des
signi ica ions p ésen ée plus du ou hui , mais seulemen la p emiè e da y is kokiam, kuo,
e s i kuo e de la pa ie seconde pasida y i, į yk i, ik is,similai emen comme indiqué e
DŽ6e, ealemen onc ionne dans la p ésen e a osene.
50 Kalbos Kul ū a | 85 aigi ac ionmajo idio de eni signi ica ion nusakimen
seulemen synonymimais neskleidjie de ous ses pa icula i és séman iques. de
plus, il es impo an dé e mine si de eni e ses synonymes i s i e ai ey is
(įeinan ys dans la même g oupe signi ica i s, quand on pa le de é a cons uc ions)
a quels di é ences de signi ica ions. a jieu ega dan à l'ac uelle a osenà, on
oi que ces ois ac ionsmažodžių séman ique (kaip e é a des cons uc ions
aiškos no mes) coinciden seulemen en pa ie (ž . ig.). a si i la aiška des
daik a a dinių e būd a dinių cons uc ions, e la plus impo an e deux di é en s
obje (ou suje ) e pa icula i é chi os aspec s: i smo (essminio pokyčio) s
pa iinio pokyčio. donc ces ac ionsmajoji uniquemen à cause des di é ences de
signi ica ion ne peu en ê e u ilisés complè emen p amaišiu. PaV. Veiksmajodžių
ap i, i s i, pasida y i synonymija (D daik a a dinės aiškos kons ukcijose, b
būd a dinės aiškos kons ukcijose) Neišleidina de akių e le ai que
eiksmajodžiai da y is (pasida y i) e e s i a anzi y inius a liepinius ans i e
(pa)da y i, a de eni u ilisé seulemen comme in anzi y inis: ille a ai
i econnû an e ille pasida é de enu i econnû an , Ø ille i econnû an e,
pa e ie i econnû an e ė ille i o i econnû an . Veiksmajodis de eni uneis
cas links a dans da y is pa é, au es dans i s i. ce e sa ca ac é is ique
séman ique p obablemen non peu lémi e e di e sii uan - -elle é a des
cons uc ions a ec lui aišką, ca é a des aiškos cons uc ions a ec
ac ionmaodžiais ab ique e i s i no mes son di é en es. aigi séman ique
c i e ium, choisissan dans ces cons uc ions bâ io aišką, n'es pas iable e es
une des aisons, pou quoi bâ io cons uc ions a ec ac ionmajodžiu de eni
no mes n'es pas s able.

. MIlIūNaI . No mes causes d'ins abili é dans
des cons uc ions de logemen a ec ac ionmajodžiu de eni 51
2.2. Daik a a diškieji ou būd a diškieji mo s a ec daik a a diškaisiais e
būd a diškaisiais mo s eiksmažodžiai, a ec lesquels géné alemen son
cons i uées l'é a cons uc ions, son u ilisés ès a iémen , no mes a
ou okių exemplaisgų e exempliškin i (ž . len elę; y es des exemples a ec
de eni pa yškin i).
lEN El. cons uc ions de cons uc ion a ec daik a a diškaisiais e
bū a diškaisiais mo s no mos4 (Į įnagininkas; a al e ni ieji linksniai)5
seman inės
eiksmažo-
džių g upės
Kons ukcijų
su daik a a diškaisiais
žodžiais no mos
Kons ukcijų
su būd a diškaisiais
žodžiais no mos
1. La
signi ica ion d'exis ence
(bū i) a; a
pa ois e Į5:
Dėdė es p o esseu .
G andelis é ai li eg išys.
F è e se a banquie
banquie ku.
a:
Dedicée es iche.
Le spec acle é ai imp essionnan .
Ruduo se a long e chaud.
2. Jausenos,
apsime imo
signi ica ion
(apsimes i,
a ody i, dė is,
g and pasijus i)
e Į a:
Il a ein é k ailiu.
Ils semblen bons hô es.
Boxsininkas dedasi
u uolis g andeliu u uoliu.
Nusk iaus asis pasiju o
eisuolis eisuoliu.
a:
Il eigni ê malade.
B olienée semble susci ée.
Neimynas dedasi ès
nusk iaus as.
On s'es sen is heu eux.
3. Signi icance
du hau s ou
pa iel changemen
(lik i,
pasida y i,
de eni ,
i s i) Dans e a ou Dans:
Il s'es ai p ésiden de la
communau é p ésiden .
Deux au es candida s
son de enus memb es du pa i memb es.
Le ê e es de enu éali é.
L'en an es es é
našlaičiu našlai is.
ou Dans a:
Sek e o ée se ai op
beaucoup en žūli.
L'objec i es de enu
acilemen a eignable.
Un ou eau en bois
ans o mé en o .
Tou le monde es es é sa is ai .
