scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Lietuvių bendrinės kalbos sampratos istorija (XIX amžiaus antroji pusė – XX amžiaus pradžia)

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Lietuvių bendrinės kalbos sampratos istorija (XIX amžiaus antroji pusė – XX amžiaus pradžia)

Author: Jurgita Venckienė
Year: 2016
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/173/184
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
JURGITA VENCKIEN
Lie u ių kalbos ins i u as
LITUVI BENDRINS LEGABOS SAMPRATOS HISTÓRIA
(XIX SÉCUJA ANTROJI PUS XX SÉCUJA PRAGAŽIA)
1
ESMINIAI VOODŽIAI: bend inė kalba, ašomoji bend inė kalba, šnekamoji bend inė kalba,
g ynumas, kodi ikacija.
ĮVADAS
Li u ias bend ines línguas (www bk) su gimen o, início ques ão não ez abo dado kalbininkų abalhos.
Gied ius Subačius é discu ido a abo dagem dos cien is as li uanos à bk his ó ia ge almen e ela é ligada
com a his ó ia da nação: am ce o isolado paapo de desen ol imen o da nação (es a idade) oi alado e
sob e ce a es adia de desen ol imen o da língua pad ão (Subačius 2004: 89). E EUA e Eu opa Ociden al
linguis as es udam a e olução das línguas comuns com base nas p óp ias línguas peculia idades,
especi icas linguís icas e sociais ca ac e ís icas (Subačius 2004: 97). Eina as Haugenas dis inguiu
qua u is bk o ma imosi aspec os: no ma escolhação, o ma codi icação, unções obulinimen o e
sociedade admissão (Haugen 1966: 252). Bk su gimen o e aida elacionados com publiomene, e
pa icula men e du E. Haugeno indica aspec os: a mės escolhação bk e sociedade admissão. O papel da
sociedade mui o an es le an ou e P anas Ska džius: como impo ância bk do su gimen o, da exis ência
aožą ele indicou a pe cepção da sociedade (ou pelo menos de sua pa e) de que ela em uma língua
comum, e seus es o ços essa língua usa : [bk] é em oda a e nog a in Li hu oj econhecida, usada ou se
es o çando usa [čia e mais pa yškin a meu J. V.] como um meio uni e sal comum (Ska džius: 1927 341). O
obje i o des e a igo com base imp ensa e egodocumen ais mos a , quando a sociedade ou pelo menos
sua pa e ‒ começou a pe cebe e i i bk e como ela comp eendeu.
bk Lie u ių susida imo p oblemas g ildenęs A noldas Pi očkinas sob e XVIXVIII século aš iją
esc e e, que [ ]iek M. Daukšai, an o ou os daquele empo uncioná ios das aš iias Li uãs <...>
ainda não su giu conscien ioso comp eensão da língua comum (Pi očkinas e : 1990 6, ambém.
1
O a igo p epa ado de aco do com epo amen o Bend inės lie u ių kalbos samp a os k is aliza imosi is o ija,
lei a ą moksliniame semina e Bend inė lie u ių kalba šiandien: ik o ė, iliuzija, siekinys? (2015 05 22), que oi
o ganizado ins i u o Lie u ių kalbos Bend inės kalbos y imų cen as.
JURGITA VENCKIENĖ. Lie u ių bend inės kalbos samp a os is o ija
(XIX século segunda me ade XX século início)|2 Pi očkinas 1986: 3031). Bend inês ideia do
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
idioma oi p o e ida Uni e si as ling a um Li aniae (1737), po ém pos e io men e ela não
oi desen ol ida (Pi očkinas 1990: 8).
