BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
AGN ALEKSAIT
Ins i u o das línguas Lie u ių
JAM RAIŠKA JAUSTUKAIS MOCINI KALBOGE ESMINIAI VOZŽIAI: jaus ukai, mokinių kalba, skoliniai,
keiksmažodžiai. Sen ius ukai a i amen e são usados šnekamojoje alboje pa a a iadosos
sen imen os eikš i. Es a não nekai omą pa e da linguagem suda o pala as, di e a e
exp essamen e ansmi indo sen imen os, ac os de on ade e impulsos sem nomeá-los (DLKG 2006:
462). Embo a saky inį comunic a imen o a ualmen e equen emen e subs i uindo na comunicação
ele ônica a es e im equen emen e sejam usados sen imen osmaženkliai (ž . Wol 2000: 827-833;
Tossell 2012: 659663), mas e aqui não e i a-se aiškos de sen imen os e bais, à qual melho e con ida
sensus ukai. No en an o, de pesquisas, como o sensus ukai unciona unciona na a ual língua
li uana, quaisí exis en e mudanças e no o ias, quase não há (mais pesquisas sulaukia jaus ukų
onoseman ika, plg. Zaba skai ė 2009: 91110). Es udos pa icula men e con ém mokinių kalba, na
qual pode se encon ado de á ios idiomas no o ias ou mudanças de zauomazgų. Desde 2015 m.
Ins i u o de língua Li uânica Bend inés cen o de pesquisas de língua unciona Mokyklinė
li uanis ikos g upa ( ad. d . Au elija Tamulionienė), que es uda a língua dos alunos, suas linguines
disposições. A Associação Li uanis as sambū is, em colabo ação com os cien is as do g upo
Mokyklinė li uanis ika, sob um p oje o apoiado pelo Ugdymo plė o ės cen o In eg ação de
mudanças léxicas da língua li uaniana mode na em con eúdo de ensino e ugdimas de compe ências
emá icas dos p o esso es su giu duas pesquisas de alunos e p o esso es sob e a leksiká da
língua li uânica, sua u ilização, ensino e a aliação. 2015 m. ugsėjį pesquisas no si e apklausa.l aos
alunos oi ap esen à de 15 pe gun as suda y a anke a, que ap êpê pala as in e nacionais,
a mybių, naujažodžių, keiksmažodžių a oseną, inha ichness da linguagem (alunos explica , o
que signi icam as pala as aukš ielninkas e meldai, a isa , quais emous uka exp essam seus
sen imen os nas si uações indicadas, quando es á en e amigos e com eles comunic au, e c.).
Também o am in es igados alunos de comunicações ele ônicas habi os de esc i a, sua habilidade
usa papie iniais ou online diccioná ios. O obje i o do ques ioná io a alia , como os alunos
conhecem á ios lexicós camoknius, ambém es a possibilidades mais ampliais de pesquisas de
aco do com indi iduais emas de pe gun as da pesquisa. Obje i o do a igo baseado baseados nos
esul ados da enque e ap esen ada aos alunos, esnag ina aišką sen imen os comus ukais no
discu so dos alunos e a alia lie u iškų e nelie u iškų jaus ukų elação. Uma das 15 pe gun as
ei as aos alunos e a es a: Com que emo i os exp essa ia os seus sen imen os nas si uações
indicadas, quando es i e en e amigos e com eles in e agi ? Nes a ques ão que i ada esp ei a ,
se os alunos pe cebe, o que são sensus ukai, ambém escla eškin i, quais os sensus ukus usa a
mais equen emen e. Foi le an ada hipó ese, que no a oseno o e conco e Li hu iški e
angliški jous ukai ou a é a úl ima ima i šų (ž . pa eikslą). Dessa es animas linguagem elemen os de apa ição em n ojojja alboje eno meulha in luenciao az p es ižas do inglês (plačiau ž . Sauciuc
BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
AGNĖ ALEKSAITĖ. Jausmų aiška jaus ukais mokinių kalboje | 2
2006: 269; Vaicekauskienė 2007: 34). Dois con ac os cul u ais pe haps a amen e quando oco e
idên icamen e mú uo, mais equen emen e isso doando e imanção pusių elações. Daudanciosa
pa eê é uma p es ijís ica cul u a, à qual a cul u a imancien e igualha a-se e cuja
p es ijísku a az p es ijina e sua língua (Vaicekauskienė 2007: 39), po an o os sensus ukai,
como e ou as linguinês aiškos ins umen os, dos alunos são emp es ados p incipalmen e do
p es ijís ico idioma, assim se p e ende não só sua língua pai i izine, mas e não dis ingui do
g upo con empo ânios. De e ia en a iza -se que es e meio de exp essão emocional-exp essi a
indo de língua es anha não uim adqui i -se na língua na i a e a aiga -se na consciência dos
consumido es da língua ( o almen e necessá io longos e ín imos con a o de cul u as iman es e
doado as). Po exemplo, a g ande maio ia de uma Romênia escola supe io es udan es de I ália,
que chega am à I ália sob um p og ama de in e câmbio cul u al e nes e país passa am apenas 10
dias, imimi ksniu do i aliano língua passoolino e começa am a consumi ais sensus uks como bah e boh (Sauciuc 2006: 269).
