scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Lietuvių kalbos fonologijos įsisavinimas: netikrų žodžių kartojimo eksperimentinis tyrimas

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Lietuvių kalbos fonologijos įsisavinimas: netikrų žodžių kartojimo eksperimentinis tyrimas

Author: Eglė Krivickaitė; Ineta Dabašinskienė
Year: 2013
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/221/287
E. K i icKai ė, i. DabašinsKiEnė. Lie u ių kalbos
onologijos įsisa inimas: ne ik ų žodžių ka ojimo ekspe imen inis y imas
237
EGLĖ KRIVICKAITĖ
y au o Didžiojo uni e si e as
INETA DABAŠINSKIENĖ
y au o Didžiojo uni e si e as
LiE u ių KaLbos onoLogijos
įsisasiinimas: nE iK ų žoDžių
Ka ojimo EKspE imEn inis es udo ESMINIAI VOODŽIAI: onologijas
įsisa inimas, ne ik ų žodžių ka ojimo es as, skiemens s uk u a,
na ū aliosios onologijos eo ija. 1.Ko KoLbos onoLogijos aiDos poLinKiai
p imei os anos de ida de e minam o desen ol imen o da linguagem duc os
es ei amen e elacionados a o es: biológico (poda gos de
desen ol imen o da linguagem) e cogni i o-ling is is (ap insis pe cepção de
peculia idades da linguagem aplinkoje ou idom) (s oel-gammon 2011: 2).
Compa a- mís icos es udos de línguas inco po adas mos am que a é 6 meses. c ianças de
di e en es nacionalidades čiauška homogene: p incipalmen e começam a i sp ogs amieji (p,
, k, p, d, g), nosiniai (m, n) p iebalsias e balsės ( elleman, ihman 2007; žukauskienė 2012). a i ma-se
que p incipalmen e esses sons c ianças começam a i não só po causa de suas a iculação
acilidade, mas e po que, que eles ge almen e ou e em seu ambien e. po exemplo, , z e ð ou
pučiamųjų sons a ikulação complexa, ambém eles são usados ečiau ( elleman, ihman 2007: 26;
Edwa ds, beckman 2008: 124). um pouco mais a de esses paulhos sons começam a jun a em c
(p iebalsio balsio) skiemens es u u a de sons sampleikas ( elleman, ihman 2007: 26), e algumas
ezes epe idas c sons sampleikas emena pala as da língua adul a, exemplo, mama, e e,
baba, bamido e e c. (s oel-gammon 2011: 8). a pa i de 67 meses a c iança ala cada ez mais
equen emen e sons da língua na i a: nuola os ou indo a paikiškąją kalbą1, ele começa a
ing essa no ambien e ga dimus ga 1 paikiškoji kalba egis o da linguagem, pela qual os
adul os comunicam com as c ianças. a haikiškajai língua ca ac e iza comp ehendido ocynos,
neilgi, nesudė ingas sanda os sakiniai, daik a a džių (ypač deminu y inių o mų) e
eiksmažodžių gausa (came on- aulkne e k . 2003; Kamanduly ė 2006a).
238 KaLbos KuL ū a | 86 sus, e ou os sons desapa ecem ( elleman, ihman
2007: 26). assim oco e a assimilação na u al da onologia: c ianças, ou indo
a linguagem ambien e, no am dimi 10 meses. ilhos ancūzų čiauškėjimo
pe íodo, do que suecos ou japões kūdikių, cujos idiomas ambien ais desses
dėsningumus i p adeda jais em is. Lyginamieji kalbų y imai a skleidė,
kad, p z., lūpiniai ga sai, ku ie y a būdingi p ancūzų kalbai, dažniau gi -
sons há menos (Edwa ds, beckman 2008: 123); suecos, es ões e bulga os
c ianças an e io men e ap ends a a i glasą do que anglakalbii (ing am
1988); lą sons ancūzų aikai išmoks a a i mais a de do que anglakalbiai
(che ie-mulle , Leb e on 1973, ci ado de Edwa ds, beckman 2008: 34).
ambien e audidimos in luência da linguagem c esce u ėjando ao ocabulá io
da língua c iança, ilogaini o c iança ab a p onuncia cada complexingesnius e
e esnius sons e seus samplaikas ( elleman, ihman; Ka i skaya e k . 2007 2011).
