scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

„Lietuvių kalbos naujažodžių duomenynas“ ir naujadarų tyrimų perspektyvos

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

„Lietuvių kalbos naujažodžių duomenynas“ ir naujadarų tyrimų perspektyvos

Author: Daiva Murmulaitytė
Year: 2016
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/168/169
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
DAIVA MURMULAITYTĖ
Ins i u o das línguas Lie u ių
LIETUVI KALBOS NAUJAJOODŽI DUOMENYNAS IR
NAUJADAR TYRIM PERSPECTIVOS
ESMINIAI VOODŽIAI: naujažodis, pala as de da yba, pala a de šaknis, pala as de
lizdas, seman inis naujada as.
ĮVADAS
Com base nos dados de no as pala as da língua Li uânia (h p: www.en.wikipedia.o g
www.en.wikipedia.o g www.en.wikipedia.o g www.en.wikipedia.o g www.en.wikipedia.o g
www.en.wikipedia.o g www.en.wikipedia.o g www.en.wikipedia.o g www.en.wikipedia.o g
www.en.wikipedia.o g www.en.wikipedia.o g www.en.wikipedia.o g www.en Duomenyn, como
cons an emen e p eenchida no a leksikos sankaupą, pode se analisado em á ios aspec os:
o igem (skoliniai, da iniai), o mas (žodžiai, pala as junginiai, ci a os, ab e iunimai), no mas
(no minė, neno minė, léxica não codi icada), semân icas (naujos signi icos) e k (ND, acesso à
in e ne : h p.naujazodziai.lki.l /?Apie_duomenyna). É não só uma on e de no os enômenos
linguís icos, mas ambém uma das e amen a de in es igação da a ual condição de pala as e
desen ol imen o, p opo cionando possibilidade, além das p óp ias naujažodžių, ob e e de
pesquisas de pala as de ab icação impo an es in o mações sob e eles de inições e ou as in e p e ações semân icas, e e ências de o igem, exemplos au en icos a osenos
su šal inių nuo odomis, dažnai padedančių pa ikslin i naujažodžio eikšmę a (i ) a si adimo
(dob ebos) ambien es e k .
Ve dadei os da yba besidomin is ND u ilizado ecebe minimalią in o mação sob e
cuidadosimo naujažodžio da ybinius yšius ele são ap esen ados ND za iksoo i bend ašakniai
pala as: Naujažodžiai pap as ai kalboje gy uoja ne pa ieniui, a passinolinami ou pasida omi
i isi hei lizda. Giminiški naujažodžiai inculamos e e odimas (ND, acesso à in e ne
h p://naujazodziai.lki.l /?Apie_duomenyna). Isso pe mi e o ma -se ap oximicslį conc e os
1
1
Ve dade, não semp e odos, e não semp e os mesmos cogniniški pala as, compa ado com pa eikim de ou os
comun ašaknių pala as em insc šues. E.g., no a pala a ka dadienis ledų Ka ka dia de apa ição (simbolinis
ani e sá io) g a a em skil de pala as kininichas lis ados algadienis; bile adienis; koldūnadienis; mamadienis;
melionadienis; nekalbadienis; picadienis; pigiadienis; pu adienis; so adienis; o adienis; pai adienis; alen inês;
alen indienis; cande edi, mas não há diakedi; ani e sa iado , -ė; ani e sa inkas, -ė; kalbadienis; nelo adienis;
nesexadienis; semcen ená io (daço de cogninichos pala as indica só pusjubiliejis; pusknygė; pus ezul a is; pus au is, -ė),
DA MURMULAITYTIVA. dadosynas de no asžodžių da língua Li uânia e no asda ų pe spec i as de
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
pesquisas | 2 no ažodžio doybinės ambien e, a sua imagem de ex ensão de ligações doybinių, ambém
apie jo populia umą, po eikį, įsi i inimą a osenoje, pasi ikslin i seman iką i k . Tačiau
aze p essupos os di ícil de e mina odas ND lexicikos sis emá icos doybos ligações, que se ia mais
cla o e endo odos os lisdus de pala as doybybos. Jãos composição manualmen e, i. e. o inicial oda a
ma é ia p ocessamen o, ocupa ia excessi g mui o empo, po isso en epu ape iou-se só à pesquisa de
no osada os de o igem Li u iška, emp es ados shaknų naujažodžius apieciando só alguns quais
aspek ais (no in palygin i i pan.).
ND 2016 m. ko o 31 d. bu o apie 3 200 naujada ų, skolinių i miš ios da ybos
naujažodžių (į i iamąją medžiagą neį auk i naujieji žodžių junginiai, ci a os i su umpinimai), m.
ugpjūčio 31 d. 2016 ce ca de 3 400, no as no as no as lizada a o am o madas in es igan an an
a ski ų šaknų naujažodžius.
2
1.NAUJAWODGE OITBINI RYŠI TIRIM KRYPTYS
ND naujažodžius com base em elações de pala a de azida pode se pesquisado á ias
di ecções. Vá ias p ospec i as, mu uamen e elacionadas, se iam dis inguidas segundo ais
aspec os: 1) aiz, 2) da ybos ca ego ias (da ybos a iksus), 3) leksines seman ines g upos.
1.1. P imei a di ecção comun ašaknių pala as e suas in e - elações exame, da
ab icação niddų, análise e compa ação, explicando ais assun os:
 se a nidula abund; sulčiadienis; dia de casa; aikadienis (šio giminiški pala as só mamadienis; ė adienis;
aikišė; aikjuos ė; aikmaišis; įsi aikai in i; šė on aikis); žiū ė a 2016 08 25.
2
Os dados es a ís icos são ap oximados, em pa e e de ido ao p ocedimen o de ap esen ação dos dados Duomenyne.
kai ku ie daik a a džiai i būd a džiai, ma y , da nenusis o ėjus jų a osenai a kol kas nepakankamai ją
Ta kim, iš y us, ND ap esen am-se num só į aše, . y. skaičiuojami como uma pala a, po exemplo, išei ių c ia
( a ojami) seus nomes e (o ) desc iúdinimai segundo emig ação empo (bangas) pi mabangis, -ė; an abangis, -ė;
ečiabangis, -ė. Alguns exemplos a osens cla amen e indicam zai suo o daik a a dį (Pi mabangių gy enimo ženklų
Jung inėje Ka alys ėje a a i a não é ácil) ou būd a dį (<...> į bažny ėlę daba plūs a ienabangiai a ykėliai <...>), e
em alguns casos a pa e da língua de e mina keblu ou pa a isso p ecisa já de maio con ex o (Pasi aikė pakalbin i,
an abangius panašūs). Da plg. pilna inis, -ė mesmo e endo mais con ex o, não es á cla o se é um a ibu o (jei
exemplozdyje alando sob e pilna inius inkėjus daik a a dis inkėjai passado), ou daik a a dis (No s medikai
nesu a ia, se pilna is em in luência sob e o o ganismo humano e sel ia, po ém, Toku ai a é nos co edo es do
Seimo na iai ikina, kad pilna ies pa eik i inkėjai k eipiasi u ėdami keisčiausių p ašymų, pasipik inimų a skundų.
pa lamen o chamam de na piliniais e mui as ezes não p eocupa, mas espi senas). Esse mesmo d ip asmiško e ou o,
no po al do in e ne encon ei um exemplo des e no oada o: <...> minha uma com ada be pilna inė, é a é clien es
pe spjauna com os seus comen á ios...molodama pa ecedau ela a é espėpu <...>
(h p://83.246.1246.15p isiminkde /l diskusijos.zinu es.7541/ka- eikia ?page=649. In e ne e encon a naujažodžių
a osenos exemplos aqui e nou u a igo são ap esen ados ne aisi i, kupiū uo os ex o luga ma cimos <...>.
