scieee Open visual document viewer

Lietuvių kalbos fonologijos įsisavinimas: netikrų žodžių kartojimo eksperimentinis tyrimas

Eglė Krivickaitė; Ineta Dabašinskienė

Full text

E. K i icKai ė, i. DabašinsKiEnė. Lie u ių kalbos onologijos įsisa inimas: ne ik ų žodžių ka ojimo ekspe imen inis y imas 237 EGLĖ KRIVICKAITĖ y au o Didžiojo uni e si e as INETA DABAŠINSKIENĖ y au o Didžiojo uni e si e as LiE u ių KaLbos onoLogijos įsisasiinimas: nE iK ų žoDžių Ka ojimo EKspE imEn inis es udo ESMINIAI VOODŽIAI: onologijas įsisa inimas, ne ik ų žodžių ka ojimo es as, skiemens s uk u a, na ū aliosios onologijos eo ija. 1.Ko KoLbos onoLogijos aiDos poLinKiai p imei os anos de ida de e minam o desen ol imen o da linguagem duc os es ei amen e elacionados a o es: biológico (poda gos de desen ol imen o da linguagem) e cogni i o-ling is is (ap insis pe cepção de peculia idades da linguagem aplinkoje ou idom) (s oel-gammon 2011: 2). Compa a- mís icos es udos de línguas inco po adas mos am que a é 6 meses. c ianças de di e en es nacionalidades čiauška homogene: p incipalmen e começam a i sp ogs amieji (p, , k, p, d, g), nosiniai (m, n) p iebalsias e balsės ( elleman, ihman 2007; žukauskienė 2012). a i ma-se que p incipalmen e esses sons c ianças começam a i não só po causa de suas a iculação acilidade, mas e po que, que eles ge almen e ou e em seu ambien e. po exemplo, , z e ð ou pučiamųjų sons a ikulação complexa, ambém eles são usados ečiau ( elleman, ihman 2007: 26; Edwa ds, beckman 2008: 124). um pouco mais a de esses paulhos sons começam a jun a em c (p iebalsio balsio) skiemens es u u a de sons sampleikas ( elleman, ihman 2007: 26), e algumas ezes epe idas c sons sampleikas emena pala as da língua adul a, exemplo, mama, e e, baba, bamido e e c. (s oel-gammon 2011: 8). a pa i de 67 meses a c iança ala cada ez mais equen emen e sons da língua na i a: nuola os ou indo a paikiškąją kalbą1, ele começa a ing essa no ambien e ga dimus ga 1 paikiškoji kalba egis o da linguagem, pela qual os adul os comunicam com as c ianças. a haikiškajai língua ca ac e iza comp ehendido ocynos, neilgi, nesudė ingas sanda os sakiniai, daik a a džių (ypač deminu y inių o mų) e eiksmažodžių gausa (came on- aulkne e k . 2003; Kamanduly ė 2006a). 238 KaLbos KuL ū a | 86 sus, e ou os sons desapa ecem ( elleman, ihman 2007: 26). assim oco e a assimilação na u al da onologia: c ianças, ou indo a linguagem ambien e, no am dimi 10 meses. ilhos ancūzų čiauškėjimo pe íodo, do que suecos ou japões kūdikių, cujos idiomas ambien ais desses dėsningumus i p adeda jais em is. Lyginamieji kalbų y imai a skleidė, kad, p z., lūpiniai ga sai, ku ie y a būdingi p ancūzų kalbai, dažniau gi - sons há menos (Edwa ds, beckman 2008: 123); suecos, es ões e bulga os c ianças an e io men e ap ends a a i glasą do que anglakalbii (ing am 1988); lą sons ancūzų aikai išmoks a a i mais a de do que anglakalbiai (che ie-mulle , Leb e on 1973, ci ado de Edwa ds, beckman 2008: 34). ambien e audidimos in luência da linguagem c esce u ėjando ao ocabulá io da língua c iança, ilogaini o c iança ab a p onuncia cada complexingesnius e e esnius sons e seus samplaikas ( elleman, ihman; Ka i skaya e k . 2007 2011). cons a ou que os li u ianos c ianças sob e o e cei o anos já gaba p onuncia os seguin es con abalsios conjun os skiemenyje: bl, dž, g , kd, kl, km, kn, ks, kš, k , lč, lg, ln, lp, nd, ng, n , sk, sl, sp, s , s , šč, g, zd, žd e balsios conjun os, dizendo en e skiemenų: gs, g , ks, kš, l, lk, ls, l , l , ms, m , nk, n , ps, sk, sn, s , š , d, šk, škm, š, š, , n, k , s, ž, ž, ž, ž, ž, ž. mais di ícil de ap ende a i kl e sp p iebalsių compounded, si uados skiemenyse, e l , n , sk, s p iebalsių compounded, si uados en e skiemenų (Kamanduly ė 2006b: 8588). Ainda um pouco mais a de sob e qua u uá ioscinqu uá ios anos c ianças já de em bem a i 23 p iebalsias junções (no s ainda pode passa kokį p iebalsį) (ga š ienė, i ošku ienė 1993: 3233). o ocabulá io dos c ianças o na-se mais ico, ap oxima-se à língua dos adul os: usa-se cada ez mais e di e sas pala as de de i a ões, ape eiça sudu ines de pala as doyba, gausėja p iesaginių būd a džių (ga š