BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS
Vilniaus dailės akademija
PRIJUNIAMASIS RYŠYS LIETUVI SINTAKSS DARBUOSE
(XX A. PIRMOJI PUS)
1
ESMINIAI VOZŽI: p ijungimas, ha monização, con ole, Ju gis Amb aška, Leona das
Damb iūnas-Damb auskas, Mykolas Du ys, Jonas Jablonskis, Al onsas Kalnius,
Pe as Klimas, Zigman as Kuzmickis, Pe as
Ska džius, Juozas Žiugžda.
ANOTACIA
O a igonyje e ê-se, como XX a. p imei a pa e dos abalhos sin aksês li uãos se diss i uma
p ijungiamasse ligação, quan os seus ipos e quais elas dis inguidas. Começando po Jono Jablonskio
Li u ians kalbos sin aksės (1911), e e minando Leona do Damb iūno Lie u ių kalbos sin akse (1946
anos e pos e io es edições). Žiū ima dis inguidos ipos de p ijungimen o concep s, suas de inição e
aplicação desc ibindo e ski s an pa e do sen in.
ĮVADAS
Ha monização e ges ão adicionais p ijungiamojo yšio a mainos minimi já na p imei a
g amá ica da língua li uânica em 1653 anos. Danielius Kleins con empla a combinação,
quando as pala as combinam no mesmo esque nio e psmeniu, e o con ole quando uma
pala a con ola ou o di e en e esque nio ou pessoa pala a (K uopas, a s. ed., 1957: 511).
Ve i i, que já nes as p imouzias de inições enóškinia de ca ác e sin axinio p ijungimo
a mainos insei iam do mo ologinių, i. i. seus sinalamen o mo ologicas dependomiais
o mas de pala as. In elizmen e, isso das línguas li uãs sin aksės mokslui e a
ca ac e ís ica ainda kone puske o secmen mečio a é mesmo XX a. im, e mui as e a é šiol.
1
O a igo oi esc i o, em ealização de p oje o apoiado pela Es a ubina Comissão das línguas li uãs
Li u ians kalbos sin aksiniai yšiai (2020-01-31-2020 su a is n . K-16).
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Acopligamis ligação abalhos de sin aksês Li uães (XX a. p imei o pusê) | 2
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.05
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Ten ando pe cebe , como se o mou a a ual escola ina de ês p ijunimo a mainas ha monização,
con ole e šliejimo sis ema, dece a a en žiau pasiž algy i po XX a. iniciais sin aksės da bus
p incipalmen e supe io es escolasų ado ėlius e pa a a sociedade des inadosus žinynus.
P ome endo de Jono Jablonskio Li u ias linguagem sin akses, po que seu 1901 anos Li u iškos
g ama ikoje apie ūpimus dalykus nieko nepasaky a.
linguagem Desde ou os pa eçaus ipos apž algų (p z., ap esen amõs Ramunės Vaskelai ės
dise ação, s . Vaskelai ė 2009) es e abalho é dis inguido p incipalmen e po ou os eó icos
pon os de saída: sin aksiniai yšiai au o iaus pe cokiam como sin aksės lygmens eiškinys,
galin is bū i eiški mo ologijos lygmenyje. Po an o, nele a enjamen e são a ados ní eis de
concepção de enômenos sin aksês.
Obje i o da e isão mais uma ez discu i uns dos p incipais XX a. concei os sin aksés li uãos
o igens, pasiciona , como sussu eu ainda e ago a ebe y aujanças concepções sin aksíneas, mais
a enção de endo a semân ica, sin aksês e mo ologia a di isão de ní eis. Escilikêpsel al obje i o,
em si mesma explica-se e a e as de es udo: desc e e cada sin aksês eikalo a ibuídos
sin aksinius lašius, compa a eles com p ecoesniais (pe imamumo em elação) e pos e io esis
(possí el e ei o em elação) abalhos, expliškin i numanomą eo inių pag indų kilmę. Os mé odos de
in es igação habi uais a abalhos de na u eza semelhan e. Inicialmen e, é examinado cada um dos
abalhos esumidos (mé odo analí ico); depois ele é compa ado com abalhos an e io es e mais
a deis, com o obje i o de de e mina seu luga na e olução da eo ia da sin axe (mé odo
g e inamasse); inalmen e, me endo um olho mais ge al em abalhos do pe íodo in es iga i o,
dis inguem-se ca ac e ís icas de desen ol imen o da men e sin aksís ica, eó icos undamen os
polinkas (mé odo deduccinis). Re isi am-se abalhos dispos os c onologicamen e. O a igo segundo
o empo de publicação das ob as esumidas cons i ui ês sky elhas: P iešauš is,
Nep iklausomybės laikai e Ka o me ai. Ele e mina-se po esumind ia do esumo.