2. BENDRINS LEGABOS SAMPRATA DECELHA XVIII FINAL SÉCULO XIX
VIDURYJE
XVIII amžiaus pabaigoje i XIX amžiaus p adžioje bk apo ne ieno au o iaus mąs ymo
obje o. Bea si andan e bk po eikį, de á ios au o es lowaiços (Juozapo Čiuldos, Simono
Daukan o, Juozapo A nul o Gied aičio, An ano Klemen o, Kip ijono Nezabi auskio, Ju gio
Amb aziejaus Pab ėžos, Ju gio Plia e io, Dionizo Poškos, Simono S ane ičiaus e k .) pon o de
is a em al linguagem, es o ço pa a a cons ui y ė G. Subačius (Subačius 1991, 5864; Subačius
1996: 5159; Subačius 1998 e k .). Zemaičiai ėmė pensa , como linguagem aze comum (plačiau ž .
Subačius 1998: 2021), o que pe mi e ala sob e bk c iação começo, embo a nenhum um dos
discu ido empo c iados modelos nãoapo bk. G. Subačius econs uiu al cu aõs ou aspi aamõs
de au o es baixos pa a c ia bk samp a ão: bk se á comum e uni o me pa a odos a língua do
po o público (Subačius 1998: 20 21), embo a, en a izada, a uni o midade, uni e so inum, nação,
língua di e en es au o es pe cebessem desiguodai. Po exemplo, J. A. Pab ėža pensa a sob e bk
apenas žemaičiams (ce ca 1831 ano), e S. Daukan as no pe íodo a dy uoju de c iação Bigijiosios
Lie u os žemaičiams i aukš aičiams bei Ry ų P ūsijos lie u iams (Subačius 1996: 5354, 56).
Mo iejaus Valančiaus (18491875) du an e o pe íodo de yskupamen o mui os kunigos esc e e am
mis inho a mino, mais ou menos man endo-se na sua base a minio, mas en ando-se se e
aukš ai iški (Jonikas 1972: 135). Pa ies M. Valančiaus, di iga oso icybina li e a u a, ela
p esidiuusio, minčių sob e comum linguagem, egis, não há illicusių. No en an o, a pa i dos olhos
não ele a isso, que M. Valančius cuida a de eas e n aukš aičiams li os pe mi i em sua a me,
pois pa a eles esą desen endami žemai iški aš ai: 1852 m. com edęs Juozas Zene ičius į eas e n
aukš aičių a mę aduzi Juozapo Žel io lenkiškai pa ašy ą ka ekizmą, 1865 m. aginęs An aną
Ba anauską k aji ašy i jų a me. Além disso, Pe as Jonikas é замянен и о M. Valančiaus
gany ojinius laiškus, писаy us ikin iesiems их a me (Jonikas 1987: 238). Isso e idenciasse que comum a odos os li uanos ala
M. Valanči ainda pa ecia impossí el.
JURGITA VENCKIENĖ. Lie u ių bend inės kalbos samp a os is o ija
(XIX século segunda me ade XX século início)|3
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
3. BENDRINS LABORAS SAMPRATA NA SEGUNDA PALÇA DO SÉCULO XIX
Domis bk ques ão suin ensi ou na segunda me ade do século XIX. Do me o egodokumen os,
p adoja gausu a s ymų sob e bk, discusijų a io iais linguagem comun inimo ques ões.
3.1. Rašomoji bend inė kalba
In es igado es de línguas comuns conco dam, que p imei o su ge, pad oniza-se esc i a de
(apie ai plačiau ž . Subačius 2001: 127). Ne išim is i lie u ių bk – ap a iamojo laiko a pio
língua no início ela pe cebida só como esc i aji.
Bend inês idiomas, p incipalmen e ao assun o de ensino, p i eceu A. Ba anauskui, 1870 m. paski am
lecciona homile iką pamokslų sakymo eo iją i p ak iką lie u ių kalba Žemaičių (Telšių) d asinėje
semina ijoje Kaune (S akauskas 2003: 71). A. Ba anauskui cuidou c ia comum das esc i omosas
línguas ( ad. aszybos) modelį, šnekamoji kalba seu p oje o icou a minė (Ba anauskas i.