ienė, i ošku ienė 1993: 37). não pad on izuo o es dos sons dos ilhos li uanos mos am que penk adalis (78 p oc.) do p é-escola idade dos ilhos sepa us sons a ia egula men e, e ge almen e e ys a a dami s, z, š, ž, c, dz, č, dž e sons. ap end ą som, es ando em pala a, mais complicidão em p onuncia do que sepa adamen e ou skiemenyje (ga š ienė, juškienė 2008: 80), ad epe indo pala as azem-se mais e os do que dizendo pa ienius sons. Mais equen emen e uns sons são subs i uídos ou os, po exemplo, asilas → a ila , opė → opė, pjūklas → p iūklas, ambém equen emen e sons, especialmen e es an es p iebalsių sampaiikose, são passados, po exemplo, zeb as → zebas, s ies as → sies as, he bas → hebas (ga š ienė, juškienė 2008: 8081). aigi idade p é-escola pa a c ianças ainda é di ícil p onuncia complicadas a iculações e e esnius sons da língua li uãs. onologia emsisa imen o, . i. na u al dos humano habilidade pe cebe sis ema de sons, p onuncia sons e seus conjun os, E. K i icKai ė, i. DabašinsKiEnė. Lie u ių kalbos onologijos įsisa inimas: ne ik ų žodžių ka ojimo ekspe imen inis y imas 239 en a-ma explica a onologia na u al2 eo ia. en a-se escla ece as di iculdades com que as c ianças en en am en ismando as peculia idades da onologia. cons a ou-se que as c ianças mais acilmen e pe cebem o baixinho do ascenso balsius (a, e) do que o al ou ino (u, i); mais di ícil de p onuncia nas ga sas a ga sų eilė gali bū i klasi ikuojami a siž elgian į jų su okimo i a imo sudė ingumą. na ū alioji onologija aiškinama p iešinimu: leng a cla amen e ska džiuosos exploss amuosos sons do que su liuosos. Kiek ieiš a i s. aišku su ok i (Dziubalska-Kołaczyk 2004). Cada língua onologiniai p ocessos especiais, i. e. cada língua em ela ca ac e ís icos sons, sons conjun os, skiemens e pala as es u u as (Dziubalska-Kołaczyk 2004), po ém as pessoas semelhan e eagem a linguinius di iculdums. Pa a pode e e i amen e comunica -se, a c iança em que ence es ições isiológicas, po exemplo, a c ianças anglakalbi p ecisam ap ende e habi ua -se a a i p iebalsių sampaiikas, e a alan es de ha ajiečių lingua não o p ecisam, po que a es a língua p iebalsių sampaiikas não nebūdingas. Como já mencionado, a ap endizagem da linguagem inicia a pa i ge almen e alboje us o modelos: c ianças p imei o começam a usa aqueles sons e seus conjun os, os quais ge almen e ou e ambien e. Es udos compa a i os mos am que as c ianças abso em p incipalmen e c es u u a de skiemenis, ge almen e eduzem p iebalsias sampikas e neiš a ia skiemenyje exis en es das úl imas p iebalsias ( ikke 2000). cien is as obse i ilhos em ala oco s anços p ocessos onologicos e ge almen e mini olimąją asimiliação bem me a ezę. de e minou que a dis imoji assimiliação c ianças em língua oco e a é 32 p oc. c ianças us ojamų pala as ( elleman, ihman 2007: 33). me a ezė c ianças alboje ambém eqüen a pala a começas p iebalsias ge almen e sukeiciados luga es com galiniais. ac edi a-se que ais p ocessos na língua dos c ianças oco em de ido ao a o de que ap endendo-se no as pala as c ianças baseiam já acumuladas pala as de alimo expe iência. p imos pala as p onoia bas an e p ecisamen e (es a ge almen e são os p imei os 1020 nesudė ingas es u u a pala as), e mais a de pala as ala já não ão egula men e. al eg essão da onologia ca ac e ís ica à língua p imi i a, po que os ilhos consis emiza p imei os pala as do alimo dėsningumus e deles baseiam ing essi ando mais a de pala as. Em ou os pala as, c ianças escolhem pala as, co esponden es modelį, conhecinomą desde čiauškėjimo pe íodo (p z., c c ), po an o pala as de es u u a mais complexas en a p ocu a manei as de, alag inan es 2 A eo ia da onologia na u al susi o mou XX a. a pa i de oné ica e onologia es udos. es e eo ia o iginá io Da id s ampes (1969, 1973). mais a de na u alalioji onologija desen ol ojosi incen i ada na u alil linguis ica de abalhos, pa icula men e elacionados com W. u. D essle io es udijomis (1985, 1994, D essle e k . 1987). 