4 se base une publica ion Kalbos pa a imai (KP 2003), bien qu'il ne ous les cas ai nommés.
sakinių modèles supp imien , que mon e ai seulemen a ia ions esmę. 5 aišką
dé e mine le ca ac è e de l'é a cons an ou empo ai e (ce indique sou en le con ex e).
52 La
langue Kul u | 85
seman inės
eiksmažo-
džių g upės
Kons ukcijų
su daik a a diškaisiais
žodžiais no mos
Kons ukcijų
su būd a diškaisiais
žodžiais no mos
4. signi ica ion
de l'oc oi du s a u
(pasque -
b i,
(pa)ski i, econnaî e)
Į:
Ils les on décla és ainqueu s.
Popiežių ise à décla e
sain .
J'j'ai nommé adjoin .
À e a ou À6:
Le ibunal le a econnu non
coupable non coupable.
Posédį annonbiu commenê u
commenė ą.
Nous a assignés
esponsables pou les séminai es o ganisa emen .
5. La
signi ica ion de l'inse ion
(laiky i,
(pa) adin i)
Į:
Moi enco e du emps
a i êliu.
Il y peu appele
išsichokėliu.
Į:
Le Minis e ces ela ions
des pays considè e des pe spec i es.
P ésiden e Les a aux du
Gou e nemen on appelé his o iques.
Pa mi ous les g oupes de ac ionsmaodžių comme a oi in i ex êmemen
di e si uan es codi ikuo es no mes se dis ingue la oisième, i smo ou
pa iel changemen signi icms, g oupe, dans laquelle comme jus e es
ac ionmajodis de eni . en e di é en no mine aišką (y comp is a ec
būd a diškaisiais mo s) con enan s ac ionsmažodžių da y is e i s i
a sidū usios cons uc ions a ec eiksmažodžiu de eni , peu -on di e, es soi-même pasme k es ê e ins ables.
2.2.1. b iè emen j ilg e kions dans des cons uc ions a ec de eni
daik a a diškąją aišką. Comme e d'au es g oupes de oisième
ac ionmaodges selon son séman ique ( eikš i in amą, e non pas o ų bū į)
de eni dėsningai es endus ê e u ilisé a ec įnagininku. Veiksmajodžio
pasida y i no mos a ijuen , mais įnagininkas es considé é
pe spec i e esniu. a ec i s i no me es considé é seulemen įnagininkas; il e
a osenoie es solide. a ec de eni įnagininką comme no me ou nis ne pas
seulemen DŽ6e, mais e d'au es sou ces de codi ica ion, mais econnaissen
e al e na i s linksniai (pa iculiè emen équen a dininkas). Ils son
considé és a mybe, dépassée, mais de a osenos nes aukiančia (en pa ie,
au c oi e, en aison pe sis engimo e įnagininko baimės) no ma ( 2003KP: 20): de ien ( apo...), eu (gali...) de eni kas m. ; psn. de ien ( apo...), eu (gali...)
de eni ce qu'un é a lui signi ie , quand il es di daik a a džiu ou un au e
daik a a diškuoju mo 6 En aison nécessino de ce e g oupe de no mes codi ika ion
co ec ion de déjà éc i e (ž . Miliūnai ė 2004: 35); la éalioji no me clai emen pench e en įnagininką.
. MIlIūNaI . No mes les causes de ins abili é du demeu e dans cons uc ions a ec
ac ionmajodžiu de eni 53 e souléguée empo ai e, i imas quoi: Elle es de enu g u l
b ė ( gulbe). Ku ią jou née e je de isiu d i e k o i u s ( di ek o ium). Il ès oulai
de eni os déléga ions n a y s
( ma iu).
Ce cas lui-même en aison des no ms ne pose aucun des pa iculie s soucis,
bien que dans a osenoie de eni a ec a dininku n'es pas ès a e, plg. :
Jeuneji é oile de la na a ion 15-année ū a Meilu y ė es de enue olimpinė čempio nė.
(balsas.l , 2012 07 30)
Ko Li u a doi app end e pou de eni un pays idéal [an aš ė]. (al a.l 2012 06 24)
Keblumų pose ce, que ins ables, s y uojan i daik a a dinės aiškos no ma ne peu
non ai e e būd a dinės aiškos no mų. 2.2.2. būd a diškųjų mo s įnagininkas a ec de
nomb eux examina oi es eiksmažodžių considé é sla ų kalbų į aka (ž . amb azas
1990: 67); c'es des e eu s con enues, des ondemen s é anchen adi ionnelle
no e sys ème de syn axe, donc s ic emen co igé, plg. Šukys 2003: 160 ( aip même
1997: 2032): Quand se ai is nusakomas būd a džiu ou būd a diškuoju žodžiu (daly iu,
būd a diškuoju į a džiu, p z.: koks, oks..., būd a diškuoju skai a džiu, p z.: pi mas,
penk as...), įnagininkas sla išku e jamais considé é ne a o inas. [...] būd a diškųjų
mo s du bū io įnagininkas, pousian an ąjį d ejybinio linksnio dėmenį, es équen e
e ès g ande e eu , g iaunan adi ionnelle sys ème sin aksės lie u ių kalbos.
