scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Prijungiamasis ryšys sovietų okupacijos laikų lietuvių sintaksės darbuose

Abstract

Straipsnyje apžvelgiama, kaip sovietų okupacijos laikais, maždaug nuo XX a. vidurio iki 9-ojo dešimtmečio galo, lietuvių sintaksės darbuose aprašomi prijungimo būdai. Pradedama nuo Juozo Žiugždos Lietuvių kalbos gramatikos (1945), o baigiama Vytauto Sirtauto ir Česio Grendos vadovėliu aukštosioms mokykloms Lietuvių kalbos sintaksė (1988). Nagrinėjamos prijungimo būdų sampratos, apibrėžimai ir jų taikymas aprašant žodžių tarpusavio santykius, žodžių junginius, apibūdinant sakinio dalis.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Prijungiamasis ryšys sovietų okupacijos laikų lietuvių sintaksės darbuose

Author: Artūras Judžentis
Year: 2022
DOI: 10.35321/bkalba.2022.95.08
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/2210/2323
A ū As Judžen is. Adjun amosis conexión
so ié icos de la ocupación iemposos lie u ians sin aksés abajos 133
A ū As Judžen is
Academia de Ciencias de Li uania V uble skių
biblio eka doi.o g/10.35321/bkalba.2022.95.08
P iJungiAmAsis conexión
soVie os okuPAciJos LAikų
Li uVių sin Aksės dA buose esminiAi palab asAi: p ijungimas, de inimas,
aldimas, šliejimas, Vy au as Am b azas, Jonas balke ičius, P anas gailiūnas,
Česma dumašiū ė, Zelys g enda, b onius kalinauskas, Vi as Labu is, Vy au as
si au as, Juozas žiugžda.
Ano AciJA a ículo se e isa, como so ié icos ocupaciones iemposis,
ap oximadamen e desde XX a. medio has a el 9o decenmecio inal, los abajos de
sin aksés li uanos desc iben p ijun gimo modos. Comenzando desde Juozo
žiugždas Li u ias g ama icas del lenguaje (1945), y e minando Vy au o si au o y
Česio g endos ado ėliu al as escuelas pa a Li u ias lenguas sin aksė (1988).
examinadas p ijungimo modos de los concep os, api b ėžimas y su aplicación
desc ibiendo palab as ecip ocos elaciones, palab as conjun os, desc ibiendo
pa e de la ase.
Abs Ac he a icle analiza, how he ypes o syn ac ic ela ions a e desc ibed in
he wo ks on Li huanian syn ax, du ing he so ie occupa ion, du ing he yea s be
ween he middle o he 20 h cen u y an he end o eigh ies. he in es iga ion opens
wi h he G amma o he Li huanian language (1945) by Juozas žiugžda and ends wi h
manual o highe schools Syn ax o he Li huanian language (1988) by Vy au as
si au as and Česys g enda. he concep and de ini ion o subo dina ion ypes and
hei applica ion when desc ibing ela ions be ween wo ds, wo d g oups and
sen ence pa s a e aken in o accoun .
ĮVAdAs es e esumen con inúa el es udio de desc ipción de elaciones sin ác icas
en lingüo y a de los li uanos, comenzado anks esnėmis au o iaus publicaciones:
Sin aksinis eiksno y na inio yšys: samp a os kai a (Judžen is 2020) y
P ijungiamasis yšys lie u ių sin aksės da buose (XX a pi moji pusė) (Judžen is
2021).
134 bend inė kALbA | 95 isnag inėjus XX a. p ime a mi ad abajos de
sin akses li uanas, se de e minó que en ellas se habla sólo de dos especies
p ijungimo de inación y con olamien o, aunque a menudo ellas aún no se
suenean como p ijungimo (o pe enimien o) a mai nos (Judžen is 2021).
de inación mención en odos los de ese pe íodo abajos sin aksés li uanos,
en ellas se habla sob e acción y a ino de inación, pažy minio de inación con
señalimuoju palab a. El con ol a a ez cuando se pe cibe como sin ác ico
enlace. él gene almen e o nada no mención, o menciona sólo cuando habla de
especies suplemen a ias. pe íodo examinado a los abajos le ca ac e iza
las elaciones sin ác icas no sepa a de sus aiškos mo ologicas (de inama
gimine, asmeniu, skaičiumi; aldomi links niai). además, especialmen e en caso
de con ol, la sin aksín de palab as yšio na u aleza neski iama de su
undamen o semán ico (linksniai son exigujami). en es e a ículo, acla ando,
cómo suscu ió aún y aho a ebe y aujan e de es p ijunimo a mainos
a monización, con ol y šliejimo sis ema, po elan po meno signi ica i os
a ículos de la época so ié ica de ocupación, escola es y supe io es escuelas
manuélia, monog a ías y g ama icas académicas. P a dedama desde Juozo
žiugždas Lie u ių kalbos g ama ikos (1945), y inaliama Vy au o si au o e
Česio g endos ado ėliu aukš osiom mokyklom Lie u ių kalbos sin aksė (1988).
so ié icos sąjungai ocupa os Li uania y a muchos de los lingüis as li uanos pa
si aukus á Occiden os, Li u ians kalbo y a, como y oda la nación,
sob e i ió du kius iempos. A los es an es cien í icos u o que adcu i a
las okupacinas idas mo y pensamien o condiciones, a la nue a ideología
disposiciones. neilgaius, lie u ių sin aksės mokslui ambién u o adjudica se
a las usas lengua sin aksės eiškinių desc ipcion y explicación del o den.
Pa adoksalmen e, sin emba go nep i escuchadas Li uans sin aksés ciencia
adiciones en ocupia oje Li uania pa laiké y así es e ciencia gy a imą
mokykloje a si p olęsė uno de ideólogos del ocupa cinio égimen J. žiugžda.
P i ilegió ap oximadamen e dos décadas, que los Li uanos dialo y a
pe mi i ían usos kalbininkų de iniciones de sin aksínicos y desi amien o.
es e abajo empezó su bene b onius kalinauskas, sin emba go a las
secunda ias escuelas lo adap ó P anas gailiūnas, y a las al as […] Jonas
balke ičius. así habbo lie u ių y oje sép imo decmecio midu yje adqualió
ina is sin aksinių iegos desi s imien o. Pa ece que b. kalinauskas,
basándose p incipalmen e usų kal bininkų abajosis, los lingüo y oje
li uanos se á izga sinęs y palab as de conjunciones y imo así di ección de
desc ipción. Más a de ella la pe ėmė y p incipalmen e desa olló Vi as
A ū As Judžen is. Adjungiamasis conexión so ié icos ocupación iemposas
Li u ias sin aksés abajosos 135 pa XX a. galo. o a sin axis de
in es igaciones y desc ipción di ección, adop ada de no pe enecien es
Li uania iempos, pa e del sen encia. Já adelan e desa olló p incipalmen e
Vy au as si au as. pa e del enunciado se examinan, po ellos lingüo y oje
Li uanies dispu ijamasi has a šiol.
Labu is y académicas g amá icas de lenguas Li uanas. es a ema ue i a
has a sin aksiniai elaciones au o us concebidos como seman iniais
elaciones be si emian is sin aksės ni elmens eiškinys, gene almen e
eiškiamas mo ologi nėmis o mas. se dis inguen d i ecuen ación de
p ijamien o con ol (komple men a imas) y ca ac e ización (modi icación).
Con olím se llama al conexión sin ác ica, cuando una palab a po el
signi icado equie e o a palab a. al elación, cuando ni signi icanzas, ni
pun o de is a sin ác ica joks complemen o a la palab a no es imp escindible,
pe o él con esa palab a sin aksialmen e es á elacionado, llamado desc ū
dinimu. sin ác icos yšius suge lau es ic amen e sepa a de sus
g ama icales aiškos. se dis inguen dos ales especies aiškos aleg nie
o ma escogimien o y de ini mas. En el p ime caso la o ma de la palab a
dependiomoya se escoge según pa g indino palab a sin ác icas y seman ines p opiedades. Segundo caso una o ma de palab a se elenkama según mo ologinius o o, seman i icamen e elacionado, palab a de signos.