1875 10 04 (16): 6):
A. Ba anausko esc e eu a es u u a da bend inha de línguas ( oliau bk) e a p óxima das a me de
al os aiços dos aka os (plačiau ž . Jonikas 1937: 50; Zinke ičius 1986: 78), po ém a aš e p e e in a
encodi ica e ou as pa icula idades das a mies. A. Ba anausko bk modelis, embo a e oi popula us en e
ca alikos sace do es, a Zemaičių yskupo kancelia ijoje a o as a é 1908 m., em bk neixaugo, como e
2
zemaičių au o ių p oje os no início do século XIX. Rbk, codi ican es a mines peculia idades, idėją plė ojo e
Kazimie as Jaunius, ambém (nuo 1885 m.) con e dês língua Li uânica Zemaičių d asinėje semina ijoje Kaune
(Sabaliauskas 1979: 172). Ele (Jaunius [18801892]: 6) en a izou que a sninė u iu aszyba não pode eizdė i em
mes os paczios que g ande pa e dos nossos žemaiczių ůs paczius pala as onde uo isz a ia como uma
li a a u isso o homens de ciência ins uí am ůd i li a i sujeny i em k u ą e aszy i szeip: lůma, lůkis, lůszas,
klůnas, szlů i, plůsz as e am ou as pala as Panaszius, como skazy y oya é bas an e implicada em
3
Ap almygo e oliais e més ao luga
..
2
Espe ei mais. Venckienė 2014.
3
ga sinė, one inė (LKŽe).
JURGITA VENCKIENĖ. Lie u ių bend inės kalbos samp a os is o ija
(XIX século segunda me ade XX século início)|4 A. Ba anausko e K. Jauniaus ku ą a mių
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
de inimo eo ia, pelo menos em pa e en ada aplica e F anciškaus U bona ičiaus e
Žemaičių i Lie u os Apž algoje (1889–1896), Žemaičių d asinės semina ijos auklė inių
Kazimie o Pakalniškio leis ame pe iodiniame leidinyje.
P. U bona ičius (1895: 3) ašė:
uo usa emos ik ů.
Ha monização de Te minos escomojadeja em linguagem idėja encon é pa aukli e Jonui Basana ić (1899: 9):
Nós emos e o mů i musun g aphikan al budu, que ela ap u kainà, uni e sališka iz eiškimui ela possí el
4
isun a miun musun, eip que iz eikš us musu esc i os sinaislais pala asius gale u sai y sa iškai pessoas
i ai iausiun lie u iškun dialek un.
Suas p opos as, como bk codi ica pa icula idades de a mių, como esc e endo e lindė i
di e en emen e a iamus sons (bend a a is J. Basana ičiu ambém nea odê necessá ia), ele
es abeleceu 1899 m. no li o P iehun ou ėjusio de his ó ia de esc i a, ainda complemen ė 1902 m. Ožkabalių dainų leidime.
5
Po exemplo, a ika ą [dž] J. Basana ičius siūlė žymė i diak i ine aide <d>, ją [ž]emaiţiai u es
idu žodije kaipo pap as an d iš a ie (Basana ičius 1899: 12); [č] sinalklino diak i iniu ašmeniu <ţ>
Žemai ijoj, onde ela ainda não umuminkš in a ica i, u ši a ţ comoo p as a išsi a ie (Basana ičius
1899: 13)
6
.
Assim, úl imos anos do século XIX décadas e a é no amen e pa e de bk c iado es e consumido es
necessá ia e ap op iada encon ou bk, que codio as di e sas a mių peculia idades, a ie pa i i i neno e ada.
4
P eço gem as (LKŽe).
5
J. Basana ičiaus bk p oje o in eligen ia inha se conhecido e an e io men e, de seu Ožkabalių dainų (1884) e
E nologiškų smulkmenų (1893).
6
De ido à peculia idade da eo ia bk J. Basana ičius não oi con idado o na -se edi o de Va po (18891905) jo nalinho
edi o es ap ibi am, que ele não oma ia aplicá-la nes a publicação (ž . [Bagdonas] 1937 11: 01 [I]). Isso mos a que as
edi o as de imp ensa pe iódica sen iam seu bk modelį ainda endo mui o aqüa.