I. PRIEŠAUŠRIS
Jono Jablonskio da sin aksês da língua Li uânia (1911) p ijungimo a mainos de inação e maneio
sepa adamen e neap a iamas, não exis e nenhum deles de inições. No en an o, sob e a
ha monização loja ala-se. Aqui é a seção Composição das Pa es Sacinio e di e sidade na 25a
secção mencionada combinação do con o com o acon ecimen o: G ynasis a inys (i sudu inio
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Acopligamis ligação abalhos de sin aksês Li uães (XX a. p imei o pusê) | 3
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.05
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
acon ecimen o jung is) pessoalim e núme oum é combinado em ala com o acon ecimen o,
exemplo. : Nós nenhum um nãomanom. Ž (Palionis, sud., 1957: 462). na 26a coluna esc e e-se que a
pa e nomininė do con o sudu ínio ambém combinamina com o ei iço: De inamųjų kalbos dalių
linksniai, apa ecê, em luga da pa e linksniuojamosios do con o, são combininami seu gim imi e
skaičiais com sakinių eiksniais, p z. : Deus gė ybė neišmas oma. P . (Palionis, sud., 1957: 462).
Como is o, nessas a i mações insepa á el sumišė sin aksės (pa s sin aksinis yšys) e mo ologijas (jo žymėjimas giminės, skaičiaus e linksnio mo emomis)
lygmenys.
(27 Mais adian e na secção) Jablonsky ala e sob e o adjun o e a combinação de e bos do
gêne o de be a dé que passam pela pa e nominine do compu ino em sen inhos semasmeniu:
Ku Ku e bos do sen inhos g ama ikai neaiškus, onde g ama ico não há ( odos os semasmeniu
em sen inhos), onde o a os oja o gêne o de genesis de be a dé ou o sob enome, onde o
sob enome a os oja não se dizis bendimas [= a is], ou seja e sujudniado ao e bininku, em
odos os ais saki inos (b e bos e pa es) ingauna um de ia, um pa icipio. : Ago a dienós
umpa, nak ies ilga. S . (Palionis, sud., 1957: 463). Além disso, be a dês giminês a ibu ó ios e
in oduzis, indoan ys da pa e nominine do a nio, pode se combinados e com nominininku ou
bend a imi do ac o, uma ou com aleg niuojamojo pala a nominininku, exemplo. : Desde hamb e
a škė ga du. S . (Palionis, sud., 1957: 464465). Nesses casos, quando o con eúdo da ca ego ia do
e bo não é ób io ou o signi icado da ase desc end ido, a iniai embo a e chamados
de inamaisiais, po ém sua pa e nominine indo não de inama, mas pa enkama (be a dę giminę jie
ingauna). Be sin axe e mo ologia, em ais casos impo an e e signi icado do enunciado.
Sob e a de inação J. Jablonskis ala e pažyminius dispos ando em de inamuosius e
nede inamuosius. na 29a coluna ele esc e e: De inam o pažyminį eiškiame būd a džiais,
pa icipiais, į a džiais, skai a džiais, às ezes e ce os daik a a džiais, ha monizados com
seus pažymimaisiais [žodžiais] nasc imi, skaičium e linksniu (Palionis, sud., 1957: 467). É li uanos
alo y a comum g ama ical combinação. de inamuosius pažyminius zazmenciona-se e 1922 anos
Li u ians kalbos g ama ikoje (Palionis, sud., 1957 Sob e: 407408). sin aksês da língua Li uanhas
menciona e de minação de signi icância, quando de indando olha emos não g ama ica de gen ies,
núme ous e aleg nio, mas odas aqueles pasakymų signi icâncias, exemp. : Šeimyna pasilikę um
kalė, ou o dailino... Ž . (Palionis, sud., 1957: 467). Nes e eiginiu J. Jablonskis en a iza a impo ância
dedamó ia da signi icação, sua p ima idade em elação à mo ologia.