cons a ou que os li u ianos c ianças sob e o e cei o anos já gaba p onuncia
os seguin es con abalsios conjun os skiemenyje: bl, dž, g , kd, kl, km, kn, ks, kš,
k , lč, lg, ln, lp, nd, ng, n , sk, sl, sp, s , s , šč, g, zd, žd e balsios conjun os,
dizendo en e skiemenų: gs, g , ks, kš, l, lk, ls, l , l , ms, m , nk, n , ps, sk, sn, s ,
š , d, šk, škm, š, š, , n, k , s, ž, ž, ž, ž, ž, ž. mais di ícil de ap ende a i kl e
sp p iebalsių compounded, si uados skiemenyse, e l , n , sk, s p iebalsių
compounded, si uados en e skiemenų (Kamanduly ė 2006b: 8588). Ainda um pouco
mais a de sob e qua u uá ioscinqu uá ios anos c ianças já de em bem a i
23 p iebalsias junções (no s ainda pode passa kokį p iebalsį) (ga š ienė,
i ošku ienė 1993: 3233). o ocabulá io dos c ianças o na-se mais ico,
ap oxima-se à língua dos adul os: usa-se cada ez mais e di e sas pala as de
de i a ões, ape eiça sudu ines de pala as doyba, gausėja p iesaginių
būd a džių (ga š ienė, i ošku ienė 1993: 37). não pad on izuo o es dos sons
dos ilhos li uanos mos am que penk adalis (78 p oc.) do p é-escola idade dos
ilhos sepa us sons a ia egula men e, e ge almen e e ys a a dami s, z, š, ž,
c, dz, č, dž e sons. ap end ą som, es ando em pala a, mais complicidão em
p onuncia do que sepa adamen e ou skiemenyje (ga š ienė, juškienė 2008: 80),
ad epe indo pala as azem-se mais e os do que dizendo pa ienius sons. Mais
equen emen e uns sons são subs i uídos ou os, po exemplo, asilas → a ila ,
opė → opė, pjūklas → p iūklas, ambém equen emen e sons, especialmen e
es an es p iebalsių sampaiikose, são passados, po exemplo, zeb as → zebas,
s ies as → sies as, he bas → hebas (ga š ienė, juškienė 2008: 8081). aigi idade
p é-escola pa a c ianças ainda é di ícil p onuncia complicadas a iculações e
e esnius sons da língua li uãs. onologia emsisa imen o, . i. na u al dos
humano habilidade pe cebe sis ema de sons, p onuncia sons e seus conjun os,
E. K i icKai ė, i. DabašinsKiEnė. Lie u ių kalbos
onologijos įsisa inimas: ne ik ų žodžių ka ojimo ekspe imen inis y imas
239
en a-ma explica a onologia na u al2 eo ia. en a-se escla ece as
di iculdades com que as c ianças en en am en ismando as peculia idades da
onologia. cons a ou-se que as c ianças mais acilmen e pe cebem o baixinho do
ascenso balsius (a, e) do que o al ou ino (u, i); mais di ícil de p onuncia
nas ga sas a ga sų eilė gali bū i klasi ikuojami a siž elgian į jų su okimo
i a imo sudė ingumą. na ū alioji onologija aiškinama p iešinimu: leng a
cla amen e ska džiuosos exploss amuosos sons do que su liuosos.
Kiek ieiš a i s. aišku su ok i (Dziubalska-Kołaczyk 2004). Cada língua
onologiniai p ocessos especiais, i. e. cada língua em ela ca ac e ís icos sons,
sons conjun os, skiemens e pala as es u u as (Dziubalska-Kołaczyk 2004),
po ém as pessoas semelhan e eagem a linguinius di iculdums. Pa a pode
e e i amen e comunica -se, a c iança em que ence es ições isiológicas,
po exemplo, a c ianças anglakalbi p ecisam ap ende e habi ua -se a a i
p iebalsių sampaiikas, e a alan es de ha ajiečių lingua não o p ecisam, po que a es a língua p iebalsių sampaiikas não nebūdingas.
Como já mencionado, a ap endizagem da linguagem inicia a pa i ge almen e
alboje us o modelos: c ianças p imei o começam a usa aqueles sons e seus
conjun os, os quais ge almen e ou e ambien e. Es udos compa a i os
mos am que as c ianças abso em p incipalmen e c es u u a de skiemenis,
ge almen e eduzem p iebalsias sampikas e neiš a ia skiemenyje exis en es
das úl imas p iebalsias ( ikke 2000). cien is as obse i ilhos em ala
oco s anços p ocessos onologicos e ge almen e mini olimąją asimiliação bem
me a ezę. de e minou que a dis imoji assimiliação c ianças em língua oco e
a é 32 p oc. c ianças us ojamų pala as ( elleman, ihman 2007: 33). me a ezė
c ianças alboje ambém eqüen a pala a começas p iebalsias ge almen e
sukeiciados luga es com galiniais. ac edi a-se que ais p ocessos na língua dos
c ianças oco em de ido ao a o de que ap endendo-se no as pala as
c ianças baseiam já acumuladas pala as de alimo expe iência. p imos
pala as p onoia bas an e p ecisamen e (es a ge almen e são os p imei os
1020 nesudė ingas es u u a pala as), e mais a de pala as ala já não ão
egula men e. al eg essão da onologia ca ac e ís ica à língua p imi i a,
po que os ilhos consis emiza p imei os pala as do alimo dėsningumus e deles
baseiam ing essi ando mais a de pala as. Em ou os pala as, c ianças
escolhem pala as, co esponden es modelį, conhecinomą desde čiauškėjimo pe íodo (p z., c c ), po an o pala as de es u u a mais complexas en a p ocu a manei as de, alag inan es
2 A eo ia da onologia na u al susi o mou XX a. a pa i de oné ica e onologia es udos. es e
eo ia o iginá io Da id s ampes (1969, 1973). mais a de na u alalioji onologija desen ol ojosi
incen i ada na u alil linguis ica de abalhos, pa icula men e elacionados com W. u.
D essle io es udijomis (1985, 1994, D essle e k . 1987).