240 KaLbos KuL ū a | 86 a imą, p z., p ideda balsį žodžio pabaigoje, supap as ina žodžio pabaigos p iebalsių a imą ( elleman, ihman 2007). onologijos aida ęsiasi ilgai, odėl ne p iešmokyklinio a p adinio mo- c ianças do kyklinio século podem e di iculdões a i complexingesnius sons, p iebalsių samplaikas ou mui osiaskiemenius pala as. nes e p ocesso são mais á esnių i sudė ingesnių a ejų, ku iuos mėginama ap a i ki uose sky iuose. 2. nE iK ų žoDžių Ka ojimo Es as Mui as in o mações ú eis sob e a a dy ąją onologia desen ol em podem se ob idas execu ando especiais es s. Tes e de epe ição de alsas pala as é uma a e a em que o es udan e é con idado a epe i alsas pala as3. epe ii não usus ão o som de combininho, alcança šmį pala a não é simples pa a isso necessá ias polialypas kogni y iniailing is iniai habilėjimai: linguagem pe cepção, onologinė memó ia, a iculiação e k . ( ispens, pa igge 2010). es udos indicam que c ianças com diso dem de linguagem êm pa icula men e di iculdade em epe i exa amen e a p imei a ez ou ida uma pala a alcançšmį (ma shall, an de Lely 2009: 40). países es angei os ealizados as conclusões são iguais: c ianças, que êm pe u bação da linguagem, s a is icamen e signi ica i amen e pio an es ka oi pala as não ic as do que con empo âniamen e c ianças de desen ol imen o no malos da linguagem (ga he cole 2006a, 2006b; ispens, p igge 2010). po exemplo, o es e de epe ição de pala as ic ícias in es igando 8;310;114 idade de desen ol imen o no mal da linguagem e c ianças com dis ú bio de desen ol imen o da linguagem5, de ec ada s a is icamen e signi ica i a di e ença en e es es dois g upos in es igá eis, especialmen e compa ando longes de dois ( ijospencos) skiemenos ic ícias (Weisme e. 2011 k ). po an o, a i ma-se que o es e de epe ição de alsas pala as pode se usado como ins umen o diagnós ico pa a de ec a possí el dis ú bio de desen ol imen o da linguagem em c ianças an o mais jo ens (45 m.), como mais elhas (1112 m.) (s okes, Klee 2009). sem causas diagnós icas de desen ol imen o p ecoce da linguagem, nãoik ų pala as de epe ição es es signi ica i os de ocabulá io e ou os ní eis da linguagem de aidai obse a . a capacidade da c iança em idade p ecoce de epe i no a, p imei a ez escu i a pala a poliaskiemenį indica p epa ação pa a ap ende no as pala as e expandi o ocabulá io 3 não ich as pala as isso é onologinė sonsų eilė, que co esponde à eg as ono ak ikos da de e minada língua, po ém não em nenhuma signi icação e não ia a nenhuma pa e da ase (cla k e k 2012: 578). 4 amžius ma cado assim: 8;3 oi o uone i me ai, ês mėnesiai. 5 es e abalho ala sob e um especi icinho dis ú bio da linguagem (anglês Speci ic Language Impai men SLI). po mais sob e isso e . uzai ė, Dabašinskienė 2010. E. K i icKai ė, i. DabašinsKiEnė. Lie u ių kalbos onologijos įsisa inimas: ne ik ų žodžių ka ojimo ekspe imen inis y imas 241 (ga he cole 2006a): má epe ição de pala a escu ada pela p imei a ez pode eike i di iculdões ap endendo no as pala as ou pe u bação do desen ol imen o da linguagem. o es e de epe ição de alsas pala as iden i ica-se com a in odução da linguagem: a i ma-se que a epe ição de alsas pala as começa a pa i kūdikys ės, quando as c ianças só começam a ap ende os p imei os pala as (ga he cole 2006a). Em ou as pala as, cada pala a que a c iança já alguma ez ou iu pela p imei a ez, lhe soa a neįhablada, no a assim como ambém as pala as que se pedem a epe i em aze es e de epe ição de pala as nãoik as (chia , oy 2007). alguns p imei os ne ik ões esul ados de epe ição de pala as es ap esen a am ingles psicólogos s. E. ga he cole e a. baddaley (1989): e ec ua um con íns ínio ne ik ões pala as de epe ição de es udo, de e minada co elação en e ne ik ões pala as de epe ição esul ados de es e e subsequen es desen ol imen o do ocodyno do c iança. no início do es udo oi medido o olume de ocabulá io de 70ies ke u mečių c ianças e ealizado um es e de epe ição de pala as nãoik ų. após anos de epe ição, cons a ou-se que os esul ados de epe ição de pala as ne ik as de qua oanhos es a is icamen e signi ica i amen e co elaciona com cincoanhos dos mesmos ilhos olume de ocabulá io: c ianças, cujos es es de epe ição de pala as ne ik as ealizados an es de um ano inham melho es esul ados, o ocabulá io e a mais amplo do que aqueles, cujos esul ados de es es de epe ição de pala as ne ik as e am pio es (baddeley e k . 