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Acopliamis ligação abalhos de sin aksês Li uães (XX a. p imei o pusê) | 4
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.05
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Daik a a džiu exp esso combinadois pažyminys chamado p iedêliu. Com a pala a
ma cida o p e ixos combinam só aleg niu, exemplo. : Pamo ėlė- aganėlė pylė duobę ža ijėlių. Ps.
(Palionis, sud., 1957: 468).
Go e namen o não só não de inêžiamas, mas e seu concei o J. Jablonskio não ojama. Te ia
azão de espe a que sob e o go e no seja aludido, esc e endo complemen á ios y elho. No
kalbama apie papildinių eikšmę, o ne sin aksės ypa ybes: „<...> ie papildiniai odys da ki us
en an o, nele i ens, com os quais išam [= siejami] menė ieji <...> ações (Palionis, sud., 1957: 470).
Suplemen á ios nos dizem, kokie mais coisas a, sem ação, são, se aí de ou assim, įmišę eiksme
ou s o yje (Palionis, sud., 1957: 470). Es as eiginhas nuscon a um suplemen á io, como pa e do
sen inho, con eúdo. O concei o adicional com sin ác ico da pala a p incipal con ole, ou
exigim, de odo nãoejama.
Pode-se dize que J. Jablonskio sin aksė da língua Li uânia nub ėžė guides do desen ol imen o da
ciência da língua li uânica. Ela oi aquele undamen o, do qual a ispy ė jo ens Nep iklausomos
Lie u os kalbos mokslas. Como is o, eo ia das ligações sin aksicas es e eikalas maža eduoda:
de inação pe cebiam como mo ologinių o mas de inação (pu o a inho, sudu inio a inho
jung ies e nomininės pa es com pažymniu, pažyminio com accionimuoju pala a) com seman inio
de inação pamušalu (beasmeniuose sakiniuose), e não menciona mesmo o concei o de con ole.
Tokią de imimen o samp a ão pe ėmė e de desen ol eu e p ecisino odas Nep iklausomos
Lie u os lie u ių kalbos sin aksės, na o con ole como peculia p ijungimo a maina pe cebido e
de inido ainda neg ei ai e neleng ai. Pe o Klimo Li u ias linguagem sin aksėje (1915), que ele
esc e eu, usandois J. Jablonskio Sin aksės con eúdo, quaisque no o ias nos cuidadoimu eikalu
não. P. Klimas, como e J. Jablonskis, discu e a inių e pažyminių combinamen o, e sob e o go e no de
odo não ala. Os suplemen á ios, seu pa ece , só apilham o signi icado do con o: Sem
complemen á ios ações ou es áis na sen ença mui o equen emen e nãošei ų aikš ėn pilnokas
(Klimas 1915: 13). Sua Sin axe ala-se apenas sob e ad e bio complemen á ios.
