Kalbinė įvairovė šiuolaikiniame pasaulyje: kalbos galia ir prestižas
Full text
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
JURGITA JAROSLAVIEN
Ins i u o das línguas Lie u ių
GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ
Uni e sidade de Vilna
KALBIN INVAIROV SHIULAIKINIAME PASAULY:
KALBOS GALIA IR PRESTIŽAS
26-oji Jono Jablonskio con e ência
ESMINIAI VOODŽIAI: Jonas Jablonskis, con e ência, kalbinė į ai o ė, línguas galia, p es ižas.
2019 m. ou ub o 34 d. Li u ians kalbos ins i u e ealizou 26-a in e nacional cien í ica Jono
1
Jablonskio con e ência KALBIN ĮVAIROV ŠIULAIKINIAME PASAULYME: KALBOS GALIA IR PRESTIŽAS
(Linguis ic Di e si y in he Mode n Wo ld: Language Powe and P es ige). Os o ganizado es do e en o
Ins i u o Li uânico da Língua (www LKI) Cen o de Pesquisa da Língua Bend inha e Vilnius Uni e si y
(www VU) Faculdade de Filologia Taikomosa Ins i u o da Língua Li uânica Cá ed a in e nacional a
comunidade acadêmica susci ou a discu i sob e a di e sidade linguís ica em línguas, a mês e
comunidades linguís icas, peculia idades e no mminização do uso das línguas, dano das no mas
linguís icas, bene ício das línguas e de ou as a ian es, endências de polí ica e planejamen o
linguís icos eu opeus, elação pode e p es igio. Nes as ques ões, os pa icipan es de 15 países le am
45 ela ó ios. P anešimen os eses p epa adas em o ma o ele ônico. P anešimen os pag indu
Bend inês língua e is a 2020 m. se á publicada ciência e ciência popula ização publicações. Ambos os
dias da con e ência o am iniciados po sessões plená ias. Na p imei a sessão, ao qual p esidiu d . Albina
2
Aukso iū ė (LKI) e p o . d . I ena Sme onienė (VU), k ies inė 1 Mais in o mações sob e ou as
con e ências de Jono Jablonskio podem se encon adas www.lki.l /
26-oji- a p au inemoksline-jono-jablonskio-kon e encija/ i h pin e ne o
pwww.jablonskio-kon e encija. l . u.l . 2 Tezes podem se pa s downloads do LKI websi e ende eço
h p://lki.l /26-oji- a p au ine-moksline-jonojablonskio-kon e encija/.
JURGITA JAROSLAVIENĖ. GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ.
Kalbinė į ai o ė con empo âneo pasaulyje: kalbos galia i p es ižas |
2 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.08
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
publicnia da Fede ação Eu opeia de Nacionais Ins i uções de Língua (Eu opean Fede a ion o
Na ional Ins i u ions o Language, EFNIL; pos e io men e Fede ação) iceep eziden ê, Danų
kalbos echnologijų komi e o pi mininkė, ex-di e o a danų kalbos aldybos d . Sabine polí icas
Ki chmeie supažindino su Fede acijos eikla, apž elgė Eu opos kalbų poli ikos klausimus,
planejamen o endências e ecnologias de desen ol imen o da língua Danijoje e em ou os
países eu opeus.
1 PAV. Iš kai ės: d . Albina Aukso iū ė (Lie u ių kalbos ins i u o di ek o ė), p o . d . I ena
Sme onienė (Vilniaus uni e si e o p o eso ė), d . Sabine Ki chmeie (Vicep eziden ė da Fede ação
das ins i uições nacionais de língua eu opeas, Danų kalbos echnologijų komi e o pi mininkė,
ex-di e o ė da Danų kalbos aldybosė), p o . d . Inesa Šeškauskienė (Vilniaus uni e si e o
Filologijos akul e o dekanė) P elegen ės pala as, a ualmen e a Fede ação uneja 40 mais
impo an es o ganizações de linguagem e ou as ins i uições nacionais de linguagem
ep esen an es de á ios países memb os eu opeus (plg. Fig. 2.). Os p incipais objec i os e á eas
de in es igação da Fede ação es ão elacionados com os es ados eu opeus, di e sidade de
línguas, plu ilocalbismo, ju ídico egulamen a im de línguas o iciais (es a ubins), polí icas de
línguas, planeamim, es ado comum de línguas, digi iais línguas em ecu sos, ecnologias de
línguas, consumo de línguas na mídia, educação e ou as impo an es á eas de ida pública, ensino
JURGITA JAROSLAVIENĖ. GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ.