Žiū ė a em 2016 ab ilou ub o mês.). Nes e caso d ip asmiškumas su ge de ido naujada o luga na ase, que e čia
abejo i, se isso p iedėlis, . i. daik a a dis, ou po pažymimojo pala a pa a o as pažyminys, . i. būd a dis. Ou a ez,
exis e na in e ne e ned ip asmiškos būd a diškos pala a plna inis, -ė
a osenos (pabūsiu pik oji pilna inė agana :D).
DA MURMULAITYTIVA. dadosynas de no asžodžių da língua Li uânia e no asda ų pe spec i as | 3 
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
pesquisas á ios da ybos pakopų da iniai o cons i uem; ou há mui o ixado pala a, e não azem um de
 a jis plačiai išsišakojęs, a a i kščiai – dauguma naujada ų emiasi uo pačiu nauju
ou o; quan o no as e odjs mesmos são da ę naujada ų;  como nidde elacionaiam egula us e
paula inamen e, okaziniai da iniai;  quão dis an es os no os e ões es ão dis an es da pala a inicial
do nes do, en ão, se eles se baseiam em pala as undamen ais de sanda os mo emínicas mais
simples, ou são ei os de pala as undamen ais mo emiicamen e mais complexas;  qual pa e
no osada as são não usuais (miš ios, analoginas, con aminacionais, e c.)
da ybos e . .
Mais a de es es es udos pode iam se complemen ados po análises da equência dos
no osada os a osenos, da qual pudesse explica -se:
quan o e como no as e odias p oduzas dependem da equência de suas usa osenas;
 se os no osada es mais equen es c iam gauses e/ou mais amplos nichos de a iba
em compa ação com os menos consumidos;
 se deles endem a aze ou os no osada as e quão equen es os úl imos;  se,
quan o e como naujada o luga da doybos nidde (seu da ybos g au) elacionado com
a sua a osens equência e e c. .
1.1.1. Foi es abelecido que, du an e o pe íodo de inqué i o, ND o neceu no as pala as ( edinhos, dū inių,
hib idų, seman inių naujada ų) com ce ca de 800 aízes li uanias (conquis ando-se com as suas a ian es,
po exemplo, da b-/di b-, did-/ždid-, k au-/k o -/k ū -k o-, lenk-/link- k -lank-, e s- e č-/ e - i kšči . 876). A
maio ia dos no osada os em aiz lingu- (40). Ou as equen esnês šaknys: aš- (35 naujažodžiai); dia- (26);
homem- (21); da b-di b, inkl-, wo ds- (po 19); gal -, laid-/laidž-/lai- (po 16); skaič-/skai -, sklaid-, y -, eik-, ie -
(po 14); múl iplo gy-, sa -, imagem-, ien- (po 13); did-didž-, lap-, len - (po 12); d i-, laik1- (plg. empo), ald-/ aldž-
(po 11); ba -bač-, dėž-, kab-, eis-, až- ež-, žal-, žin- (po 10) e . . 375 aiz (aikš -, al-, aly -, an-, bandelė (plg.
band), band2- (plg. bandy i), bėg-, či-, duon-, gamuž-, kiem-, lauk-, small-, mėg-, pien-, a -, slap, sū -, šyp-, am,
ūk-, uogzd-, ab-, ais -, žing-, žing-, ž i ), e c.) apa ece apenas em uma no a e são. Assim, sob e 47 po
cen o. shaknų es ão da ybiamen e pa ieniuos, i. i. em da ybos lizdus neįeinančiuose, naujažodžiuose. É
e dade, inha a enção que i os dados publicamen e acessí eis, a no a NDžodžių Kaupykloje (apie
es u u a e ní eis de a amen o de dados. c . 2.1) pode se e
h p://webcache.googleuse con en .com/sea ch?q=cache:BX0Vup EZQJ:bloody ose. o um/l .com 68
9p50-gy enamasis-n<=cd=2<=c =cl<=nk>=gl=; odas niauk i edinių a osenos on es e em 2016
daugiau minė as 375 šaknis u inčių edinių a dū inių. Be o, eikia da u ė i gal oje, kad
DA MURMULAITYTIVA. dadosynas de no asžodžių da língua Li uânia e no asda ų pe spec i as | 4 não
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
odas as pala as de pesquisas cogniniški naujažodžių imedia amen e apa ecem e Kaupykloje, po que
ND não em obje i o adus naujažodį e se es o çando o ma a ybiškai išsamų aizdą, p ecisamen e
pesquisa e seus bend ašaknių pala as ou do mesmo ainda a ikso edybos. 1.1.2. Quan o des iando da
idéia p incipal ale discu i um exemplo conc e o. Ta kim, ND é o único šaknies niaukdaly is (ko ge o, já
subūd a dėjęs) niauk as amsin as (apie au omobilio langus). In e ne o a osena indica sendo e seu
abs ak á: džipo niauk ais galiniais idlais, p o quais nesima ė absoliučiai nieko. Quan o sabia, é esse al
„Susikaupęs, lė ai išk ėpęs o ą p o nosį, nemi elis yž ingai pajuda p ie Sailui p iklausančio
clinas id ais niauk uma não é pe mi ido segundo as leis. É assus ado mesmo pensa o que so e
podiam policiais, en a am pa a es e au omó el. Ainda mais, a osena indica (e isso não de e ia
su p eende , especialmen e se ND di oasis niauk as, -a conside ado daly iu) que nauja pe kel ine
3
signi icado é usado o eiksmajodis niauk i: <...> como niauk i/dazy i is d ieju colo u? <...> P iekini
bampe i e capo a p ecisa dazy i, en ão decidziei pe dazy i oda au o, ou niauk i ple ele, qual ma ine co ;
Nes a página são ap esen adas emp esas cuja p incipal a i idade
4
Niauk i au o id os. Po an o ND an es ou depois de e su gi e semân ico naujada as niauk i
5
amsin i (pp . langus) (nem necessa iamen e au omobilio, po que pode se niaukiados e janelas
de habi ações e k .), pe kel inė LKŽe ap esen ado niauk i 1. debesimis sup i, deng i, emdy i
signi icado. In e ne e e u ilizado e ul a osios leksemos edinys açõesmažodžio abs ak as:
g ažus passa ukas, langus pa amsinus isso pag ažė ų <...> Não sei, pa a mim esse niaukimas de
odo ne eque ido... seu se niaukčiau, isso só odos langus, gale quais 50%, a p ieki pacia silpniausia,
ou de odo neniaukčiau. Uma ez que abs ac os ( an o a dažodžių, an o eiksmažodžių) são
egula us da iniai (U bu is 1978: 100, 267268), naujažodžio niauk as, -a caso de imedia o oi
6
possí el spė i, que ele não é ienišas a osenoje, que expe iinėjus, já é possí el o ma
da ybos lizdą de pelo menos qua o memb os. Mais em de alhe ne inėjus, a é ago a
p elimina men e esse ninho pa ece, pode ia se esse (c . Fig. 1).
7
3
h pwww.mb1.l ://show h ead.php? =12027.
09 08.
4
5
h ps://www.spec.l /paieska/niauk i-au o-s iklus.
6
h p://www.passa -club.l / o um h p iew opic.php? =6& =3120&s a =10.