JURGITA VENCKIENĖ. Lie u ių bend inės kalbos samp a os is o ija
(XIX século segunda me ade XX século início)|5
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
3.2. Bk escolha do sub e âneo bk e ixação bk na década de no en a do século XIX
Edi o es da Li u iška pe iodís ica p ados op a am um ou o caminho do que a mių de inimo bk
eo ías šalininkai. Desde Auš a (18831886), cuja edi o es decidi am basea -se Augus o Schleiche io
(1856) e F ied icho Ku šaičio (1876) g amá icas li uanas, pe iodicas imp udos base da linguagem
escolhida Bigíosios Li uânia ( DL) e Ry ų P ūsijos ( RP) a mė de lie u ių aka ų aukš aičių. Re e i a
decisão uma a me em 1893 Va pe g indė e Jonas Jablonskis: sa o ašyboje niekad nesu aikysime de
odos mųsų a mių (Jablonskis 1893 5: Bk apa ecimen o ixa mui o impo an e conscien e pe cepção
da sociedade, que ela em al linguagem. Úl imos XIX século décadas em que começa am a i
ilegalmen e Li u iškai p ensa, sociedadeé, ou mais p ecisamen e, mais educada pa e dela, ėmė
pe cebe , que a minil base bk escolhido, e pasisakė u in i bk. Te čiaisiais Auš os edição anos, 1885
m. dezemb o, Se a inas Lau ynas Kušeliauskas kunigui Aleksand ui Bu bai esc e eu sob e kalbą
abelną: aszan del lie uwiu i žemajcziu, ejk ajkin is su kałba abełna (Kušeliauskas 1923: 12).
7
Ne ukus bk ixou An anas Vy a as (1887, ašlia iška kalba, c . abaixo, 3.4 sq.), Juozas
Tumas-Vaižgan as, ašomoji, c . abaixo, 3.3 27, c . Jonas Mačiulis-Mai onis, c . abaixo, 3.4 sq.),
Mečislo as Da ainis (1891: 70), Sil iška kalba (1894: 90), An anas Milukas (1892: dialek as ašlia iška
kalba), J. Jablon (1893, aš us, c . abaixo, c .), Vincas Pie a is, 3.3 sq.), e ou os (please e 2007: 27:30).
Assim úl imos dos XIX a. décadas a in elligen ija ėmė en ende e indi bend inę,
p incipalmen e esc eomąją linguagem. Isso e a um exempla dinho, sek ina modelo de linguagem.
3.3. Šnekamoji bend inė língua
Bas os ao mesmo empo, quando ixsujada esan i bk, in eligen ija ima le an a e šnekamosios bk
( oliau šbk) ques ão. Não ezes cien is as mencionado J. Tumas-Vaižgan as, que desde 1888 m.
susidu dando com in eligen es, ėmęs kalbė i ašomąja kalba (Jonikas 1987: 352). m. 1891 šbk ixou J.
Mačiulis-Mai onis: Isz a mių isz ink a deixou Kauniszkē, que é dailiausē e que já plu alidade szneka
8
(Mačiulis-Mai onis 1891: 181). Hence, iniciando-se ao úl imo década do século XIX pelo menos educa ena
alan es não só pe cebiam p esença comum a língua esc i a, mas em ela ėmė o ien a e šnekamąja
a língua.
7
Abelnas isuo inis, odo, comum (LKŽe).
8
Ci a-se do J. Mačiulio-Mai onio li o Apsakymai sob e Li uânia p aeiga, que oi edi ada 1891 m. An aš iniame página do
li o indicado que ela esc i a m., en ão sob e susi o ma usies bk au o ius podia esc e e não 1891 m., e e 1886 anks ėliau.

JURGITA VENCKIENĖ. Lie u ių bend inės kalbos samp a os is o ija
(XIX século segunda me ade início do XX século)|6 Ne ukus, 1893 anos, J. Jablonskis ambém acen a a a
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
con e sação bk, encaminhando que ela se á des inada já não só aos in elligen s, mas a odos os consumido es
do idioma (Jablonskis 1893: 9): se a a ual língua de esc i os eis semp e plena e pe ei a, sem al e a
dialec i amen e (= nas suas o mas), en ão ou mais cedo ou mais a de o memen o do discu so deseja emos
que odos, in eligen es ou Žemai šiai, possam ala e eip, como os p imei os, odos, ala emos na Li uânia.
