scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Prijungiamasis ryšys lietuvių sintaksės darbuose (XX a. pirmoji pusė)

Abstract

    Straipsnyje apžvelgiama, kaip XX a. pirmosios pusės lietuvių sintaksės darbuose skirstomas prijungiamasis ryšys, kiek jo rūšių ir kokios jos skiriamos. Pradedama nuo Jono Jablonskio Lietuvių kalbos sintaksės (1911), o baigiama Leonardo Dambriūno Lietuvių kalbos sintakse (1946 metų ir vėlesniais leidimais). Žiūrima skiriamų prijungimo rūšių sampratos, jų apibrėžimo ir taikymo apibūdinant bei skirstant sakinio dalis.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Prijungiamasis ryšys lietuvių sintaksės darbuose (XX a. pirmoji pusė)

Author: Artūras Judžentis
Year: 2021
DOI: 10.35321/bkalba.2021.94.05
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/2108/2215
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS
Vilniaus dailės akademija
PRIJUNIAMASIS RYŠYS LIETUVI SINTAKSS DARBUOSE
(XX A. PIRMOJI PUS)
1
ESMINIAI VOZŽI: p ijungimas, ha monização, con ole, Ju gis Amb aška, Leona das
Damb iūnas-Damb auskas, Mykolas Du ys, Jonas Jablonskis, Al onsas Kalnius,
Pe as Klimas, Zigman as Kuzmickis, Pe as
Ska džius, Juozas Žiugžda.
ANOTACIA
O a igonyje e ê-se, como XX a. p imei a pa e dos abalhos sin aksês li uãos se diss i uma
p ijungiamasse ligação, quan os seus ipos e quais elas dis inguidas. Começando po Jono Jablonskio
Li u ians kalbos sin aksės (1911), e e minando Leona do Damb iūno Lie u ių kalbos sin akse (1946
anos e pos e io es edições). Žiū ima dis inguidos ipos de p ijungimen o concep s, suas de inição e
aplicação desc ibindo e ski s an pa e do sen in.
ĮVADAS
Ha monização e ges ão adicionais p ijungiamojo yšio a mainos minimi já na p imei a
g amá ica da língua li uânica em 1653 anos. Danielius Kleins con empla a combinação,
quando as pala as combinam no mesmo esque nio e psmeniu, e o con ole quando uma
pala a con ola ou o di e en e esque nio ou pessoa pala a (K uopas, a s. ed., 1957: 511).
Ve i i, que já nes as p imouzias de inições enóškinia de ca ác e sin axinio p ijungimo
a mainos insei iam do mo ologinių, i. i. seus sinalamen o mo ologicas dependomiais
o mas de pala as. In elizmen e, isso das línguas li uãs sin aksės mokslui e a
ca ac e ís ica ainda kone puske o secmen mečio a é mesmo XX a. im, e mui as e a é šiol.
1
O a igo oi esc i o, em ealização de p oje o apoiado pela Es a ubina Comissão das línguas li uãs
Li u ians kalbos sin aksiniai yšiai (2020-01-31-2020 su a is n . K-16).
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Acopligamis ligação abalhos de sin aksês Li uães (XX a. p imei o pusê) | 2
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.05
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Ten ando pe cebe , como se o mou a a ual escola ina de ês p ijunimo a mainas ha monização,
con ole e šliejimo sis ema, dece a a en žiau pasiž algy i po XX a. iniciais sin aksės da bus
p incipalmen e supe io es escolasų ado ėlius e pa a a sociedade des inadosus žinynus.
P ome endo de Jono Jablonskio Li u ias linguagem sin akses, po que seu 1901 anos Li u iškos
g ama ikoje apie ūpimus dalykus nieko nepasaky a.
linguagem Desde ou os pa eçaus ipos apž algų (p z., ap esen amõs Ramunės Vaskelai ės
dise ação, s . Vaskelai ė 2009) es e abalho é dis inguido p incipalmen e po ou os eó icos
pon os de saída: sin aksiniai yšiai au o iaus pe cokiam como sin aksės lygmens eiškinys,
galin is bū i eiški mo ologijos lygmenyje. Po an o, nele a enjamen e são a ados ní eis de
concepção de enômenos sin aksês.