El esumen iene como obje i o pajesko i unos de los p incipales XX a.
concep os sin akses li uanos de is acú, pasi ica , como susida é aún y aho a
ebe y aujan i sin ak sinių yšių concep a. islikėlus al obje i o, en sí mismo
cla i ica y a eas: desc ibi cada sin axis eikalo asignados sin ác icos yšius,
compa a i ellos con desc i omas emp esnias (pe imamumo espec o) y
a desniuo se (posible e ec o eó ico espec o) abajos, ex yškin i numan
kilmęą pods aw. ambién quima paña , como XX a. midwayje los lingüo y a
lie u ios sekėsi a ibui seman icas, sin aksés y mo ologías desc ipcion bei
nag inėjimo ni eles.
mé odos de abajo habi uales a abajos de simila ca ác e . al p incipio
sepa adamen e se discu e cada uno de los esumenables abajos, después
de eso él se compa a con emp esnias y más a des abajos, con obje o
de e mina su luga en el desa ollo de la eo ía sin aksés, inalmen e
me amas gene ales mi ada en abajos del pe íodo in es iga i o,
dis inguiéndose sin aksínicas del desa ollo de la men e, polinkas de cambio de undamen os eó icos.
a ículo, sin in oducción, cons i uye es os capí ulos: Nep iklausomas Lie u os
sin aksės mokslo adiciones ąsa y usiškojo sin aksinių yšių ski s ymo
pe ėmimas, Sin aksiniai yšiai kaip žodžių junginių suda omasis pama as y
Sin aksiniai yšiai kaip sakinio dalių sa ybė. inaliza con esum inismo el a ículo.
136
bend iné kALbA | 95
1.neP ikLAusomas Lie uVos sin Aksės moksLo AdiciJų sA y usiško
sin JoAksinių yšių ski s ymo Pe ėmimAs escuelas des inadas Juozo
žiugždos Lie u ių kalbos g ama ikos 1945 m. edime sin aksiniai (o palab as)
de inación y manejo desc ib si en algunos luga es. e dad, elaciones
sin aksinales ellos no llaman, se conside an se man inius palab as modos de
exp esškos de elaciones mu uos. ace ca de la a monización se habla en
chy ella Fundamen ales pa es del enunciado a monización (žiugžda 1945:
1415). Y en él dicho, que g ynasis a inys o sudu inio y su es inio a inio
unión con eiksniu, es eikš u a dininko aleg niu, de inama asmeniu i
skaičiumi. sin eso, nomininė compu inio pa e del cuen o con al ac o
combinada núme o y aleg niu, pe o kinine ellos pueden se y noo deni i, ej.,
Ša ka paukš is. impo an e, que la combinación de la pa e nomina i a del
cuen o con accion no se dis ingue en nada de un cuen o pu o o su es ino y
sudu ino cuen o de unión con accion. Sob e el gobie no se esc ibe en el
incón Wożdzy sposób za ządzania (žiugžda 1945: 1920). P endama desde lo
que a menudo palab as gobie na no uno aleg niji, sin emba go de esos
dominios galininko dominio es más impo an e, po lo que al dominio se llama
di ec o. Él es [V]isuome imp escindible debido a que lo eiksma palab a del
signi icado sin galininko siemp e se á lig nebaig inė, neaiški. o os aleg nių
manejo se llama secundu inio. Él es [n]e siemp e necesi as debido a que el
sen ido de ese accionmazodio y sin menė ųjas aleg nių, sólo con galininko
suplemen a io, puede se oda aiški, como baig inė. el con ol di ec o del
secunda io asignado no según aleg nio señalamien o, y según bū inumą. š ai
būd a dis plnos di ec amen e gobie do kilmininką, palankus naudininką. y
acciones pequeñas, y adje i os del con ol di ec o puede y del odo ene ,
[J]ie y sin suplemen a io es i su icien emen e cla os. al manejo indi ec o se
llama p ielinksninis aleg nių manejo. A ae la a ención, que maneja puede y
algunos deik a a dji, nume a dji, pa a ellos nebū eni i a iniais. ejopas
despa imien o de gobie no ue li uanos sin aksés ciencia no icia. Jį sucedió
a masus kalinauskas. Sob e alguna que sea e ce a palab as de elaciones
a mai ną en es a g ama icane no hablada.
G amá ica de la lengua Li uania 1954 m. publicaciónime J. žiugžda expandė ė i
pe a kė sky elį abou aldymą. Inclusionó en él conocimien os sob e
palab as de yšius, de inación y nomb ó Palab as elacioniación en
sakinyje. Coo dinación y con ol (žiugžda 1954: 1617). Au o iaus opinión,
palab as o mas exp esikiami seman iniai elaciones: palab as sakinyje ienus con o os iša sus signi icado, y signi icanzas
A ū As Judžen is. Adjungiamasis conexión de so ie as ocupación
iemposas lie u ių sin aksė abajosos 137 elación en sakinyje eiškiasi
sus o mas. dis inguidas dos palab as de elaciones a mainos: jodžių
sa i a pio elacionamien o modos son dos: palab as de de inación y
palab as de manejo. aigi, de inación y manejo pe cepokiamos como
palab as de seman inių elaciones aiškos modos.
Dado es as mane as de iniciones. jo ización de palab as es al palab a de san
ykiación, donde una palab a (būd a dis, skai a dis, į a dis, daly is) siemp e
ob iene al o ma, qué iene o a palab a (daik a a dis). además, econocie a mas
y eiksmažodžių ( a inių) combinaciones con į a džiais (be ne daika a džiais)
eiškiamais eiksniais. El con ol de ódžių en la o ación es al su san ykiación,
cuando una palab a ob iene al o ma (linksnį), cual o a palab a exige según
signi icado. Poden maneja accionesmajodžiai y algunos adje i os. ambién como
y en an e io es ediciones g ama icas se asigna el con ol di ec o, indi ec o e
indi ec o. al di isión y desc ipción de las elaciones sin ác icas ( iks liau,
seman ines elaciones aiškos būdų) pe du ó y en la 1960 m. isėjusiame edición de
es a g amá ica (plg. žiugžda 1960: 1618). des inados a los maes os en la p ensa de
esos mismos años ue publicado B oniaus Kalinausko a ículo Palodis y palab as
del g upo sakinyje (1954), en el que zazmen a sob e es palab as de las elaciones
a mainas: de inación, gobie no y p išlijimą. Es e úl imo a ai a en lingüo y ea de
los li uanos apa ece bene p ime a ez es o indica y el mismo au o : Apie p išlijimą
lie u ių kalbos g ama ikos ado a diliues has a šiol no había hablado (kalinauskas
1954: 18). basado al lado de es e yšio nomb amien o p šlijimas indicado u usišku
a i ikmeniu p imykanije y pa usada li e a u a, puede c ee se que ina is
p ijungiamųjų yšių modelis en lie u ių kalbos sin aksės da bus ue pe mi ido de
usų kalbo y os. . Vas kelai ė dise ación sob e modelos de sin aksíns
conexiones en lingüo y oje li uanos ge okai a sa gesnė: ella espėja, que usų
kalbos sin aksės mokslas pudo sólo pa em i e cio ipo de conexiones de palab as
de lengua li uanas (Vaskelai ė 2009: 69). de inimu b. kalinauskas conside a p esen e
dos palab as g ama ical elaciónia imą, cuando esas palab as una con o a es
a moniza asmeniu, skaičiumi, links niu o gimine (kalinauskas 1954: 18). del a ículo
au o iaus (o sus au o es e as) pe cep iama sin aksinė enominio p ign is óodžių
g ama ical ela kia anje, ella asocijama con cie os mo ologicos o m
signi icamien os sude ini mu. de lis adas ca ego ías e , que combinado, su
opinión, puede se no sólo būd a dis con daik a a džiu, sino y eiksmažodis con
daik a a džiu o į a džiu. Con ol del a ículo el au o llama al elación de
palab as en e sí, cuando nuo de una palab a pe enece a o a palab a o ma
(kalinauskas 1954: 18). como is o, en de inición ambién emiamasi mo ologine
yšio aiška, sob e sin aksinea enómeno de na u aleza aquí aún no hablama.
