Bend inė kalba S anda d Language /
2025, No 98, p. 120
Indice del con enu o Con en s link /
ISSN 2351-7204 (ele onico online) /
Copy igh © 2025 Viole a Š aiko skaja. Published by he Ins i u e o he Li huanian Language. This is an Open
Access a icle dis ibu ed unde he e ms o he C ea i e Commons A ibu ion Licence, which pe mi s
un es ic ed use, dis ibu ion, and ep oduc ion in any medium, p o ided he o iginal au ho and sou ce a e
c edi ed. // Ispede o Li u iens lingua ins i u o. Ques o a icolo è di accesso ape o, dis ibui o so o i e mini
di licenza di C ea i e Commons a ibuzione, che pe me e di usa e, dis ibui e e ip odu e il con enu o in
qualsiasi suppo o, indicando au o i e on e.
Recei ed: Gau a: 2025-02-28. Accep ed: Accep a o: 2025-05-28. 1
SOCYKLOS ENSAIDIS ŠALČININK RAJONO GYVENTOJ
AUTOBIOGRAFINIUOSE PASAKOJIMUOSE
The Image o he School in he Au obiog aphical Na a i es o he Inhabi an s o
he Šalčininkai Dis ic
VIOLETA ŠVAIKOVSKAJA
Li hu ian le e a u e e e u osaco is i u o
El. pos a: [email p o ec ed]om
ORCID ID: h ps://o cid.o g/0000-0001-5658-0890
Le linee di ice che scien i iche: e noling is ica, azeologia.
h ps://doi.o g/10.35321/bkalba.2025.98.04
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ANOTATIJA Lo scopo di ques o a icolo pasi elkus sagy inės is o ijos me odą, isnag ina e, che uoloį nei accon i
au obiog a ici dei esiden i di gene azione anziana del aion Šalčininkų a e a la scuola, che app occio ad essa y a o
e quali aspe i cul u ali nonché socialiniai si i le ono nelle na a i e esamina e. Ma e ialo di indagine cos i uisce
2012 e 2016 m. spedizioni in Šalčininkų e Die eniškių apylinkes isc i i esiden i gene azione anziana accon i
au obiog a ici. L'analisi e e ua a eme se in e idenza ques o ema impo anza e sensibil umà, il du o la o o e i
pe icoli della gue a dalla scuola a oli i espe ienze dei pa ecipan i allo s udio e il lo o deside io al i di asme e e
le p op ie espe ienze. Pas ebi a a e di app occio alla scuola cambia: cambiando alle condizioni di i a, equen a e la
scuola comincia o pe cepi o come na u ale e accessibile a u i enominio. Gli ul imi analizza e na a i amen e
mos ò dei pa ecipan i alle ice che sa i e è: p opinì menca e e s alu a e i p op i isul a i, possibili à e
in elle à o, al con a io, siekì en a izza e a i, dimos andosius al i lo o abbil àim.
ESMINIAI VODŽIAI: scuola, Šalčininkų ajonas, saky inė is o ija, e noling is ika, mokymasis,
au obiog a inis acconjimas.
ABSTRACT
The s udy aims o in es iga e, using he o al his o y me hod, he ole o school in he au obiog aphical na a i es o
olde esiden s in he Šalčininkai dis ic , he p e ailing a i udes owa ds i , and he cul u al and social aspec s o he
pas cen u y e lec ed in he na a i es unde s udy. The esea ch ma e ial consis s o au obiog aphical s o ies o
he olde gene a ion eco ded du ing he 2012 and 2016 expedi ions o he Šalčininkai and Die eniškės egions. L'analisi ha
e idenzia o l'impo anza e sensibili à di ques o opic, l'impac o ha d labou and he dange s o wa che dis anzia o i
pa ecipan i dalla scuola, così come il lo o deside io di condi ide e le lo o espe ienze wi h o he s. A change in a i udes
owa ds school was also obse ed: as li ing condi ions changed, a ending school came o be seen as a na u al and
accessible phenomenon o all. In ine, he analyzed na a i es e ealed he sel -es eem o he pa icipan s: a endency
o unde es ima e and de alue hei own achie emen s, abili ies and in elligence, o , con e samen e, a endenza o
emphasise ac s ha demons a e hei o he abili ies. KEYWORDS: school, Šalčininkai dis ic , o al his o y,
e hnolinguis ics, lea ning, au obiog aphical na a i e.