Obje i o da e isão mais uma ez discu i uns dos p incipais XX a. concei os sin aksés li uãos
o igens, pasiciona , como sussu eu ainda e ago a ebe y aujanças concepções sin aksíneas, mais
a enção de endo a semân ica, sin aksês e mo ologia a di isão de ní eis. Escilikêpsel al obje i o,
em si mesma explica-se e a e as de es udo: desc e e cada sin aksês eikalo a ibuídos
sin aksinius lašius, compa a eles com p ecoesniais (pe imamumo em elação) e pos e io esis
(possí el e ei o em elação) abalhos, expliškin i numanomą eo inių pag indų kilmę. Os mé odos de
in es igação habi uais a abalhos de na u eza semelhan e. Inicialmen e, é examinado cada um dos
abalhos esumidos (mé odo analí ico); depois ele é compa ado com abalhos an e io es e mais
a deis, com o obje i o de de e mina seu luga na e olução da eo ia da sin axe (mé odo
g e inamasse); inalmen e, me endo um olho mais ge al em abalhos do pe íodo in es iga i o,
dis inguem-se ca ac e ís icas de desen ol imen o da men e sin aksís ica, eó icos undamen os
polinkas (mé odo deduccinis). Re isi am-se abalhos dispos os c onologicamen e. O a igo segundo
o empo de publicação das ob as esumidas cons i ui ês sky elhas: P iešauš is,
Nep iklausomybės laikai e Ka o me ai. Ele e mina-se po esumind ia do esumo.
I. PRIEŠAUŠRIS
Jono Jablonskio da sin aksês da língua Li uânia (1911) p ijungimo a mainos de inação e maneio
sepa adamen e neap a iamas, não exis e nenhum deles de inições. No en an o, sob e a
ha monização loja ala-se. Aqui é a seção Composição das Pa es Sacinio e di e sidade na 25a
secção mencionada combinação do con o com o acon ecimen o: G ynasis a inys (i sudu inio
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Acopligamis ligação abalhos de sin aksês Li uães (XX a. p imei o pusê) | 3
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.05
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
acon ecimen o jung is) pessoalim e núme oum é combinado em ala com o acon ecimen o,
exemplo. : Nós nenhum um nãomanom. Ž (Palionis, sud., 1957: 462). na 26a coluna esc e e-se que a
pa e nomininė do con o sudu ínio ambém combinamina com o ei iço: De inamųjų kalbos dalių
linksniai, apa ecê, em luga da pa e linksniuojamosios do con o, são combininami seu gim imi e
skaičiais com sakinių eiksniais, p z. : Deus gė ybė neišmas oma. P . (Palionis, sud., 1957: 462).
Como is o, nessas a i mações insepa á el sumišė sin aksės (pa s sin aksinis yšys) e mo ologijas (jo žymėjimas giminės, skaičiaus e linksnio mo emomis)
lygmenys.
(27 Mais adian e na secção) Jablonsky ala e sob e o adjun o e a combinação de e bos do
gêne o de be a dé que passam pela pa e nominine do compu ino em sen inhos semasmeniu:
Ku Ku e bos do sen inhos g ama ikai neaiškus, onde g ama ico não há ( odos os semasmeniu
em sen inhos), onde o a os oja o gêne o de genesis de be a dé ou o sob enome, onde o
sob enome a os oja não se dizis bendimas [= a is], ou seja e sujudniado ao e bininku, em
odos os ais saki inos (b e bos e pa es) ingauna um de ia, um pa icipio. : Ago a dienós
umpa, nak ies ilga. S . (Palionis, sud., 1957: 463). Além disso, be a dês giminês a ibu ó ios e
in oduzis, indoan ys da pa e nominine do a nio, pode se combinados e com nominininku ou
bend a imi do ac o, uma ou com aleg niuojamojo pala a nominininku, exemplo. : Desde hamb e
a škė ga du. S . (Palionis, sud., 1957: 464465). Nesses casos, quando o con eúdo da ca ego ia do
e bo não é ób io ou o signi icado da ase desc end ido, a iniai embo a e chamados
de inamaisiais, po ém sua pa e nominine indo não de inama, mas pa enkama (be a dę giminę jie
ingauna). Be sin axe e mo ologia, em ais casos impo an e e signi icado do enunciado.