P išlijimo de inición de

138 gene inė kALbA | 95 a ículo no se p esen a, sólo se enume an sus casos
( eiksmažodžio y aplin kybinių žodžių, sen inio palab as y į e p inių žodžių,
k eipinių, jaus ukų, neiginio elaciones), que, . Vaskelai ės opinión, mos a ía,
que p išlijimu siekiama ap ėp i aquellos palab as del sen inio, a los cuales no
econocido conexión con o as palab as (Vaskelai ė 2009: 69). más
de alladamen e sin aksiniai ínculos (llamados g ama iniais) desc iben B oniaus
Kalinausko en a ículo Wozžių junginys kaip sin aksės objek as (1961).
inicialmen e ellos se di iden en p ijungiamucios y sujungiamucios. adelan e p
jungiamíos se di iden en es especies de inación, con ol y p šlijimą. de inim
de palab as se conside a daik a a džių, būd a džių, skai a džių, į a džių,
p ijungimien o de pa icipan es a daik a a džių, donde p ijung asis palab a
adqui e él p ijungusio o ma de palab a (kalinauskas 1961: 31). como se e, se
habla sólo sob e daik a a džių y būd a diškųjų palab as combinamien o. aunque
mencion es os ínculo elacionadas palab as, el p opio ínculo es á asociado
con sus mo ologine aiška (g a ma ínas o mas). se dis ingue la combinación
comple a (cuando se adqui en odas las o mas del é mino p ijungido) y la
combinación incomple a (cuando se adqui en sólo algunas o mas del é mino
p ijungido). con ol de palab as se conside a oks a dažodžių p ijungimien o a
e bma palab as, o os a dažodžių y algunos p e eiksmių, donde p ijung ois la
palab a adqui e ales o mas, cuáles exigen él p ijungido palab a de signi icado
(kali nauskas 1961: 31). en es a de inición ambién emiamasi yšio siejamų poo
džių del idioma dalimis. yšio pobūdis se ansmi e su aiška, la cual decida la
palab a p incipal signi icado (y no g ama icas peculia idades). Fo mis k i alus
ijus de iniime ge okai pe pla us: con olamien o eiškiamas dependomojo del
palab a linksniu, que es sólo una de la o ma dedi i os. como y J. žiugždas
g ama icas, se dis ingue íopo manejo de palab as: di ec o, secunda io y
p ielinksninis (o indi ec o). li e al iempo mas ales p endazodžių linksnių
p ijungima, que mandančiajam palab apagal signi icado son necesa iamen e
necesa ios, más habi uales, suelen us oja mi (kalinauskas 1961: 3132).
di ec amen e mandomi pueden se galininko, kilmininko, naudininko y įnagininko
aleg niai. algunos ad e majzij pueden di ec amen e maneja dos aleg nios
(p.ej.: pedi , p egun a ). la e al aldy mas es p ijungimien o de ales
a dažodžių linksnių, que a esas a dažodžių linksnių según el signi icado no es
bū ini, son sólo secund aeiliai (kalinauskas 1961: 32). es a de inición con adice a
la p esen ada po el au o del con ol en gene al samp a ai: pues el con ol se
asigna según el equisi o del p incipal compues o de palab a signi ica i as
plan eada, que a ende la o ma del dependomodo... a con inuación, se enume an
nemažai eiksmažodžių (p z.: ei i kelią, lūž i obuoliais, gulė i)
A ū As Judžen is. Adjúnamasis conexión so ié icos ocupaciones iemposas
Li u ias sin aksés abajosos 139 ho as a) y daik a a džių (p z.: dėdės pasaka,
ugių sėjimas, mokslo žmogus, šilko ska elė; me gai ė š iesiomis kasomis)
ejemplos del con ol la e al. Pa galiau, p ielinksninis, o indi ec o, gobie no es
aleg nio gobie no pe p ielinksnį. no p ielinksninių cons ucciones manejo, y
p ecisamen e linksnių manejo pe medipininką p ielinksnį. aunque se econoce que
el con olado palab a aleg nis depende de p elinksnio... b. kalinausko a ículo pa
se p opo ciona in e esan e chy el sob e p elinksnino y nep ielinksnino
elaciones de gobie no, en el cual pa osi a, que algunas palab as pueden se
con oldomi y una, y o a mane a, ej.: mo i hamb y mo i del hamb. palab as
apšlijimu se llama sólo po las elaciones semán icas basadas, con o mas de
cambio no elacionijęs modo p ijungimo palab as (kalinauskas 1961: 34). Apib ėži
mas plan ea dudas po el ca ác e sin ác ico de es a elación a maina. asignado
plenos y pa cial p išlijimas. Pilnu iniu p išlijim se conside an ales casos, cuando
nekai omi o kai omi palab as explican sólo una palab a del ase. pa cial p išli jim
se llama al e odžių ecip oco elacionamien o, donde el mismo ocábulo de una
palab a es dominado o con él a monizado, y a la o a palab a p šlijęs (kalinauskas
1961: 34). Se dan es os ejemplos: Ka ė a ikėlusi apsiž algė; Gand as pa lėkė
di e ido; An e angos šiapus slenksčio es á de pie mad e. ma y i, que lo que b.
kalinauskas llama po un pa cial p išlijimu, más a de lie u ių kalbo y oje ue
conside ada simplemen e šliejimu (uno de d igubų o d ilypių a ininio pažyminio
sin aksinių yšių) o seman iniais ikslinimo ( ikslinamosios aplinkybės) elaciones,
y del pa cial p išlijimo concep o abandonada. a ículo sigue discu iendo la
conjunción de palab as conexión, al que se elacionan lygia eisiai sindicio
miemb os (kalinauskas 1961: 35). emos que incluso api b ėžime pa a o o e inys
de usų lengua. Unos años más a de, apa ecido en B oniaus Kalinausko a ículo
Palab as y palab as combinadas sakinyje (1963) ambién se dis inguen es
p ijungi mo modos: a monización, manejo y adšliejimien o (kalinauskas 1963 5: Sus
di isiones y de iniéndolas, el au o ka oia sus an e io es a ículo de
de iniciones y en esencia siga e dokijos galkinosFedo uk pa eng a usų kalbos
g ama ika (So emennyj usskij jazyk. Sin aksis, mosk a, 1957, § 3). de inim
como y en an e io a ículo se conside a sólo a cie as pa es del lenguaje
ca ac e ís ico p ijunción a daik a a džių, cuando p ijung ais palab a adqui e él
p ijungido palab a o mą, y se dis ingue el comple o y impe ec o de palab as
combininación (kalinausk 1963: 5). neminación de ma e dio de i nimas con accion
enancio daik a a džiu. La de inición de ges ión ambién coincide con la dada en el
a ículo an e io (kalinauskas 1963: 6). Gobe na , b. kalinausko opinión, puede no
sólo eiksmažodžiai, sino y en esos mismos años salídaame Zelmos dumašiū ės
a ículo Debido a pa es del enunciado y sus elaciones mu uas (1963)
desc úbiendo pa e del enunciado se conside a y en sus sin ác icos yšius. Juos
140 bend inė kALbA | 95 a dažodžiai y algunos p ie eiksmiai. asignado di ec o y
ne iesio ginis ( . y. p ielinksninis) con ol. como se e, no quedó dudas kėlusio
del con ol la e al, escin i o en el an e io a ículo. Apib ėjan
adjliejimien o, ambién se segama an e io a ículo y adš liejim conside ado
an sólo semán icas elaciones basados , con o mų kai a desusijęs palab as
p ijungimas. P išliejami puede se no sólo nekai omi, sino y kai omi palab as,
sólo jie su o ma nekeičia, i. y. su o ma del p išliejimo no depende. ambién se
dis inguen dos modos de adšlie jimo: el o al y pa cial adšlie jimas (kalinauskas
1963: 9).