2
ĮVADAS
Bend inės lie u ių kalbos diziona io o niscono e della pa ola scuola de inizioni: 1. ‘is i uzione di
insegnamen o e educazione; 2. ‘insegnamen o, app endimen o, scienze, espe ienza; 3. ‘a e,
scienza, le e a u a di ezione, pak aipa, me odo (BLKŽ). App ėž ys illus a che sop a u o
scuola concepi a come edi icio o is i uzione, nella quale a iene l'educazione nonché la
asmissione di conoscenze. Ques o signi ica o è s e amen e lega o con second a,
as a esime e wide ne nozione scuola è a i i à, dida ica e app endimen o yksmas, quando
asmesse e acquisi easi conoscenze sul mondo. Quindi, la scuola più iden i ica a con l'educazione
o pe sino a a e so u a la i a accumul expe i imi. Te za de inizione lega a a un pensie o di
di ezioni o di idea se di idee, che simili me odologiche puzze a en e pe sona può p ende e e
applica e nei suoi scien i ici, a is ici o le e a u nici la o i. In al e pa ole, la scuola è e edi icio,
e p ocesso di app endimen o, e scienza, a e o le e a u a. In ques o la o o la scuola concepi a
non solo come isica luogo, ma e come ugdymo, p ocesso di asmissione e inse imen o delle
conoscenze, . y. seconda BLKŽ de inizione. Tale scel a basa a sul a o che negli analizza i
imi azioni au obiog a iche na azioni l'a enzione spesso si di ige non in scuola come locazione, e
in espe ienza di app endimen o e la sua impo anza nella i a dei esponden i.
Apibend inusi s ū us Li uania indipenden ezza acce a a S uzione legge, an opologė K is ina
Šlia ai ė ile a che in Li uania p e aia ole an iška edukacinė poli ica, ga an ijan i e niniej
mino umom scuola educdimen o gim ąja lingua e con empo aneamen e consolidinan i s a us
della lingua li a ians come s a ali e pubbliche lingue (Šlia ai ė 145 2018: 150). Tu a ia anco a p ima
cen esme ì in Li uania, specialmen e nella o ien ale e me idionale pa e del paese, klos ėsi
u 'al e ci cos anze. XX a. Vilniaus k aš e susida è pa icola men e ins abile si uazione
poli ica. 1918 m. Li uania dichia asse indipendenza dalla ca ica Russia, già 1920 m. lo s a o
appa enen e Vilniaus k aš u occupa o dalla Polonia e imase in sua composizione ino pe ino
1939 m. o ob e 29 d. Po poco più che mezzomecio 1940 m. giugno 15 ques o e i o io u occupa o
So ie Union, e 1941 m. naci Ge mania. m. Vilniaus k aš , come e u a Li uania, passò in 1944
all'SSRS compos o, da ques a app essione uscilais ino solo quasi dopo cinque decenni 1990 m. Tokia
complessa e pe maininga geopoli ica si uazione eikè e di ques e locali à la quo idienybę, aigi e
scuole lei sulig al i cambiamen i s abili i dalla nuo a au o i à. 1920 m. Polonia pe ėmus Vilniaus
k aš ą, ico a šus polonizacijos p ocesso. Ha o emen e in lui o la poli ica educa i a. Lenkų
kalba įsi iešpa a o come als ybinė, ugdymo e casa lingua, e d asininkai ka alikybę legò con polkų
au a (Vidugi is 1995: 429). Tu a ia polkų lingua consolidamen o in u i i se o i non soddis ace a
di u i Vilniaus k aš o abi an i esigenze. Ry o compagnia ene si posizioni Li u iškose
Die eniškių apylinkėse conse a e lie u išką palikimą e ga an i e bambini edukaciju gim ąja
lingua, sebbene a causa limi azione delle a i i à della comuni à ealizza e ques o obie i o sia
s a o di icile. An ai Li u iškas elemen a i scuole s i s i pe i leis a solo obbendo il consenso
delle au o i à polkų e app o andole insegnando il insegnan e (Ma inkėnas 1968: 52; E eminas 2013:
117). Ques o amicizia non sos awdė, con a iamen e inco aggiò Li u išką s eli imen o e
pa io ine ideazioni di onde e in seg e e scuole nonché biblio eche.