II. NEPRIKLAUSOMYBS LAIKAI
Do pon o de is a da eo ia sin aksês peculia e oąsus oi Mykolo Du io manualėlis Li u ians kalbos
sin aksė (1927). Xa i sua in enção ence a g ama ica logiza imen o, enuncia iloso iškosios
spekuliacijos, mi usios scholas ikos. O au o admi e que esc e endo manualê ėmse
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Acopligamis ligação abalhos de sin aksês Li uães (XX a. p imei o pusê) | 5
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.05
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
jo ensg amma icas e usų kalbininkais, e p incipalmen e Aleksand o Ma eje ičiaus Peško skio
usų kalbos sin akse (Пешковский 1920). Apa e sin aksinais ligações nãoap a iam e nes e
manualêly. Con udo, sob e a combinação ala-se no capi ulo Combinação Ta inio com ac o io
(Du ys 1927: 2223). A é e o p óp io a inys M. Du io de ine-se baseado não no signi icado, e de inim:
Ta iniu, p incipalmen e, chamamos sen inio eiksmažodį, ha monizada com o eiksniu (Du ys 1927:
21). No mencionado capi ulo essa combinação é e i icada: Skaičius e pessoa são o mas, pelas
quais na a is ge almen e (ben ge almen e) se adap a em nossa linguagem à o ma do e bo
o mų (Du ys 1927: 23). E aqui mesmo é ap esen ada a de inição de ha monização: <...> adap ação,
pelo qual, nomeadamen e, uma o ma de pala a pasca ou a o ma de pala a, sin aksé ica
chamasi ha monização (Du ys 1927: 23). Es a é a p imei a bene na Nep iklausoma Li uânia de inição
de ha monização. Ele, po inciso, não malgai e ela sin aksina yšio na u in į não menciona
quaisque conc e as o mas mo ologicas, pelas quais combinação eiškiam, e ala-se
apibend in ai sob e e bio o mą.
Daí em dian e, seguindo J. Jablonskiu, M. Du ys discu e duas a mainas de ha monização do
a inho: g ynasis a inys e sudu inio a inio conjun ies com eiksniu de inami asmeniu e
skaičiumi, e sudu inių a inių i a ininių junginių (M. Du io e minas) a dinės dalys gimine
e skaičiumi. Fala-se ambém de casos de nede inimo.
Pažyminiai, semelhan e a a iniai, manualėly são de inidos com base seu de inim: Pažyminiu
chamamos būd a dį-daly į, s andin į ao daik a a džio e ha monizada com ele (Du ys 1927: 29).
Falamos só sob e de inamuosius pažyminius. Fo mas meu, eu, seu, que ão com daik a a džiais,
são chamadas neg ama iniais pažyminiais (Du ys 1927: 76). A de inição de go e no A ski o M.
Du ys não subme e. No en an o, a ges ão dele menção quando se ala de complemen a es. Em
p imei o luga , eles são de inidos, baseiam-se na dependência: Papildiniai não são o mas
au oinimigas, mas dependen es; eles dependem de ou as sen inhas de pala as (Du ys 1927: 25).
Dis inguem-se mandomiais e li es ieji suplemen iniai. Valdomieji suplemen iniai são aqueles, dos
quais ce as o mas (linksnio) necessa iamen e exigem açõesmozis, po exemplo, S e imi dūmai
akis g aužia R. J., e [L]ais aisiais suplemen iniais chamamos aqueles complemen á ios, dos quais
ce as o mas (linksnio) açõesmozis nebū inai exigem, po exemplo: alamos oda uma ho a
(Du ys: 1927 26). Como ê, a de inição dos mandomá ios suplemen á ios oda ap oxima a-se à
p óp io concei o de go e no. Embo a a ges ão ligada com a exigência de o ma mo ologicas aleg nio, po ém es a o ma (a
ARTŪRAS JUDŽENTIS. P ijungiamasis yšys lie u ių sin aksės da buose (XX a. pi moji pusė) | 6
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.05
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
o mas) não nomeijama. Mui os dos exemplos adicionais li es o necidos po M. Du io, a
olhos des es dias, são não o que ou o, como ci cuns âncias.
Além disso, suplemen á ios M. Du io associam não só com açõesmažodžiais eles podem depende
de cada pala a de ase cheia: de daik a a džių, būd a džių, p ie eiksmių (Du ys 1927: 2728). Com
a dažodžiais einan ys komplemen iniai ambém podem se mandomiais e li es, po ém [T] i ai
su iš as com daik a a džiu, ealmen e mandomasis (p iklausomasis) suplemen inys ė a
kilmininko linksnis, p z., ė o namai, a isi ou os a dų komplemen iniai ė a lais ieji
komplemen iniai, koji ė a ik p isig e inę p ie a dų (Du ys 1927: 29). Assim, M. Du io Sin aksėje
bene pela p imei a ez Na Nep iklausomo Li uânia ap esen ada de inição de ha monização. Além
disso, ele não se associado com conc e a mo ologine aiška. Embo a a ges ão no di igêlyie e não
de inėžse, po ém o p óp io e mo ges ão é usado ( aldomieji papildiniai). A concepção de
Go e namen o liga-se com dependência, e go e namen o desc end in ai pe cebe-se como
exigência de o ma aleg nio.