240
KaLbos KuL ū a | 86
a imą, p z., p ideda balsį žodžio pabaigoje, supap as ina žodžio pabaigos
p iebalsių a imą ( elleman, ihman 2007).
onologijos aida ęsiasi ilgai, odėl ne p iešmokyklinio a p adinio mo-
c ianças do kyklinio século podem e di iculdões a i complexingesnius sons,
p iebalsių samplaikas ou mui osiaskiemenius pala as. nes e p ocesso são mais á esnių
i sudė ingesnių a ejų, ku iuos mėginama ap a i ki uose sky iuose.
2. nE iK ų žoDžių Ka ojimo Es as
Mui as in o mações ú eis sob e a a dy ąją onologia desen ol em podem se ob idas
execu ando especiais es s. Tes e de epe ição de alsas pala as é uma a e a em que o
es udan e é con idado a epe i alsas pala as3. epe ii não usus ão o som de combininho,
alcança šmį pala a não é simples pa a isso necessá ias polialypas kogni y iniailing is iniai
habilėjimai: linguagem pe cepção, onologinė memó ia, a iculiação e k . ( ispens, pa igge 2010).
es udos indicam que c ianças com diso dem de linguagem êm pa icula men e di iculdade em
epe i exa amen e a p imei a ez ou ida uma pala a alcançšmį (ma shall, an de Lely 2009: 40).
países es angei os ealizados as conclusões são iguais: c ianças, que êm pe u bação da
linguagem, s a is icamen e signi ica i amen e pio an es ka oi pala as não ic as do que
con empo âniamen e c ianças de desen ol imen o no malos da linguagem (ga he cole 2006a,
2006b; ispens, p igge 2010). po exemplo, o es e de epe ição de pala as ic ícias in es igando
8;310;114 idade de desen ol imen o no mal da linguagem e c ianças com dis ú bio de
desen ol imen o da linguagem5, de ec ada s a is icamen e signi ica i a di e ença en e es es
dois g upos in es igá eis, especialmen e compa ando longes de dois ( ijospencos) skiemenos
ic ícias (Weisme e. 2011 k ). po an o, a i ma-se que o es e de epe ição de alsas pala as
pode se usado como ins umen o diagnós ico pa a de ec a possí el dis ú bio de
desen ol imen o da linguagem em c ianças an o mais jo ens (45 m.), como mais elhas (1112 m.)
(s okes, Klee 2009). sem causas diagnós icas de desen ol imen o p ecoce da linguagem, nãoik ų
pala as de epe ição es es signi ica i os de ocabulá io e ou os ní eis da linguagem de aidai
obse a . a capacidade da c iança em idade p ecoce de epe i no a, p imei a ez escu i a
pala a poliaskiemenį indica p epa ação pa a ap ende no as pala as e expandi o ocabulá io 3
não ich as pala as isso é onologinė sonsų eilė, que co esponde à eg as ono ak ikos da
de e minada língua, po ém não em nenhuma signi icação e não ia a nenhuma pa e da ase
(cla k e k 2012: 578). 4 amžius ma cado assim: 8;3 oi o uone i me ai, ês mėnesiai. 5 es e abalho
ala sob e um especi icinho dis ú bio da linguagem (anglês Speci ic Language Impai men SLI). po
mais sob e isso e . uzai ė, Dabašinskienė 2010.
E. K i icKai ė, i. DabašinsKiEnė. Lie u ių kalbos
onologijos įsisa inimas: ne ik ų žodžių ka ojimo ekspe imen inis y imas
241
(ga he cole 2006a): má epe ição de pala a escu ada pela p imei a ez pode
eike i di iculdões ap endendo no as pala as ou pe u bação do
desen ol imen o da linguagem. o es e de epe ição de alsas pala as
iden i ica-se com a in odução da linguagem: a i ma-se que a epe ição de alsas
pala as começa a pa i kūdikys ės, quando as c ianças só começam a
ap ende os p imei os pala as (ga he cole 2006a). Em ou as pala as, cada
pala a que a c iança já alguma ez ou iu pela p imei a ez, lhe soa a neįhablada,
no a assim como ambém as pala as que se pedem a epe i em aze es e de
epe ição de pala as nãoik as (chia , oy 2007). alguns p imei os ne ik ões
esul ados de epe ição de pala as es ap esen a am ingles psicólogos s. E.
ga he cole e a. baddaley (1989): e ec ua um con íns ínio ne ik ões pala as de
epe ição de es udo, de e minada co elação en e ne ik ões pala as de
epe ição esul ados de es e e subsequen es desen ol imen o do ocodyno do
c iança. no início do es udo oi medido o olume de ocabulá io de 70ies
ke u mečių c ianças e ealizado um es e de epe ição de pala as nãoik ų. após
anos de epe ição, cons a ou-se que os esul ados de epe ição de pala as
ne ik as de qua oanhos es a is icamen e signi ica i amen e co elaciona com
cincoanhos dos mesmos ilhos olume de ocabulá io: c ianças, cujos es es de
epe ição de pala as ne ik as ealizados an es de um ano inham melho es
esul ados, o ocabulá io e a mais amplo do que aqueles, cujos esul ados de es es de epe ição de pala as ne ik as e am pio es (baddeley e k . 1998: 160). p as esni nãoik ų pala as es e esul ados ale a que a c iança pode se di ícil de ap ende e memo iza no as pala as.
