scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Kalbinė įvairovė šiuolaikiniame pasaulyje: kalbos galia ir prestižas

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Kalbinė įvairovė šiuolaikiniame pasaulyje: kalbos galia ir prestižas

Author: Jurgita Jaroslavienė; Gintarė Judžentytė-Šinkūnienė
Year: 2019
DOI: 10.35321/bkalba.2019.92.08
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/372/452
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
JURGITA JAROSLAVIEN
Ins i u o das línguas Lie u ių
GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ
Uni e sidade de Vilna
KALBIN INVAIROV SHIULAIKINIAME PASAULY:
KALBOS GALIA IR PRESTIŽAS
26-oji Jono Jablonskio con e ência
ESMINIAI VOODŽIAI: Jonas Jablonskis, con e ência, kalbinė į ai o ė, línguas galia, p es ižas.
2019 m. ou ub o 34 d. Li u ians kalbos ins i u e ealizou 26-a in e nacional cien í ica Jono
1
Jablonskio con e ência KALBIN ĮVAIROV ŠIULAIKINIAME PASAULYME: KALBOS GALIA IR PRESTIŽAS
(Linguis ic Di e si y in he Mode n Wo ld: Language Powe and P es ige). Os o ganizado es do e en o
Ins i u o Li uânico da Língua (www LKI) Cen o de Pesquisa da Língua Bend inha e Vilnius Uni e si y
(www VU) Faculdade de Filologia Taikomosa Ins i u o da Língua Li uânica Cá ed a in e nacional a
comunidade acadêmica susci ou a discu i sob e a di e sidade linguís ica em línguas, a mês e
comunidades linguís icas, peculia idades e no mminização do uso das línguas, dano das no mas
linguís icas, bene ício das línguas e de ou as a ian es, endências de polí ica e planejamen o
linguís icos eu opeus, elação pode e p es igio. Nes as ques ões, os pa icipan es de 15 países le am
45 ela ó ios. P anešimen os eses p epa adas em o ma o ele ônico. P anešimen os pag indu
Bend inês língua e is a 2020 m. se á publicada ciência e ciência popula ização publicações. Ambos os
dias da con e ência o am iniciados po sessões plená ias. Na p imei a sessão, ao qual p esidiu d . Albina
2
Aukso iū ė (LKI) e p o . d . I ena Sme onienė (VU), k ies inė 1 Mais in o mações sob e ou as
con e ências de Jono Jablonskio podem se encon adas www.lki.l /
26-oji- a p au inemoksline-jono-jablonskio-kon e encija/ i h pin e ne o
pwww.jablonskio-kon e encija. l . u.l . 2 Tezes podem se pa s downloads do LKI websi e ende eço
h p://lki.l /26-oji- a p au ine-moksline-jonojablonskio-kon e encija/.
JURGITA JAROSLAVIENĖ. GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ.
Kalbinė į ai o ė con empo âneo pasaulyje: kalbos galia i p es ižas |
2 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.08
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
publicnia da Fede ação Eu opeia de Nacionais Ins i uções de Língua (Eu opean Fede a ion o
Na ional Ins i u ions o Language, EFNIL; pos e io men e Fede ação) iceep eziden ê, Danų
kalbos echnologijų komi e o pi mininkė, ex-di e o a danų kalbos aldybos d . Sabine polí icas
Ki chmeie supažindino su Fede acijos eikla, apž elgė Eu opos kalbų poli ikos klausimus,
planejamen o endências e ecnologias de desen ol imen o da língua Danijoje e em ou os
países eu opeus.