7
Nessa e nas seguin es igu as, as colunas nume adas indicam a ase de ab icação; em cinza undo ap esen am
ND a aminais on es já ixadas lexam; da ybos a iksas ap esen am-se em pequenas maiúsculas le as,
naujada ų eles pa yškin i semijuodžiu š i u. Ao lado da pala a inicial skliaus as ma cado seu niddo naujada ų
núme o. Usam-se as seguin es ab e ia u as con a uais: anl analoginė da yba, dpp da ybos pama o paki imai; kd
con amininhos compos os; n p a ypinė da yba; sd seman inė da yba, . y. signi icâncias ans e êlimas e e c. ; a
– e inys. De ali žodžių pa eikimo lizde eilės a ka da s a s oma, de inama i ikslinama, nes kiek ienos
me odologia de ap esen ação de pala as da pa e da língua em sa i umų, po ém os p incípios essenciais dela
se iam os seguin es: no início são ap esen ados da mesma pa e da língua, depois de ou as pa es da língua
de i ados; p incipalmen e p eesaginiai, depois de o an esdėliniai e galūniniai ediniai, depois deles dū iniai (pi miau aqueles em que a inicial pala a lizdo ai p ima sandu, depois de o
DA MURMULAITYTIVA. dadosynas de no asžodžių da língua Li uânia e no asda ų pesquisas pe spec i as | 5
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
SD 1 2
emdy i
langus)
niaukIMAS
debesimis sup i,
niaukTAS
deng i, amsin i (pp .
niauk UM-
AS niauk i
niauk i p k.
1 PAV. Noujaodadio niauk i da ybos yšiai A k eip ina a enção, que açõesmaodidio abs ac os
niaukimas é não seman inis, e lexicinis naujada as, pasida y as de no a (pe kel inės) niauk i
leksemos. Isso é LKŽe iksuo ojo niaukimas homonimas, pois o úl imo baseia-se nou o
eiksmažodžiu niauk i2 ly i: niauk mas → 2 niauk i: Esse lie us niaukia e niaukia, e galo não há am
seu niaukimui. Assim e o nando à discussão de dados numé icos, ay inha conclusão, que
menciona 47 po cen o. da ybiškai pa ienių lie u iškų šaknų Duomenyne não exis e ikslus
o ien y as, alando em ge al sob e naujažodžių da ybą e esol endo sob e naujažodžių
da ybinius yšius. Eles não indicam que al pa e Li u iškas šaknis u inčių naujažodžių ne u i
giminiškų naujažodžių, i. i. neina seus pama iniais žodžiais, ne o muoja naujų a ba neplečia
bu usių da ybos lizdų. Tlesnis imagem pode se susci ada só adicionalmen e es y us possí eis,
mas em ND não incluíssem, pelo menos egula es no ažodžio edinių p esença e a oseną. Jų
de e ia p ocu a especi icamen e, ex., adus būd a dį ( is o que ele seja quali a i o, ou
ela i ois) e i ica se são usados seus abs ac os com p e ei os -um, -ybė, ambém p e ei ų
-inis, -ė; -ischcas, -a ediniai, p essaagos -ai p e eiksmiai; adus eiksmažodį se há seus
abs ac os com os p e ei os -imas/-ymas, nomes de pessoas com os p e ei os - ojas, -a; -ês,
-a e pan. A im de ainda mais ac esce a a ual imagem de o mação de pala as, na u almen e,
de e ia usa compu ado as no as oodzes caudilhas, sele ando no as oodžius de g andes
ex ynas, po que dados ND acúmulos de manei a manual, odėl abalho não spa us e seus
esul ados podem mos a apenas os mesmos comuns quan i a i os polinkius da no a léxica
(Miliūnai ė 2015: 171).
1.1.3. A segui ap esen a-se ainda algumas no ažodžių da ybos lizdų, das quais se ê, quais di e sas podem se
ND ap esen adas no asžodžių da ybos elações. aqueles, nos quais ele é o segundo, es es ni ela am segundo
a des ina pa aš é, e . . ; po im ai mis ios e não ipines da ybos da iniai. Do mesmo da ybos būdo da iniai
(p z., an esdėlių ediniai, dū inie e . .) em seus g upos são ap esen ados de aco do abėcėlę.

DAIVA MURMULAITYTĖ. Lie u ių kalbos naujažodžių duomenynas i naujada ų y imų pe spek y os | 6
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
1 2 3 pil i
suplemen-
A
pils UKAS
PApildy i
(5)
pils ukINI-
kišenpildi-
s, -ė
pilSTYTI
NKAS, -
pilna INIS,
pilNAS,
-AATIS
- 1 2 dia
2 PAV. Pil i da ybos niddo naujažodžiai
ND ixa 5 no osada ai, com ê-nias aiz pil-. Lizdą cons i ui de ês da ybos pakopų da iniai,
8
p imei as pakopos naujada ų não. Už ixsuo a naujada ai são de á ios da ybos modos de
p iesaginiai, galūniniai ediniai, dū iniai. T eciais pakopos p eesaginiai ediniai em po es
p eesagas. No en an o, a nidada não é g ande, da ab icação cadeias neilgos e não ai ios (ž .
Fig. 2).
dykadien-
is
ani e sa-
piladienis
(26)
bilie adie-
ininKAS, -
ani e sá io
ani e sa iI-
pilDYTI
nis
meigim a-
dienis
kalbadien-
is
ka dadie-
nis n p
koldūnadienis mam melionadienis nekalbadienis
NINKAS, -
nelo adienis
anl
neseksadie-
nis anl picadienis
8
A aca- inha a enção, que aqui e nou as pin u aslues ep esen am-se apenas naujada ai e suas
pama iniai pala as (nouji e an e io men e já ixsuo i), odos ou os em diccioná ios já incluídos
lizdo da pala a inicial da iniai não iscuam.
DA MURMULAITYTIVA. dadosynas de no asžodžių da língua Li uânia e no asda ų pesquisas pe spec i as | 7
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
1 2
alen indie-
pigiadienis
pu adienis
so adienis
sulčiadienis
šeimadienis
ė adienis
o adienis
aikadienis
alen inadi-
nis
enis jaa adienis
3 PAV. Diena da ybos lizdo naujažodžiai O Ve dade dia lizdas, ND dados, p asiplė ė 26-iais
naujada ais (ž . 3 ig.). Absoluu i deles maio ia (88 pe cen .) são p imei as pakopos ediniai, .
i. baseasi inicialiniu lizdo pala a. 92 p oc. no osada os são dū inhos, em odos a basei a
pala a dia ai segundo o sandu. Há ne ipinas da ybos (ka kadienis ledų Ka ka apa iadimo
diena (symbolinis gim adienis)), analoginių (nelo adienis, neseksadienis, plg. nekalbadienis)
da inių. Não e i a-se undinho pala a du i com mo emiicamen e complicingesnias
(p iešdėliniais) ou šiaip ilgesniais pi maisiais sandais, neme ai in e pau iniais. Compa i com
pil i no osada ų lizdu, es e é mais abundan es, mas mais simples es u u a, homaly iškesnis
segundo da ybos modosus. O mesmo digai ina, compa ando-o e com ou o daik a a džio gal a
naujada ų lizdu (ž . ig. 4), embo a de p imei a is a aqueles lizdas possam apa ece
semelhan esūs 2 da ybos pakopos, naujada ų maio ia (69 p oc.) ambém cons i uem dū inia.