Naujo iškas M. Du io manualėlis, apa en emen e, não e e passucho. Em 1930 anos saiu Zigman o
Kuzmickio Li u ias linguagem sin aksê. Ela e a a o i a nas escolas: po dezme ê o am expos as
cinco des e di igêlio laidos. Z. Kuzmickio guiêlye ai-se não o maliosas (g ynai o malinė g ama ica
di eção pa a nós en e an o não acei á el), e naquele momen o habi uais loginės-psichologinės
g ama ica caminho: Esc i indo es a sin aksę, mui o a enção apelei em g ama icas o mas, suas
elações, po ém es o cei em odo o su oja com psicologicamen e logisko um pensamen o
(Kuzmickis 1930: 5). Nouja Z. Kuzmickio di igêlio sanda a: pa a sin aksinais ligações ele não só
des ina á sepa ado a sky elį Ve odžių de inimas i aldymas, mas e expõe-o à in odu i a pa e
sin aksės (Kuzmickis 1930:
11–15).
Ele ap esen a a de inição de ha monização pa ecidos a M. Du io duo ąjį: Taco sen encial de
pala as o mų a anjamen o, onde uma o ma de pala a, pa eidama de ou a, é su aikoma,
compa í el com essa ou a o ma, chama-se de inação (Kuzmickis 1930: 13). Nele ambém não
mencionadas conc e as o mas mo ologicas, e ala-se desc end in ai sob e a o ma da pala a. Além disso, a ha monização liga-se a
p iklausymu (pa eidama).
Vado ėlyje bene pela p imei a ez Na Li uânia Independen e de inido domínio, po ém de inido ele
não le an ando ca ac e ís icas ca ac e ís icas, e negando de inação: Taco o denamen o de
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Acopligamis ligação abalhos de sin aksês Li uães (XX a. p imei o pusê) | 7
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.05
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
o mas de pala as da sen ença, onde uma o ma de pala a, pa eidama de ou a, não sujikoma,
compa í el com essa ou a o ma, chama-se domínio (Kuzmickis 1930: 13).
Nag inėjando a sin aksia do sen inho uni ício, não a inys (caípe M. Du io), e o eiksnys de ine-se
com base de inimu (i Raiška bei znachnie): <...> eiksnys é o nome mais aleg , ha monizado sua o ma
com o a in, ou ou a pala a que ep esen e esse nomina i o linksąsnį e eiški as, a quem é
a ibuída a ação ou peculia idade (Kuzmickis: 1930 17). Combinação de Veiksnio com na a i o é
discu ida e pa a isso dedicado sky elho, no qual é examinado pu o e sudu inis na a ys. Z. Kuzmickis
ac escen a no a digna de a enção: Na dina pa e do con o mais di e ido às ezes não é combinado,
só con olado: ele é ge almen e con olado po jun o do con o (nė močiu ės) (Kuzmickis 1930: 22). Do
bem obse ado, que a nio nominine pa e indoen doik a a džio mais di e ido depende da nega i a
junção. Nucescamen e desen ol endo es a insj algą, e uma posi i a junção de e ia go e na a
co esponden e a dininką (y a oi močiu ė)... /
Pažyminiai Z. Kuzmickio se di i am em de inamuosius e aldamuosius. De inamícios são
ca ac e a dinhos, com pažymimaisiais pala as de inami gimine, skaičium e leisniu, e daik a a diniai,
ou p iedėliai, de inami só leisniu. As ma cações adminis a i as icam ou kilmininko, ou įnagininko
aleg nio, ex: sidab o ( asa), gel onais žiedeliais (gėlė) (Kuzmickis 1930: 27). Valdomųjų pažyminių
samp a a blankina pažyminių i papildinių di e enças ( aldomais ge almen e são conside ados
suplemen iniai, e não pažyminiai). P immenidade al noção o necem não sin aksinais ligazões (desde
segundo ela e suplemen á ios, e pažyminiai pode se maldomi), e mo ologicamen e dessas pa es do
enunciado aiškai. M. Du io Sin aksė nes e sen ido oi sin aksiškesnė. Aí is o desc ibindo