1998: 160). p as esni nãoik ų pala as es e esul ados ale a que a c iança pode se di ícil de ap ende e memo iza no as pala as. Es udo expe imen al (ga he cole, baddely 1990), analógico nãoik ų es de epe ição de pala as, os esul ados pe mi i am o mula mais uma hipó ese sob e o ocodyno in an il: quan o a no a pala a semelhan e a já g inomá, an o mais ácil o lemb a . Du an e es e es udo 5 m. idade anglakalbių c ianças pedi am memo iza nomes comuns (Pe e , Michael) e não comuns (Puemass, Mee on). de e minada co elação en e es e es e e nãoik ų pala as de epe ição es e esul ados: c ianças, cujos nãoik ų pala as de epe ição es e esul ados o am p as esni, p asčiau įsiminė e nunca negi dė us nomes. a i ma-se que a p ecisão da epe ição de alsas pala as es á elacionada com as capacidades de memó ia onológica: quan o a no a pala a o semelhan e a já conhecido ou susci a associações com pala a conhecida, an o mais ácil o é ap ende (ga he cole, baddely 1990). ne ik ų pala as de epe ição es apa eceu adequado e in es igando ap endizagem de língua es angei a: suomių aikams (910 m.) an es começando a ensina inglês, como segundas línguas es angei as, oi ealizado ne ik ų pala as de epe ição es , p epa ado de aco do ca ac e ís icas onologicas da língua inglesa. depois dois anos, e i icando dos mesmos c ianças o olume de ocabulá io de inglês, es abelecida uma o e elação en e dois anos an es ealizado de pala as nãoik os epe ição es e esul ados e depois de dois anos acumulado inglês ocabulá io (baddeley e k . 1998: 160). 242 KaLbos KuL ū a | 86 2.1. Pag indinės ne ik ų žodžių ka ojimo es o ypa ybės baseando-se na onologia de di e en es línguas elabo a essiūloma de o lyginamieji y imai leido išski i d i pag indines ne ik ų žodžių s uk ū os ypa ybes, lemiančias es o ezul a us: 1) skiemens s uk ū ą (p iebalsis–bal- sis (c ) a ba p iebalsių samplaika–balsis (cc )); 2) žodžių ilgį (skiemenų skaičių žodyje) (chia , oy 2007; gu ie ez-clellen, simon-ce eijido 2010). epe ição de pala as ne ik ų, pa a que es ą de pala as ne ik ų cons i uíssem aquelas onemas que c ianças são in oduzidas mais cedo; caso de p ecisão de epe ição al não e ia a incapacidade isiológica de p onuncia som (Dollagham, campbell 1998). di e en es línguas do mundo coincidem os esul ados de es es de epe ição de pala as a u as: 1) alsos pala as, con endo p iebalsias samplaikos, epe i em mais di ícil do que pala as sem samplaikos (san as e k . 2006; ma shall e k . 2009, Kapalko a e k . 2013; Ka i skaya e k . 2011); 2) mais especi icamen e epe e-se p iebalsias samplaicas, si uadas no começo da pala a (ma shall e k . 2009: 42), po que isso es á elacionado com o mais loi o e o íssimo da p imei a pala a skiemens p onúncia (pegy, mo k 2010). ambém es abeleceu-se que os ilhos p incipalmen e p iebalsių samplaikas começam a i no início da pala a (apie an uosius ečiuosius me us), nes a posição p iebalsių samplaikas usadas com mais equência e são į ai esnės (mcLeod e k . 2001); 3) mais p ecisamen e epe e-se um e dois skiemenos nãoik i pala as, i. i. a p ecisão de epe ição de ne ik ų pala as diminuiu alongėjan a pala a (Ka i skaya e k . 2011). Reci ando nãoc uzas pala as, a c iança em a con iaa umpalaike onologine memó ia imi. pala as mais longas pe cebe em e epe i em p ecisa mais empo, onologinė sua ep ezen ação po upu į nyks a de umpalaikės memó ia, po an o longgesnių pala as de epe ição os esul ados são p as esni. a i ma-se que a má unção de memó ia onológica de cu o p azo es á elacionada com len o ap endimen o de pa ienias pala as (ga he cole 2006a: 600–601). Ou o impo an e a o , de e minando a p ecisão da epe ição de pala as alsas ageis in es iga i os: quan o mais elho a c iança, mais p ecisamen e ele epe e an o cu es (jun odos skiemenos) quan o longes ( ijųpenkių skiemenos) pala as alsas (san os e k . 2006; Ka i skaya e k . 2011; Kapalko a e k . 2013). c ianças mais elhas ap endem mais pala as, cons i uídas de di e en es sons conjun os, i.e., êm mais conhecimen os onológicos e é capaz mais p ecisamen e de epe i p imei o ou i s um desconhecidos pala as (munson e k . 