No en an o, naqueles dū á ios o undamen o da pala a gal a ap oximadamen eiguodai mui as
ezes ai an o p immuoju, an o an uoju sandu. Complicė ó ios apêndices.
mo eminės s uk ū os y a neben būd a dis ies ainiagal is, -ė, ku io pi masis sandas u i 2
1
2
cabeça
gal IZMAS
(16) gal o i
gal ojIMAS sd
gal oTOJAS, -A
ala kalbIŠIUS
kalbišIŪT
sd
DAIVA MURMULAITYTĖ. Lie u ių kalbos naujažodžių duomenynas i naujada ų y imų pe spek y os | 8
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
1 gal ajuos ė 1
2 3 NUkalbin i
gal askausmis
gal ažmogis
kalbAINIS
benzingal is, -ė
bukagal is, -ė
bukagal IZMAS
kinkagal is
moliūgagal is, -ė
ies ainiagal is,
- kalbė
aldžiagal is
nekALINTI (40)
NE)balbkomadie-
nisA
4 PAV. Gal a da ybos lizdo naujažodžiai Es e lizdo pasixina 2 seman inės da ybos casos da
pala a gal o i ediniai (gal ojimas lie u iškas A ydo Šlioge io a pala a iloso ijai
pa adin i e gal o ojas, -ė specialus paodis lie u ių iloso ams pa adin i) é adqui iję no os
signi icados (da sob e isso e . Mu mulai y ė
2016a).
kalbainIŠKAS, -A
kalbainIZMAS
plg. gal o ūkis,
kalbaknisys, -ė
gal o ūkiais
gal akablis
gal apjū ė
gal aplo ė
kalboso as, -ė
kalbo a ša
kalbo akis
anglakalbis, -ė
bd .
DA MURMULAITYTIVA. dadosynas de no asžodžių da língua Li uânia e no asda ų pesquisas pe spec i as | 9
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
1 2 3
anglakalbis, -ė
dk .
gim akalbis,
-ė bd .
-ė bd.
a abakalbis,
-ė dk .
ges akalbis,
-ė dk .
gim akalbis,
-ė dk .
kalbUONIS, -
a abakalbė
espanakalbis,
-ė bd .
espanakalbis,
-ė dk .
klišakalbė
lenkakalbis, -ė
bd .
lie u iakalbis,
-ė dk ./bd .
minkš akalbė
pliu pakalbė
p ancūzakal-
bis, -ė bd .
usakalbis, -ė
bd .
usakalbis, -ė
dk .
sla akalbis, -ė
bd .
iešakalbis, -ė
š edakalbis,
-ė dk .
inklakalbė
umpakalbė
aizdakalbė
okiečiakalbi-
s, -ė dk ./bd .
kalbYKLA
siau akalbė
kalbadienis
a abakalbis,
dk ./ bd .
5 PAV. Kalbė i da ybos lizdo naujažodžiai
DA MURMULAITYTIVA. dadosynas de no asžodžių da língua Li uânia e no asda ų pesquisas pe spec i as |
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
16 pa adinančius edinius. Que in ugniau esp ei a des a ca ego ia da da yba no idades e polinkius se ia
p eciso mais ma e ial in es igamóide. Delibe adamen e ela p ocu a em po aloseno da in e ne é mais
complicado, pois isso não é po enciniai da iniai. Kolos is o só isso, que su gindo necessidade a in oduzi
no as ealidades ( ė ė, yskupė), adap am-se de aco do o mą habi uais modos de da ybos e expandiam
seman ines mo i ações possibilidades.
Ou a possí el no a da 1.3. di eção de in es igação das ligações […] de aco do
léxines seman ines g upos.
1.3.1. Como exemplo pode iam se ce ca de 40 no as- e odzes, ei as do e dadei os nomes,
dažniausiai – asmen a džių, i pa adinimų. Didžioji jų dalis emiasi dažnai minimų žinomų
pessoas po nomas de emp esas (g ažuliada, g ybauskizmas, kubiloidas, pu le is, či iliuo i,
nusišalčiū in i, janu iena, Kalan inės, š iode izacija i k .), dalis – įmonių, pa ijų pa adinimais
ž agulin is, (sno iada, sno iuk, apsisno in i, nusno in i (: Sno as), a kie is, -ė, da bie is, -ė (plg.
„T a ka i eisingumas“, Da bo pa ija), ube izacija „JAV įku os a p au inės pa ėžėjimo
pa i Ube ), nas quais são usadas se iços de p og amação mó el, desse ipo de pa ijimosi
economia o ma de ac i idade e k . Alguns paula inamen e são peculia da ab icação e
seman inas mo i ações ( ū usėlis sa i ų ieno menininko d ožiamų kū inėlių pa adinimas
(pasmado de d ožėjo žmonos Rū os im), balse ičiai noujai apon ados g ybų ūšies pa adinimas
pagal hem a adusios šeimos pa a dę, ingių jonizmas me hodismo e angim de a uação como
Jonas kul ū inė no maumas (: Vingių).
1.3.2. Smulkiau pasidomė a naujada ais, ei osi os do polí icos da Li uânia ou com polí ica
umaipão ou de ou a elacionados pessoas pa z. Jų ND ap esen ada 10: adamliksas, g ažulėjimas,
g ažulesnis, -ė, g ažuliada, g ažulizmas, g ybauskizmas, g ybok a ija, kubilizmas, kubiloidas,
uspaskizuo i, aí eles baseiam apenas 5 polí icos (Valdo Adamkaus, Pe o G ažulio, Dalios
G ybauskai ės, And iaus Kubiliaus, Vik o o Uspaskich) sob enomes. Ob iamen e, que à ND des e
g upo naujada ų en ou mui o poucos, em compa ação com o que pode se encon ado na
in e ne a oseno, que indica que desses naujada ów são conside á el mais a aliando an o po
baseinos pala as, quan o po da ybos a iksus. Passeious mais de á ios amosos polí icos de
sob enomes e mais eqüen ados des a leksinė seman inė g upo naujada ų da ybos a iksus
(-ie is, -inis, -ė (bd .), -inis, -ė (dk .), -izmas, -is as, -ė, -oidas), na in e ne p ecisamen e paieško a
ais da ybos edinių. Todos eles de aco do ND concepção conside y ini naujažodžiais, uma ez que
ediniai de o igem pessoalo dinas aos diccioná ios comuns ge almen e não são incluídos, aigi e ND
a aminiuose on es nãož iksuo i. De abejo, isso não é ab angen e des a leksínea seman ínicas

DAIVA MURMULAITYTĖ. Lie u ių kalbos naujažodžių duomenynas i naujada ų y imų pe spek y os | 17
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
es udo de no osada os do g upo, po ém panag inėjus e es es obu os dados (ž . 2-ąją abelę)
é possí el aze algumas p essupos os e b ėž i nuodugnių pesquisas gai es. 2 LENTEL.
Vediniai de Li uânia polí icos pa a džių Asmen a džiai
(pa ês)
Da ybos
Ou as da
ab icação da ma inha
-ie is, -ė
-ininkas,
-ė -inis, -ė
bd .
-inis, -ė
dk .
-oidas
-izmas
-is as, -ė
V. Adamkus
–
+
+
+
–
+
+
p oadamkinis, -ė
adamliksas (ND)
A. B azauskas
+
+
+
+
–
+
+
L. G aužinienė
+ dgs. + +
A.
Kubilius +
+ + + + + +
a iksai
P. G ažulis
+ + + dgs. + +
g ažulė i
g ažulėjimas (ND)
g ažulesnis, -ė
(ND) ‘nem
pagamos V.
Landsbe gis
landsbe ginis
‘ am uspaskinis
‘Uspaskich
D. G ybauskai ė
+ + + + (ND) (ND)
g ybok a ija (ND) +
+ + + + +
p og ybauskinis, -ė
ik as au omobilis +
dpp (ND)
dpp + dpp + dpp +
p olandsbe ginis, -ė
bu ke ičinis lub
paksoidinis, -ė ki ų
pa a džių oma
šus auskininkas
ėše skininka
+
dpp + dpp + dpp
+
kubilinės
sus a šus auskinis
g ažuliada (ND) + +
é ias R.