PAV. Ix aus de 811 anos de meninas pokalbių no si e da in e ne www.supe .l (2010 m.) (Ri os
Miliūnai ės skaid ė. Lie u iški i nelie u iški jaus ukai pa yškin i.) JAV psicólogo Robe as
Plu chikas basines emoções (mų) eo ia classi icou oi o emoções p incipais (jausmus), i. e.
acei ação, pasibjau amen o, pyk į, baimę, džiaugsmą, siel a ą, laukimą, (smalsumu) (Leka ičien
2008: 383). Na apelação aos alunos ap esen ada pe gun a sob e sensus ukus ab êpia cinco dos
oi o sen idos básicos, que dos alunos são melho pe cepokiamis, . i. pik į, baimę, aleg iasmą,
pasibjau ėjimą e ma a ilbą. Visando escla ece , quais sen ius ukus os alunos cons a a, o am
ap esen adas conc e as, p óximos aos alunos dia iam ida si uações, quando p ecisa
exp essa sen imen o. Da y a p essupõe, que a maio ia dos alunos em ap esen adas pe gun as
espondeu sąžiningamen e.
Na apelação pa icipa am 532 alunos de di e en es cidades Li uãs, e al núme o esponden as
já pe mi e in ospec a polinkius, como, que comos ukais alunos endem a exp essa seus
sen imen os, quando es á en e amigos e com eles sociam. is o que a apelação e a anoniminė,
os alunos (jos g upos de idade neski os) inham que indica apenas a escola, na qual es udou.
Como is o a pa i espos as, no enque e pa icipa am alunos de Anykščių, Elek ėnų, Kauno,
Kėdainių, K e ingos, Mažeikių, Palangos, Plungės, Raseinių, Telšių, T akų, Ukme gės, Vilniaus e
Za asų mokyklų bei gimnazijų.
Na p imei a in e ogação aos alunos dada a si uação con aje e, que andando equei po ás
de algo e assigue o e a pe na. Como ê-se de 1 abela, as espos as dos alunos p edominam em
gene ininha alboje ne a o ina anglybė auč e a ela mais p óximos co esponden es lie u iški ai, oi (b o ei sob e
BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
AGN ALEKSAIT. Jausmų aiška jaus ukais mokinių kalboje | 3 deles acon ece que ao in és de
jaus uką auč i jo a oseną ž . Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyną (ND)). Labai e ais a e-
jaus ukų mokiniai enkasi iš ik ukus (pys , kebe iokš , pokš e k .), po ém não se pode a i ma ,
que eles não dis inguem duas di e en es pa es da língua jaus uko e iš ik uko, p o a elmen e
alguns que que iam exiliškin i não seus sen idos expe imen ados, e conc e o do ac o zakliu imo
us sons. By he way, isch ik ukai são conside ados sepa ada pa e da língua só dos li uãos e
ainda em algumas línguas neindoeu opiečių. Em g ama icas de ou as línguas eles ge almen e
são a ibuídos a jeus ukų, às ezes e a eiksmažodžių (DLKG 2006: 469).