2005: 1034). E. K i icKai ė, i. DabašinsKiEnė. Lie u ių kalbos onologijos įsisa inimas: ne ik ų žodžių ka ojimo ekspe imen inis y imas 243 2.2. da língua Li uânica nãoik ų pala as de e ojimo es o sanda a Lie u iški ne ik i žodžiai6 c iados endo em con a as ca ac e ís icas da es u u a de pala as da língua li uãs: usa apenas ais sons e skiemenų s uk ū as, que são possí eis e ge almen e encon adas pala as da língua li uanas. pala as das línguas Li uãs médiamen e cons i uem 7 onemas (mui o mais com ce ca de 58 onemas) (Kazlauskienė 2010: 3537), p edominam duaske u ių skiemenų pala as (Ka osienė, gi denis 1990: 21). Mais eqüen es ipos de skiemens de pala as li u iças são c , c c, cc , cc c (Ka osienė, gi denis 1994; Kazlauskienė, aškinis 2008: 2627), mudinasi, skiemuo na língua li uânica ge almen e compos o de 23 sons (Ka osienė, gi denis 1994). de e minou que de odos os li uanos pala as do dois e çdalhas (ce ca de 65 p oc.) skiemenos são ab i ieji (c , cc , ccc ) (gi denis, Ka osienė 2010: 82), skiemuo ge almen e começa p iebalsiais k, l, s, , p, n, e minaisi balsēs: o, a, i, e, u (gi denis, Ka osienė 2004: 220), em linhas de pala as skiemenyse gausu minkųjų p iebalakinų, y auja p iešga ėsš ės balsiai (siš a, gi denis 1996). Os mais equen es sons, que o mam pala a, são i, a, e, o e s, k, , m, n, (Ka osienė, gi denis 1993; Kazlauskienė, aškinis 2009). Li u iškajame nãoik ų pala as de epe ojimo es e há pala as só com dois p iebalsių sampaiikomis, po que ês p iebalsių sampaiikos pequenos c ianças pa a complicigas de p onuncia . Os mais equen es ipos de dois p iebalsios da língua li uãs são: 7 (42%) (n , , nk, b); s (18 po cen o) (s , šk, š , sp); (13 p oc.) (kl, p , , , g , bl, l, pl); s (6 p oc.) (sm, sn, š , sl, s , šl) (gi denis 1995: 107111; Kazlauskienė 2007: 3740). ais baseando-se a es as p incipais ca ac e ís icas da es u u a de pala as da língua li uana bem como anks esneis es udos da es u u a onologicas dos ilhos li uanos (Kamanduly ė 2006b; ga š ienė, juškienė 2008), o am compos os nãoik i pala as da língua li uanas (ž . p iedą). Lie u iškus ne ik us žodžiai s eng asi suda y i aip, kad jie nebū ų panašūs į ik us lie u ių kalbos žodžius, nekel ų jokių asociacijų su žinominiu žodžiu, ačiau a i ik ų isas lie u ių kalbos žodžių s uk ū os ypa ybės: ne ik ų žodžių p iebalsių suda y os iš d iejų p iebalsių pa yzdikų ipų: s (39 p oc.), (33 p oc.) i s (28 p oc.)8, žodžių ilgis s y u 6oja Lie u iškas ne ik ų žodžių paka ėjimo es as (au Dabašinskienė, K i icujė 2013) ku as daly ajo cos iso804 Language Assessmen in a mul ilingual socie y: Linguis ics Pa e ns and he Road o Impai men (2011). m. 7 s – pučiamasis (s, z, š, ž, , h, ch); – sp ogs amasis (p, b, , d, k, g); – sklandusis (l, m, n, , , j). 8 ipo p iebalsių pa yzdikų Ne ik ų pala as de epe ição es e não exis e, po que es a sampika é possí el só en e skiemenų. 244 KaLbos KuL ū a | 86 en e 2 a 4 skiemenų (nuo 4 a 9 onemų), e pala as skiemenis o ma c , cc ou cc c skiemens s uk ū as (ž . p iedą). skiemenas (67 onemas) e 8 dos qua o skiemenas (69 onemas). Em cada g upo há po 2 pala as sem p iebalsias samplaikas e po 6 pala as, con endo p iebalsias Lie u išką ne ik ų žodžių es ą suda o 24 žodžiai, ku ie suski s y i į is g upes: 8 žodžiai, suda y i iš d iejų skiemenų (4–6 onemos), 8 – iš ijų samplaikas: de ês pala as p iebalsias samplaika es á no começo da pala a, de ês da pala a no meio. odas p iebalsias samplaicas es ão skiemenyje, só em duas duaskiemeniuas pala as e skiemenyje, e skiemenų sandū oje (ž . p iedą). au o ês que ia e i ica se os ilhos gaba a i não só alsos pala as, mas ambém de pesquisa semelhan e es u u a pala as da língua li uãs, po an o pa a cada pala a não akei a escolhido co esponden e pala a da língua li uânica (ž . p iedą). co espondências cole a de aco do com: 1) pala as de du ação: alsos e e dadei os pala as êm al mesmo núme o skiemenas, exemplo., š e.la9 → sma.la (diskiemeniai), šku.li.nė → ska. e.lė ( iskiemeniai), ma.g u.no.lė. → e.kla.mėlė (ke u skiemeniai); 2) skiemens es u u a ( onemų skaičių skiemenyje) e p iebalsių samplaikas, p z., ke.mu → do.ja (po d i onemas skiemenyse); spa.de.ki → s a. u.la (p iebalsių samplaikos pi muose skiemenyse). em