+ + + + +
uspaskizuo i (ND)
ki kiliniai pankiniai
Ozolas ?
+ ? ? + + +
R. Paksas
+ dpp
V. Uspaskich
+
ki keliai
pa ilossai idas
apinoidas uokizmas
pauskizmas
+
Vediniai iš
DA MURMULAITYTIVA. dadosynas de línguas Lie u ių naujažodžių e no asada ų y imų pe spek y os | 18
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Pi miausia a k eip as dėmesys, kad nag inė ų naujada ų kū yba susijusi su isuomenės
pon o de is a (pp . mais nega i o) pa a uma ce a polí ica ou com polí ica liguido pessoaį.
Na u almen e, que ais pessoas podem se a aliadas de o ma di e en e, a eles, suas a i idades,
xalinis as nomea ou desc e e usados di e en es meios de azedo ia de pala as. Mais ou menos
neu os no osada as deduzem com p e ei os -ie is, -ė; -, -ininkas; -inis, -ė (bd .), o p eesagų -izmas, -oidas
ediniai independen emen e do con ex o são cono uo i nega i amen e. Não odas os sob enomes são
da ios, e isso, p esumi elmen e, não depende da equência de seu consumo. Homem po causa de al os
ca gos ou seus poelgias pode se cons an emen e mencionado na mídia, po ém nãoapasižymė i
exclusi ines pažiū ami poli icas, ne u ė i s ip aus, shalininkus su elkiančio lide io quabidades, po an o
soomenei p ecisa e pala as de sua poli ica, manei a de go e no, shalininkams e pan chama . Po ou o
lado, não p ecisa se polí ico, que osseum a aliado po a i ia a i idade. An ai um dos mais ecen es
no osada os apinoides, su gindo só nos úl imos meses de ido a mui o a i o cidadã, sociedade elkian es
e, ob iamen e, não a odos ag adacinhas esc i o , jo nalis a And iaus Tapino, ainda plg. ou os úl imos
dias no osada us de seu pa a dês apinadienis; apinis inis, -ė; apinizmo; Tapino zombeliai e k . Falando
sob e os p óp ios naujažodžius, exclusi o a iksas -izmas, ca ac e ís ico ilosinių, denominações.
G ama ica a i ma-se que es a apêndice acilmen e se dis ingue em mui as pala as in e nacionais, mas
eliginių meninių, poli inių k ypčių, sis emų, isuomeninių i poli inių san a kų
na mesma língua li auens de no os edinių com ela ge almen e neda oma (DLKG 1996: 103). Ma y , os nomes
pessoais des e p ecei o ediniai cons i uem exceção, pois no as deles são conside á eis (p. ex., em 2011
pokalby com no a no aísa leksika esei a Ju gi a Gi čiene minima begalė naujažodžių, sie inų com a
sociedade bem conhecidos polí icos sob enomes: isso e adamkizmas, ilizmas, gen ilizki kmas,
kubilizmas, landsbe gizmas, pauskizmas, paksizmas, p unskizmas, šus auskizmas, alinskizmas,
zuokizmas, paskizmas...) <> (Zailskai ė 2011). Em um si e de in e ne a é anunciado pequenos, não
kalbininko polí icas da Li uânia, mídia, sociedade, di e ogų a o es pa ames. Di ei o, nele pala as não
escla ecem, só indica-se, de que de homem sob enê eles aze . Da ão dize -se que com es a p é-esaga
suda y as okių edinių žodynėlis, ku iame y a apie 20 naujada ų, besi emiančių daba inių
pode se cons i uídas e ou as da ybos ca ego ias a alguém peculia pala as e posakių denominações
11
(DLKG 1996: 141, LKG 1965: 416), plg. landsbe gizmas. Alguns des a leksiniai seman ines no osada ų g upo
ediniai em mudado da ybos undão. Em p imei o luga isso diga-se sob e a nelie u iška V. Uspaskicho
pa a dę, da qual aze -se dois p e ei os -inis, -ė ediniai uspaskichinis (klausy ojai gali bū i dėkingi V. S.
za
h p://lie u osdiena.l y as.l ak ualijos/pa ija-be-pasi ikejimo-zlugusipa ija.h m?u m_sou ce=l Ex -
acks&u m_campaign=Copy&u m_medium=Copy, žiū ė a 2016 10 17.
paksinės i uspaskichinės pa ijų iš inkimą į Seimą <...>) i uspaskinis (eilinis uspaskinis
11
h p://naujienos.is o ija.ne /2010/01/lie u iskieji-izmai.h ml, žiū ė a 2016 10 17.
DA MURMULAITYTIVA. línguas Lie u ių naujažodžių duomenimisynas i naujada ų y imų pe spek y os |
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
19 nusipezėjimas i dėjimas an Lie u os), úl imoasis em nu upėjusį kamieną. Também uspaskichism
(Fana ism em ou a aiz, e elas ge almen e su gem de mal. Da pe sonalidade, não endo nenhuma
humanis ines pô as. No melho caso isso kaika ismo, b adauskism, g ybauskism, paksizmas,
uspaskichizmas įsp aus as, g aças ao des ino e saudá el ins in o de au o-segu ança, em eg as de jogo
democ á ico ėmus) e uspaskizmas (A. Ružo í ulo do li o T ys lie u iškieji -izmai: landsbe gizmo,
12
paksizmo e uspaskizmo apž alginė s udija). Da nes e aspe o plg. g aužininis, -ė (a aqueles G aužininos
de a o saudá eis e se eles en endem a o que signi ica pa lamen a ) daik a a dis pasida y as po causa
con o á el a imo mo emiicamen e ab einan a pa ada G aužinienė. Possí el daik as, es a
secundá ias causas (šala poli inių, osobnos í e k .) ambém con ibuiu pa a o a o de que úl imaji
13
pa a dė em ge al é dadausi pouco edinių. Em segundo luga , mencionada nelie u iška pa a dė da ybiškai
é não menos nepa ogi, po ém sua niddas se ca ac e iza da inių gausa. Tal ez de ido a azões
one ís icas paki usį da ybos base em e p unskizmas (: P unskienė), mas o não em ėsai izmas (:
Vėsai ė) *p unskienizmas e * ėsizmas se ia não ão con o ūs a i. P ecei os de sob enomes
emininos podem se omi idos e po ou as azões, digamos, e i ando pe nelyg ilgo naujada o, ex.:
g ybauskizmas, pog ybauskinis (: G ybauskai ė), mas plg. nusišalčiū in i (: Šalčiū ė). Dabeibo undamen o
ainda mais ab e iado hib ide g ybok a ija wi hou abejo, buscando adicional seman ina união com o
comum daik a a džiu ungas e po isso su gindoças es ilis inas cono ações.
1.3.3. Sociedade nes a época da in e ne e das edes sociais mui o apidamen e eage a um ou
ou os acon ecimen os, imedesda exp essa sua opinião a á ias, especialmen e nuskambėjusiais,
ques ões e az isso li emen e, nesi a žydam (es a á ea de naujažodžių a iba mui as ezes
s y u a à pala as žaismo e pa yčių iba). Pa ienių, okazinių, si uacinių, au o inių naujažodžių
apa ecem não poucos e eles aqui mesmo não desapa ecem, como šnekamojoje alboje. E
abo da-mós a leksiniai seman íneas g upos naujada ų poli inių acon ecimen os empo, ma y ,
pa icula men e padaugėja. An ai du an e as eleições do Seimo, à sociedade dada ex emamen e
sensibilia polí icos de e jais que inças o na pessoas poelgiams, eisbuke jus og ocyse nasceu
oda i ina pa inių naujada ų, pada y ų de Juozo Pundziaus, Ramūno Ka bauskio, Juozo Olekos, Pi onės Bi ėnienės, Audu ės Vėsai ės, Rolando Pakso
pa a džių:
Išsipundzins ou išpundzins?