Es udo expe imen al (ga he cole, baddely 1990), analógico nãoik ų es de
epe ição de pala as, os esul ados pe mi i am o mula mais uma hipó ese
sob e o ocodyno in an il: quan o a no a pala a semelhan e a já g inomá, an o
mais ácil o lemb a . Du an e es e es udo 5 m. idade anglakalbių c ianças pedi am
memo iza nomes comuns (Pe e , Michael) e não comuns (Puemass, Mee on).
de e minada co elação en e es e es e e nãoik ų pala as de epe ição es e
esul ados: c ianças, cujos nãoik ų pala as de epe ição es e esul ados
o am p as esni, p asčiau įsiminė e nunca negi dė us nomes. a i ma-se que a
p ecisão da epe ição de alsas pala as es á elacionada com as capacidades
de memó ia onológica: quan o a no a pala a o semelhan e a já conhecido ou
susci a associações com pala a conhecida, an o mais ácil o é ap ende
(ga he cole, baddely 1990). ne ik ų pala as de epe ição es apa eceu
adequado e in es igando ap endizagem de língua es angei a: suomių aikams
(910 m.) an es começando a ensina inglês, como segundas línguas es angei as,
oi ealizado ne ik ų pala as de epe ição es , p epa ado de aco do
ca ac e ís icas onologicas da língua inglesa. depois dois anos, e i icando dos
mesmos c ianças o olume de ocabulá io de inglês, es abelecida uma o e
elação en e dois anos an es ealizado de pala as nãoik os epe ição es e esul ados e depois de dois anos acumulado inglês ocabulá io (baddeley e k . 1998: 160).

242
KaLbos KuL ū a | 86
2.1. Pag indinės ne ik ų žodžių ka ojimo es o ypa ybės
baseando-se na onologia de di e en es línguas elabo a essiūloma de
o lyginamieji y imai leido išski i d i pag indines ne ik ų žodžių s uk ū os
ypa ybes, lemiančias es o ezul a us: 1) skiemens s uk ū ą (p iebalsis–bal-
sis (c ) a ba p iebalsių samplaika–balsis (cc )); 2) žodžių ilgį (skiemenų
skaičių žodyje) (chia , oy 2007; gu ie ez-clellen, simon-ce eijido 2010).
epe ição de pala as ne ik ų, pa a que es ą de pala as ne ik ų
cons i uíssem aquelas onemas que c ianças são in oduzidas mais cedo;
caso de p ecisão de epe ição al não e ia a incapacidade isiológica de
p onuncia som (Dollagham, campbell 1998). di e en es línguas do mundo
coincidem os esul ados de es es de epe ição de pala as a u as:
1) alsos pala as, con endo p iebalsias samplaikos, epe i em mais di ícil
do que pala as sem samplaikos (san as e k . 2006; ma shall e k . 2009,
Kapalko a e k . 2013; Ka i skaya e k . 2011); 2) mais especi icamen e
epe e-se p iebalsias samplaicas, si uadas no começo da pala a (ma shall
e k . 2009: 42), po que isso es á elacionado com o mais loi o e o íssimo da
p imei a pala a skiemens p onúncia (pegy, mo k 2010). ambém
es abeleceu-se que os ilhos p incipalmen e p iebalsių samplaikas começam
a i no início da pala a (apie an uosius ečiuosius me us), nes a
posição p iebalsių samplaikas usadas com mais equência e são į ai esnės
(mcLeod e k . 2001); 3) mais p ecisamen e epe e-se um e dois skiemenos
nãoik i pala as, i. i. a p ecisão de epe ição de ne ik ų pala as diminuiu
alongėjan a pala a (Ka i skaya e k . 2011). Reci ando nãoc uzas pala as,
a c iança em a con iaa umpalaike onologine memó ia imi. pala as
mais longas pe cebe em e epe i em p ecisa mais empo, onologinė sua
ep ezen ação po upu į nyks a de umpalaikės memó ia, po an o
longgesnių pala as de epe ição os esul ados são p as esni. a i ma-se
que a má unção de memó ia onológica de cu o p azo es á elacionada com len o ap endimen o de pa ienias pala as (ga he cole 2006a:
600–601).
Ou o impo an e a o , de e minando a p ecisão da epe ição de pala as
alsas ageis in es iga i os: quan o mais elho a c iança, mais p ecisamen e
ele epe e an o cu es (jun odos skiemenos) quan o longes ( ijųpenkių
skiemenos) pala as alsas (san os e k . 2006; Ka i skaya e k . 2011; Kapalko a
e k . 2013). c ianças mais elhas ap endem mais pala as, cons i uídas de
di e en es sons conjun os, i.e., êm mais conhecimen os onológicos e é
capaz mais p ecisamen e de epe i p imei o ou i s um desconhecidos pala as (munson e k . 2005: 1034).