1 LENTEL. Supykusių mokinių a ojami jaus ukai i juos a s ojan ys žodžiai1
Lie u iški jaus ukai, iš ik ukai Nelie u iški jaus ukai Jaus ukus a s ojan ys
(anglybės)
žodžiai
(keiksmažodžiai, eu emizmai)
Ai, aj (72) Auč, au, auch, auuch,
keiksmažodis] ouč, jauč, auč (85)
ouch, [Riebus usiškas
Oi, oj, oooj (65) Ups (3) Blemba, bliamba, blmb (17) Ui, uj,
uoj (18) Fo uck sake, s (3) Velnias, po elnių (8)
Bam, bum (15), bum (1) Eina casa (1)
Pys , pis (12) Po šim s pe kūnų (1)
Kebe iokš (3) Po šim s pypkių (1)
Pokš (3)
A pesquisado a de léxico exp essi ó ios Jolan a Zaba skai ė no a igo Jaus ukai kalboje i šnekoje
en a iza que okią mesmo como sensus ukai emocionalina unkção execu a e keiksmažodžiai, unidades da
lexicologia pe i e iais, sis ema em que s y uojan ys jaus ybę e azeologizmų (Zaba skai ė 2009: 9394); não
obs an e, á ios alunos, signi icando pyk į, dão p io idade não aos sensus ukai, mas às pala as. Mais
equen emen e jo ens edašė á ios usiškus keiksmažodžius, embo a indicou e lie u iškų keiksmų ( ik
abejo ina, se assim e a oja), например.: po elnių, po šim s pe kūnų, po šim s pypkių. P ie iškų keiksmų
šliejasi usiškų keiksmažodžių eu emizmai, ais como bliamba e ai namas. Nag inėjando espos as, oi
no ado que pênchiu eikš i não mui a alunos do odo nenu odė jaus ukų ou não en endeu a e a, ou deles e
ne a oja. Aqui e em ou o luga nes e a igo ap esen a-se au en iška mokinių kalba: Hoje nu iko nedidelė
bėda:D Nepa ikėsi, o que oco eu.. escadandam escada, nepas ebėjau mais um escad o e k i au..
Pasijaučiau labai žiopla:D;
Mui o nosib ozdinou a pe ja, como auda;
P imesk ėjau, e echkliu au como dėjau kojon.
Segunda si uação: ag ada elmen e nus ebo e ecebeu e não quekė à do aná. Maloniam nus ebimui eikš i espos as
dos alunos p e alece lie u iški jaus ukai (ž . 2 abelę). Os alunos, que endo mos a g andeulê ma a ilba, sen iu a oz
ou p iebalsį a ia con ínuamen e e isso e le e esc e endo ele 1 Nes a e em ou as abelésias ao sensus ukų e
ou as pala as emociamen e cono uadas cus uliões ap esen ados núme os de casos de pau ação desses meios de
exp essões mos am equncia dos alunos espos as a pe gun as do ques ioná io. Ao lado do p incipal emociamen e
cono uado pala a são ap esen adas e ou as a ian es de esc i a.
BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
AGN ALEKSAIT. Jausmų aiška jaus ukais mokinių kalboje | 4 sud igubina, p z.: oo, a , ou
su igubina, p z., ooo. Reics ando pyk į, os jo ens habi ualmen e usam p imá ios, ou
neiš es inos, jous ukus, que ne u i de inidas o mas mo ologicas (DLKG 2006: 462), po ém em
segunda si uação encon a-se e secundá ios, ou de de i ados, jous ukų edinių sa a ankiškų
žodžių, ne ekusių seu į a dijamosios paski ies, a ne e ai e mo ologinių požymių (DLKG 2006: 463),
ex., willo (plg. Reexp essando ma a ilba, jo ens usam não só pala as, eiškiančius linguagem
e ique a, po exemplo.: ačiū, mui o ačiū, mas ambém keiksmažodžius, po que [k]eiksmažodžiais
não semp e se exp essam sen imen os nega i os em elação à ealidade, às ezes se keikiam e
pa a exp essa o es, pe kai usias emoções (p.ex., ne ikė umą, nus ez de sucesso, a é súga
is icusiąę e pan.) (Zaba s 2009: 101). 2 LENTEL. Nus ebusių mokinių a ojami jaus ukai e eles
ep esen ojan ys žodžiai Lie u iški jaus ukai Nelie u iški jaus ukai Jaus ukus a s ojan ys
žodžiai
(anglybės)
(keiksmažodžiai, ja gonybės)
Oho (91) Wow (14); (42) au;
wau (2) kai bom (1)
Bom (4); bem aqui bom (1);
O, oo, ooo (47) Omg (21) Jėga (3)
Aciū (30), aciū mui o (4), Aww, aw
pala a] mui o açoū (5)
(16); (2) a py... [necensu alizou a
Ak (18)
Valio (10)
Keli mokiniai nus ebimen o, sumišusį com padėka, exp esseškia não sensus ukais, e
ilgesniais aseias, p z. :
Eik u a si, como cu e de ua pa e;
Como é di e ido! A p imei a ez ecebi al su p esa
uma dádi a; Seni, ecebi uma boa dádi a, comple amen e não espe ei.
Mais uma si uação aos alunos ap esen ada pasibjau ėjo e nemaloniu odapu. Nas espos as
dos alunos p e alece apenas lie u iški jaus ukai, anglybių apascido só uma ou a (ž . 3 abelę).
Mais equen emen e mokinių u ilizado jaus ukas u não aído em Daba inės lie u ių kalbos
žodyną (DŽ), embo a Lie u ių kalbos žodyne e baigiamame eng i Bend inės lie u ių kalbos
žodyne (BŽ) es e jaus ukas é. e dade, o dicioná io da língua Li uânica (LKŽ) não az uma
óškios dis inções en e jaus ukų u, ui e e, po ém esama opinião de que di e em ainda assim
des es jaus ukų, eiškiančių pasibjau ėjimą, s ilis iniai onsh iai:
e 1. pasibjau ėjimui eikš i (emocinė unkcija): Fe, mesk! ; 2. pasišlykš in (emo cinė unkcija): Fe, qual
spuoguo .
i manie ingai pasibjau ėjimui eikš i (emocinė unkcija): Fi, koks neskanus. 1. u pasibjeu ėjimui eikš i: Fu, qual
mu zin cuo; 2. pasišlykš in : Fu, ne iku si me ga. 1. s ip esniam pasibjau ėjimui eikš i: Fui, não comgyk daqueles
isios; 2. mais pa sišlykš in : Não en endo daqueles no os cos umes ui (Zaba skai ė 2009: 93).
BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
AGN ALEKSAIT. Jausmų aiška jaus ukais mokinių kalboje | 5 3 LENTEL. Pasibjau ėjimui eikš i
alunos u ilizados comus ukai e eles epelindo pala as
Lie u iški jaus ukai Nelie u iški
pala as jaus ukai
(anglybės)
Jaus ukus a s ojan ys
(keiksmažodžiai)
Fu, uu (195); u como smi da (8); ū (12); uj,
ui (88); e (22); eh (2); ech (1) usišku
Omg (1) [Pasakoju įsijau ęs, pode exp ús i
žodžiu]
Ve (5); ew (12); (1) Ups (1) [Dežniausiai ek us oju] po šim s
ekalijų..
Hm (5)
Vaje (3); oje, qual a oma (1)
p , p , p u (3); uuu, u (2)
Išnag inėjus espos as dos alunos, ê-se que a maio ia dos jo ens bas an e ousadamen e
signi ica pasiblou amen o nemaloniu odapu, no en an o alguns pe manece san ū esni e
kilančio sen imen o não mos a:
Que chei o desag adá el! ;
P iklauso a quais amigos sou isso sim e alo koge o se smi dê u eu simplesmen e nada nesaky;
Nada digo.