Kalbinė į ai o ė con empo âneo pasaulyje: kalbos galia i p es ižas |
3 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.08
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
de línguas, di usão de línguas. Segui a obje i os, ela execu a á ios p oje os, execu a
pesquisas, anualmen e o ganiza con e ência e ou as euniões especí icas. 2 PAV. Fede ação das
ins i uições nacionais de língua eu opeias in o macinis a iuko Baseando-se num dos mais
ecen es esul ados de pesquisa, d . Sabine Ki chmeie indicou que em 21 Es ado Eu opeu línguas
egulamen am cons i uição, língua lei e (ou) ou os documen os. As di e enças de eglamen ação
dependem das his o icamen e seiclosčiusių ci cuns âncias e adições, de o mação de línguas
comuns e ou as peculia idades. Po exemplo, Danijoje Cons i uição ado ada 1849 m. e
pos e io men e apenas algumas ezes ei a bas an e ne eikšmingų al e ações. Quando o país
ainda e a unily ė e e a alado uma língua, ninguém ainda não pensou em especiais disposições da
nuos a ų į aukimą į Kons i uciją dėl danų kalbos a ojimo.
Cons i uição, lei da língua e ou os documen os a es a al(as) língua(as) egulamen ada nos
seguin es Es ados(os): Li uânia, Le ónia, Es ónia, Áus ia, Países Baixos, Luxembu go, Reino Unido,
Suomijoje, Slo akijoje, Slo ėnijoje. Danijoje, No egijoje, Š edijoje, Islandijoje, Vokie ijoje,
G écia, Po ugal, Chequia,
JURGITA JAROSLAVIENĖ. GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ.
Kalbinė į ai o ė con empo âneo pasaulyje: kalbos galia i p es ižas |
4 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.08
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Veng ijoje, Bulgá ia língua (s) egulamen ada (-s) ou cons i ução, ou línguas Sob e
įs a ymu i (a ba) ki ais dokumen ais, o Belgijoje – kons i ucija i kalbos įs a ymu.
ecnologias da língua e ecu sos digi ais da língua iešnia alou como sob e ins umen o a
man e a língua i aybingo ou mesmo ela a jii in i, o alece (plg. islandų, g enlandų,
samių kalbas).
Ou o hon oso k ies ino ela o p o . d . F ansas Hinskensas do Nyde landes Mee enso
ins i u o e Radboud Uni e sidade ape cen ou com bend inês holandês idiomas passados e
p esen es imi, chamou a enção a apčiai besikeičiancias no mas da língua e a isso, como a
língua egulada es a u mais. S ečias ap esen ou os esul ados de uma ecen e pesquisa em
la ga escala ealizada online, que pe mi iu a alia a si uação da comunhinha uso de holandês nas
p incipais á eas de ida co idiana e e elou a a i ude dos consumido es pa a a língua (ž . Fig.
3). 3 PAV. P o . d . F ansas Hinskensas (Nede landų Mee enso ins i u o, Uni e sidade
Radboudo)
Te cei o k ies ino ela o da sessão plená ia p o . d . A i Pállas K is inssonas do Ins i u o de
Es udos Islandeses Á ni Magnússon alou sob e a a ual si uação da língua islandês, discu iu a
impo ância da polí ica da língua na Islandia e a necessidade de in o mação pública bem como os
JURGITA JAROSLAVIENĖ. GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ.