1 PAV. Iš kai ės: d . Albina Aukso iū ė (Lie u ių kalbos ins i u o di ek o ė), p o . d . I ena
Sme onienė (Vilniaus uni e si e o p o eso ė), d . Sabine Ki chmeie (Vicep eziden ė da Fede ação
das ins i uições nacionais de língua eu opeas, Danų kalbos echnologijų komi e o pi mininkė,
ex-di e o ė da Danų kalbos aldybosė), p o . d . Inesa Šeškauskienė (Vilniaus uni e si e o
Filologijos akul e o dekanė) P elegen ės pala as, a ualmen e a Fede ação uneja 40 mais
impo an es o ganizações de linguagem e ou as ins i uições nacionais de linguagem
ep esen an es de á ios países memb os eu opeus (plg. Fig. 2.). Os p incipais objec i os e á eas
de in es igação da Fede ação es ão elacionados com os es ados eu opeus, di e sidade de
línguas, plu ilocalbismo, ju ídico egulamen a im de línguas o iciais (es a ubins), polí icas de
línguas, planeamim, es ado comum de línguas, digi iais línguas em ecu sos, ecnologias de
línguas, consumo de línguas na mídia, educação e ou as impo an es á eas de ida pública, ensino
JURGITA JAROSLAVIENĖ. GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ.
Kalbinė į ai o ė con empo âneo pasaulyje: kalbos galia i p es ižas |
3 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.08
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
de línguas, di usão de línguas. Segui a obje i os, ela execu a á ios p oje os, execu a
pesquisas, anualmen e o ganiza con e ência e ou as euniões especí icas. 2 PAV. Fede ação das
ins i uições nacionais de língua eu opeias in o macinis a iuko Baseando-se num dos mais
ecen es esul ados de pesquisa, d . Sabine Ki chmeie indicou que em 21 Es ado Eu opeu línguas
egulamen am cons i uição, língua lei e (ou) ou os documen os. As di e enças de eglamen ação
dependem das his o icamen e seiclosčiusių ci cuns âncias e adições, de o mação de línguas
comuns e ou as peculia idades. Po exemplo, Danijoje Cons i uição ado ada 1849 m. e
pos e io men e apenas algumas ezes ei a bas an e ne eikšmingų al e ações. Quando o país
ainda e a unily ė e e a alado uma língua, ninguém ainda não pensou em especiais disposições da
nuos a ų į aukimą į Kons i uciją dėl danų kalbos a ojimo.
Cons i uição, lei da língua e ou os documen os a es a al(as) língua(as) egulamen ada nos
seguin es Es ados(os): Li uânia, Le ónia, Es ónia, Áus ia, Países Baixos, Luxembu go, Reino Unido,
Suomijoje, Slo akijoje, Slo ėnijoje. Danijoje, No egijoje, Š edijoje, Islandijoje, Vokie ijoje,
G écia, Po ugal, Chequia,
JURGITA JAROSLAVIENĖ. GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ.
Kalbinė į ai o ė con empo âneo pasaulyje: kalbos galia i p es ižas |
4 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.08
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Veng ijoje, Bulgá ia língua (s) egulamen ada (-s) ou cons i ução, ou línguas Sob e
įs a ymu i (a ba) ki ais dokumen ais, o Belgijoje – kons i ucija i kalbos įs a ymu.
ecnologias da língua e ecu sos digi ais da língua iešnia alou como sob e ins umen o a
man e a língua i aybingo ou mesmo ela a jii in i, o alece (plg. islandų, g enlandų,
samių kalbas).
Ou o hon oso k ies ino ela o p o . d . F ansas Hinskensas do Nyde landes Mee enso
ins i u o e Radboud Uni e sidade ape cen ou com bend inês holandês idiomas passados e
p esen es imi, chamou a enção a apčiai besikeičiancias no mas da língua e a isso, como a
língua egulada es a u mais. S ečias ap esen ou os esul ados de uma ecen e pesquisa em
la ga escala ealizada online, que pe mi iu a alia a si uação da comunhinha uso de holandês nas
p incipais á eas de ida co idiana e e elou a a i ude dos consumido es pa a a língua (ž . Fig.