Sob e a de inação J. Jablonskis ala e pažyminius dispos ando em de inamuosius e
nede inamuosius. na 29a coluna ele esc e e: De inam o pažyminį eiškiame būd a džiais,
pa icipiais, į a džiais, skai a džiais, às ezes e ce os daik a a džiais, ha monizados com
seus pažymimaisiais [žodžiais] nasc imi, skaičium e linksniu (Palionis, sud., 1957: 467). É li uanos
alo y a comum g ama ical combinação. de inamuosius pažyminius zazmenciona-se e 1922 anos
Li u ians kalbos g ama ikoje (Palionis, sud., 1957 Sob e: 407408). sin aksês da língua Li uanhas
menciona e de minação de signi icância, quando de indando olha emos não g ama ica de gen ies,
núme ous e aleg nio, mas odas aqueles pasakymų signi icâncias, exemp. : Šeimyna pasilikę um
kalė, ou o dailino... Ž . (Palionis, sud., 1957: 467). Nes e eiginiu J. Jablonskis en a iza a impo ância
dedamó ia da signi icação, sua p ima idade em elação à mo ologia.
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Acopliamis ligação abalhos de sin aksês Li uães (XX a. p imei o pusê) | 4
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.05
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Daik a a džiu exp esso combinadois pažyminys chamado p iedêliu. Com a pala a
ma cida o p e ixos combinam só aleg niu, exemplo. : Pamo ėlė- aganėlė pylė duobę ža ijėlių. Ps.
(Palionis, sud., 1957: 468).
Go e namen o não só não de inêžiamas, mas e seu concei o J. Jablonskio não ojama. Te ia
azão de espe a que sob e o go e no seja aludido, esc e endo complemen á ios y elho. No
kalbama apie papildinių eikšmę, o ne sin aksės ypa ybes: „<...> ie papildiniai odys da ki us
en an o, nele i ens, com os quais išam [= siejami] menė ieji <...> ações (Palionis, sud., 1957: 470).
Suplemen á ios nos dizem, kokie mais coisas a, sem ação, são, se aí de ou assim, įmišę eiksme
ou s o yje (Palionis, sud., 1957: 470). Es as eiginhas nuscon a um suplemen á io, como pa e do
sen inho, con eúdo. O concei o adicional com sin ác ico da pala a p incipal con ole, ou
exigim, de odo nãoejama.
Pode-se dize que J. Jablonskio sin aksė da língua Li uânia nub ėžė guides do desen ol imen o da
ciência da língua li uânica. Ela oi aquele undamen o, do qual a ispy ė jo ens Nep iklausomos
Lie u os kalbos mokslas. Como is o, eo ia das ligações sin aksicas es e eikalas maža eduoda:
de inação pe cebiam como mo ologinių o mas de inação (pu o a inho, sudu inio a inho
jung ies e nomininės pa es com pažymniu, pažyminio com accionimuoju pala a) com seman inio
de inação pamušalu (beasmeniuose sakiniuose), e não menciona mesmo o concei o de con ole.
Tokią de imimen o samp a ão pe ėmė e de desen ol eu e p ecisino odas Nep iklausomos
Lie u os lie u ių kalbos sin aksės, na o con ole como peculia p ijungimo a maina pe cebido e
de inido ainda neg ei ai e neleng ai. Pe o Klimo Li u ias linguagem sin aksėje (1915), que ele
esc e eu, usandois J. Jablonskio Sin aksės con eúdo, quaisque no o ias nos cuidadoimu eikalu
não. P. Klimas, como e J. Jablonskis, discu e a inių e pažyminių combinamen o, e sob e o go e no de
odo não ala. Os suplemen á ios, seu pa ece , só apilham o signi icado do con o: Sem
complemen á ios ações ou es áis na sen ença mui o equen emen e nãošei ų aikš ėn pilnokas
(Klimas 1915: 13). Sua Sin axe ala-se apenas sob e ad e bio complemen á ios.