desi s ydas, au o ė ėmėsi chekos cien í icos (p z., P. m azeko) abajosis. se
dis inguen es p incipales eikšmi nios ipos de elación de pa es del enunciado:
p edikacija, de e minacija y coo dinación cija (dumašiū ė 1963: 237248).
coo dinación au o ė enlaza con sujungiama siais elaciones, y p edikación y
de e minación con p ijungiamaisiais. P edi kacija se conside an p edika o
(na inio) elaciones con el accion (dumašiū ė 1963: 242), mien as de e minacija
incluyendo objec inos (supildinio), a ibu inos (pazy minio) y en o noibinos
elaciones (dumašiū ė 1963: 242243). de e mina cía casos una pa e de la ase
logialmen e ex iende alguna o a pa e de la ase (un e bo o a palab a) y de
ese modo o man cie os conjun os de palab as (dumašiū ė 1963: 243). se e, que
las elaciones signi ica i as cla amen e no se dis inguen de sin aksinių, ellas
suplejadas en una (plg. de e minaciónción de inición). sin aksinius yšius Z.
dumašiū ė disins o según mo ologina aišką. Vie ni, sus palab as diciendo,
sin aksiniai palab as elaciones ( aldimas y de inimas) eiškiami pe eneomųjų
palab as mo ologine o ma, sus exigen pag in dinis palab a. o os (šliejimas)
ne eiškiami. šliejim se basa sólo en palab as se man iniu elaciónu (p iklausomasis
palab a elacionada con p incipalino an signi icme), y su o ma mo ologinė
sin axiño yšio no signi ica, lieka isai lais a (du mašiū ė 1963: 243). aigi, aiška
dependiomoyo palab a mo ologine o ma es el p incipal undamen o de es e
dis in o sin aksinių elaciones. Au o ė hace una conclusión: <...>la condicionalidad
de alguna de las palab as o ma mo ológica indica sólo cie as elaciones
sin ác icas [ aldimien o y de inación A. J.] y po eso no puede se conside ado
c i e io de odas las elaciones sin ác icas (dumašiū ė 1963: 243). aigi, au o ė
sin aksiniais conside a y ales palab as yšius, que median e mo ología no son
eiškiamos, se basa sólo en semán icas palab as elaciones. al mismo iempo
salído en la adsc i a a las escuelas supe io es Jono Balke ičiaus Daba inės
lie u ių kalbos sin aksėje (1963) es palab as p i
A ū As Judžen is. Adjungiamosis conexión so ié icos ocupación iemposas
Li u ias sin aksesa abajos en 141 modos de unión se dis ibuyen simila men e
como b. kalinausko abajos. como con el dependiomio palab a mo ologine
o ma desusijęs de ine se apliegamien o, incluso y el é mino es lo mismo: žodžių
apliegamien o es sólo loginiais conexiones pa g įs as, con o mų kai a desusijęs
žodžių p ijungimo būdas (balke ičius 1963: 35). P išliejami puede se no sólo
nekai omi, sino y kai omi palab as. y como b. kalinausko, se asigna un o al y
pa cial apšliejim (balke ičius 1963: 36). la a monización y con ol es án
elacionados con el cambio de o ma del dependomio. Según esa in e az
na u aleza y se asigna coo dinación desde el con ol. de nimio de palab as
llamado oks aleg niuojančių žodžių <...> p ijungimien o a daik a a džių, donde
p ijung asis palab a en aga él p ijungusio o ma de palab a (balke ičius 1963:
28). e , que de inimu J. balke ičius conside a sólo daik a a džių conexión con
būd a diškaisiais palab as. como y b. kalinausko en los abajos, dis ingue el
comple o e impe ec o combinamien o (balke ičius 1963: 28). el con ol de
palab as se de ine como oks daik a a džių y o os aleg niuo jamųjų palab as
p ijunción a accionesmažodžių, a dažodžių y p ie eiksmių, donde p ijung asis
palab a en aña al o ma (linksnį), según la signi icación que equie e él
p ijungés palab a (balke ičius: 1963 29). es o sólo cuán e isado b. kalinausko
de inición. el equisi o signi ica i o insepa ablemen e se elaciona con el
con ol de o ma (linksnio). como J. žiugždos y b. kalinausko en los abajos, se
asignan es a mainos de con ol di ec o, secunda io y p ielinksninis
(balke ičius 1963: 29). el con ol secunda io es p ijungimien o de ales apda de la
palab a linksnių, que mandančiam a la palab a según el signi icado no es
necesa iamen e eika lingi (balke ičius 1963: 29). al manejo es ca ac e ís ico no
sólo de accionesma jijs (p.ej.: Ten di bau ilgesnį laiką; Mokiniai salja o a os ogų),
sino ambién de daik a a dji, que al gobie no secunda io se unen kilmininku o įna
gininkuamą eiški pažyminį (p.ej.: Sub aškėjo eg sausų šakelės; Bū ia osi
a aiškais š en iis d abužiais). el concep o del gobie no secunda io pe cibida
de an e io es b. kalinausko abajos. se puede e que el undamen o de es e
desglosamien o es compues o. Abo e de odo, el manejo se basa en una
exigencia semán ica (el é mino de izado no es la palab a p incipal eque ida).
mo ológica la o ma del einan e es de e minada del p incipal palab a como y
en caso de a monización, solo que ella no se al apina (ben en pa e) con la o ma
del p incipal palab a como en caso de a monización, sino es ob enida
(pa enkama). y e cia enume an maneja galincias pa es de palab as del
lenguaje (se dis inguen po signi icado y aišką). de la sin aksis de Li uania
inalmen e, pasėjus diezmechi al desde su publicación b. kalinausko a ículo,
ue on asladadas y á las secunda ías des inadas Juozo žiugždos Li uanian
language g ama a iką. Ji a nau jin a, pasi elkus en ayuda cod aau o į P aną Gailiūną. me accesibles
148 gene inė kALbA | 95 pa es p incipales de la ase mu upusis conexión,
se hace la conclusión de que [V]eiksnį ne ak lu conside a solo
pe eneomuoju (o nep iklausomuoju) el na a i o ak an u (si au , g enda
1988: 8586). 3.Sin AksiniAi yšiAi kAiP palab as de Junginių sudA omAsis
PAmA As in e ésisamien o de palab as junginių ema en los lengo y os
li uanos okupacijos są ligomi ino p incipalmen e pe usų kalbo y ą.
p ecisamen e de usas lengua g ma icas abajos de es e a ículo ya
esumen o b. kalinausko (1954, 1961 y 1963) a ículosnias muchos concep os,
e minos y clasi icaciones ue pe kel a al Li u ians kalbo y ą. sin aksíes
elaciones en ellas discu i como cons i uoma sis palab as de uniones
undamen o. compuños de palab as b e emen e desc ibino y en ien isinius
así compues os Daba inės lie u ių kalbos sin aksėje (1963) su ski s ė J.
balke ičius.