Pe o A ižonio Lie u iška g ama ikėlė (1898), en e ou a co, oi des inada ensina e šbk au o iaus indica que
ki čio sinaislai žemaičiams e y ų aukš aičiams indicam, como a i ašomosios kalbos o mas (A ižonis 1898:
1).
Assim úl imos dos anos dez do século XIX a in eligência começa a pe cebe e in i bk, pa em ą
uma (kauniškių, заnemuniečių) a me, e começa, s engiasi ja šnekė i. Espe a-se que ela seja
acei a e de ou as camadas da sociedade.
3.4. Reque imimai bk. G ynumas
Da imp ensa e egodokumen os e , que os su okus u imą bk, ela oma le an a
exigência de pu eza.
Líbos escu a exigia Auš os (18831886) edacção. No quin o núme o, em uma espos a da
edação des inada a Pe u A minui-T upinėli, esc e e: Miklink só e a ok g iną kalbą ([Auš os
edakcija] 1883: 151). Mais a de sob e isso zai ê e Jonas Šliūpas: Kad i gem i e a laiky i g inąją
kalbą, eiki, que odos asz ininkai passeeng u g inai e g aźiai aszi i (Šliūpas 1884: 147). P. Jonikas
é assen ado que Auš oje o c i é io de pu eza aplicado não só leksikai, mas ambém a ou os
9
ní eis da linguagem (Jonikas 1987: 310), po exemplo, de pala as de o igem es anha [ ] s eng asi
žymė i <p> [p] (g apas ‘g a as A6 1883: 156, pamiliją A2 1886: 59), [ch] <k> [k] (kole ôschole os sg.
gen. A140: 1883).
em 1887. no p imei o jo nal do jo nal Š iesa (18871888, 1890) nume á io p o a elmen e An ano Vy a o
esc e ia assim: Kalba musu laik aszczio bus a ojama aszlia iszka g yna, ac escen ando onde não onde
10
ou a pala a dēl pa eiszkimo (Vy a as 1887 3: Linha de pu eza mencionou e Vincas Kudi ka, Aqui
menciona-se e Jono Palionio obse ação, que à au š iniks, sume imais de pu i icação de linguagem
9
c iouussem lie u iškumas, e dade, ka ais e mui o p as as (Palionis 2014: 1419).
naujada us ge manizmams, sla izmams i am ik iems a p au iniams žodžiams pakeis i, s a biausia bu o
10
O a igoni Įžanga (p. 13) assinado E nes o Weye io, po ém, ano J. Tumo-Vaižgan o, Jaus e jau i aqui kunigo abalho
p o a elmen e pens o a sob e edi o ių A. Vy a ą. A. Vy a ą a igo au o aumi laikė e Vanda Zabo skai ė,
spėdama, que aqui podia con ibui e Jonas Mačiulis-Mai onis (Tumas-Vaižgan as 1924: 10; Zabo skai ė
1987: 62).
JURGITA VENCKIENĖ. Lie u ių bend inės kalbos samp a os is o ija
(XIX século segunda me ade XX século início)|7 esc e endo Ūkininko (18901905), pa a lei o es
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
menos educados de um jo nal, de nome dos edi o es (Kudi ka 1890: 12):
Da pode apsugį i en endimen o consumo do pu o lie u iszko lieźu io. <...> Vienok, jaigu i sunki bu u iszp adźiu
pu a lie u iszka kalba, isso g ei possí el com jaje apsip as i. […]...> Dēl o-gi não desimįsquem os lei o es, jaigu
1. No. Ukinįko bu u lyg pe sunku lei ao! oliais se á ácilus. Naqueles mesmos anos, a Zemaičių e Li uânia
obž algoje exo ou a p es a a enção ao an kapių už ašų leksiką ([Pakalniškis] Zuikis 1890: 117):
Po nós usa es animos kałbos źodźius, que nós emos okius-pa em seu kałboje. No luga źonkos
ou sz oge kos ou não g aźiaus bu u pa aszy i lie u iszkus źodźius mo e s e pa i? G ynumo
exigimen o, g e a ap op iadas esc i os, 1891 m. kėlė e J. Mačiulis-Mai onis (1891: 182): negana é jeib
como aszy i, mas já eclamaujas nů aszy ojo paźinimo moksliszkos aszybos i g ynos jezika.