II. NEPRIKLAUSOMYBS LAIKAI
Do pon o de is a da eo ia sin aksês peculia e oąsus oi Mykolo Du io manualėlis Li u ians kalbos
sin aksė (1927). Xa i sua in enção ence a g ama ica logiza imen o, enuncia iloso iškosios
spekuliacijos, mi usios scholas ikos. O au o admi e que esc e endo manualê ėmse
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Acopligamis ligação abalhos de sin aksês Li uães (XX a. p imei o pusê) | 5
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.05
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
jo ensg amma icas e usų kalbininkais, e p incipalmen e Aleksand o Ma eje ičiaus Peško skio
usų kalbos sin akse (Пешковский 1920). Apa e sin aksinais ligações nãoap a iam e nes e
manualêly. Con udo, sob e a combinação ala-se no capi ulo Combinação Ta inio com ac o io
(Du ys 1927: 2223). A é e o p óp io a inys M. Du io de ine-se baseado não no signi icado, e de inim:
Ta iniu, p incipalmen e, chamamos sen inio eiksmažodį, ha monizada com o eiksniu (Du ys 1927:
21). No mencionado capi ulo essa combinação é e i icada: Skaičius e pessoa são o mas, pelas
quais na a is ge almen e (ben ge almen e) se adap a em nossa linguagem à o ma do e bo
o mų (Du ys 1927: 23). E aqui mesmo é ap esen ada a de inição de ha monização: <...> adap ação,
pelo qual, nomeadamen e, uma o ma de pala a pasca ou a o ma de pala a, sin aksé ica
chamasi ha monização (Du ys 1927: 23). Es a é a p imei a bene na Nep iklausoma Li uânia de inição
de ha monização. Ele, po inciso, não malgai e ela sin aksina yšio na u in į não menciona
quaisque conc e as o mas mo ologicas, pelas quais combinação eiškiam, e ala-se
apibend in ai sob e e bio o mą.
Daí em dian e, seguindo J. Jablonskiu, M. Du ys discu e duas a mainas de ha monização do
a inho: g ynasis a inys e sudu inio a inio conjun ies com eiksniu de inami asmeniu e
skaičiumi, e sudu inių a inių i a ininių junginių (M. Du io e minas) a dinės dalys gimine
e skaičiumi. Fala-se ambém de casos de nede inimo.
Pažyminiai, semelhan e a a iniai, manualėly são de inidos com base seu de inim: Pažyminiu
chamamos būd a dį-daly į, s andin į ao daik a a džio e ha monizada com ele (Du ys 1927: 29).
Falamos só sob e de inamuosius pažyminius. Fo mas meu, eu, seu, que ão com daik a a džiais,
são chamadas neg ama iniais pažyminiais (Du ys 1927: 76). A de inição de go e no A ski o M.
Du ys não subme e. No en an o, a ges ão dele menção quando se ala de complemen a es. Em
p imei o luga , eles são de inidos, baseiam-se na dependência: Papildiniai não são o mas
au oinimigas, mas dependen es; eles dependem de ou as sen inhas de pala as (Du ys 1927: 25).
Dis inguem-se mandomiais e li es ieji suplemen iniai. Valdomieji suplemen iniai são aqueles, dos
quais ce as o mas (linksnio) necessa iamen e exigem açõesmozis, po exemplo, S e imi dūmai
akis g aužia R. J., e [L]ais aisiais suplemen iniais chamamos aqueles complemen á ios, dos quais
ce as o mas (linksnio) açõesmozis nebū inai exigem, po exemplo: alamos oda uma ho a
(Du ys: 1927 26). Como ê, a de inição dos mandomá ios suplemen á ios oda ap oxima a-se à
p óp io concei o de go e no. Embo a a ges ão ligada com a exigência de o ma mo ologicas aleg nio, po ém es a o ma (a

ARTŪRAS JUDŽENTIS. P ijungiamasis yšys lie u ių sin aksės da buose (XX a. pi moji pusė) | 6
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.05
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
o mas) não nomeijama. Mui os dos exemplos adicionais li es o necidos po M. Du io, a
olhos des es dias, são não o que ou o, como ci cuns âncias.