B oniaus Kalinausko p epa oje mokomojoje p iemonėje Lie u ių kalbos
žodžių junginių sin aksė (1972) aún pa ikshin a clasi icación de sin aksinių
yšių. A la desc ipción de las elaciones sin ác icas publicada en abajos
an e io es el au o añadió olesnį de dis ibución del con ol pagal seman iką,
i. e. según el gobe nan e palab a seman inius yšius con él gobe nando palab a
(kali nauskas 1972 3: basado en es e c i e io, el con ol se di ide en s i p ųjį,
aquellos de algunos cuales aunque a dažodžių linksniai ieni o con p ielinksnia
al den iesiems palab as según el signi icado son necesa ios, habi uales, más
ecuen emen e u ilizados, cuando, pasahos el gobie no de la palab a,
p incipalmen e la asociación con ese linksniu o p ielinksnine kons ukcija
(kalinauskas 1972: 3) y silpnąjį, cuando, pasahos el gobie no de la palab a, no
necesa iamen e empuja en nues a conciencia la cons ucción de asociación
con linksniu o p ielinksnine kons ukcija, y cuando el gobie no de las palab as
linksniai o os p ielinksninas ie nie es esencial, es an solo. di isión en ue ejį
y débilnąjį con ol se basa en palab as seman ís icas elaciones y sus psi
chologiniu pe cepción. debilpnosis con ol del pun o de is a de elaciones
semán icas ya no hay con ol, po que dependomasis palab a no se exigejaba.
dedica es a al dimo a mianá más p obablemen e incen i o exó icamen e
simila aiška, plg.: jaučiu asa ą y g ažu asa ą (galininkas en el p ime caso
es g ama ical, y segundo ju semán ico aleg nis). apa en emen e, pe cibiendo
in oducido no o é, au o p i deda la no i icación: kai algunos lingüis as
nues o llamadoá débilpnąjį dominio conside an linksnių o p elinksninių cons ucciones adšliejem, po que con olados palab as

A ū As Judžen is. Adjun i a conexión en abajos de sin axis li uanas de
iempos de ocupación so ié ica 149 aquí ya no espon á p egun as aleg onio, y á
ci cuns ancias o pažyminiu hab dingus p egun as (kalinauskas 1972: 4). es o
indica que semán ico (sin ak sinis) y o malusis c i e io de desglosamien o son
desa aikamos. pues o eleg a disloca según seman icá, es aldomoyo palab a
seman iniai elaciones con él maldanciu palab a en odos los casos son simila es
( aldomasis palab a es aldomas) y dislocamien o po es e pag undo neįmoomas.
salii ų que co ec ús aquellos kai ku ie kalbininkai, que palpnoyo gobie no casos
conside aban šliejimu. P išliejimo concepción y desglose en manualėly casi no
di ie e de lo dado an e io men e saliendo en a ículo (kalinauskas 1972: 4). aigi,
ina io sin aksínicos en los abajos p immei io de despa imien o
encon amos y la mayo pa e smulkesnių sus di e encias ( i musis y lapnasis,
di ec o y indi ec o con ol, o alis y incomplis ap liena, o alis y pa cial
p ésliejimas), p obablemen e pe im os de usas habo y os, más a de en
abajos so ii nios sin akses kėlusių nemaja ginčų. disi s an sin aksinius
yšius, b. kalinausko emiamasi a ios c i e iosis: signi icadome, mo ologine
aiška, pe enymu pa e de la lengua. izujila insolublema débilnoyo con ol (y en
esencia, en gene al con ol) y apšliejimo apa dimo p oblema, elacionado con ė
mimusi signi icmės ni elmeniu.
Vi o Labucio mokomosios ins umen os Woodžių junginių p oblemos (1976)
capí ulo en Woodžių yšių eiškimo būdai dis inguidos ya cua o especies de yšių
de palab as: de inimas, aldimas, šliejimas y o mų koo dina imas. como e ,
de inación y o mas coo dinación V. Labu is conside a ski in gomis especies de
elaciones sin aksínicas. Es as di ie en an e odo de las ca ego ías de palab as
a adas ai komų sa a ankiškumu ( u ima omeny, que de inamas a ib a diškųjų
palab as son nesa a ankiškos, y co espondien es ca ego ías de e bmajodžų
sa a ankiškos): žodžių de škas es una o mabu de palab as que con ienen
nesa a ankiš a o as o mas de palab as (Labu is 1976: 29), y [ž]odžių o mų
koo dinacija es una ca ego ía de palab as que ienen sa a ankiškas (pe o no
kiinis) aplicación abipusis de o mas (Labu is 1976: 31). además, de las de iniciones
se e que la a monización es unila e al dependomis elación, y o mų coo dinación
abipusis. en las sucias se indica que la coo dinación de o mas es posible, pe o
nebú inas sin ác ico conexión. es as no as no a la a monización, sólo se dijo que
[d]e inización no es o al o mų supanašinimas, sino sólo elección según
daik a a diškojo palab a o mas (Labu is 1976: 29). V. Labučio bien zaciuop o
condiginis de inimo pobūdis, aunque sólo saki nyje e ec uado aidmens pun o de
is a: de inimas pa odo, con el cual o ma palab a būd a diškasis e bas, pe o
nada no dice sob e yšio u iniu: de inama esos mismos años izėjusiame sin aksei
dedicado Li huanian g ama ikas ečiajame (1976), omo edaguo ame kazio
150 bend inė kALbA | 95 sis palab a puede se pažyminys, nominė pa e del
cuen o y incluso ci cuns ancia (La bu is 1976: 29). palab as o mas de
coo dinación se dis inguen dos a a ios: no sólo ac o y na a í co en es
palab as, sino ambién apozicinio con elación elacionadas daik a o džių
o mas coo dinación (Labu is 1976: 31). El dominio de ine mas poco di ie e
de las de iniciones, apo adas o os au o es: žodžių al dymas es la
elección del izquie daño de una palab a daik a a diškoja a cie a sin
axine y seman ina unción según o o palab a signi icado o algún o ookį
seman inį elemen ą (Labu is 1976: 33). sólo sin ác ico y semán ico žo džių
ínculo bien se dis ingue de su signi icado en o ma más aleg e. poco
di ie en si y šliejimo de inición: šliejimas de palab as es una mane a de
exp esa elaciones de palab as, donde la conexión mues a sólo las
signi icanzas de las palab as inculadas, sin ayuda ninguna o ma
(Labu is 1976: 37).
Vy ydo, ul au o Amb azo y Ad Valec's, sin aksiniai yšiai aipas nag inėjami
ypa iniai žodžių, kaip jų esminė ypa ė. smulkesnės sus especies abo danadas
examinando p ijungiamuosius compuños de palab as. Į adi nę palab as de junginių
sky iaus pa e Sin aksiniai žodžių junginiai pa ašė A. Va leckienė. dis inguidas
(cómo esc iba, gene almen e) es p ijungiables palab as de conjun os
sin aksínicos a mainos: de inación, manejo y šliejima. Su adjudicación chis
esencialmen e depende de la p incipal [dez de compues os] d essmen leksónicos y
g ama icos peculia idades (Lkg 1976: 11). de inación de ine se, basado en la o ma
del dependomo de la palab a pa inio coincidencia con la palab a p incipal: de inimu
se llama p iside ización de la o ma del dependomo del dėmens a la o ma del
dėmens p incipal. mane a de a monización se unen ales palab as que ienen las
mismas ca ego ías g ama icales: giminę, núme os y aleg niej (Lkg 1976: 11). se
habla y sob e dos daik a nomb es de de inación: de inimo mane a o manse
conjun os de dos daik a a džių, ej.: esc i o a Žemai ė, sūnus Pe as. Ellos se
combinan aleg niu, núme oum, a menudo y kinem. Vis po econocido
daik a a díos de la combinación peculia idad: ačiau de dos daik a a díos de la
combinación es upu í di e en e, negu būd a dío de la combinación con
daik a a džiu. dos a moniza poik a o džiai sólo en su signi icado uno es
subo dinado a o o, a sin aksiškai, puede deci se, no pe enecen, pe o ko e liuoja
uno con o o: ellos pueden en al mismo posició y uno sin o o, plg. : Sūnus Pe as
acedió y Sūnus acedió, Pe as acedió. po eso la elación de dos coo dinadas de
cosas cue des es a eces llamada co eliación y es más ace cado a a su unión,
que al p ijungimui (Lkg 1976: 11). Aquí dudas plan ea signi icminė daik a a džių
subo dinacia, cuan o más que y su e e encija (zyymimas dalykas) es a
A ū As Judžen is. Adjungiamasis conexión so ié icos ocupación iemposas
Li u ias sin aksesa abajosas 151 misma. en el ni el de signi icación el mismo
obje o de di e en es coik a a des nomb a mas de di e en es aspec os
(giminys és e e encia de elación y le asignado solo inis nomb e). se puede
adi ina que e e en os según la pa inys és elación (sūnų) aibé espec o del
hablado es meno que al co espondien e e dade o nomb e nomb ados (no s
más a menudo, pe haps, in e so es á). Sin emba go en es e caso e i ica is
nomb e, a indica, ma ca no odos los posibles po él nomb i ús e e en us, sino
sólo ales, que elacionados con habladoy, aigi e islina p ime io daik a a džio
e e encia. Anachi co elación se islumb a en e nežimimųjos į a džių kažkas,
kaskas i k . (kažkas s e imas) y būd a džių y iškosios giminės o mų bei nea
pib ėžiamųjų į a džių kas, kažkas, kažin kas, kaskas, iskas, šis as i k .