complemen á ios Z. Kuzmickis išsi e čia mesmo sem mencionado con ole. Ele bas a apenas deles
aiškos e aidmens sen ença: <...> aqueles pala as, que são p onunciadas aleg niuojamaisiais ou os
subs i uindo po ou as pala as com e sem p eelinksniais, e que nesuda o sen ença nenhuma
ci cuns ância, chama emos suplemen á ios (plg. Kuzmickis 1930: 4344). De no o leiscendo li o, o au o
is o aquilo ocê, pa icula men e p ecisou de inições. Aqui na quin a guia de lei u a, em que saiu
e e i amen e em 1939 (da a de publicação nãou ody a), a ha monização e al elação de pala as
aldymas apib ėž i aip: „Jei ienas žodis p iklauso nuo ki o žodžio i y a su juo sude in as, ai
chama-se ha monização; Se uma pala a depende de ou a pala a, mas não es á ha monizada com
ela, en ão al elação de pala as se chama domínio (Kuzmickis [1939?]: 13). Ambas as elações
sin aksinais de inidas com base pe encimen o concei o, a si sua a mainas. Ge a descleida
sin aksinė ha monização e na u eza de con ole. Só a ha monização de ine-se ydinga o dem de a o echado
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Acopliamis ligação abalhos de sin aksês Li uães (XX a. p imei o pusê) | 8
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.05
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
(quando na de inição a mesma pala a é usada e comum, e e minine signi icado: é ha monizado,
chama-se ha monização), e a de inição de con ole baseia-se de inimu. Cu i icada e de inição do e bo
nele nãoho g ande ha monização com a inho: eiksnys é nomeado aleg nis, pasakąs, a quem é
a ibuído a inys; com a ação é combinado a inys (Kuzmickis [1939?]: 18). Não al e ado icou a
discussão de ha monização de eiksnio e a ínio, a dise ão de pažyminos e de inição suplemen á ios.
Como e , de inêždes o p ijungimo a mainas, Z. Kuzmickis ap o ei ou M. Du io įdi biu e
consis en emen e o p olongê. Quase con empo aneamen e pa ece Z. Kuzmickio le an ado
dependência do eiksnio (de inação) do a inho, do qual mais a de oi abandonada. No en an o, a
pa e nominal de mandomiais a ínios, ambém a cession de mandomiais pažymí indicam que
sin aksinė pala as de yšio na u eza Z. Kuzmickio ainda nea ibu ada da seus aiškos
mo ologicas. Ago a olhemos pa a os al os es údios. P ano Ska džio asse ções Is o inė lie u ių
kalbos g ama ika: sin aksė, esc i as p o a elmen e 19351938 anos, abo dam não só his o inės
sin aksės assun os. Como obse a o edi o do li o Albe as Rosinas, elas essencialmen e
des inadas a p oblemas de sinc onização e e le em qua os anos eu opeus sin aksicas
min iesėjimas (Rosinas, sud. e pa ., 1998: 15). Assim, em sky elei Žodžių g upės P. Ska džius,
baseando-se em elações signi ica i as, eles o mando pala as sin aksinius yšius di idem em
coo denojamuosius (sujungiamuosius) e subo dinuojamuosius (p ijungiamuosius): Žodžių
g upėmis pažymime a pusa inį san ykįodai, nomeadamen e: como aidiniai sepa ados podem se
ou coo dinados ( . y. com ou o igualmen e sug e inami), ou subo dinuados ( y aiamiami
ki amungiami), assim e desses aidiniai kalbinos podem se coo denados ou subo dinuados
(Rosinas, sud. e 1998: 520). Sob e as elações mú uas das pala as que cons i uem os g upos
subo dinados nas aulas sepa adamen e não ala-se, po ém ao concei o de con ole ap oxima-se
na sky elle Veiksmažodinė g upė, alando sob e o a o de que ais açõesmaodžiai p i alo (i. i. que
exigem) ou nep i alo do suplemen o: p i o iniai...> são dis inguidos po galiniu e negalo iniu, i. i. i.