Além disso, suplemen á ios M. Du io associam não só com açõesmažodžiais eles podem depende
de cada pala a de ase cheia: de daik a a džių, būd a džių, p ie eiksmių (Du ys 1927: 2728). Com
a dažodžiais einan ys komplemen iniai ambém podem se mandomiais e li es, po ém [T] i ai
su iš as com daik a a džiu, ealmen e mandomasis (p iklausomasis) suplemen inys ė a
kilmininko linksnis, p z., ė o namai, a isi ou os a dų komplemen iniai ė a lais ieji
komplemen iniai, koji ė a ik p isig e inę p ie a dų (Du ys 1927: 29). Assim, M. Du io Sin aksėje
bene pela p imei a ez Na Nep iklausomo Li uânia ap esen ada de inição de ha monização. Além
disso, ele não se associado com conc e a mo ologine aiška. Embo a a ges ão no di igêlyie e não
de inėžse, po ém o p óp io e mo ges ão é usado ( aldomieji papildiniai). A concepção de
Go e namen o liga-se com dependência, e go e namen o desc end in ai pe cebe-se como
exigência de o ma aleg nio.
Naujo iškas M. Du io manualėlis, apa en emen e, não e e passucho. Em 1930 anos saiu Zigman o
Kuzmickio Li u ias linguagem sin aksê. Ela e a a o i a nas escolas: po dezme ê o am expos as
cinco des e di igêlio laidos. Z. Kuzmickio guiêlye ai-se não o maliosas (g ynai o malinė g ama ica
di eção pa a nós en e an o não acei á el), e naquele momen o habi uais loginės-psichologinės
g ama ica caminho: Esc i indo es a sin aksę, mui o a enção apelei em g ama icas o mas, suas
elações, po ém es o cei em odo o su oja com psicologicamen e logisko um pensamen o
(Kuzmickis 1930: 5). Nouja Z. Kuzmickio di igêlio sanda a: pa a sin aksinais ligações ele não só
des ina á sepa ado a sky elį Ve odžių de inimas i aldymas, mas e expõe-o à in odu i a pa e
sin aksės (Kuzmickis 1930:
11–15).
Ele ap esen a a de inição de ha monização pa ecidos a M. Du io duo ąjį: Taco sen encial de
pala as o mų a anjamen o, onde uma o ma de pala a, pa eidama de ou a, é su aikoma,
compa í el com essa ou a o ma, chama-se de inação (Kuzmickis 1930: 13). Nele ambém não
mencionadas conc e as o mas mo ologicas, e ala-se desc end in ai sob e a o ma da pala a. Além disso, a ha monização liga-se a
p iklausymu (pa eidama).
Vado ėlyje bene pela p imei a ez Na Li uânia Independen e de inido domínio, po ém de inido ele
não le an ando ca ac e ís icas ca ac e ís icas, e negando de inação: Taco o denamen o de
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Acopligamis ligação abalhos de sin aksês Li uães (XX a. p imei o pusê) | 7
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.05
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
o mas de pala as da sen ença, onde uma o ma de pala a, pa eidama de ou a, não sujikoma,
compa í el com essa ou a o ma, chama-se domínio (Kuzmickis 1930: 13).
Nag inėjando a sin aksia do sen inho uni ício, não a inys (caípe M. Du io), e o eiksnys de ine-se
com base de inimu (i Raiška bei znachnie): <...> eiksnys é o nome mais aleg , ha monizado sua o ma
com o a in, ou ou a pala a que ep esen e esse nomina i o linksąsnį e eiški as, a quem é
a ibuída a ação ou peculia idade (Kuzmickis: 1930 17). Combinação de Veiksnio com na a i o é
discu ida e pa a isso dedicado sky elho, no qual é examinado pu o e sudu inis na a ys. Z. Kuzmickis
ac escen a no a digna de a enção: Na dina pa e do con o mais di e ido às ezes não é combinado,
só con olado: ele é ge almen e con olado po jun o do con o (nė močiu ės) (Kuzmickis 1930: 22). Do
bem obse ado, que a nio nominine pa e indoen doik a a džio mais di e ido depende da nega i a
junção. Nucescamen e desen ol endo es a insj algą, e uma posi i a junção de e ia go e na a
co esponden e a dininką (y a oi močiu ė)... /
Pažyminiai Z. Kuzmickio se di i am em de inamuosius e aldamuosius. De inamícios são
ca ac e a dinhos, com pažymimaisiais pala as de inami gimine, skaičium e leisniu, e daik a a diniai,
ou p iedėliai, de inami só leisniu. As ma cações adminis a i as icam ou kilmininko, ou įnagininko