bū inybę eng i a mybių 1892 m. Vaikų kningelės ecenzijoje ašė i A. Milukas Sob e (1892: 27):
Iszda ėjas nepa daug ma y zada ė sau da bo iszdůdams szią kningelę: ne a isz žemai iszko do a ual
aszlia iszką dijalek ą ( a mę), ienog ou isso isz g ei umo, ou isso isz igno jimo de odas as inpa ências de
ambos a mių, p ikaiszio alo mui o iszsi eiszkimów i o mų ne a ojamų a ual aszlia iszkam dijalek ę.
G ynai lie u iškos bk exigou e Aleksand as Damb auskas (Adomas Jakš as) 1898 m. (ž . abaixo, 3.6 c.). B g ynkumo
ques ão conside ado e pessoal co espondenciagem: 1885-aisiais es e equisi o bk kėlė S. L. Kušeliauskas (1923:
112113): Rejk que ik aj bu u g ina kałba e que wisi a kałba en as u.
Vadinasi, su okdama u imą bk, no s da ne nesan kodi ikuojamo eikalo, ją a ojan i
pa e já não be ole a o nelie u iedade, o nou ak ualus bk c i é io de pu eza da sociedade. Ele
laiky inas seniausiu, pi miausia iškel u bk eikala imu, no s daba nebė a s a biausias (plg.
Gi denis, Pupkis 1970: 6567).
3.5. Te i ó io de uso
No pe íodo em ques ão conside ou-se ambém sob e bk e i ó io de consumo. Como já
mencionado, em 1885 m. inal S. L. Kušeliauskas esc e eu, que bk esan i comum Li u iams ( . y. aukš aičiams) e
JURGITA VENCKIENĖ. Lie u ių bend inės kalbos samp a os is o ija
(XIX século segunda me ade XX século início)|8 žemaičiams (ž . 3.2 c.). Nep aėjus nė décmeci, 1893 m.,
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Jonas Spudulis b ėžė já amplnes bk ( asz kalbēs) limi es de consumo ela e ia de se comum DL e RP
Li uanians: eikia wēl s eig iesi, que bu u wienybē asz uose en e p usu e musu (Spudulis 1893 11 26:
3 ). Da depois penke ių anos, 1898 m., A. Damb auskas en a izou, que bk ( ašlia iška kalba) é comum a
odos os li uanos, independen emen e de seu luga de esidência: ela é usada não só e nog a inėje
Li uânia de odos a mių lie u ių, mas e na Eu opa, e nas Nações Unidas Amé icas
(Damb auskas 1898: 23):
Szendieną <...> zemai is ou augsz ai is, dzukas ou kapsas, zana ykas ou guogas, odos susip an a ėsą
li au iais, odos unokiai aspi am aszy i, iszsižadėdami seus a miškų kałbos ca ac e ís icas <...> Tokio
budu paleng ėl iszsidi bo e iszsig aldė iena lie u iszka aszlia iska kałba, que ago a e quase a oja
odos os ge esniej musiezi s gadynės asz ininkai, nežiu in sob e o que em Eu opa ou Amé ica eles i em.
Assim, úl imos anos do século XIX décadas bk o concei o de e i ó io de consumo expande-se: bk en endida
como de odos os e i ó ios li a iamen e albanços, usada e em ou os países habi an es Li uãos.
3.6. Funções Expansionada
Condições de p oibição da imp ensa su gidas bk unções não podia li emen e despandis, ela não podia se
consumida em ins i uições de pode , escolas. m. A. Damb auskas, p osseguindo J. Tumo-Vaižgan o e J.