ac ionmaodžiai, do suplemen o g iež as (Rosinas, sud e pa ., 1998: 526).
p i alo i ku ie jo nep i alo, pa .: muš i, siū i i miego i, šok i. Be šis ski umas ne isados y a
Sky elyje Kong uencija (Rosinas, sud. e pa ., 1998: 544546), já discu indo subo dinuojamen os e
coo denojamen os de g upos de pala as, sepa adamen e ala-se sob e o mal de pala as
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Acopliamis ligação abalhos de sin aksês Li uães (XX a. p imei o pusê) | 9
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.05
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
de inação. Nele b e emen e abo dam-se di e sos casos de combinação: combinação do apêndice
com a assina u a de pala a, do na a i o compos o daik a a dis ( a ininis daik a a dis) e do
a ibu o ( a ininis a ibu o) com o e b daik a a džiu indo com o sinal, do a ibu o (pazymininis
a ibu o) com o sinal daik a a džiu indo com o sinal, do a ibu o de assina u a ou de se a džiu
com á ios daik a a džiu, do a ibu o daik a a džiu indo com o sinal daik a a džiu ou
daik a a džiu e, inalmen e, do e bmažodis com o sinal daik a a džiu indo com o sinal. No úl imo
caso, po exemplo, menciona só a combinação do e bma pala a asmeniu e núme oum com o
eiksniu einančiu asmeniu ou pessoais. Em ou as pala as, esumem-se apenas di e sos casos de
ha monização mo ologicas aiškos.
As elações sin aksís icas não são mencionadas e chy elele Pag indines sen inio pa ys
(Rosinas, sud. e pa ., 1998: 559563). Nag inėjan sen inhos compos os, ambém desen ol iama
upiuoju sinaksinių ligações di isiom: minimi sujung iniai e p ijung iniai sudė iniai sakiniai, eles
o ma ančių sakinių sujungimas e p ijungimas, ej.: Šalu iniai sakiniai são ce os jungiamais
elemen ais p ijungidos a p incipais, po an o sua elação é mui o mais gludes e cla a, como
sujung inių sakinių (Rosinas, sud. e pa ., 1998 567).
Como is o, nas lições P. Ska džius esol e a a só a di isão de ligações sin aksicas em
sujungiamuosius e p ijungiamuosius. De suas aulas os es udan es quase nada não nãožinoda am
sob e o domínio das pala as e só os assun os comuns sob e sua de inação, o úl imo nem nesie as
com menê as sin aksinių ela ó ios (žodžių a pusa io san ykių) ipos. Neiš yškėda am e
sin aksinė de inimo na u eza, po que e a ha endo e is as apenas di e sosus seus mo ologinės
aiškos casos. Leona das Damb auskas no a igo Hojês elações sen inyje (1939) mini de inação e
con ole, po ém o e mo con ole, em sua opinião, não é exa os, pois aplica-se apenas a pa e
p ijungiá eis (deus chamadas de p ijung inais) de pala as g upíí, embo a odos os p ijung inais
g upos sejam aldomosios (Damb auskas 1939: 86). Po an o, p ijungiamussias g upos ele suge e
se di idi em em de inamąsias e nede inamąsias. Tokia classi icação emena sin aksinių ligações
ski s ymą Z. Kuzmickio ado ėlyje. Ma y i, kad M. Damb auskas aldymą sup a o labai
amplamen e ap oximadamen e como pala as pe enimismo conexão, que p ijungaamosias g upos
nė a de uni o me o ça (Damb auskas 1939: 85). Toks amplus e nelabai de inido pe cepção de
con ole li auens sin aksėje não inha ęsinio.
Veiksnio e a inho conexão M. Damb auskui pa ece a imesnis p ijung inių g upių
san ykiui (Damb auskas 1939: 85), só não disse-se, qual de cujo depende.