considé ée indingçy ile no me de la langue li uanienne, que du composi e a dažodžio
a inio (daugel sin aksininkų le appelle sudu iniu) nominė pa ie, ép iseš a
būd a diškuoju žodžiu (būd a džiu, daly iu, kelin iniu skai a džiu, būd a dišku
į a džiu koks, oks, mais koks, ši oks, isoks e e c.), dans le dic ionnai e pe sonnel
doi ê e combinée a ec ac ion (gene alemen a ec daik a a džiu ou daik a dišku
į a džiu). Veiksmajodžiai, qui son u ilisés seulemen a ec būd a diškųjų mo s de
įnagininku ( i s i kokiu, -ia), ou cons uc ions, don aiška a iai uja, son considé és
excep ions (da plg. asima ičius 1972a: 1820; Kūkniš a 1983: 3234). Veiksmajodis de eni
exim imi nelaikomas7, būd a diškasis įnagininkas cons uc ions a ec lui co ecomas
comme g ande aida, bien a osenoje de els e eu s e a ia ions aps u, plg. :
7 ai, P anas Kniūkš a ac ionmažodį ap i alloue à semiau sa a ankiškos eikšmės eiksmažodžių
g oupe i s i, pa e i, pada y i, laiki i, p ipažin i, a ec lesquels būd a džio įnagininkas nominine
dalimi a ija įmanomas, mais ce peu ê e un co e i ikimas, ca dans le même a icle de eni alloue
e aux eiksmažodžių lik i, passeus , a ody i, bū i, a ec lesquels, les quali ica i s e
daik a a džininkai naglabū a, e ceux-nunkus aiso (Kniūkš a 1983: 33; 35).
54
Langbos Kul ū a | 85
Les o igines de la démoc a ie elle n'é ai pas na u ellemen comp éhensible, les
ondemen s de la démoc a ie con empo aine klojusieux de l'Eu ope e de l'amé ica
bâ isseu s puikiai comp is que lib emen exp ime la olon é aux élec ions peu
seulemen sa a ankiškas e indépendan ci oyen. Ca une elâche les escla es ou
les pénjaunins en libe é, e ou ce au e c ée les condi ions pou de eni eux au a nankiškais, esponsables pou leu s ac i i és e choix des conséquences.
(al a.l , 2012 10 31) es an de deux im minu es à la mo homme de ien
syme iquemen . Mi damas homme, si n'es zangalo , pasid de ien ou
symé ique. (balsas.l , 2012 10 20) dans une é ude a é é décou e e que
connaî e a ec un heu eux homme 15,3 pou cen augmen e la possibili é d'un
lui-même de eni heu eux. si o e ami a un ami heu eux, les chances de ous
de eni heu eux augmen en de 9,8%. Même un heu eux ami de o e oisins
sese s augmen e o e possibili é d'ê e heu eux 5,6 pou cen . (del i.l , 2008 12
05) Néanmoins, il es econnu que pa ois les sen ines a ec les no mines
deuxjybines lignes de cons uc ions, usées dans les ieux éc i s, daba peu
pa aî e non i s, nonna u els (Kniūkš a 1983: 37; Šukys 1997: 30), els que les
aios, son donc en ain d'insinue dans le lien des deuxjybines, g e a e
au es. aigi on peu di e que le daik a a diškosios e būd a diškosios é a de
aiškos a ec de eni ski ingumas es enco e une au e, egu e nédelė, mais
anciennemen į a dijama (plg. asima ičius 1972b: 1625; Šukys 1998: 256) aison,
pou ce qui appa aî des iola ions de no me e épuisan aux analogies
in e nes8, e con ondan les consomma eu s.
2.3. Bū io pobūdis
Daik a a diškosios aiškos no mes on des signi ica ions pa les pa lés
cons uc ions exp iméam habūdis du é a si il cons an o us, ou empo ai e
(ž . Kniūkš a 1983: 3132). ce son liés à des ac ionsmajodžių séman ique (pa ois
même a ec di é en du même ac ionmajodis, su ou ê e, di é en s emps
de con enu), mais di ec e de co espondance n'exis e. é a de ca ac è e (i
aišką) peu découle con ex e, pa exemple: Quel emps ils on é é de bons
amis; Ils é aien ançais. Veiksmajoudi de eni , ayan un i eau d'é a ( i smo)
signi ica ion, cons uc ions daik a a diškoji é a aiška, comme a é é u,
a ieu e, mais ce a io aison n'es lié a ec quelque quelles que soien é a
na u e cons an i ude ou empo ali é omb es ies.
8 Comme l'une des causes s imulan es du s a u a ibu i inien aunagisseu n'es sou en
indiqué e possible ellip ienne de elles cons uc ions pobūdis: Il es de enu isminčium → es
de enu homme sage → es de enu sage.