Kalbinė į ai o ė con empo âneo pasaulyje: kalbos galia i p es ižas |
5 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.08
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
meios de puoselecimen o da língua acessibilidade e disseminá, en a izou o e ei o e a impo ância
das ecnologias da língua, digi ais e ou os ins umen os a ançados puoselėjando a língua
na i a e e o çando o p es igio da língua ( igu a 4).
4 PAV. P o . d . A i Pállas K is inssonas (Ins i u u o Á ni Magnússono de Es udos Islandeses)
Toliau as discussões cien í icas oco e am em qua o sessões. A p imei a sessão oi p esidida
doc. d . Gin a ė Judžen y ė-Šinkūnienė (VU). P anešimen o, des inado à língua ca alão e suas
almês, lei ê p o . Pie as Umbe as Dinis de I ália (Uni e sidade de Pizos). A língua Ca alonã
p o esso polí ico, ideologia e p á ica do con ex o da língua discu iu como de amanho médio a
língua e en a izou a linguagem impo ância na au ai, ap esen ou exemplos de his ó ia da língua
ca alonã. D . Aud ius Valo ka (VU) kėlė diskusinį klausimą apie p esk ip i ismą e moksliškumą na
linguís ica, analisou a passagem do pu oho ao aplicado ciência, ap a ė expe imen alnej plė os
pe spek y as. Na alia Danko a (K ebeko uni e sidade, Canadá) do pon o de is a
psicholing is ica examinou būd a džius e sua a ija imen o acūzos alboje. P o . d . Ju gis
Pake ys e Ignas Rudai is (VU) ap esen ou o malųjį da língua li uânica daik a a džių linksniuočių
pag indą. Eles lembinha, que aleg niuo es da língua li uânica p imei o desc e eu Kleinas 1653 m. A
classi icação po ele ap esen ada mais a de ape eiçoada. Na p ensa ap esen ada uma no a
en a i a o maliza daik a a džių aleg niuočių desg ima usando um ce o algo i mo. Resul ados Ob idos Compa
JURGITA JAROSLAVIENĖ. GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ.
Kalbinė į ai o ė con empo âneo pasaulyje: kalbos galia i p es ižas |
6 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.08
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
com anks esnenas classi icações de li uãs daik a a džių aleg niuočių. Doc. d . Danila Zuljan
Kuma (F ano Ramo šo slo ėnų kalbos ins i u as, Ty imų cen as da Slo ėnijos mokslo i meno
akademijos) sesėdį užbaigė s a s ydama, como a gai in i nyks ančią kalbą e como p i aiky i
kul ū ą bei meną siekian ėl paža in i kalbos galią. P o . d . Danguolės Mikulėnienės (LKI) lide ada
na segunda sessão p incipalmen e oi discu ida iden idade linguís ica e a ian iškumo a mėse
ques ões. P o . d . Dai a Aliūkai ė (VU Kauno akul e as) alou sob e i ybimidade das a ian es
locais nas egiões, ap esen ou e ashaiços e sulos alç aiços disposições e seus pa adoxos.
Le an ou-se a ques ão se semp e os códigos locais êm i alidade e pe spec i a elacionadas
apenas com a o á eis disposições linguís icas. P anešime a gumen ou-se insplo a que a
semelhança do código hommínas da kalbinês em bend inê língua pode de e mina d do código local
sclaidą e i aybinguma. Apibend inan alegou que os locais a ian es i ybingumu nas egiões
pode de e mina não só não-kalbines ci cuns âncias (plg. a o ankias disposições), mas e p óp io
a ian o kalbines ca ac e ís icas.