Si ce cando a o za e lenkiškas mokyklas, lie u iškų magymosi ins i ucijų u abbandonoma.
Ques o si insegna e Vilniaus k aš o isuomenės eikėjo Vinco Ma inkėno accon o. 1923 m.
Didžiuliuose is i u a lie u iška p adinė mokykla già 1925 m. u chiusa, u a ia dopo p o es e dei
esiden i locali la sua a i i à ip ese alla ine 1926 m. e man enu a ino 1933 m. O 1932 m. sospesa
Žižmų lie u iškos š ie imo ins i ucijos a i i à (Ma inkėnas 1968: 5255). Kalbininkas Zigmas
Zinke ičius assemina, che nelle li e iškėse loco essies lezioni di lingue li e is e s olge ano almeno
empo aneamen e. Nei suoi e mini, nel 1934. delle lingue Li uanee e a insegna o in 98 scuole, pe ò
ques o non eni a a o quali biamen e, pe ché insegnan i enen i non a e ano su icien i
compe enze della lingua Li uanee (Zinke ičius 1992: 225226). Ano a o s o ico S anislo o
Bucha ecko, du an e la Polonia occupazione Vilniaus k aš e e Šalčininkų ajone mol i aikų
nelankė p ima ie scuole, anche se nel 1927 in Polonia ado a o una legge pe l'obbliga o io p ima io
3
(Bucha eckas 1992: 120). Come p incipali nonico enza e so is i uzione scienza mo i us l'au o e
indica nega i a geni o i a i udeu in ugdymo is i uzione e s edimen o, complica e allo a
condizioni economiche e Li uani neno ą s edi i bambini nella p op ia polkų lingua. La mancanza di
olle anza u ca a e is ica non solo polkų au o i à. Semb a che nella XX a. p ima pa e, in
acces i empi, nonsies en a a ce ca e comp omessi e de mie, e si ce cò mos a e nuo a
po enza del po e e menkai ea conside ando in e i uosi di e si g uppi e nici esigenze. P ima
1940 m. so ie iche occupazione, 1939 m., Li uania iacquis ò Vilniaus k aš ą. Ques o umpa
pe iodo è s a o a o e ole alla cul u a Li uani, pe ò disc imininogan i igua do ai di i i degli
al i indi idui. Secondo s o icessa Ba ba os Jundo-Kaliszewskos, pe iodo del go e no li uano si
con assegnò eliminazione della polkų lingua da pubblica, lenkiškos simbolike e ga ė a džių
anicchiamen o, sospensione a i i à lenkiškų mokyklų, licenziamen o degli insegnan i e chiusu a della uni e si à S epono Ba o o (Jundo-
Kaliszewska 2019: 6364).
Nel pe iodo di anessione Nazia gli abi an i del k aš o Šalčininkų subi ono dispa odà e e o.