E. K i icKai ė, i. DabašinsKiEnė. Lie u ių kalbos
onologijos įsisa inimas: ne ik ų žodžių ka ojimo ekspe imen inis y imas
243
2.2. da língua Li uânica nãoik ų pala as de e ojimo es o sanda a
Lie u iški ne ik i žodžiai6 c iados endo em con a as ca ac e ís icas da es u u a de pala as
da língua li uãs: usa apenas ais sons e skiemenų s uk ū as, que são possí eis e ge almen e
encon adas pala as da língua li uanas. pala as das línguas Li uãs médiamen e cons i uem 7
onemas (mui o mais com ce ca de 58 onemas) (Kazlauskienė 2010: 3537), p edominam
duaske u ių skiemenų pala as (Ka osienė, gi denis 1990: 21). Mais eqüen es ipos de skiemens
de pala as li u iças são c , c c, cc , cc c (Ka osienė, gi denis 1994; Kazlauskienė, aškinis 2008:
2627), mudinasi, skiemuo na língua li uânica ge almen e compos o de 23 sons (Ka osienė, gi denis
1994). de e minou que de odos os li uanos pala as do dois e çdalhas (ce ca de 65 p oc.)
skiemenos são ab i ieji (c , cc , ccc ) (gi denis, Ka osienė 2010: 82), skiemuo ge almen e começa
p iebalsiais k, l, s, , p, n, e minaisi balsēs: o, a, i, e, u (gi denis, Ka osienė 2004: 220), em linhas de
pala as skiemenyse gausu minkųjų p iebalakinų, y auja p iešga ėsš ės balsiai (siš a,
gi denis 1996). Os mais equen es sons, que o mam pala a, são i, a, e, o e s, k, , m, n,
(Ka osienė, gi denis 1993; Kazlauskienė, aškinis 2009). Li u iškajame nãoik ų pala as de
epe ojimo es e há pala as só com dois p iebalsių sampaiikomis, po que ês p iebalsių
sampaiikos pequenos c ianças pa a complicigas de p onuncia . Os mais equen es ipos de dois
p iebalsios da língua li uãs são: 7 (42%) (n , , nk, b); s (18 po cen o) (s , šk, š , sp); (13
p oc.) (kl, p , , , g , bl, l, pl); s (6 p oc.) (sm, sn, š , sl, s , šl) (gi denis 1995: 107111;
Kazlauskienė 2007: 3740). ais baseando-se a es as p incipais ca ac e ís icas da es u u a de
pala as da língua li uana bem como anks esneis es udos da es u u a onologicas dos ilhos
li uanos (Kamanduly ė 2006b; ga š ienė, juškienė 2008), o am compos os nãoik i pala as da
língua li uanas (ž . p iedą). Lie u iškus ne ik us žodžiai s eng asi suda y i aip, kad jie nebū ų
panašūs į ik us lie u ių kalbos žodžius, nekel ų jokių asociacijų su žinominiu žodžiu, ačiau
a i ik ų isas lie u ių kalbos žodžių s uk ū os ypa ybės: ne ik ų žodžių p iebalsių suda y os
iš d iejų p iebalsių pa yzdikų ipų: s (39 p oc.), (33 p oc.) i s (28 p oc.)8, žodžių ilgis s y u
6oja Lie u iškas ne ik ų žodžių paka ėjimo es as (au Dabašinskienė, K i icujė 2013) ku as
daly ajo cos iso804 Language Assessmen in a mul ilingual socie y: Linguis ics Pa e ns and
he Road o Impai men (2011). m.
7 s – pučiamasis (s, z, š, ž, , h, ch); – sp ogs amasis (p, b, , d, k, g); – sklandusis (l, m,
n, , , j).
8 ipo p iebalsių pa yzdikų Ne ik ų pala as de epe ição es e não exis e, po que es a
sampika é possí el só en e skiemenų.
244 KaLbos KuL ū a | 86 en e 2 a 4 skiemenų (nuo 4 a 9 onemų), e pala as
skiemenis o ma c , cc ou cc c skiemens s uk ū as (ž . p iedą). skiemenas
(67 onemas) e 8 dos qua o skiemenas (69 onemas). Em cada g upo há po 2
pala as sem p iebalsias samplaikas e po 6 pala as, con endo p iebalsias
Lie u išką ne ik ų žodžių es ą suda o 24 žodžiai, ku ie suski s y i į is
g upes: 8 žodžiai, suda y i iš d iejų skiemenų (4–6 onemos), 8 – iš ijų
samplaikas: de ês pala as p iebalsias samplaika es á no começo da
pala a, de ês da pala a no meio. odas p iebalsias samplaicas es ão
skiemenyje, só em duas duaskiemeniuas pala as e skiemenyje, e skiemenų
sandū oje (ž . p iedą).
au o ês que ia e i ica se os ilhos gaba a i não só alsos pala as, mas
ambém de pesquisa semelhan e es u u a pala as da língua li uãs,
po an o pa a cada pala a não akei a escolhido co esponden e pala a da
língua li uânica (ž . p iedą). co espondências cole a de aco do com: 1)
pala as de du ação: alsos e e dadei os pala as êm al mesmo núme o
skiemenas, exemplo., š e.la9 → sma.la (diskiemeniai), šku.li.nė → ska. e.lė
( iskiemeniai), ma.g u.no.lė. → e.kla.mėlė (ke u skiemeniai); 2) skiemens
es u u a ( onemų skaičių skiemenyje) e p iebalsių samplaikas, p z., ke.mu →
do.ja (po d i onemas skiemenyse); spa.de.ki → s a. u.la (p iebalsių samplaikos
pi muose skiemenyse). em ou os aspec os (a iculiacinius p iebalsias e
balsias sinais) não conside adagna, pois não conseguiu encon a apaças
pala as, po ém p iebalsias samplaikas en ada man e quan o mais
semelhan es a iculações. exemplo, p (sp ogs amasis abilūpinis + sklandusis
ližu io p iešakinis al eolinis) subs i uído con o midade b (sp ogs amasis
abilūpinis + sklandusis ližu io p iešakinis al eolinis): gap ė → cob a; g
(sp o amasis lac í io pos e io gomu io pos e io + sllandus lūpinis
den inis) subs i uído kl (sp o amasis lac í io pos e io gomu io pos e io +
sllandus lac í io an e io akinis den inis): mag unolė eklamėlė → (puchiamosis
on akinis al eolinis + exploss amasis p acalhinis gomu io p acalhinis)
subs i uído sk (puchiamosis p acalhinis den inis + exploss amasis p acalhinis
gomu io p acalhinis): škulinė ska → škelė; á ios de pala as encon a
apa ūs nãoik ų e e dadei as pala as p iebalsių a i ik menys: gi a → ga ė,
kles a → klas a, smin o → smil ė (ž . p iedą).