Ou a si uação isquando e. Ją desc e endo as espos as dos alunos p edomina lie u iški
pi miniai (neiš es iniai) jous ukai, p z.: a, ai, oi, o (ž . 4 abelę). Lie u iški an iniai
(iš es iniai) sensus ukai, ais como o Die e, o Viešpa ie, o Jėzau, conco eja com angliška san umpa omg
(eng. oh my God! Die e meu!).
4 LENTEL. Išgąsčiui eikš i mokinių u ilizados os sensus ukai e os pala as ep esen ando
Lie u iški jaus ukai Nelie u iški
pala as jaus ukai
(anglybės)
Jaus ukus a s ojan ys
(keiksmažodžiai, senosios
es animidades, eu emizmai)
A (93) Omg (25) Po šim s pypkių! (1)
O Die e (28); o Senho ie; o Jėzau (10); o Jezus u
Ma ija (1); o jesus ma ija e odos O bože (2)
(1).
s en ieji com s enciausiasiais (1); die ulėliau
Oi (28); (8) oj; uoj (3) O ku mi (1)
O, ooo (23)
Ai (17); aj (1)
(11) Ak
BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
AGN ALEKSAIT. Jausmų aiška sensus ukais mokinių kalboje | 6 Oco em e um ou o Li u iškas ou
usiškas keiksmažodis e esbelnesne suas a ian es eu emizmai, p z., o ku mi2. É e dade, alguns
alunos en a izam, que isgąs į ansmi ido lhes ajuda di e sos elemen os não- e balhos, . y.
ca a mimika, ges ai. Só poucos dos alunos indicam que isguiandê não ojan es de lingubinês e
não-lingbinês aiškos ins umen os, eles só cons a am o p óp io ac o de isgąscio:
En ão e exagudas e u me! ;
Negazdink;
Du niau u!
Úl ima si uação ap esen ada aos alunos mui o apsidžiaugė e. 5 Da abela ê-se que jaus ukų
(lie u iškų e nelie u iškų) a osena apylygė, embo a nes a si uação os mokiniai ap esen em
mais e á ias examplesnių nelie u iškų jaus ukų. Pode-se aze p essupos o, que jo ens,
comunicando-se com amigos, mais eqüen emen e são endem exp ess a aleg ia, e não ai a,
ma a ilba, pasibjau amen o ou medo, po an o como jus amen e nes a si uação a eação dos
eus ukų é ão di e sa. Sicando mos a g andeu aleg ia, que endo exp essa pasi enkinimą, os
alunos likem sen iuko balsį ou p iebalsį p osssiamai, например.: jeeee, uuuuuu, a e k . 5
LENTEL[…]. Džiaugsmui eikš i mokinių u ilizados jaus ukai e os ep esen ando pala as
Lie u iški jaus ukai Nelie u iški jaus ukai (anglybės) Jaus ukus a s ojan ys pala as
(keiksmažodžiai, ža gonybės)
Valio (45) Yes (20); yey (12); yay (16);
(3); yaaaaas (6)
jay; jej; jejejej (3); jes Jėga (15)
Oho (22) Je, jeeee (23); (19) o ça; ye (2a);
(1)
yeee, se (7); jês (2); Kaipė jėėj ainai (13)
(20 O) Vau (15); auč; wow (5) Ne ealmen e (2)
Aaa (8) Omg (10)
O Die e (4); o deus açaú! (1) Wuhu (2); uhu (2); ūhū; woho, woohoo (4); wooo,
woo woo, uhu (2); oho (2); uuuuuu (1); yohoo (1)
Oi (4) Aww (4); a ... (1)
Das espos as e elou-se que apenas poucas dos alunos sua aleg ia exp essa am não po
meios e bais, mas pelo co po lingua:
Seu júgsmão exp esseiškiu ações
co po al-nusišypsoju; Salínhei de elicidade.
Escolh i e esumidc os dados sob e o sensus ukus dos alunos no albei ap esen ados na abela 6. 2 Es a sensação não é
alea ó ia. Embo a e a amen e, ele pa o jojo em con e saamojoje e na comunicacion ele onica-
joje.
BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
AGN ALEKSAIT. Jausmų aiška jaus ukais mokinių kalboje | 7 6 LENTEL. Lie u iškos e
nelie u iškos jaus ukų aiškos elação de mokinių kalboje
Eil. n . Si uações
Lie u iškų e nelie u iškų jaus ukų elação
(pe cen ais)
Lie u iški jaus ukai Nelie u iški jaus ukai
1. Dizem que indo echa am po algo e 67.5
32.5 eiga am a pe ja
2. Maloniai nus ebo e ecebeu e não quė à a dádi a 67,9 32,1
3. Pasibjau ėjo e nemaloniu odapu 99,4 0,6
4. Assus a am-se 90 10
5. Mui o ap idugas es 38,7 61,3
Dado que pa a a pesquisa oi escolhido o mé odo de pesquisa, é p eciso des aca , que es es
esul ados mos am apenas subjec i os p óp ios alunos sua isão de obse ação da língua. A
e dadei a si uação dos sen idos a osenos mais se salixi ia, se osse ealizado um objec i o
expe imen o de obse ação da língua dos alunos (į ašy a gy oji mokinių kalba). No en an o e
ealizada inqué i o mos a ce os a uais polinkios de língua saky ina exp essy iosa dos alunos.
IŠVADOS
Išnag inhando espos as dos alunos sob e sen imen os aiška lingubinês aiška meios,
pode aze á ias conclusões:
1. P i ačiojoje mokinių alboje lie u iški e angliški seus ukai b iskamen e conco em. 2.
De lie u iškų jaus ukų mokiniai indicado ge almen e usando á ios p imei os
(neiš es inius) jaus ukus.
3. Os alunos endem aos mesmos sen imen os exp essa bas an e di e en es
sen imen os da ai a à aleg ia.
4. Nuos abai, pasibjau ėjimui e изgąsčiui eikš i mokiniai indicodo ge almen e
consumido es lie u iškus jaus ukus, e pânico e aleg iai eikš i gausiai u ilizados an o
lie u iški, quan o nelie u iški jaus ukai. No en an o, signi icando aleg iasmá, os mokiniai
indicam consumindo mais e á iasnių nelie u iškų jaus ukų, po an o pode-se a i ma que
esse sen imen o aiška aplausus ų mokinių alboje é angliškiausia.
LITERATŪRA
BŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas ( engiamas). P ieiga in e ne e: h p://bkz.lki.l
DLKG – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ed. V. Amb azas. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų lei-
dybos ins i u as, 2006.
BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
AGNĖ ALEKSAITĖ. Jausmų aiška jaus ukais mokinių kalboje | 8
DŽ – Daba inės lie u ių kalbos žodynas (elek oninis a ian as), ed. S. Keinys , Vilnius: Lie u ių kal-, Vilnius: Lie u ių kal-
bos ins i u as, 2006. P ieiga in e ne e: h p://www.dz.l
L e k a i č i en ė R. i k . 2008: Psichologija šiandien. Kaunas: Technologija.
LKŽ – Lie u ių kalbos žodynas 1–20 (elek oninis a ian as), y . ed. G. Nak inienė, Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u as, 2005. P ieiga in e ne e: h p://www.lkz.l
ND – Lie u ių kalbos naujažodžių duomenynas. In e ne inė duomenų bazė. Suda ė R. Miliūnai ė. Vil-
nius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://naujazodziai.lki.l /.
Sauciuc G. 2006: Bo owings – a sou ce o inno a ion in he class o in e jec ions. – Re ue Roumaine
de Linguis ique 2, 267–300. P ieiga in e ne e: h p://www.ling . o/RRL%202%202006%20Sauciuc.
pd .
Tossell Ch. C. 2012: A longi udinal s udy o emo icon use in ex messaging om sma phones. –
Compu e s in Human Beha io 28(2): 659–663.
Va i c e k a u s k i e n ė L. 2007: Naujieji lie u ių kalbos s e imžodžiai. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Wol A. 2000: Emo ional exp ession online: gende di e ences in emo icon use. –Cybe Psychology &
Beha io 3(5): 827-833.
Zaba skai ė J. 2009: Jaus ukai kalboje i šnekoje. – Kalbos kul ū a 82, 91–109.
Recebido 2015 11 17
Adop ado 2015 12 28