Nonos an e i sia s a a ge manizzazione, i li uani sono iusci i a man ene e l'is uzione in Li uania
(Lesys, Niūnia ai ė-Lesienė 2012). E nelle polkiškės elemen a i scuole polkų, Li uanių i okiečių kalbų
pamokų skaičius bu o iened, ques o omen ò polkų pasip iešinimą, edukacinių įs aigų nelkyimą i i
i i umismo (Bucha eckas 1992: 144147). Po Il Secondo gue a mondiale la si uazione in Li uania
anco a pabligò. Le pa iia ebbe non solo da con on a si con le ipa ianie della gue a, aliji come
nep i eklius o snioko i luoghi e caimai, ma e subi e la seconda occupazione so ie ica. Tu a ia
pa icola men e di icili condizioni p e ale ano Vilniaus k aš e, che e so la ine del quin o
decennio occupò le ul ime posizioni secondo p adina a scuola equen an i bambini nume o
(S a inskienė 2024: 7475). Sla is a Vale ijus Čekmonas pa la di e agioni lem ą ques 'a ea
economico e cul u ale al declino: ep essioni del po e e e o za con o in elligen iją,
epa iazione in Polonia nonché gio aneomenè k aus ymasis in Vilniaus mies ą (Čekmonas 2017
[1995]: 97). Du an e la p ima (19451947 m.) e la seconda (19551959 m.) epa iazione in Polonia Vilniaus
k aš ą lasciò ci ca 220 migliaia di polkų (Gó ecki 2005: 7172). Ques o p ocesso o emen e in luì e
Šalčininkų ajoną in esso es ò solo 1/3 dell'in elligenza (Čekmonas 2017 [1995]: 97). Senza dubbio,
miglio i condizioni di i a dai esid e gli insegnan i. 19451946 m. Vilniaus apilinkes lasciusių quali ica i
pedagogų po e a esse e ci ca 1300 (S a inskienė 2011: 17). Da ques i indiciklių spiega ia kebli e
sma kamen e cangian i demog a inė egiono s ando nonché e ol inusi, economicamen e s abili di
socie à ne ek is. Senza essa e a di icile ip ende si dei gue a pe ekčių Pi maisiais poka io
pa eik iems gy en ojams, ypač susibū usiems uš ėjančiuose kaimuose.
me ais mokyklų būklė bu o i in sudė inga: y a o po e à, manca a e lie u ių, e polkų kalbų
moky ojų, mokomosios medžiagos, kancelia inių p iemonių and e en mokyklinių suolų
(S a inskienė 2011: 18; 2024: 6668). Tali a gano condizioni educa i e illus a l'esempio della s o ikė
Vi alijos S a inskienės, che 1946 m. Die eniškių lie u iškoje p adinėje mokykloje insegna a usų
kalba, pe ché all'epoca la o a a insegnan e lie u iškai kalbė i nemokėjo (S a inskienė 2011: 19).
Gli insegnamen i linguis ici anch'hanno a ia o. Volen i acquisi e l'is uzione in lingue Li uanee
non c'e a o imalių possibili à. Geog a o Pe as Gaučas lecce, che seiš ajame decenniie
Pie yčių Li uania e i o io ope a a solo poche lie u iškos ugdymo is i uzioni e solo mo i o
S alinui, 1957 m., lenkiškose scuole ap i e pa alleleske lie u iškos klasės. Tu a ia so o il
go e no B ežne non usų dės omąja kalba eikiančių gli is i u i di app endimen o u spa čiai abbandona a
(Gaučas 2000: 47).
Mokslas polkų kalba anche è s a o nepageidau inas (S a inskienė 2011; KamilewiczRucińska
2017). 1944 m. lenkiškų ugdymo is i uzioni e ano 213, e 1947 m. già 197, in an o Li u iškų e usiškų
mokyklų nume o augo (S a inskienė 2011: 20). Il p incipale obie i o del po e e e a non
sal agua da e kalbinę į ai o ę, ma usi ica e i esiden i Li uani e inse i ideologia comunis a.
In pa e ques i obie i i sono s a i aggiun i. Rice ca di scienze sociali Danu a
Kamilewicz-Rucińska indica che già del se imo decennio all'inizio usiškos mokyklos cos i uì 60
% di u i gli is i u i educa i i Li uani (Kamilewicz-Rucińska 12 2017:6). Tenendo con o al
p es igio della lingua ussa e somiglianza in polkų lingua, pa e polkų p agma icamen e più
4
spesso sceglie a lascia e bambini p op io in usiškas edukacine ins i u ion, sebbene esis i a e
pe scienza gim ąja lingua pasisakiusių amili (S a inskienė 2024: 78).
Ap a i la o i scien i ici indicano che nel e i o io del dis e o Šalčininkų all'inizio XX a.
l'o dine poli ico e a ins abile, che decenme o besceičian i. Le pe sone i e ano ignomini à in
os in odo e inno azioni e ano sos i ui e da al e. A causa di ques o pa e pas uni anei
pa ì in ce ca di ambien e più sicu o, men e i es an i p o a ono ad ada a si alla nuo a
san 'o dineka. Agli is i u i educa i i i mažiausiei anche a e ano da ada a si alla semp e unoki
a di e sa lingua didassomosa o a causa dei geni o i non iducia o ibello con o le au o i à ins allagiamo poli ica in scuola non e ano ammessi.