9 esquemenis sepa ados po pon os.
E. K i icKai ė, i. DabašinsKiEnė. Lie u ių kalbos
onologijos įsisa inimas: ne ik ų žodžių ka ojimo ekspe imen inis y imas
245
3. LiE u išKų nE iK ų i iK ų
paDziKa ojimo pesquisa pa a es e inqué i o esp algomajo seleciona 25 no malias
desen ol imen o da língua c ianças10 es ink i ja dezelios e escolas da cidade Kauno. Cada
a imo duomenys. i iamieji suski s y i į 5 amžiaus g upes po penkis ai-
kus: 1) 4–5 m.; 2) 5–6 m.; 3) 6–7 m.; 4) 7–8 m. i 5) 8–9 m. Duomenys
c iança es ado indi idualmen e: p imei amen e oi execu ado Ne ik ų pala as de
epe ição es 11 e pos e io men e Tik ų pala as de epe ição es . O obje i o des e
es udo compa a idade di e en e c ianças a capacidade de duplica i alsos e e dadei os
pala as de língua li uãs. Kel a hypo hzė, que e dadei os lie u iškus pala as c ianças
pode ão epe i mais exa amen e do que não ixes, po ém odos pliaskieme niai e pala as
com p iebalsių samplaikomis de e ia le an a mais di iculdades. os esul ados do es udo
ealizado pe mi i am aze uma conclusão p elimina , coincidindo com dados de pesquisas
semelhan es de ou os países: nãoíqu us, nunca neg edė us pala as c ianças mais
di íceis de epe i do que au ên icos. Lie u iškus ne ik us pala as c ianças epe i am
sob e 89 po cen o., e ik us 95 po cen o. p ecisão. es udo mos ou que as pala as de dois
skiemen ( ec e dadei os, an o não akei os) epe em-se igualmen e com p ecisão (96 po
cen o. p ecisão), po ém compa ando mais longos do que dois skiemenos e dadei os e
akei os pala as obse ada di e enças: e dadei os ês skiemenos pala as c ianças
epe em ão com p ecisão como e de dois skiemenos (96 po cen o), um pouco pio es
esul ados epe indo qua o dos skiemenos e dadei os pala as12 (93 po cen o.) (ž .
igu a 2). A p ecisão da epe ição de pala as alsas o núme o de skiemen em mais
in luência: dois skiemenas alsas pala as epe i em 96 po cen o. p ecisão, 3 skiemenas 89
po cen o, qua oas 82 po cen o. p ecisão (ž . 1 igu a). compa ando os esul ados de
ambos es es, ê-se que mais equen emen e e a-se na epe ição da mesma es u u a
e dadei as e alsas pala as aquelas que êm p ibalssias sampikis, ej., smala e š ela; cob a
e gap ė; žoliapjo ė e gosakluni e k ., só epe indo pala as alsas cus a com mais
equência (ž . Fig. 2). 10 c ianças no mais do desen ol imen o da linguagem conside am-se
não e emin ys de pe u bações da linguagem e nesilankan es pas lopogedą.
11 Li u iškojo ne ik ų pala as de epe ição es o es u u a, me odica de ealização plačiau
desc i a K i ickai ė 2013; Dabašinskienė, K i ickai ė 2013; K i ickai ė 2014. azão da pala a
12 ne isi aikai žinojo i ik ų žodžių eikšmes, pa yzdžiui, ienas in o man as sakė niekada
negi dėjęs žodžio askila i nežinan is, ką šis žodis eiškia, galima many i, kad dėl šios
askila a p ecisão de epe ição não é al a. é ób io que mui os de c ianças de p é-escola e inicial
de idade escola podem não sabe uma ou ou a pala a de uso mais in ecuen e ou de signi icado
mais abs a o.
252 KaLbos
KuL ū a | 86
K a m a n d u l y ė L. 2006a: peculia idades da língua aikiškosios. Lingbos
264–273.
kul ū a 79, K a m a n d u l y ė L. 2006b: mo ono ak ikos įsisa inimas. Homem e pala a
8 (1), 84–89.
K a p a l ko a s., po l i š e n s k a K., i c e n o a Z., 2013: non-wo d epe i ion
pe o mance in slo ak-speaking child en wi h and wi hou sLi: no el
sco ing me hods. In e na ional Jou nal o Language, Communica ion
Diso de s 48 (1), 7889.