– Apsika bauskins, išsipundzins i nusiolekins oliau pi ėnin is.
12
13
h ps://www. 3.l /komen a ai/161832a-kubilius-da bo-pa ijai-belieka-issi aikscio i; žiū ė a 2016 10 17.
DA MURMULAITYTIVA. dadosynas de no asžodžių da língua Li uânia e no asda ų pesquisas pe spec i as |
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
20 Acho, que apsi ėsai ins e nusipaksins. Não desca a a possibilidade de que apipundzins odos
S a au po sapu.
Išpundzins e po eleições p ipundzins a gal.
<...>
Aqui ga osi, que essipundzino e ainda oi espundzin o.
Pundzia-
14
a odaška.
Malgué, se es es si uaacinhos ino ada as p igy ų e ixassem-se uni e sominu ei a
a oseno, po ém eles puikiai ilus a ai amplas pa inių p eesagas -in i eiksmažodžių bei
sang ąžinių seus edinių da ybos possibilidades.
Alguns ino ada as, ma y , g ei o na his o izmais, como an ai kubilinės nemocamas a o ogos
ca ac e ís ica A. Kubiliaus lide a imo pe íodo Go e no da República da Li uânia (20082012 m.)
eali yija, su gida de ido a 2008 m. mundial da c ise inancei a, np. : Que o se en endido
co e amen e: pe ei amen e pe cebemos que o dinhei o não c esce em á o es, mas de que
solida iedade ala , se nós, uncioná ios da biblio eca, emos que i g a ui os de é ias, pa a
paga mos po calo e ele ão das biblio ecas? O sabo do […]Kubilinių[…] já conhecemos, pois no
início do ano sa i aldybė assinou apenas me ade a es as quan ias necessá ias, e depois ainda
nub aukė e landsbe ginis au omobilis Me cedes-Benz[…] (JŽ,
15
h pwww.zodynas.l /jaunimo-zodynas Landslands/be ginis; 17-07-2016 10), po exemplo.:
[…]Me cedes-Benz 126[…] p a a dė: landsbe ginis ( uomei 126 di igen es do Es ado da Li uânia
o am lemb ados po esses se iços. Juos, que e es eu ai a o us, ko bem, se ia possí el
inclui em ND.
16
2.DOOMENYNAS COMO DAPATINS VOZI DARYBOS TIRRIMO
PRIEMON
ND 2.1. Ní eis de a amen o
Já já oi mencionado sob e a e lexão de ligações de no as e odžių da ybinių ND (ž .
1.1.1 c.). Reco de-se que an es de apa enda ND no ažodžiai p imei o en a em digi al
Naujažodžių ka o eką ( oliau Ka o eką), que consis e na i ulação e dados
a osena, daí em base de dados sob a o ma de uma loja de Naujažodžiai ( oliau
14
Plg. h ps://www. acebook.com/ha oldas.macke icius? e = s; žiū ė a 2016 10 19.
15
h p:www.aly ausnaujienos.l /aly ausnaujienos/spausdin i h p?nid=4100; žiū ė a 2016 08 16.
16
h p://m.au oplius.l / y imai/nuo auku-gale ija://populia iausios-au omobiliu-p a a des-2-dalis, žiū ė a
2016 10 17.
DA MURMULAITYTIVA. das línguas Lie u ių naujažodžių duomenimisynas i naujada ų y imų
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
pe spek y os | 21 Kaupyklą), que é a p incipalinė seu o denamen o (kaupimo, sis eminimo e desc ição)
ins umen o. Da es a, p ocessado e selecionado, os dados en am ND. Ka ais uma pala a passa po
es e caminho mui o apidamen e, e quando alguma ez desde a sua inclusão na Ka o eca a é a apa ição
ND passa um conside á el empo, a é que se escla eça a o igem da pala a, semân ica e e c. Em 163 de
Ka o ekoje naujažodžių i a osenos pa yzdžių bu o keliska daugiau, nei pa eik a ND.
2014 e em 153 de 2015 ND as pala as de í ulo ul apassa am os 3 000, o am dados ce ca de 11 700
exemplos de po osenos (Miliūnai ė, 2015: <164, 172). Em 2016 m. meados ND oi desc i o quase 3,5 mil.
naujažodžių (Miliūnai ė 2016: 48). Todas ês naujažodžių on es (Ka o eka, Kaupykla e Duomenynas) são
cons an emen e p eenomi. Assim ob iamen e, que Ka o ekoje cons an emen e ha e á mais e mais
no as, só não p ocessadas, in o mações do que ND, que é o único das mencionadas on es é acessí el
publicamen e. Isso é impo an e e p ecisa e em men e, examinando no as e odžių da ybinius yšius,
alando sob e seus da ybos lizdus bem a la e ųjų de ali ude, sob e egula iuosius e po enciinius
da inus. Do essencial a mais p ecisa e mais ecen e imagem de de e minado pe íodo se ia possí el
o ma se a pa i dos dados Ka o eca (an aš yno), com a condição de que no a e dade o igem e, mais
impo an e, semân ica, não susci e dú idas. É e dade, em alguns casos ND oco e apenas os mesmos
i ula es naujažodžiai e in o macinis comunicado Naujažodis incluído em duomenyno i aš yną.
In o mação cole a. Po exemplo, 2016 08 27 assim oi o necido a oca ibie ischk, -a; a ki yskupė;
sei aciona e k . Já o p óp io p esença de ais pala as ao lado em ND incluído a oka ibie is, -ė, há
mui o conhecinomos a ki yskupas e įsi aikin i, in es igando naujažodžių da ybinius yšius é
signi ica i o. Ou a e us, analogiamen e ND o nece baba ukas, kalčis, janu iena, ka a iumas de
p imei o glimpso nelabai o que diz sem de inições ou pelo menos a osenos pa ydžių. Ul ima aisiais
dublinhos casos pode-se spė i, que naujažodis em alguma coisa em comum com conhecida médiaidininke
Rū a Janu iene e com ka ėmis. Nisso é ácil cons a a , um pouco pana šius na in e ne : <...> de odas as
janu ienas sužalo as Li uani não di e e na sua isão em poli ikų melą do V. Pu iną šlo inančių Rusijos
a nikų; ka a iumas especialis casa ca ês, no qual elas podem apimėgau i com š iežu ai , que ka y ės
17
nãosedessem à janela e não olha essem em lauką p o s iklą, e semp e, quando só que , osse lá o a. Elas
como e leú ai (zoologijos sode. Red.) podem qualque ez sai . Isso indica que in es igando no a e zij do
da ybą bas a menos in o mação, do que sua necessá io, que no a e zij apa eas ų ND, alguns dados
podem se ob idos apidamen e paícskojus indicado no a e zij a osens exemplos. No en an o, é
18
ób io que o p óp io naujažodis em que se conhecido, i. i. naujažodis em que se já зафиксированный
pelo menos inicial na mencionadas ês on es (Ka o ekos, Kaupyklos, Duomenyno) g andiye.
17
h pwww.del i.l /news/ ingas/li / -sadauskas-k ie ke icius-siulau-melagiu-diena-pe kel i-isbalandzio-1-o-
sios-i -pa adin i- ecioko-diena.d?id=70608144, žiū ė a 2016 08 27.