ou os aspec os (a iculiacinius p iebalsias e balsias sinais) não conside adagna, pois não conseguiu encon a apaças pala as, po ém p iebalsias samplaikas en ada man e quan o mais semelhan es a iculações. exemplo, p (sp ogs amasis abilūpinis + sklandusis ližu io p iešakinis al eolinis) subs i uído con o midade b (sp ogs amasis abilūpinis + sklandusis ližu io p iešakinis al eolinis): gap ė → cob a; g (sp o amasis lac í io pos e io gomu io pos e io + sllandus lūpinis den inis) subs i uído kl (sp o amasis lac í io pos e io gomu io pos e io + sllandus lac í io an e io akinis den inis): mag unolė eklamėlė → (puchiamosis on akinis al eolinis + exploss amasis p acalhinis gomu io p acalhinis) subs i uído sk (puchiamosis p acalhinis den inis + exploss amasis p acalhinis gomu io p acalhinis): škulinė ska → škelė; á ios de pala as encon a apa ūs nãoik ų e e dadei as pala as p iebalsių a i ik menys: gi a → ga ė, kles a → klas a, smin o → smil ė (ž . p iedą). 9 esquemenis sepa ados po pon os. E. K i icKai ė, i. DabašinsKiEnė. Lie u ių kalbos onologijos įsisa inimas: ne ik ų žodžių ka ojimo ekspe imen inis y imas 245 3. LiE u išKų nE iK ų i iK ų paDziKa ojimo pesquisa pa a es e inqué i o esp algomajo seleciona 25 no malias desen ol imen o da língua c ianças10 es ink i ja dezelios e escolas da cidade Kauno. Cada a imo duomenys. i iamieji suski s y i į 5 amžiaus g upes po penkis ai- kus: 1) 4–5 m.; 2) 5–6 m.; 3) 6–7 m.; 4) 7–8 m. i 5) 8–9 m. Duomenys c iança es ado indi idualmen e: p imei amen e oi execu ado Ne ik ų pala as de epe ição es 11 e pos e io men e Tik ų pala as de epe ição es . O obje i o des e es udo compa a idade di e en e c ianças a capacidade de duplica i alsos e e dadei os pala as de língua li uãs. Kel a hypo hzė, que e dadei os lie u iškus pala as c ianças pode ão epe i mais exa amen e do que não ixes, po ém odos pliaskieme niai e pala as com p iebalsių samplaikomis de e ia le an a mais di iculdades. os esul ados do es udo ealizado pe mi i am aze uma conclusão p elimina , coincidindo com dados de pesquisas semelhan es de ou os países: nãoíqu us, nunca neg edė us pala as c ianças mais di íceis de epe i do que au ên icos. Lie u iškus ne ik us pala as c ianças epe i am sob e 89 po cen o., e ik us 95 po cen o. p ecisão. es udo mos ou que as pala as de dois skiemen ( ec e dadei os, an o não akei os) epe em-se igualmen e com p ecisão (96 po cen o. p ecisão), po ém compa ando mais longos do que dois skiemenos e dadei os e akei os pala as obse ada di e enças: e dadei os ês skiemenos pala as c ianças epe em ão com p ecisão como e de dois skiemenos (96 po cen o), um pouco pio es esul ados epe indo qua o dos skiemenos e dadei os pala as12 (93 po cen o.) (ž . igu a 2). A p ecisão da epe ição de pala as alsas o núme o de skiemen em mais in luência: dois skiemenas alsas pala as epe i em 96 po cen o. p ecisão, 3 skiemenas 89 po cen o, qua oas 82 po cen o. p ecisão (ž . 1 igu a). compa ando os esul ados de ambos es es, ê-se que mais equen emen e e a-se na epe ição da mesma es u u a e dadei as e alsas pala as aquelas que êm p ibalssias sampikis, ej., smala e š ela; cob a e gap ė; žoliapjo ė e gosakluni e k ., só epe indo pala as alsas cus a com mais equência (ž . Fig. 2). 10 c ianças no mais do desen ol imen o da linguagem conside am-se não e emin ys de pe u bações da linguagem e nesilankan es pas lopogedą. 11 Li u iškojo ne ik ų pala as de epe ição es o es u u a, me odica de ealização plačiau desc i a K i ickai ė 2013; Dabašinskienė, K i ickai ė 2013; K i ickai ė 2014. azão da pala a 12 ne isi aikai žinojo i ik ų žodžių eikšmes, pa yzdžiui, ienas in o man as sakė niekada negi dėjęs žodžio askila i nežinan is, ką šis žodis eiškia, galima many i, kad dėl šios askila a p ecisão de epe ição não é al a. é ób io que mui os de c ianças de p é-escola e inicial de idade escola podem não sabe uma ou ou a pala a de uso mais in ecuen e ou de signi icado mais abs a o. 252 KaLbos KuL ū a | 86 K a m a n d u l y ė L. 2006a: peculia idades da língua aikiškosios. Lingbos 264–273. kul ū a 79, K a m a n d u l y ė L. 2006b: mo ono ak ikos įsisa inimas. Homem e pala a 8 (1), 84–89. K a p a l ko a s., po