(kažkas nauja, kažką nauja) a dininko bei galininko i be be giminės būd a džių:
būdnamis sólo semán icamen e es subo dinuo o al nežimima į a dži. Él más
sukonk e ina į a džio eiškiamą ex ensnę są oką. sin axialmen e es a especie
conjun os būd a dis es casi an o an sa a ankiškas, como daik a a dis. Él
aquí pa ecido a sudaik a a dėjusį būd a dį (Lkg 1976: 1112). debido seman inas
subo dinaciones aquí, pa ece, klys ama. Junginos algo ex año y algo nue a
espec o del signi icado suspicioso, aigi y pag in dinis miemb o, ape , es la
ca ac e ís ica de la conc e a signi icación, y no inde inėž as signi icaciones (i
e e encias) į a dis.
a la unión sin ác ica de a monización, pa ece que se oponen elaciones
sin ác icas de con ol y šliemien o (ca u omados). A los úl imos les común es
es o, que ellos dau geliu casos ayuda sepa a pe eneomojo dėmen o ma. ma
con olamien o a menudo se conside a al elación, cuando al p incipal dėmen se
une ne ie siogín obik a a džių aleg nis o p ielinksninė kons ukcija, y šliejim
al elación, cuando al p incipal dėmen se une nelinksniuojamoji o ma (Lkg 1976:
12). Sin emba go en a iza que p iklausomoja dėmens mo ologinė o ma no
siemp e ayuda exac amen e a dis ingui palab as sin aksinius yšius. Po
ejemplo, es e y ą lijo y es e y lijo signi ica los mismos elaciones
sin ác icas, y pe eneomo de dėmens mo ologinė o ma di e en e. el mismo
po quie o do mi y quie o do mi (Lkg 1976: 12). Aquí emos polinkį al dymą del
šliejimo pa a solo según el dependiomo de la palab a pa idalą, sin emba go al
base de la di isión au o ės niegiamos. de dados ejemplos cla i ica, que
p obablemen e más impo an es se conside an las signi ica i as elaciones de
palab as del compues o. El con ol se de ine como elación, cuando el dememo
p incipal equie e una cie a o ma de dememo dependien e (p dependomasis
dememo o malmen e es á de inido del dememo p incipal) (Lkg 1976: 12). e se
que de ine zimo base se oma o mus pe enencia ó de la o ma de palab a
p iklau symas, i. i. al pe enencia, que es ma cada de la o ma de palab a
152 bend inė kALbA | 95 o p ielinksnine aze. La pe enencia misma aquí,
pa ece, pe cibia se sin ak siškai, y no seman iškai ( yšys asignado en el
depa amen o de palab as junginių). Según la ue za del con ol o de la
signi icación dependien e bū inumą se dis ingue imp escindible (o ue eusis)
y imp escindible (o débilsis) con ol (Lkg 1976: 12). a čiau de inmedia o se indica,
que sus lími es ne yškios, siemp e exis e casos pe einamųjų. debilnai
manejami accionesmajodžių leksinea signi icadomi apildy i nebū ini
conc e ieji aleg niai, olumen, išsky imą, liginimą y k . eiškiančios p ielinks
ninės azės (Lkg 1976: 13). en es e caso g ama ikoje, como y b. kalinaus ko
abajosos, nuei a ydingu keliu, pasiduo a o malios aiškos (linksnių) į aigai.
se habla ambién de con ol complejo, o g adual, cuando une p esencia más
eliz al e bo como condiciona o a p esencia más eliz al mismo e bo, ej.,
d ožia lazdą al niño (Lkg 1976: 1314). es o es e óneo de las elaciones
sin aksíes y sus aiškos de in e p e ación: ambos daik a o džiai
semán icamen e y sin aksialmen e dependen del accionmajo adio, y sus
aiška ie na de o a nep iklauso.
linksniu šliejim llamado la conexión, cuando p iklausomosis dėmuo se une al
p incipal, el úl imo no equi iendo; él no es á o malmen e de inido, solo logisch
cuando se elaciona con el p incipal dėmeniu (Lkg 1976: 12). Apib ėžian emia
masi no sólo o malia sin aksinio yšio aiška, sino y seman ine (logine) compuño
dėmenų sąsaja. es o a la de inición de es e yšio nue a.
4. AbieJų k yPČių suLieJimo AP Aiškos p incipalmen e esc i o po cien í icos
del Ins i u o de lenguas y li e a u a Li uanas y V. Amb azo edaguo oje
una omėje lie u ių kalbos g ama ikoje usų kalba G amma ika li o skogo
jazyka (1985) luga mucho más a ención dedicada se asigna a palab as
compuiniams desc ibi , sin emba go en ella, especialmen e ap aan is šan is
sen inio sanda ą, y sen inio pa ims. g ama icane dis ing en es a mos es
emenos de elaciones sin ac ínicas: p ijungima, in e elación y sujunción
(gLJ 1985: 417). Según sin ác ico yšio ipoą suski s y i y palab as conjuniniai.
P ijungimo a mainas asignadas p ijungiciales jungines depa amen o.
de inim se denomina el ace camien o de la o ma na io del compues o
dependien e (upodoblenie) con la o ma na io p incipal (gLJ 1985: 422). Pedigėlio
koo di nacija con la palab a p incipal se conside a especial a iada de
a monización, ambién y noymimųjų į a džių elación con a iškosios o
nieka osios giminės bū d a džiais y pa icipan es (gLJ 1985: 422). Con ol se
conside a la elección de una o ma kai omosa de la palab a dependien e
di e en e que la men ada del é mino, a si mi ando a la palab a base lexical y g ama ical p opiedades (gLJ 1985: 422).