P o . d . Ine a Dabašinskienė (VDU) examinou a ques ão da iden idade e a i ude linguís ica da
comunidade Visagino e com isso ligadas ealidades. P anešimo mos ou, o que acon ece
dia iamen e na lingubinha p á ica, começando e noling is iniu nacionalismo, chamada a enção ao
he i age pós-so ié ico dominação, pos mode nis inho en oque em di e sidade e
mui osakalbys é. Dok . Ch is a Schneide (Uni e sidade de Be no, Suica ija) e p o . d . Vy au as
Ka delis (VU) ap esen ou a ma cação do a ian izismo lingüís ico em mapasapios an es e ago a.
Possedão concluiu d . Nijolė Tuomienė (LKI) ela discu iu o consumo de línguas pa ibio a ealuos,
a enção chamou a aspec os de compe ição e in e ação, examinou na u ais si uações de
comunhão yks an línguas (kodų) kai ai, quando alado as sabem bem e uma ez consome á ias
línguas, a i amen e kai aliándoas em con e sas. Cien is as a i mam que, embo a as a ian es
locais de línguas li uanas, polkų e bal a usių sejam es udadas já mais do que cen o ano, apenas
de alhos es udos dos úl imos anos mos a am que d ikalbės ou mesmo ikalbės ambien es
se ão bem sucedidos, se o es udadas duas ou odas ês línguas usadas ao mesmo empo, e
sis emą; sudė ingoje kalbinėje aplinkoje negali bū i i iama, pa yzdžiui, ik ienos kalbos
não cada uma sepa adamen e, ap o undando em cada es udo como em uma oné ica ou léxica sepa ada.
A e ça sessão oi lide ada po D . La isa Ta anenko (Nacionalino Uk ainos echnikos Kaspa aičio
uni e si e o Igo io Siko skio Kije o poli echnikos ins i u as). Šis posėdis p adė as d . Pijaus
e D . Ma ga i os Beniušės (VU) com a ap esen ação sob e lie u iško balso s a is icina
pa ame inę sin ezę: ap esen ado pela p imei a ez lie u iško balso sin ezei aplicado um
mé odo es a ís ico pa ame inis, pa a o qual são usados neu oniniai ne wo ks, ealizados em paco e de p og amas
JURGITA JAROSLAVIENĖ. GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ.
Kalbinė į ai o ė con empo âneo pasaulyje: kalbos galia i p es ižas |
7 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.08
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Me lin, ambém suma y a especiais li uãs adap ada à língua linguís ica aibė e signos de signos
eg as de g upamen o. Calcula-se que es a is icamen e pa ame icamen e o en endimen o e
acei abilidade de oz sin e izado bemokai lenha a é šiol melho um conside ado sin e izado ,
ac uando um mé odo de escolha de unidades. Além disso, a acei abilidade do oz sin e ezuado
p óximo na u al de g a ações de oz. Toliau L. Ta anenko ap esen ou smulkiosios inglês língua
au osacos ipicos onokoncep os desc ição. Zinaida Pakholok (Ape as in e nacional uni e sidade
de desen ol imen o humano, Lucko ins i u o de desen ol imen o humano) analisou pasika ojimo
linguís ico disku se ca ego ia. Qua a sessão, ao qual p esidiu dok . Agnė Aleksai ė (LKI), começou
San a Jē ānė (Ins i u do La ian Language da Uni e sidade da Le ônia). Ela ala a sob e
de inições lexínicas, isoli dando p oblemas eó icos e p á icos. Doc. d . Yuliya Vyshenskaya do
uni e si e as) analiza o speci inius kalbinius i nekalbinius aspek us, u inčius į akos s iliaus
Rússia (He zeno es a al de p ocesso de ge ação. Possedão concluiu d . Anjelika Sme onienė (LKI):
cien is a alou sob e sla ismos e hib idos di e sidade Mo iejaus Valančiaus Pa a lėse žemaičių.
Pi mosios kon e encijos dienos aka ą p anešėjai daly a o eksku sijoje po LKI
in e ak i ųjį kalbos muziejų Li uanis ikos židinys, no qual expõe-se mui aybė unikalių kalbos žaislų,
knygų i kalbininkų daik ų, kalbai s a bių dokumen ų.