18
h p://augin inis.l y as.l /pama yk/kaunieciu-namuose-kilmingu-ka inu ojus.h m?u m_sou ce-
=l Ex aLinks&u m_campaign=Copy&u m_medium, žiū ė a 2016 08 27.

DAIVA MURMULAITYTĖ. Lie u ių kalbos naujažodžių duomenynas i naujada ų y imų pe spek y os | 22
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2.2. P oblema de leksinių e seman inių naujada ų di ies
2.2.1. A pa e ND do léxico em mais de um signi icado. Uma ez p ocu a a o ma apenas ge al
ND ap esen adas lexicicos imagem, escla eixin i apy ik ę in es igamosios ma é ia acim
(mo emiquemen skaidan e segundo lie u iškas šaknis g upuojan naujažodžius) e p e e
pos e io es pesquisas gai es, kol kas domė asi pala as, e não sepa adas leksem. Sem nenhuma
dú ida, um de alhado es udo de no a oodzes só se á possí el a ní el leksemų, especialmen e
endo em men e epe idamen e em á ias ocasiões mencionada mais ou menos panag ine ada
ND p oblem ND da di i ção en e no osada os e no os signi icados (seman ines no osada os)
(Miliūnai ė 2015: 175178, Mu mulai y ė 2014: 1214, mais plg. Miliūnai ė 2016: 4849, Mu mulai y ė 2016b:
17). T ump ememo a que ND basicamen e obedece a c i é io o mal dessa classi icação de
enômenos, endo em con a se a pala a oi ixada nas a amá ias on es ND: LKŽe, DŽ6 e TŽŽ
(h p: www.naujazodziai.lki.l Index.asp?Apie_duomenyna). Du an e es e es udo pilo o em
discu a amij p oblemą mais não nesigilin a. Ob iamen e, que um p imei os passos expandindo
in es igação se ia a sepa ação de leksinių e seman inių naujada ų baseado da da ybos
oposições e pala as seman ine aida. Pode-se menciona apenas alguns exemplos, e idenciando
que no u u o esol endo es a p oblemá o malusis c i é io de ixação de pala a ou
signi icado a amá ios on es não ha e á. Po exemplo, ND an o s aig i s aicio i;
kalbė i niekus; bū i ka š ai (be nepag įs ai) įsi ikinus a susiža ėjus kuo no s“, iek s aigimas
s aičiojimo; niekų alamen o; in undįs a, mas apaixonada con icção ou admi ação po alguma coisa
são conside ados no os signi icados da pala a. No en an o da ybiamen e seman iniu naujada u, i.
i. seman ines aidos esul ado, se ia possí el conside a só eiksmažodį, e seu abs ak os sem
nenhuma dú idaés é naujada as, su gido do naujosios s aig i leksemos, e não seman iškai
iš iedėjęs de ou os eiksmažodinio daik a a džio s aigimas leksemų. Ou o exemplo cu ouc.
Des a pala a ND ixos 5 no as signi icâncias (1. umpame ažis ilme; 2. umpas eilė aš is; 3.
umpa palaidinė; 4. umpas sijonas; 5. umpakojis šuo), LKŽe ele ixos signi icado umpasis
mažasis aukinys. Da ND ap esen ado mul idiskai inis daik a a dis cu ukai ba ai umpais
aulais, classi icado como naujada as. Ob iamen e, que no as leksemos são di e en es deminu y o,
cujo acimen o signi icação é qual umpas leksikalizações, esul ados da especialização, i. e.
su gi am cada ez com base não lexikalizuado p imá io edino, e não dessi u ulho uma de ou a (ou
de p imei a, LKŽe ixsuo ó ia, leksemos). Kas ou a ežys dygliuo a o çs inio au omó eis
a amen os kelyje. A no a leksema baseia-se cla amen e na p incipal há mui o empo ixada
pala a ežys signi icado oks nedidelis gy ulėlis, apaugęs spygliais (E inaceus eu opaeus) (LKŽe) e é
su gida da sua ans e ência dis in as ca ego ias de da yba no o k am uko leksemas, examinando
būdu. Plg. leksema blakė „slap o klausymosi i s ebėjimo į anga“ a si ado lygiai okiu pačiu
DA MURMULAITYTIVA. dadosynas de línguas Lie u ių naujažodžių i naujada ų y imų pe spek y os | 23
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
būdu, ik ne lie u ių kalboje plg. anglų (ame ikiečių) k. bug 3. a minia u e mic ophone, ypically concealed in
a oom o elephone, used o su eillance (OD, acesso à in e ne : h ps:
en.ox o ddic iona ies.com://de ini ionus/bug), 4. a small piece o elec onic equipmen used o sec e ly
lis ening o wha people a e saying (MD, acesso à in e ne :
h p://www.macmillandic iona y.com/dic iona y/ame ican/bug_1), aigi lie u ių kalboje ji
y a pasiskolin a
19
.
Ou o exemplo k am ukas, ND classi icado como no a pala a signi icado, adicionalmen e
in o mando: Lie u ių kalbos žodyne (LKŽe) k am ukas, -ė é signi icado cas kandžiojasi, k am o
gy ai bū ybei pa adin i. Ele ap esen a duas leksemas: 1. mui íssimas ezes de b inquedo a
o ma c am oma ins umen o den enom massaguo a dygs an d ims, segu amen e p a ica
egy i ca e ą comis a e k . ; um disposi i o mas a oma de osso ou de b inquedo em o ma de
cuns; 2. k am omas p a o (no malmen e skanės as) ou suplemen o alimen a . No en an o, é
p eciso e em men e que LKŽe é ixios subs an i um mobile ( i iškosios e mo e iškosios
giminės daik a a dis), p e ixos -uk, -ė edinys, pe encen e à ca ego ia de ação de nomes de
a o es e i ula es de ca ac e ís icas eiksmažodinės (DLKG 1996: 111). O p imei o das no as
leksemá pode ia se conside ado p eesago -uk ediniu, pe encen e à ca ego ia de açanha de
ins umen os, sua açanha signi icância p iemonė k am y i (DLKG 1996: 131). Ou ela, como e a
segunda, pode ia se conside ada galūnės -as edinio, que de aco do com o acimen o signi icado
se ia o nome do esul ado (obje o) da ação (DLKG 1996: 125), deminu y u, ei o com o adjun o -(i)uk, -ė
(k am -ukas: k am- as: k am -y i).
Taigi mažiausiai dėl d iejų p iežasčių – ski ingų g ama inių ypa ybių i p iklausymo
da ybiquemen , de e ia conside a -se não seman sias (šada a), mas leksiniais naujis, no as
pala as pada y ais.
2.2.2. Quan o des iando-se pa a o país chamá-se a a enção em um ND es u u a de assun o:
no ažodžio espécie (naujada as, no a pala a signi icado, no aja emp es ada šaknies pala a,
no aja emp in a ci a a e e c.) no ažodžio desc ição es á indicada na pa e da in o mação
ge al, i. e. inka a odos leksem ( eikšmėms), que são pos e io men e ap esen adas
sepa adamen e na pa e de desc ição Reikšmės i a osena. Išei ų, que quan o bebū ų de ec ada no os de uma de e minada pala a leksemų, suas
egali bū i ienos, . y. os pačios, ūšies – a ba naujada ai, a ba naũjos žodžio eikšmės
19
Do inglês k. es a leksemą omou não só li uu os, plg. Из фильмов все знают жучком или блохой
называется устройство, призванное вести скрытое наблюдение. Это может быть микрофон или
ídeocame a (h p://plane a.by/a icle/680, žiū ė a 2016 10 08); Закладки (сокращение от закладные
устройства; внезапно, жучки, от англ. bugs, так же известные как клопы, блохи e c.) <...>
(h p://%%D0%9D/B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BA%D0%B8%), žiū ė a
2016 10 08.