K a o s i e n ė ., g i d e n i s a. 1990: bend inês linguagem pala a de e
skiemens es u u a es a ís ica. Kalbo y a 1 (1), 3648. K a o s i e n ė ., g i
d e n i s a. 1993: comun ines línguas onemų eqünumas. –
Kalbo y a 2 (1), 2838.
K a o s i e n ė ., g i d e n i s a. 1994: Li u ians bend inės kalbos skiemens
ipų dažnumai. Kalbo y a 3 (1), 3442.
K a i s k a y a D., b a byo ny s h e m., Wa l l s ., g i g o e n ko E. 2011:
in es iga ing he e ec s o syllable complexi y in ussian-speaking child en
wi h sLi. Jou nal o Child Language 38, 979998. K a z l a u s k i e n ė a. 2007:
in e okalinhas p iebalsias: ienana ės e d ina ės g upos. Lingbų s udijos 11,
3642.
K a z l a u s k i e n ė a. 2010: Dėsningumai das pala as da língua Li uânica.
Homem e pala a 1, 3541.
K a z l a us ki en ė a., a š k i n i s g. 2009: bend inės lie u ių kalbos ga sų dažnumas.
Respec us Philologicus 16 (20), 169182. K a z l a u s k i e n ė a., a š k i n i s g. 2008:
Li u ians kalbos onologinio skiemens s uk u inių modelių dažnums. Homem e
pala a 1, 2431. K i i c ka i ė E. 2013: es as de pala as in en adas: es udo de
línguas de c ianças li uanas unicalbių e d ikalbių. ap esen ação na in e nacional
con e ência aplicamosios linguo y os Falbos e pessoas: espaço, empo,
iden idade, ilnius: ilniaus uni e si e as. acesso po in e ne :
<h ps://www.academia.edu/5762723/isgal o u_zodziu_ es as_Lie u iu_ ienakalbiu_-
i _d ikalbiu_ aiku_kalbos_ y imas>. K i ic k ai ė E. 2014: es as de ca ojimo de
pala as ne ik ų: es udos de línguas de c ianças li uãs unikalbių e d ikalbių.
Taikomoji kalbo y a 4, 122. m a sh a l l c. ., a n de Le l y H. K. j. 2009: E ec s o
wo d posi ion and s ess on onse clus e p oduc ion: e idence om ypical
de elopmen , speci ic language impai men , and dyslexia. Language 85 (1), 3957. m c
L e o d sh., a n D o o n, e e d a. . 2001: no mal acquisi ion o consonan clus e s.
Ame ican Jou nal o Speech Language Pa hology 10 (2), m u n s o n b., Ku z b. a., W
i n d o 2005: he in luence o ocabula y size, phono ac ic p obabili y, and
99–110.
Wo dlikeness on nonwo d epe i ions

E. K i icKai ė, i. DabašinsKiEnė. Lie u ių kalbos
onologijos įsisa inimas: ne ik ų žodžių ka ojimo ekspe imen inis y imas
253
o child en Wi h and Wi hou speci ic Language impai men . – Jou nal o
Speech, Language, and Hea ing Resea ch 48, 1033–1047.
p e g y m o k p. K. 2010: Language-speci ic ealiza ions o syllable s uc u e
and owel- o- owel coa icula ion. – The Jou nal o he Acous ical Socie y
o Ame ica 128, 13461356.
i s p e n s j., pa i g g e E. 2010: non-wo d epe i ion in Du ch-speaking
child en wi h speci ic language impai men wi h and wi hou eading
p oblems. B i ish Jou nal o De elopmen al Psychology 28, 177188. O es udo
oi ealizado em conjun o com a B i ish Jou nal o De elopmen al
Psychology e a B i ish Jou nal o De elopmen al Psychology. u z a i ė j., D
277–300.
a b a š i n s k i e n ė i. 2010: speci ic Language impai men : adap a ion o a
sc eening es o Li huanian. Da bai i dias 54, sa n o s . H., bue n o o. . a.,
ga h e c ol e s. E. 2006: E o s in nonwo d epe i ion: b idging sho and
long- e m memo y. B azilian Jou nal o Medical and Biological Resea ch 39,
453.
371385. s a m p e D. 1969: he acquisi ion o phone ic ep esen a ion. CLS 5,
443 s ampe D. 1973: A Disse a ion on Na u al Phonology, blooming on: iuLc. s
o e l - g a m m o n c. 2011: ela ionships be ween lexical and phonological
de elopmen in young child en. Jou nal o Child Language 38, 134. s o k e s. .,
K l e e h., 2009: he Diagnos ic accu acy o a new es o Ea ly nonwo d
epe i ion o Di e en ia ing La e alking and ypically De eloping child en.
52, 872–882.
Jou nal o Speech, Language, and Hea ing Resea ch el l e m a n s. L., m i h m a
n m. . 2007: phonology de elopmen in in ancy and ea ly childhood:
implica ions o heo ies o language lea ning. Phonology in Con ex . ( ed.
25–50.
penning on. m. c.), Lu on: palg a e macmillan, žukauskienė . 2012: Raidos
psicologia: in eg ada abo dagem, ilnius: ma gi esc e ai.