l i š e n s k a K., i c e n o a Z., 2013: non-wo d epe i ion pe o mance in slo ak-speaking child en wi h and wi hou sLi: no el sco ing me hods. In e na ional Jou nal o Language, Communica ion Diso de s 48 (1), 7889. K a o s i e n ė ., g i d e n i s a. 1990: bend inês linguagem pala a de e skiemens es u u a es a ís ica. Kalbo y a 1 (1), 3648. K a o s i e n ė ., g i d e n i s a. 1993: comun ines línguas onemų eqünumas. – Kalbo y a 2 (1), 2838. K a o s i e n ė ., g i d e n i s a. 1994: Li u ians bend inės kalbos skiemens ipų dažnumai. Kalbo y a 3 (1), 3442. K a i s k a y a D., b a byo ny s h e m., Wa l l s ., g i g o e n ko E. 2011: in es iga ing he e ec s o syllable complexi y in ussian-speaking child en wi h sLi. Jou nal o Child Language 38, 979998. K a z l a u s k i e n ė a. 2007: in e okalinhas p iebalsias: ienana ės e d ina ės g upos. Lingbų s udijos 11, 3642. K a z l a u s k i e n ė a. 2010: Dėsningumai das pala as da língua Li uânica. Homem e pala a 1, 3541. K a z l a us ki en ė a., a š k i n i s g. 2009: bend inės lie u ių kalbos ga sų dažnumas. Respec us Philologicus 16 (20), 169182. K a z l a u s k i e n ė a., a š k i n i s g. 2008: Li u ians kalbos onologinio skiemens s uk u inių modelių dažnums. Homem e pala a 1, 2431. K i i c ka i ė E. 2013: es as de pala as in en adas: es udo de línguas de c ianças li uanas unicalbių e d ikalbių. ap esen ação na in e nacional con e ência aplicamosios linguo y os Falbos e pessoas: espaço, empo, iden idade, ilnius: ilniaus uni e si e as. acesso po in e ne : <h ps://www.academia.edu/5762723/isgal o u_zodziu_ es as_Lie u iu_ ienakalbiu_- i _d ikalbiu_ aiku_kalbos_ y imas>. K i ic k ai ė E. 2014: es as de ca ojimo de pala as ne ik ų: es udos de línguas de c ianças li uãs unikalbių e d ikalbių. Taikomoji kalbo y a 4, 122. m a sh a l l c. ., a n de Le l y H. K. j. 2009: E ec s o wo d posi ion and s ess on onse clus e p oduc ion: e idence om ypical de elopmen , speci ic language impai men , and dyslexia. Language 85 (1), 3957. m c L e o d sh., a n D o o n, e e d a. . 2001: no mal acquisi ion o consonan clus e s. Ame ican Jou nal o Speech Language Pa hology 10 (2), m u n s o n b., Ku z b. a., W i n d o 2005: he in luence o ocabula y size, phono ac ic p obabili y, and 99–110. Wo dlikeness on nonwo d epe i ions E. K i icKai ė, i. DabašinsKiEnė. Lie u ių kalbos onologijos įsisa inimas: ne ik ų žodžių ka ojimo ekspe imen inis y imas 253 o child en Wi h and Wi hou speci ic Language impai men . – Jou nal o Speech, Language, and Hea ing Resea ch 48, 1033–1047. p e g y m o k p. K. 2010: Language-speci ic ealiza ions o syllable s uc u e and owel- o- owel coa icula ion. – The Jou nal o he Acous ical Socie y o Ame ica 128, 13461356. i s p e n s j., pa i g g e E. 2010: non-wo d epe i ion in Du ch-speaking child en wi h speci ic language impai men wi h and wi hou eading p oblems. B i ish Jou nal o De elopmen al Psychology 28, 177188. O es udo oi ealizado em conjun o com a B i ish Jou nal o De elopmen al Psychology e a B i ish Jou nal o De elopmen al Psychology. u z a i ė j., D 277–300. a b a š i n s k i e n ė i. 2010: speci ic Language impai men : adap a ion o a sc eening es o Li huanian. Da bai i dias 54, sa n o s . H., bue n o o. . a., ga h e c ol e s. E. 2006: E o s in nonwo d epe i ion: b idging sho and long- e m memo y. B azilian Jou nal o Medical and Biological Resea ch 39, 453. 371385. s a m p e D. 1969: he acquisi ion o phone ic ep esen a ion. CLS 5, 443 s ampe D. 1973: A Disse a ion on Na u al Phonology, blooming on: iuLc. s o e l - g a m m o n c. 2011: ela ionships be ween lexical and phonological de elopmen in young child en. Jou nal o Child Language 38, 134. s o k e s. ., K l e e h., 2009: he Diagnos ic accu acy o a new es o Ea ly nonwo d epe i ion o Di e en ia ing La e alking and ypically De eloping child en. 52, 872–882. Jou nal o Speech, Language, and Hea ing Resea ch el l e m a n s. L., m i h m a n m. . 2007: phonology de elopmen in in ancy and ea ly childhood: implica ions o heo ies o language lea ning. Phonology in Con ex . ( ed. 25–50. penning on. m. c.), Lu on: palg a e macmillan, žukauskienė . 