3). 3 PAV. P o . d . F ansas Hinskensas (Nede landų Mee enso ins i u o, Uni e sidade
Radboudo)
Te cei o k ies ino ela o da sessão plená ia p o . d . A i Pállas K is inssonas do Ins i u o de
Es udos Islandeses Á ni Magnússon alou sob e a a ual si uação da língua islandês, discu iu a
impo ância da polí ica da língua na Islandia e a necessidade de in o mação pública bem como os
JURGITA JAROSLAVIENĖ. GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ.
Kalbinė į ai o ė con empo âneo pasaulyje: kalbos galia i p es ižas |
5 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.08
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
meios de puoselecimen o da língua acessibilidade e disseminá, en a izou o e ei o e a impo ância
das ecnologias da língua, digi ais e ou os ins umen os a ançados puoselėjando a língua
na i a e e o çando o p es igio da língua ( igu a 4).
4 PAV. P o . d . A i Pállas K is inssonas (Ins i u u o Á ni Magnússono de Es udos Islandeses)
Toliau as discussões cien í icas oco e am em qua o sessões. A p imei a sessão oi p esidida
doc. d . Gin a ė Judžen y ė-Šinkūnienė (VU). P anešimen o, des inado à língua ca alão e suas
almês, lei ê p o . Pie as Umbe as Dinis de I ália (Uni e sidade de Pizos). A língua Ca alonã
p o esso polí ico, ideologia e p á ica do con ex o da língua discu iu como de amanho médio a
língua e en a izou a linguagem impo ância na au ai, ap esen ou exemplos de his ó ia da língua
ca alonã. D . Aud ius Valo ka (VU) kėlė diskusinį klausimą apie p esk ip i ismą e moksliškumą na
linguís ica, analisou a passagem do pu oho ao aplicado ciência, ap a ė expe imen alnej plė os
pe spek y as. Na alia Danko a (K ebeko uni e sidade, Canadá) do pon o de is a
psicholing is ica examinou būd a džius e sua a ija imen o acūzos alboje. P o . d . Ju gis
Pake ys e Ignas Rudai is (VU) ap esen ou o malųjį da língua li uânica daik a a džių linksniuočių
pag indą. Eles lembinha, que aleg niuo es da língua li uânica p imei o desc e eu Kleinas 1653 m. A
classi icação po ele ap esen ada mais a de ape eiçoada. Na p ensa ap esen ada uma no a
en a i a o maliza daik a a džių aleg niuočių desg ima usando um ce o algo i mo. Resul ados Ob idos Compa

JURGITA JAROSLAVIENĖ. GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ.
Kalbinė į ai o ė con empo âneo pasaulyje: kalbos galia i p es ižas |
6 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.08
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
com anks esnenas classi icações de li uãs daik a a džių aleg niuočių. Doc. d . Danila Zuljan
Kuma (F ano Ramo šo slo ėnų kalbos ins i u as, Ty imų cen as da Slo ėnijos mokslo i meno
akademijos) sesėdį užbaigė s a s ydama, como a gai in i nyks ančią kalbą e como p i aiky i
kul ū ą bei meną siekian ėl paža in i kalbos galią. P o . d . Danguolės Mikulėnienės (LKI) lide ada
na segunda sessão p incipalmen e oi discu ida iden idade linguís ica e a ian iškumo a mėse
ques ões. P o . d . Dai a Aliūkai ė (VU Kauno akul e as) alou sob e i ybimidade das a ian es
locais nas egiões, ap esen ou e ashaiços e sulos alç aiços disposições e seus pa adoxos.
Le an ou-se a ques ão se semp e os códigos locais êm i alidade e pe spec i a elacionadas
apenas com a o á eis disposições linguís icas. P anešime a gumen ou-se insplo a que a
semelhança do código hommínas da kalbinês em bend inê língua pode de e mina d do código local
sclaidą e i aybinguma. Apibend inan alegou que os locais a ian es i ybingumu nas egiões
pode de e mina não só não-kalbines ci cuns âncias (plg. a o ankias disposições), mas e p óp io
a ian o kalbines ca ac e ís icas.