aleg nio, ex: sidab o ( asa), gel onais žiedeliais (gėlė) (Kuzmickis 1930: 27). Valdomųjų pažyminių
samp a a blankina pažyminių i papildinių di e enças ( aldomais ge almen e são conside ados
suplemen iniai, e não pažyminiai). P immenidade al noção o necem não sin aksinais ligazões (desde
segundo ela e suplemen á ios, e pažyminiai pode se maldomi), e mo ologicamen e dessas pa es do
enunciado aiškai. M. Du io Sin aksė nes e sen ido oi sin aksiškesnė. Aí is o desc ibindo
complemen á ios Z. Kuzmickis išsi e čia mesmo sem mencionado con ole. Ele bas a apenas deles
aiškos e aidmens sen ença: <...> aqueles pala as, que são p onunciadas aleg niuojamaisiais ou os
subs i uindo po ou as pala as com e sem p eelinksniais, e que nesuda o sen ença nenhuma
ci cuns ância, chama emos suplemen á ios (plg. Kuzmickis 1930: 4344). De no o leiscendo li o, o au o
is o aquilo ocê, pa icula men e p ecisou de inições. Aqui na quin a guia de lei u a, em que saiu
e e i amen e em 1939 (da a de publicação nãou ody a), a ha monização e al elação de pala as
aldymas apib ėž i aip: „Jei ienas žodis p iklauso nuo ki o žodžio i y a su juo sude in as, ai
chama-se ha monização; Se uma pala a depende de ou a pala a, mas não es á ha monizada com
ela, en ão al elação de pala as se chama domínio (Kuzmickis [1939?]: 13). Ambas as elações
sin aksinais de inidas com base pe encimen o concei o, a si sua a mainas. Ge a descleida
sin aksinė ha monização e na u eza de con ole. Só a ha monização de ine-se ydinga o dem de a o echado
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Acopliamis ligação abalhos de sin aksês Li uães (XX a. p imei o pusê) | 8
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.05
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
(quando na de inição a mesma pala a é usada e comum, e e minine signi icado: é ha monizado,
chama-se ha monização), e a de inição de con ole baseia-se de inimu. Cu i icada e de inição do e bo
nele nãoho g ande ha monização com a inho: eiksnys é nomeado aleg nis, pasakąs, a quem é
a ibuído a inys; com a ação é combinado a inys (Kuzmickis [1939?]: 18). Não al e ado icou a
discussão de ha monização de eiksnio e a ínio, a dise ão de pažyminos e de inição suplemen á ios.
Como e , de inêždes o p ijungimo a mainas, Z. Kuzmickis ap o ei ou M. Du io įdi biu e
consis en emen e o p olongê. Quase con empo aneamen e pa ece Z. Kuzmickio le an ado
dependência do eiksnio (de inação) do a inho, do qual mais a de oi abandonada. No en an o, a
pa e nominal de mandomiais a ínios, ambém a cession de mandomiais pažymí indicam que
sin aksinė pala as de yšio na u eza Z. Kuzmickio ainda nea ibu ada da seus aiškos
mo ologicas. Ago a olhemos pa a os al os es údios. P ano Ska džio asse ções Is o inė lie u ių
kalbos g ama ika: sin aksė, esc i as p o a elmen e 19351938 anos, abo dam não só his o inės
sin aksės assun os. Como obse a o edi o do li o Albe as Rosinas, elas essencialmen e
des inadas a p oblemas de sinc onização e e le em qua os anos eu opeus sin aksicas
min iesėjimas (Rosinas, sud. e pa ., 1998: 15). Assim, em sky elei Žodžių g upės P. Ska džius,
baseando-se em elações signi ica i as, eles o mando pala as sin aksinius yšius di idem em
coo denojamuosius (sujungiamuosius) e subo dinuojamuosius (p ijungiamuosius): Žodžių
g upėmis pažymime a pusa inį san ykįodai, nomeadamen e: como aidiniai sepa ados podem se
ou coo dinados ( . y. com ou o igualmen e sug e inami), ou subo dinuados ( y aiamiami
ki amungiami), assim e desses aidiniai kalbinos podem se coo denados ou subo dinuados
(Rosinas, sud. e 1998: 520). Sob e as elações mú uas das pala as que cons i uem os g upos
subo dinados nas aulas sepa adamen e não ala-se, po ém ao concei o de con ole ap oxima-se
na sky elle Veiksmažodinė g upė, alando sob e o a o de que ais açõesmaodžiai p i alo (i. i. que
exigem) ou nep i alo do suplemen o: p i o iniai...> são dis inguidos po galiniu e negalo iniu, i. i. i.