A ū As Judžen is. Adjungiamos el enlace so ié icos de la ocupación iempos de
los li uanos sin aksés abajos 153 dis inguido p ielinksninis y nep ielinksninis,
ue e y débilnasis con ol. El con ol se conside a ue e, cuando exp esa
bū inąjį (žodžių a pusa io), y silpnuoju nebū inąjį, gene almen e ad e bialinį, yšį
(gLJ 1985: 422423). Valdom se conside a y a ibu i o kilminink, ej.: abajo homb e,
miško paukš is (gLJ 1985: 423). šliejimu se llama p ijungiamojo sin ác ico yšio
a mai na, ne eiškiama dependiomo de la palab a kai omosiomas o mas (gLJ 1985:
423). šliejimu suelen exp esa se ad e bialinas seman íneas elaciones. a algunos a
los hechmajodjies ca ac e ís ico ue eis šliejimien o, ej.: comenzó a abaja ,
quie o lee , ue aquí, a odė g ažiai, elkis y iškai. ales conjunciones de palab as
exp esan obje i as y komple y inas elaciones semán icas (gLJ 1985: 424). En el
p og amá ico V. Amb azo a ículo Li uanian language sen inio synaksinės i
seman inės s uk ū os iene ai (1986), p epa eng ame apibend i nan usiškos
lie u ių kalbos g ama icos ašimo pa i į, apž elg i más impo an e si sen inio
sin aksinės i seman inės sanda os dalykai. Į ade au o iaus muy co ec amen e
se ha en a izado que en los abajos de in es igado es de sin axis de la lengua
li uanas ei kė ų es o za se lo más cla amen e a de ini y una base asigna al
menos los más impo an es ca ego ías de o ma y semán ica ni eles (Amb azas
1986 4: sin emba go ya y en es a ci aa o is o el p incipal de ec o del a ículo
buscando pa ikslin i algunas esmines li uanos kalbininkų u ilizado sin aksés y
semán ica concep os, la misma sin aksinė kalbos sanda a cons an emen e
con undida con mo ologiniu aiškos lygmeniu. Paci uo ame eiginio en luga de
o mos ( . y. mo ologías) ni el del au o us p obablemen e u ė as omenyje
sin aksés ni el o sin aksė (kaip y mo ologija) concebida como lenguaje aiškos
ni el. V. Amb azas sin axis los ínculos en p ime luga di ide en p ijungiamucios,
conyungiamucios y mu uo dependimien o, o uniónjas (Amb azas 1986: 7). Los úl imos
di ie en de los dos p ime os en que son abipusiai. ípiskais casos jais ellos
exp esianse o mų koo dina imu (Amb azas 1986: 7). el más b illan e ejemplo de al
in e dependencia consis ien e en la sucesión del ad e bi con daik a a dío o
į a dijo a dininku (bū en !): es a o ma del sus an i o dependian i del e
mažodžio, pe o ella a su u no demia el e bo e bi aldus o mą (Am b azas 1986: 7).
y es e o os ejemplos basados con conexión de in e elación (la o ma de acción
de un ad e bio y un ad e bi que enana con un ad e bi na io, el ad e bi que enana
con una conjunción de se de o ma de pe sona y con ella sieja s a dažodžių
o mų, incluso el ad e bio que enana en luga nekai omų ad e bi o mų y un e bo
que enana con un ad e bio) suplían cla amen e la sin ác ica de la elación de
p egun a y su mo ología. V. Amb azo sabe que la cues ión de las elaciones de
mu ual pe enencia puede se esuel a de o a mane a, él esuma los di e sos
modos de al solución (algunos de ellos acie amen e indican que se llama

bend inė kALbA | 95 sis abipusis conexión es 154 di e en es ni eles de), pe o se
eligió lie u iškasis modo de esolución del obje o, ya que abipusio miemb os la
na u aleza sin ác ica de la elación es bas an e cla a (Amb azas 1986: 10).
sin axis y mo ología ni eles de los no dis inguimien o ambién cla amen e se e
y de p ijungiamojo yšio desi s imien o. Sus (i. y. sin aksinio enómeno)
a mainos asignadas según o maliąją (i. y. mo ologinę) aišką. en hallazgos es o
se dijo aún más cla o: sin axiniai elaciones o malmen e ealizuojan de inimu y
koo dina im, con olando y šliejim (Amb azas 1986: 35). sali i ų, que enume adas
sin ác ico de las a ian es de elaciones son mo ologiniai eiškiniai... aiškos
pag undu se dis inguen es adicionales apusias p ijunimo a ian es:
de inación, al dymas y šliejimas (Amb azas 1986: 7). de inim se llama
p ijung osios o ma de palab as adap ación al pa g indinea según la ca ego ía
mo ológica (Amb azas 1986: 8). Ya mismo api b ėžimo la palab a
adap acionamien o neiš eiškia sin aksinio enómeno de ca ác e . Api b ėžimo
mani ies amen e indica mo osin aksinio ( . y. mo ologicas o mas eiškiamo
sin aksinės p igim ies) enómeno ca ác e , que nikaip no puede se llamado
pu nai sin aksiniu. sa a ankiškas combinacion de loik a o djes que ienen
ca ego ías g ama icas, llamado coo d imo, V. Amb azo opina, no debe ía se
obs áculis conside a lo a un cie o po ūšiu de la combinacion (Amb azas 1986: 8).
Con olim llamado p ijung ojo de la palab a kai omas o ma <...> escogida,
dependien e de la palab a p incipal conjunjón y g ama icales peculia idades
(Amb azas 1986: 8). Vėlgi palab a escogimien o kažin o inka enómeno sin ak sinei
p igimčiai eikš i, pe o de iniciónimu y noiekiama qued i sin aksės ly gmenyje
d ąsiai einama en mo ologiją ( e bio kai oma o ma), a si ella su sin akse
cons i ui í uno lengua sanda os y su juzgación ni elmenį. šliejim se llama
p ijungimien o, neiš eikš as palab as de kai ybinėmis leksijomi (Am b azas
1986: 8). en es a de inición los ni eles de mo ología y sin axis se dis inguen
cla amen e. sin emba go él nada pasa a deci sob e sin ác ico es a na u aleza
del a maino del yšio. cómo šliejim di ie e de nekai omých o mas de
acción e bio a sema io pe enimien o elšio con el a inio enanciu
acciónmajodžiu (gy en i paky ėjo)? aún más dudas plan ea s ip iojo šliejimo
po el su ūšio. A él se a ibuyen nepilna eikšmių accionesmažodžių y
comunica ies elaciones: lio ėsi abaja , in en žiau e o n i, puedo algy i
(Amb azas 1986: 9). cómo sin ác ico de es as palab as yšio pobūdis di ie e de
con ol (plg.: quie o aka ienės y quie o algy i)? Sin emba go es e a ículo
consiguió (mo o)sin axia i o la sen encia análisis ni elamien o de sepa a del
seman ino. sin emba go de iniendo y desglosando pacias sin axé concep os en
muchos casos no pudo exhila se su na u aleza sin aksís ica, el ni el de
sin aksés ue suplac ado con el ni el de mo ología.
A ū As Judžen is. Adjun amosis conexión
so ié icos de la ocupación iemposos lie u ians sin aksés abajos 155
AP I B E N D R I N I M A S inicialmen e escola izada g ama ica y en condiciones de
ocupación ęsė nep iklauso mos Li uania sin aksės adición y sepa ó sólo d i
p ijungiamojo yšio a mai nas de inación y gobie no. Pa adoksalmen e, que
es a adición ue con inuada so luga es abajos del ideólogo del égimen
ocupacinio J. žiugždas. desde 1964 m., cuando J. žiugždai en ayuda ino
abajado en la minis e ía de educación P. gailiūnas, mo kyklai ue adap ado
cien í icas g ama icas de usas kalbo y os ya pe im as ina is
p ijungiamojo yšio skaidymo modelis de inación, manejo y šliejimas. J.
žiugždai pe enece a es especies de gobie no di ec a, indi ec ina e indi ec a
apa ación, ambién p obablemen e pe cibido de usų kalbo y os. ina į usų
kalbos p ijungiamojo yšio ski s ymo modelį 6uoju dešim mečiu i 7o
dešim mečio p adžioje į lie u ių kalbo y ą pe kėlė i e miniją pa inko
p incipalmen e b. kalinauskas. de él o di ec amen e de la usas lengua es e
modeloį adop ó y a las escuelas secunda ias aplicó P. gailiūnas, y aukš osioms
J. balke ičius (pas a asis quizás y pe la ių kalbo y ą). al p ijungiamojo
yšio desi amien o se con i ió de los Li uanos habo y os sa as imi, en la
cual įsi a i minęs i ió odo el pe íodo de ocupación. es e modelo en escuelas y
ciencia lo abajosos ebe y auja y has a اوسه...
b. kalinausko en abajos po p ime a ez encon amos y muchos muchos de
las elaciones sin ác icas a mánas de di e encias (plena y incomple a
combinación, ue e y débilis con ol, lleno y pa cial adesliejamien o),
ambién p obablemen e pe mi i ían de us g ama ica abajos, cuyos
análisis más a de en abajos de sin akses li uanas nemažai de inió
consids ymų campo de es a á ea g ama ica. Ajujables sin aksiniai
elaciones en el pe íodo conside ado desc i os en dos di ecciones
sin aksés abajos: desc ibiendo pa e del enunciado, como una de las
pa es del enunciado peculia idades (J. žiugždos, V. si au o en los
abajos), y examinando compuños de palab as, como su sanda os
undamen o (b. kalinausko, J. balke ičiaus, V. Labučio, A. Valeckienės en los
abajos). sólo V. Amb azo ue más cla o en su salida de 1985 m. en el calica o bos g ama ico de los li uanos de la unión de ambas di ecciones.