2012: Raidos psicologia: in eg ada abo dagem, ilnius: ma gi esc e ai. Weisme s. E., omblin j. b., Zhang X., buckwal e p., chynowe h j. g., seu n e s m., 2011: nonwo d epe i ion pe o mance in schoolage child en wi h and Wi hou Language impai men . Jou nal o Speech, Language, and Hea ing Resea ch 43, 865878. W i l i a m s D., pa y n e H., m a s h a l l ch., 2013: non-wo d epe i ion al Diso de s 43, 404417. impai men in au ism and speci ic Langauge impai men : E idence o Dis inc unde lying cogni i e causes. – Jou nal o Au ism and De elopmen- ecebida 2013 10 20 ecebida 2013 12 20 KaLbos KuL ū a 254 | 86 apEDas. das línguas Lie u ių ne ik i e ik i pala as skiemene ik as ik as nų sk. pala a pala a ne ik ų žodžių p iebalsių pa yzdika → ik ų žodžių p iebalsių pa yzdika 2Kemu ema 2Doja Koja 2Skimo S alas sk → s 2Š ela Smala š → sm 2gap ėKob a p → b 2gi a ga ė → 2Smin oSmil ė sm → sm; n → l 16 2Kles aKlas a Kl → kl; → s 17 3geloša Ka osas 3ši u a xalikas 3Škulinė Ska elė šk → sk 3Plemu a Klima as pl → kl 3maspulė askila sp → sk 3Lasmu i yšnelė sm → šn 3Spadeki S a ula sp → s 3pas api gyslo is s → sl 4sule ė se enada 4žade ina chocola e 4Snalidina S ajo oja sn → s 4Spi a uša Skylamušis sp → sk 4nispa ima Res o anas sp → s 4mag unolė Reklamėlė g → kl 4S aligosa Skanumėlis s → sk 4gosakluni žoliapjo ė Kl → pj pas aba. pajuodin a p iebalsių samplaika; ke i oje len elės skil yje pažymė a, kokia ik ame žodyje esan i samplaika a i inka ne ik ame žodyje esančią p iebalsių samp empo. 16 nãoik ame pala aje smin o p iebalsių samplaika n es á en e skiemenų, ce aame pala aje smil ė p iebalsių samplaika l ambém ambém en e skiemenų. 17 nãocu ame pala a kles a p iebalsių samplaika s es á en e skiemenų, ce aame pala a klas a p iebalsių samplaika s ambém en e skiemenų. E. K i icKai ė, i. DabašinsKiEnė. Lie u ių kalbos onologijos įsisa inimas: ne ik ų žodžių ka ojimo ekspe imen inis y imas 255 acQuisi ion o Li Huanian pHonoLogy: nonWo D EpE i ion EXpE imEn aL s uDy Summa y a childs capaci y o epea a new polysyllable wo d hea d o he i s ime in he ea ly age shows he abili y o memo ise new wo ds and o expand ones dic iona y (ga he cole 2006a); he e o e, he nonwo d epe i ion es is associa ed wi h language acquisi ion. i is s a ed ha he epe i ion o nonwo ds s a s e y ea ly in li e when a child s a s lea ning he i s wo ds (ga he cole 2006a): each wo d once hea d by a child o he i s ime sounded unusual and new like he wo ds which a e asked o be epea ed in he nonwo d epe i ion es (chia , oy 2007). he a icle p esen s a pilo expe imen al s udy ca ied ou on he basis o nonwo d and wo d epe i ion es s. he Li huanian Nonwo d Repe i ion Tes was designed wi h due ega d o he s uc u al cha ac e is ics o Li huanian wo ds (wo d leng h, owel and consonan equency, syllable s uc u e); he es consis s o 24 nonwo ds o di e en s uc u e. Each nonwo d is associa ed wi h a Li huanian equi alen aking in o accoun wo d leng h and syllable s uc u e. he sample o he pilo s udy is made o 25 ypically de eloping p eschool and school-age child en ( om 4 o 9 yea s old). he esul s o he s udy e ealed ha he accu acy o epe i ion o nonwo ds and wo ds is de e mined by h ee ac o s: 1) syllable s uc u e: mos e o s occu in he epe i ion o wo ds and nonwo ds con aining combina ions o consonan s. Wha is mo e, he accu acy o epe i ion o nonwo ds is also de e mined by he place whe e he consonan combina ion occu s: mo e e o s occu in epea ing wo ds wi h a consonan combina ion in he middle o he wo d compa ed o hose wi h a consonan combina ion in he beginning o he wo d. he place o consonan combina ion does no a ec he accu acy o epe i ion o wo ds; 2) wo d leng h: he longe he wo d, he lowe he accu acy o i s epe i ion; 3) age o pa icipan s in he s udy: he olde he age g oup, he mo e accu a ely bo h sho e (one- wo syllable) and longe ( h ee- ou syllable) wo ds and nonwo ds a e epea ed. KEYWORDS: acquisi ion o phonology, nonwo d epe i ion es , syllable s uc u e, na u al phonology heo y. EgLė K i icKai ė y au o Didžiojo uni e si e as K. Donelaičio g. 58, L -44248 Kaunas [email p o ec ed] inE a DabašinsKiEnė y au o Didžiojo uni e si e as K. Donelaičio g. 58, L -44248 Kaunas [email p o ec ed]