DA MURMULAITYTIVA. da língua Li uânia naujažodžių duomenimisynas e naujada ų y imų pe spek y os |
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
24 ( u in em men e a abo daamąja p oblemą). No en an o, não excluem e ais casos, quando uma no a
leksema a si ado seman inės aidos (leksikalizacijos, specializacijos, eikšmės pe kėlimo)
caminho, e ou a oi de no o pasida y a, po exemplo, com base ou a base de pala a leksema
(palygin i su jau iksuo ąja leksema). Žinan , kad ND ski ian leksinius naujada us nuo
seman inių ge almen e man ém-se mencionado c i é io o malio (se a pala a já oi, ou ainda não oi
ixado a aminiuose publicações) (Miliūnai ė 2015: 175179), al peculia idade da es u u a des a base de
dados igual e nea odo nesis emiška. No en an o, in es igando ND dados da doibá e eclassi icando alguns
seman inos no osada us em léxnios, ob iamen e, que algumas lexemas podem e não se em das mesmas
ūšies. Em ge al, endo em men e a é šol pouco analisada a p oblem a da leksinių i seman inių naujada ų
ski ies e quan o mais adian e, an o mais con encendo que ela é di e si icė e ale um sepa ado
nuodugnaus exame, ma y , de e ia p incipalmen e de ND isceli odos os seman inius naujada us e
examine cada uma delas a apa ição his o ia, bem como seman inius e da ybinius išius com ou os do
mesmo, já ixsuo o, leksem, pala a. Tu ia a escla eçê-se p incipais sua g upo, aze -se cla es an o
pães p óp ios ND seman ines no osada as, an o suas di ies do leksinių naujada ų c i é io e o ma se
p ecislese a ual das pala as bem como seman ines doybos imagem. Is o pode ia se ou a
in e essan e e p omisso a di ecção de in es igação.
IŠVADOS
1. dadosynas no azodžių da língua Li uânia não só no as on es de enômenos da língua, mas e
uma das a uais pala as condição e desen ol imen o de pesquisa meios, dando possibilidade sem
as p óp ias no azodžių ob e e pesquisas de pala as de doybos impo an e a in o mação
sob e eles de inições e ou as explicações semân icas, e e ência de o igem, au en iškus
a osenos exemplos com e e ências de on es, mui as ezes ajudando a e isi a o
signi icado ou (i ) oco ência (da ybos) do e mo.
2. ND naujažodžius aspec os de elações de pala as de da ybos podem se pesquisados
á ias c ip imis. Coias p ospec i as, mu uamen e elacionadas, se iam es as: po chácnis
(da ybos lizdów составление и анализе), po da ybos ca ego ias e joms характерingus
da ybos a iksus, po seman ines lexicos g upes.
2.1. Suda ius ND no osada ų pala as de da ybos lizdus se ia is o, que pa e nelas
cons i uem no ajo dzi, quão olo es es são u olę da lizdo inicial da pala a, i. e. quan o
da ybos pakopų lizde pode dis ingui , quan o no ajo zii são eles mesmos da ę naujada ų,
qual pa e naujada ų é ne ipinės da ybos, quan o deles em paki usį da ybos pama ą e . .
Foi es abelecido que, du an e o pe íodo de inqué i o, ND ap esen ou no asžodžių ( edinių, dū inių, hib idų, seman inių naujada ų) com
DA MURMULAITYTIVA. dadosynas de no asžodžių da língua Li uânia e no asda ų pesquisas pe spec i as |
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
25 800 lie u iškų šaknų. 47 po cen o. deles oco e am apenas num ND sob e uma no ažodyja. po an o
nei pusė ND naujada ų šiame šal inyje u i giminiškų žodžių i suda o su jais da ybos lizdus.
mais A G ande Pa e des es não abundūs, po ém há e gausių, comp eendendo po 2640 naujada ų (šaknys
kalb-, aš-, dien-, žmog-, da b-di b-, wo dsi e c.), comp eendendo 45 deg aus de a yba (p.ex., pala as de
esc e e , работать da ybos lizda). A k eip á el a a enção que menciona 47 po cen o anaip ol não indica
que al pa e lie u iškas šaknis u inčių naujažodžių ne u i bend ašaknių naujažodžių, i. i. neina hei
pama iniais žodžiais, nesuda o naujų i neplečia bu usių da ybos lizdų i pan. Di igidamen e p ocu ando
egula es no ažodžio da inių (p z., a dažodžių e
eiksmažodžių abs ak ų), in e ne o a osenoje jų dažniausiai andama.
2.2. Ten ando possibilidades da segunda di ecção de pesquisas e ec uado um pequeno ND es udo
de denominações ixos ins umen os pe mi e aze p essupos ão, que, LKG e DLKG dados, ainda
mais ex-exis a es a ca ego ia de da yba p ecessaga - u as zaleidzia suas posições second ai
segundo da umą exussei p ecessagai -iklis e šeš ai -yklė. Encan ado que neda ia conside ada
p eesaga -klis ND em a é 6 edinius (8 leksemos) e ocupa o quin o luga segundo da umą.
Dešim ies g ama icas desc i as p e iesagų (- as, - is, -eklis, -klas, - ė, -(i)oklis, -ikas, -s is, - a,
- u is/- u ys) ND não s a. In es igando ND ma e ial a es e aspe o não e š ina e, cou o, mais
impo an e é a i kščia di eção de pesquisas pon o de e e ência man endo não g ama ikos
desc i us, e os mesmos dados ND, en e os quais, p esumi elmen e, pode encon a e g ama icas
neap ašy ų enominių, ne ipiškos da ybos, analoginių, pa ieni naujųada ų e pan.
2.3. Expe imen inėjus de uma leksinė seman inė ND naujada ų g upės keliasdešim
asmen a dinės kilmės edinių, p z., g ažuliada, g ybauskizmas, kubiloids, pu le is, či iliuo i,
ž agulin is, janu iena, Kalan inės i k . pala as es abelecido que em ND delas en ou uma
pa e mui o in ima. Naujada os, ei osy ų, po exemplo, de polí icos li uanos pa zii, in e ne
a osena indica endo bemokai abundiau. Mais ou menos neu os no osada as deduzem com
p e ei os -ie is, -ė; -, -ininkas; -inis, -ė (būd a džiai), e p eesagų -izmas ( a dažodinės ypa ybės,
não būdingo posakio, eikšme), -oidas ediniai independen emen e do con ex o são cono uo i
nega i amen e. Ao ND pode ia se incluído, pe haps, já his o izmais ampančius kubilinės nem
pagamos as é ias e landsbe ginis au omobilis Me cedes-Benz 126. 3. Ao a alia ND como uma
e amen a de pesquisa de elações de da ybos no as e odžių chama-se a a enção pa a
á ios assun os.
3.1. ND não des ina-se exclusi amen e a aze ia de pala as. Empenhando-se em
ab angen es pesquisas des a á ea em sua base de dados de e ia se p e is a
possibilidade da ybiquemen e mo emiquemen di idi naujažodžius, cons i ui seus da ybos lizdus, ixa mo eminius modelius e k .
3.2. ND aplicado o musis c i é io de a ibuição leksinių e seman inių naujada ų
( iksa im do e bo a aminiuose šal iniuose) pa ogus ap esen ando naujažodžius ND e mui os