ac ionmaodžiai, do suplemen o g iež as (Rosinas, sud e pa ., 1998: 526).
p i alo i ku ie jo nep i alo, pa .: muš i, siū i i miego i, šok i. Be šis ski umas ne isados y a
Sky elyje Kong uencija (Rosinas, sud. e pa ., 1998: 544546), já discu indo subo dinuojamen os e
coo denojamen os de g upos de pala as, sepa adamen e ala-se sob e o mal de pala as
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Acopliamis ligação abalhos de sin aksês Li uães (XX a. p imei o pusê) | 9
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.05
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
de inação. Nele b e emen e abo dam-se di e sos casos de combinação: combinação do apêndice
com a assina u a de pala a, do na a i o compos o daik a a dis ( a ininis daik a a dis) e do
a ibu o ( a ininis a ibu o) com o e b daik a a džiu indo com o sinal, do a ibu o (pazymininis
a ibu o) com o sinal daik a a džiu indo com o sinal, do a ibu o de assina u a ou de se a džiu
com á ios daik a a džiu, do a ibu o daik a a džiu indo com o sinal daik a a džiu ou
daik a a džiu e, inalmen e, do e bmažodis com o sinal daik a a džiu indo com o sinal. No úl imo
caso, po exemplo, menciona só a combinação do e bma pala a asmeniu e núme oum com o
eiksniu einančiu asmeniu ou pessoais. Em ou as pala as, esumem-se apenas di e sos casos de
ha monização mo ologicas aiškos.
As elações sin aksís icas não são mencionadas e chy elele Pag indines sen inio pa ys
(Rosinas, sud. e pa ., 1998: 559563). Nag inėjan sen inhos compos os, ambém desen ol iama
upiuoju sinaksinių ligações di isiom: minimi sujung iniai e p ijung iniai sudė iniai sakiniai, eles
o ma ančių sakinių sujungimas e p ijungimas, ej.: Šalu iniai sakiniai são ce os jungiamais
elemen ais p ijungidos a p incipais, po an o sua elação é mui o mais gludes e cla a, como
sujung inių sakinių (Rosinas, sud. e pa ., 1998 567).
Como is o, nas lições P. Ska džius esol e a a só a di isão de ligações sin aksicas em
sujungiamuosius e p ijungiamuosius. De suas aulas os es udan es quase nada não nãožinoda am
sob e o domínio das pala as e só os assun os comuns sob e sua de inação, o úl imo nem nesie as
com menê as sin aksinių ela ó ios (žodžių a pusa io san ykių) ipos. Neiš yškėda am e
sin aksinė de inimo na u eza, po que e a ha endo e is as apenas di e sosus seus mo ologinės
aiškos casos. Leona das Damb auskas no a igo Hojês elações sen inyje (1939) mini de inação e
con ole, po ém o e mo con ole, em sua opinião, não é exa os, pois aplica-se apenas a pa e
p ijungiá eis (deus chamadas de p ijung inais) de pala as g upíí, embo a odos os p ijung inais
g upos sejam aldomosios (Damb auskas 1939: 86). Po an o, p ijungiamussias g upos ele suge e
se di idi em em de inamąsias e nede inamąsias. Tokia classi icação emena sin aksinių ligações
ski s ymą Z. Kuzmickio ado ėlyje. Ma y i, kad M. Damb auskas aldymą sup a o labai
amplamen e ap oximadamen e como pala as pe enimismo conexão, que p ijungaamosias g upos
nė a de uni o me o ça (Damb auskas 1939: 85). Toks amplus e nelabai de inido pe cepção de
con ole li auens sin aksėje não inha ęsinio.
Veiksnio e a inho conexão M. Damb auskui pa ece a imesnis p ijung inių g upių
san ykiui (Damb auskas 1939: 85), só não disse-se, qual de cujo depende.