Mačiulio-Mai onio es emunhinhos sob e in elligen sos es o ços ala bk, exo ou a expandi bk domínio de
consumo ela de e ia se u ilizada não só in elligen sia em elação à in e comunicação, mas ambém na ig eja
(Damb auskas 1898: 4): mui o bem bu u, se cada li uu os sace do e, issimokin bem po pu eza de uma Li u iska
kałbos, naquela kałb i skełb u isu 1898 pala a de Deus. <...> E deixul nieks não meu, buk nós czia qual a
k ei a ikidade anunciamos. <...> Bažny iniuosę dalykuosę, quan o sabemos, isu ieszpa auja não a mės, mas
kałbos aszlia iszkos. cuja, apa is, nãožė exigências da au o idade an kapios zap asus. Na imp ensa ixou-se
que a maio ia insc i asus esc e e y ų mokan ys g ama iką (Tu auskas 1901: 15):
A k eip as dėmesys i į da ieną, labai asmenišką i ka u iešą kalbos a ojimo s i į,
lie u ių an kapių už ašų ašoma lenkiškai, aginama juos ašy i lie u iškai, siūloma, kad okius
JURGITA VENCKIENĖ. Lie u ių bend inės kalbos samp a os is o ija
(XIX século segunda me ade XX século começo)|9 Zemai ėliai, pa įs semp e esc e e yki kal iui sob e
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
aš elio, kokie pala as de e se sob e a c uz eskal i <...> pa į Jeis bem e g ama icamen e pala as sudė i
nemoka , isso p ašyki do, que bem žemai išką g ama a iką moka, pa ašą sus a y i.
Assim bk pa ilha da sociedade consumin e de in e ação mú ua ėmė p eocupa -se sua
espalho e pa a ou as sa ea de consumo, onde e a possí el, p incipalmen e pa a ig eja.
A aída a enção e em an kapios zá a as da língua.
3.7. Bk Necessidade de codi icação
Úl imos XIX século dezmos anos su ge necessidade codi ica bk. V. Kudi ka ainda 1889 m.
Va pe ašė (Kudi ka 1889: 105):
Sziandien cada aszējas abalha pa a si g ama iką e cada sa o izkai aszo di e en e e bu i não pode, a élaik
não e emos g ama a ikos umpos, aiszkios, que em impo ância mais impo an e da língua ou imen o
espondido s aczei, sem d ejonēs nenhuma.
Va po edi o Juozas Adomai is-Še nas 1890 m. obse ou, que g ama ica necessá ia no mas de
esc i a su eni odi i: Idan galē u, apa ece se e su gidos zassilaiky i unokia s a aša, p ecisa e
uníoca apoio, uníokio p ie ankio, de aquela do qual possí el bu u odos ap ende em s a ašos
(Adomai is-Še nas 1890: 65). Sen indo necessidade de es abelece no mas de esc i a, sob e 1890 m.
a pininkai ėmėsi inicia i as: hek og a a o V. Kudi kos pa eng ą правил писания сборницу
S a ašos Ramsčiai (Jonikas 1987: 326).
Žemaičių e Li uânia Apž algos edi o us P. U bona ičius 1895 m. kėlė g ama icos klausimą: ada
ob e emos unokios aszybos, quando nossos li e a u as líde es (p o eso iai) a sižadės inginio,
a iszdůs ge as g ama ikas (U bona ičius 1895: 3). 1897 m. esc e e g ama iką agino Tė ynės
Sa go bend ada bis P anciškus Gaigalas: Isz iso ieko u iame upin ies, da buo ies, que
za e i musų kałbai e aszybai zoma us, idan aszydami nekłaidžio em
(Gaigal 1897: 18).
Ainda com ainda não ha endo adequada g amá ica da língua li uana, Va po edação busca a
solução: no início de 1898 ap esen ou p opos a esci e s i Juliaus Schiekoppo (18791881)
g ama iką, no amen e ecomendou e e i se P. A ižonio Lie u iška g ama ikėle, na qual
ap esen ado Va po ašybos modelis ([Va po edakcija] 1899: 37):