A segunda dia da con e ência a sessão plená ia oi p esidida D . Ju gi a Ja osla ienė (LKI).
P imei amen e alou ga bi k ies inė iešnia p o . d . Bi u ė Klaas-Lang da Es ônia (Ta u
uni e sidade) (ž . Fig. 5). Ela ap esen ou polí icas da língua es ão e ques ões de sus en abilidade
no domínio da ciência supe io . Vyko discussia sob e pozi y iąją disc iminação, de a i ude pa a
linguagem ugdymą e esponsabilidade pessoal ala na sua ma ąja língua. Passejouug a apoio do
es ado com o obje i o ga an i a sus en abilidade da língua es ų em odas as á eas da ida,
incluindo a supe io ciência e as pesquisas cien í icas.
JURGITA JAROSLAVIENĖ. GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ.
Kalbinė į ai o ė no mundo con empo âneo: línguas galia e p es ižas | 8
doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.08 5 PAV. P o . d . Bi u ė Klaas-Lang (Uni e sidade
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
de Ta u) e d . Albina Aukso iū ė
(Lie u ių kalbos ins i u as)
Ou a k ies inė plena inė ela o a d . (HP) Ri a Miliūnai ė (LKI) ap esen ou a
si uação das línguas comuni á ias li uanas no con ex o das dinâmicas das
pos anda izacijos laiko a piu (ž . 6 pa .).
línguas comuns eu opeias 6 PAV. D . (HP) Ri a Miliūnai ė (Ins i u o da Lí u ių kalbos)
JURGITA JAROSLAVIENĖ. GINTARĖ JUDŽENTYTĖ-ŠINKŪNIENĖ.
Kalbinė į ai o ė con empo âneo pasaulyje: kalbos galia i p es ižas |
9 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.08
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Baseando-se nos mais impo an es ca ac e is icos ca ac e izan es da lingua comum, ais como
comunidade oda a sociedade, no mas homogeniškumas, s abili codi ikacija e p es ižas,
cien is a ap esen ou eó icos insj algos, que leis ų comunina língua Li uânica adapi ados
umaokį ou ou ookį sua dinamicas des anda izações, demo izações, es anda izações modelį.
Ak ualizada in e mediá ia a mainos en e egiolek as e bend inesa linguagem subs anda o
concei o, que pode ajuda a explica mode na bend inesa Li uãs linguagem a osena mudanças.
Plena inis sessêdis inalizado p o . d . I enos Sme onienės (VU) ela o: p o esso a analisou, o
que signi ica ao li uano concei o em língua, alou sob e a língua como base da nação e pa e
cul u a, en a izou que a a és da língua é possí el ansmi i cos umes, independen emen e
do luga de esidência da pessoa (ž . 7 ig.). P anešimos dis ingui odos os p incipais concei os
da linguagem concei os. 7 PAV. P o . d . I ena Sme onienė (Vilniaus uni e sidade) (Sank
Toliau mokslinės diskusijos yko a ski uose posėdžiuose. D . Elenos Riekhakaynen
Pe e sbu g uni e si á io es a al) lide adoame penk ajame posėdyje nãoá ias mensagens oi
dedicada à one ika expe imen al. D . Alla Kaly a (Nacionalino da língua Uc aniana emocionalina e
echnikos uni e si e o Igo io Siko skio Kije o poli echnikos ins i u as) p is a ė me odą, ski ą
p agma ina análise, e ou o da Uc ânia a i ęs ela o d . Mykolas
Ku senko (Telekomunicações e in o macões ecnológicos ins i u o mili a ) analisou o papel
dos ins umen os one ís icos de e minando since idade em ingliscos zauojau os con os.
Odon ologê Vic o ia A jomenko de Rygos (Den alA ) e d . Sol eiga Čei ane (Rygos S adinio
uni e sidade) ala am sob e paixkas de pa âme os acus ónicos, ajudsianças a a alia