Weisme s. E., omblin j. b., Zhang X., buckwal e p., chynowe h j. g., seu n
e s m., 2011: nonwo d epe i ion pe o mance in schoolage child en wi h
and Wi hou Language impai men . Jou nal o Speech, Language, and
Hea ing Resea ch 43, 865878. W i l i a m s D., pa y n e H., m a s h a l l ch., 2013:
non-wo d epe i ion al Diso de s 43, 404417.
impai men in au ism and speci ic Langauge impai men : E idence o
Dis inc unde lying cogni i e causes. – Jou nal o Au ism and De elopmen-
ecebida 2013 10
20 ecebida 2013 12 20
KaLbos KuL ū a 254 | 86 apEDas. das línguas
Lie u ių ne ik i e ik i pala as
skiemene ik as ik as nų sk. pala a pala a
ne ik ų žodžių p iebalsių pa yzdika → ik ų
žodžių p iebalsių pa yzdika
2Kemu ema
2Doja Koja
2Skimo S alas sk → s
2Š ela Smala š → sm
2gap ėKob a p → b
2gi a ga ė →
2Smin oSmil ė sm → sm; n → l 16
2Kles aKlas a Kl → kl; → s 17
3geloša Ka osas
3ši u a xalikas
3Škulinė Ska elė šk → sk
3Plemu a Klima as pl → kl
3maspulė askila sp → sk
3Lasmu i yšnelė sm → šn
3Spadeki S a ula sp → s
3pas api gyslo is s → sl
4sule ė se enada
4žade ina chocola e
4Snalidina S ajo oja sn → s
4Spi a uša Skylamušis sp → sk
4nispa ima Res o anas sp → s
4mag unolė Reklamėlė g → kl
4S aligosa Skanumėlis s → sk
4gosakluni žoliapjo ė Kl → pj
pas aba. pajuodin a p iebalsių samplaika; ke i oje len elės skil yje pažymė a, kokia
ik ame žodyje esan i samplaika a i inka ne ik ame žodyje esančią p iebalsių
samp empo.
16 nãoik ame pala aje smin o p iebalsių samplaika n es á en e skiemenų, ce aame
pala aje smil ė p iebalsių samplaika l ambém ambém en e skiemenų. 17 nãocu ame pala a
kles a p iebalsių samplaika s es á en e skiemenų, ce aame pala a klas a p iebalsių
samplaika s ambém en e skiemenų.
E. K i icKai ė, i. DabašinsKiEnė. Lie u ių kalbos
onologijos įsisa inimas: ne ik ų žodžių ka ojimo ekspe imen inis y imas
255
acQuisi ion o Li Huanian pHonoLogy:
nonWo D EpE i ion EXpE imEn aL s uDy
Summa y a childs capaci y o epea a new polysyllable wo d hea d o he i s ime in
he ea ly age shows he abili y o memo ise new wo ds and o expand ones dic iona y
(ga he cole 2006a); he e o e, he nonwo d epe i ion es is associa ed wi h language
acquisi ion. i is s a ed ha he epe i ion o nonwo ds s a s e y ea ly in li e when a
child s a s lea ning he i s wo ds (ga he cole 2006a): each wo d once hea d by a child
o he i s ime sounded unusual and new like he wo ds which a e asked o be
epea ed in he nonwo d epe i ion es (chia , oy 2007). he a icle p esen s a pilo
expe imen al s udy ca ied ou on he basis o nonwo d and wo d epe i ion es s. he
Li huanian Nonwo d Repe i ion Tes was designed wi h due ega d o he s uc u al
cha ac e is ics o Li huanian wo ds (wo d leng h, owel and consonan equency,
syllable s uc u e); he es consis s o 24 nonwo ds o di e en s uc u e. Each
nonwo d is associa ed wi h a Li huanian equi alen aking in o accoun wo d leng h and
syllable s uc u e. he sample o he pilo s udy is made o 25 ypically de eloping
p eschool and school-age child en ( om 4 o 9 yea s old). he esul s o he s udy
e ealed ha he accu acy o epe i ion o nonwo ds and wo ds is de e mined by h ee
ac o s: 1) syllable s uc u e: mos e o s occu in he epe i ion o wo ds and
nonwo ds con aining combina ions o consonan s. Wha is mo e, he accu acy o
epe i ion o nonwo ds is also de e mined by he place whe e he consonan combina ion
occu s: mo e e o s occu in epea ing wo ds wi h a consonan combina ion in he
middle o he wo d compa ed o hose wi h a consonan combina ion in he beginning o
he wo d. he place o consonan combina ion does no a ec he accu acy o
epe i ion o wo ds; 2) wo d leng h: he longe he wo d, he lowe he accu acy o i s
epe i ion; 3) age o pa icipan s in he s udy: he olde he age g oup, he mo e
accu a ely bo h sho e (one- wo syllable) and longe ( h ee- ou syllable) wo ds and
nonwo ds a e epea ed.
KEYWORDS:
acquisi ion o phonology, nonwo d epe i ion es , syllable s uc u e,
na u al phonology heo y.
EgLė K i icKai ė
y au o Didžiojo uni e si e as
K. Donelaičio g. 58, L -44248 Kaunas
[email p o ec ed]
inE a DabašinsKiEnė
y au o Didžiojo uni e si e as
K. Donelaičio g. 58, L -44248 Kaunas
[email p o ec ed]