Todo el pe íodo examinado los ínculos sin aksís icos no sepa a de las
elaciones seman ís icas, especialmen e es o ob iamen e de iniendo la
elación de con ol. y solo en la misma in e alo de iempo al inal (en el
p og amá ico V. Amb azo a ículo) omada pe cibi es as desc ipciones de
elaciones sin ác icas de iciencias, p e e ida sepa a cla amen e sin ác icas
y se man inius unidades. Sin emba go sin ác ico el ni el del a amien o y
adelan e glau džiai sie as con mo ologiniu ( aiškos) ni elmeniu (de inama
gimine, asmeniu, skaičiumi; aldomi linksniai), ambos ellos conside a i pa i šiniais, aiškai p iski inais ni eles de lengua.
156 bend inė kALbA | 95 de inación ya XX a. a p incipios ue concebido como
aplicación de o mas mo ologicas, i. i. como aiškos, y no semán ica o sin aksés
ni el de eiškinys. Más a de con él omó llama se y sin ác ico p ijungimo yšio
a mainą, noesigilinando en seman icas elaciones, los cuales es e ínculo
ansmi e. en esencia al plu ialypė inicialmen e en una suplakan seman icá y
mo ologiją, y más a de aún y sin aksę su concepción pe sis ió oda XX amžių,
y en pa e su ebesilaikoma y hoy. El gobie no aún independien e en Li uania y
sus sin aksés ciencia adi cías después de gue a ęsusias escola izadas J.
žiugždos g ama icas de inidos como palab as seman inis elaciónis. además,
semán ico des e yšio pobúdis suplak as con su mo ologine aiška. al en oque
más a de ue complemen ado sin aksine es a yšio a mainos in e p e acija.
Anks y uoju pe íodo de ocupación (has a mismo académicas Li u ias
g ama icas de la lengua e ce o omo de la emisión 1976 m.) manejo y de inación
sie i con de usías a ėjusiu in e esomėjimu palab as de conjuniniais como su
sanda os pama u. šliejimas lie u ių kalbo y oje dis inguido (pi mą ka ą b.
kalinausko) como medios mo ologijos ne eiškiamas seman inis, u bū y
sin aksinis, palab as de conexión. en onces él ėmėsi sólo aiška, i. i. su
ausenciaim, a aiškaus sin ak sinio con enidoino no enía. sin aksialmen e su no
ue posible sepa a es ic amen e ni desde el con ol (cuando dependiomis
palab a eiškiamas adicional einančia nekai o mąja ly imi), ni desde de inimo
(cuando nekai omoji ly is a eiksniu) casos.
Li e A ū A
Amb azas Vy au as 1986: Lie u ių kalbos sakinio sin aksinės i seman
inės s uk ū os iene ai. – Lie u ių kalbo y os klausimai 25: Lie u ių kalbos
sin aksės y inėjimai, 4–44.
balke ičius Jonas 1963: Daba inės lie u ių kalbos sin aksė, Vilnius: Vals
ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla.
dumašiū ė Zelma 1963: dėl sakinio dalių i jų a pusa io san ykių. –
Lie u os TSR MA da bai. A se ija 2(15), 237–248.
gailiūnas P anas, žiugžda Juozas 1969: Lie u ių kalbos g ama ika.
II dalis: Sin aksė, 2asis pa ais. leidimas, kaunas: š iesa.
gLJ 1985: G amma ika li o skogo jazyka, y . ed. V. Amb azas, 1985: Vilnius:
mokslas.
Judžen is A ū as 2020: sin aksinis eiksnio i a inio yšys: samp a os
kai a. – Bend inė kalba 93, 1–25. P ieiga in e ne e: h p://jou nals.lki.l /
bend inekalba/index.
Judžen is A ū as 2021: P ijungiamasis yšys lie u ių sin aksės da buo
se (XX a pi moji pusė). – Bend inė kalba 94, 1–15. P ieiga in e ne e: h p://
jou nals.lki.l /bend inekalba/index.
A ū As Judžen is. P ijungiamasis yšys so ie ų okupacijos laikų lie u ių sin aksės da buose
157
kalinauskas b onius 1954: žodis i žodžių g upės sakinyje. – Ta ybinė
mokykla 2, 17–25.
kalinauskas b onius 1961: žodžių junginys kaip sin aksės objek as. –
Ta ybinė mokykla 5, 31–39.
kalinauskas b onius 1963: žodžiai i žodžių junginiai sakinyje. – Kai
ku ie g ama ikos i s ilis ikos klausimai, kaunas: Vals ybinė pedagoginės li
e a ū os leidykla, 3–23.
kalinauskas b onius 1972: Lie u ių kalbos žodžių junginių sin aksė: mo
kymo p iemonė, Vilnius.
Labu is Vi as 1976: Žodžių junginių p oblemos, Vilnius: Vilniaus als ybi
nis uni e si e as.
Lkg 1976: Lie u ių kalbos g ama ika 3: Sin aksė, y . ed. k. ul ydas, Vilnius:
mokslas.
si au as Vy au as 1969 [2019]: Veiksmažodinis a inys daba inėje lie u-
ių kalboje, šiauliai: Li e a [Biblio heca ac o um humani a ico um uni e si a-
is Saulensis 18].
si au as Vy au as 1972: dėl de inimo są okos. – Kalbo y a 24(1), 108–110.
si au as Vy au as 1976a: dėl eiksnio i a inio san ykių. – Kalbo y a
27(1), 78–80.
si au as Vy au as 1976b: Sakinio dalys. P oblema ika, pag indinės są-
okos, šiauliai: šiaulių k. P eikšo pedagoginis ins i u as.
si au as Vy au as 1978: Pag indinių sakinio dalių de inimas (Vien isinio
sakinio g ama inės s uk ū os analizė), Vilnius: Lie u os s aukš ojo i
specialiojo idu inio mokslo minis e ijos Leidybinė edakcinė a yba.
si au as Vy au as 1981: Sakinio dalys. P oblema ika, pag indinės są okos,
kaunas: š iesa.
si au as Vy au as, g enda Česys 1988: Lie u ių kalbos sin aksė,
Vilnius: mokslas.
Vaskelai ė amunė 2009: Sin aksinių yšių modeliai lie u ių kalbos sin-
aksėje: humani a inių mokslų dak a o dise acija, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as, Vy au o didžiojo uni e si e as.
žiugžda Juozas 1945: Lie u ių kalbos g ama ika. II dalis: Sin aksė. P ogim-
nazijoms i gimnazijoms, kaunas: Vals ybinė pedagoginės li e a ū os leidykla.
žiugžda Juozas 1954: Lie u ių kalbos g ama ika. II dalis: Sin aksė. Vidu-
inėms mokykloms, 8asis leidimas, kaunas: Vals ybinė pedagoginės li e a
ū os leidykla.
žiugžda Juozas 1960: Lie u ių kalbos g ama ika. II dalis: Sin aksė, 14as
leidimas, kaunas: Vals ybinė pedagoginės li e a ū os leidykla.
ecibida 2022 03 20
Adop ado 2022 10 17