P o . d . Ine a Dabašinskienė (VDU) examinou a ques ão da iden idade e a i ude linguís ica da
comunidade Visagino e com isso ligadas ealidades. P anešimo mos ou, o que acon ece
dia iamen e na lingubinha p á ica, começando e noling is iniu nacionalismo, chamada a enção ao
he i age pós-so ié ico dominação, pos mode nis inho en oque em di e sidade e
mui osakalbys é. Dok . Ch is a Schneide (Uni e sidade de Be no, Suica ija) e p o . d . Vy au as
Ka delis (VU) ap esen ou a ma cação do a ian izismo lingüís ico em mapasapios an es e ago a.
Possedão concluiu d . Nijolė Tuomienė (LKI) ela discu iu o consumo de línguas pa ibio a ealuos,
a enção chamou a aspec os de compe ição e in e ação, examinou na u ais si uações de
comunhão yks an línguas (kodų) kai ai, quando alado as sabem bem e uma ez consome á ias
línguas, a i amen e kai aliándoas em con e sas. Cien is as a i mam que, embo a as a ian es
locais de línguas li uanas, polkų e bal a usių sejam es udadas já mais do que cen o ano, apenas
de alhos es udos dos úl imos anos mos a am que d ikalbės ou mesmo ikalbės ambien es
se ão bem sucedidos, se o es udadas duas ou odas ês línguas usadas ao mesmo empo, e
sis emą; sudė ingoje kalbinėje aplinkoje negali bū i i iama, pa yzdžiui, ik ienos kalbos
não cada uma sepa adamen e, ap o undando em cada es udo como em uma oné ica ou léxica sepa ada.
A e ça sessão oi lide ada po D . La isa Ta anenko (Nacionalino Uk ainos echnikos Kaspa aičio
uni e si e o Igo io Siko skio Kije o poli echnikos ins i u as). Šis posėdis p adė as d . Pijaus
e D . Ma ga i os Beniušės (VU) com a ap esen ação sob e lie u iško balso s a is icina
pa ame inę sin ezę: ap esen ado pela p imei a ez lie u iško balso sin ezei aplicado um
mé odo es a ís ico pa ame inis, pa a o qual são usados neu oniniai ne wo ks, ealizados em paco e de p og amas
JURGITA JAROSLAVIENĖ. GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ.
Kalbinė į ai o ė con empo âneo pasaulyje: kalbos galia i p es ižas |
7 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.08
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Me lin, ambém suma y a especiais li uãs adap ada à língua linguís ica aibė e signos de signos
eg as de g upamen o. Calcula-se que es a is icamen e pa ame icamen e o en endimen o e
acei abilidade de oz sin e izado bemokai lenha a é šiol melho um conside ado sin e izado ,
ac uando um mé odo de escolha de unidades. Além disso, a acei abilidade do oz sin e ezuado
p óximo na u al de g a ações de oz. Toliau L. Ta anenko ap esen ou smulkiosios inglês língua
au osacos ipicos onokoncep os desc ição. Zinaida Pakholok (Ape as in e nacional uni e sidade
de desen ol imen o humano, Lucko ins i u o de desen ol imen o humano) analisou pasika ojimo
linguís ico disku se ca ego ia. Qua a sessão, ao qual p esidiu dok . Agnė Aleksai ė (LKI), começou
San a Jē ānė (Ins i u do La ian Language da Uni e sidade da Le ônia). Ela ala a sob e
de inições lexínicas, isoli dando p oblemas eó icos e p á icos. Doc. d . Yuliya Vyshenskaya do
uni e si e as) analiza o speci inius kalbinius i nekalbinius aspek us, u inčius į akos s iliaus
Rússia (He zeno es a al de p ocesso de ge ação. Possedão concluiu d . Anjelika Sme onienė (LKI):
cien is a alou sob e sla ismos e hib idos di e sidade Mo iejaus Valančiaus Pa a lėse žemaičių.
Pi mosios kon e encijos dienos aka ą p anešėjai daly a o eksku sijoje po LKI
in e ak i ųjį kalbos muziejų Li uanis ikos židinys, no qual expõe-se mui aybė unikalių kalbos žaislų,
knygų i kalbininkų daik ų, kalbai s a bių dokumen ų.
A segunda dia da con e ência a sessão plená ia oi p esidida D . Ju gi a Ja osla ienė (LKI).
P imei amen e alou ga bi k ies inė iešnia p o . d . Bi u ė Klaas-Lang da Es ônia (Ta u
uni e sidade) (ž . Fig. 5). Ela ap esen ou polí icas da língua es ão e ques ões de sus en abilidade
no domínio da ciência supe io . Vyko discussia sob e pozi y iąją disc iminação, de a i ude pa a
linguagem ugdymą e esponsabilidade pessoal ala na sua ma ąja língua. Passejouug a apoio do
es ado com o obje i o ga an i a sus en abilidade da língua es ų em odas as á eas da ida,
incluindo a supe io ciência e as pesquisas cien í icas.
JURGITA JAROSLAVIENĖ. GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ.
Kalbinė į ai o ė no mundo con empo âneo: línguas galia e p es ižas | 8
doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.08 5 PAV. P o . d . Bi u ė Klaas-Lang (Uni e sidade
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
de Ta u) e d . Albina Aukso iū ė
(Lie u ių kalbos ins i u as)
Ou a k ies inė plena inė ela o a d . (HP) Ri a Miliūnai ė (LKI) ap esen ou a
si uação das línguas comuni á ias li uanas no con ex o das dinâmicas das
pos anda izacijos laiko a piu (ž . 6 pa .).
línguas comuns eu opeias 6 PAV. D . (HP) Ri a Miliūnai ė (Ins i u o da Lí u ių kalbos)
JURGITA JAROSLAVIENĖ. GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ.
Kalbinė į ai o ė con empo âneo pasaulyje: kalbos galia i p es ižas |
9 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.08
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Baseando-se nos mais impo an es ca ac e is icos ca ac e izan es da lingua comum, ais como
comunidade oda a sociedade, no mas homogeniškumas, s abili codi ikacija e p es ižas,
cien is a ap esen ou eó icos insj algos, que leis ų comunina língua Li uânica adapi ados
umaokį ou ou ookį sua dinamicas des anda izações, demo izações, es anda izações modelį.
Ak ualizada in e mediá ia a mainos en e egiolek as e bend inesa linguagem subs anda o
concei o, que pode ajuda a explica mode na bend inesa Li uãs linguagem a osena mudanças.
Plena inis sessêdis inalizado p o . d . I enos Sme onienės (VU) ela o: p o esso a analisou, o
que signi ica ao li uano concei o em língua, alou sob e a língua como base da nação e pa e
cul u a, en a izou que a a és da língua é possí el ansmi i cos umes, independen emen e
do luga de esidência da pessoa (ž . 7 ig.). P anešimos dis ingui odos os p incipais concei os
da linguagem concei os. 7 PAV. P o . d . I ena Sme onienė (Vilniaus uni e sidade) (Sank
Toliau mokslinės diskusijos yko a ski uose posėdžiuose. D . Elenos Riekhakaynen
Pe e sbu g uni e si á io es a al) lide adoame penk ajame posėdyje nãoá ias mensagens oi
dedicada à one ika expe imen al. D . Alla Kaly a (Nacionalino da língua Uc aniana emocionalina e
echnikos uni e si e o Igo io Siko skio Kije o poli echnikos ins i u as) p is a ė me odą, ski ą
p agma ina análise, e ou o da Uc ânia a i ęs ela o d . Mykolas
Ku senko (Telekomunicações e in o macões ecnológicos ins i u o mili a ) analisou o papel
dos ins umen os one ís icos de e minando since idade em ingliscos zauojau os con os.
Odon ologê Vic o ia A jomenko de Rygos (Den alA ) e d . Sol eiga Čei ane (Rygos S adinio
uni e sidade) ala am sob e paixkas de pa âme os acus ónicos, ajudsianças a a alia