1. TYRIMO OBJEKTAS, TIKSLAI IR UŽDAVINIAI In ques a ice ca di e aamasi e noling is ė e
dialek ologė Halinos Pelcowos (2014; 2023) è solle a a la p emessa eo ine che ciascuna e minė
esp essi a è cul u almen e mo i ua a, i le e e p aei i ealijas e adizioni, espe ienze umane e
jungean i espe ienze di gene azioni p eceden i con il p esen e. Quindi, ja sulla base solle a o
scopo la o o pasi elkus saky inės is o ijos me odą, išnag inė i, che uoloį nei acconi
au obiog a ici dei esiden i di gene azione anziani del aion Šalčininkų ha esegui a la scuola, che
app occio a essa y a o e quali che aspe i cul u ali e socialiniai si i le ono nelle na a i e
esamina e. Al ine di ealizza e l'obie i o disegna o si pongono i seguen i compi i: 1) discu u o le
comunumi di s o ia sagi ina e e noling is ica s abili e, come la lo o a monizzazione po ebbe
esse e p a a us nell' esamina e plu iakalbį e plu iacul ū į Šalčininkų ajoną; 2) sulla base da i
quali a i i, chia i e che uolo a e a la scuola nella i a dei esponden i di gene azione più anziana;
3) i ela e, come cambiassi la concezione e l'impo anza della scuola besciičiando al con es o
sociale e s o ico.
S aipsnyje iene p esen a a 14 pa eikėjų (10 emminili e 4 maschi) analisi di es a i di
acconjimen i au obiog a ici. P is a oma ma e iale egis azioni audio, che cos i uiscono
pa e 2012 e 2016 m. spedizioni in Die eniškių e Šalčininkų apylinkes isul a ių. 2012 m. spedizione
1
nella Die eniškių mies elį e Die eniškių bei Poškonių seniūnijas o ganizzò Lie u ių kalbos
d augija, e lei guida a Ri a U nėžiū ė e habil. d . Boni acas S undžia. Il suo scopo issa e
sociokul ū inì, lingubinì ed e nologinio pa imonio del k aš o. Sociokul ū ines anke o
pasi elk os come s umen ois domande sis ema i i e de agliim pa eikėjų au obiog a iniams
accon i es au i. Pas ėž ina, che sebbene le ques ioni e ano s u u a e, pašneko ai
po e ano sceglie e, quali emi s iluppa e quali e i a e. 2016 m. ma e iale cos i uisce p o . d .
K is ina Ru ko skos pa e dei pe sonali a chi ques o è il dis e o Šalčininkų ga baus amžiaus
in o man ų au obiog a iche acconjime. Pe condu e ques a ice ca analizza i la du a a dei
egis azioni audio 9 o e. 2012 e 2016 m. accol i da i icini al a o che l'indagine im į cos i uì di
un simile e à 19241948 m. na i gene azione anziana, che accon ò sul passa o: in anzia empius,
amiglia, la o o, š en es e pan. Tal ma e iale pe me e di analizza e non solo indi iduali s o ie di
i a, ma e più ampi p ocessi cul u ali nonché sociali, o m usius la gen e a i udine e so scuola
e elazione con lei.
Anche se pe espedizioni accumula a mol o cos più pokalbių con in o man ai, conducendo ques a ice ca
o ien izamasi in gilesnę au obiog a inių acconjimen i analisi, pe ciò seleziona a solo maža pa e ma e iale.
Come en a izza il lingubinis a di o igine ung ì Zol ánas Dö nyei, s udiando da i quali a i i, in e iu nume o meno
ele an iškas, poiché simili analisiò scopo è meglio capi e ogni accon amen o, aigi kompleksiškus eiškinius
(Dö nyei 2007: 3942), in ques o caso scuola samp a ą e espe ienza di app endimen o a app esen an i della
gene azione anziana. Come ad esempio polkų e noling is o Damiano Gocóło s udio, nel quale engono esamina i
penkių 3565 anni Ques o a icolo au o ė nuoši džiai dėkoja ekspedicijų ado ams p o . d . K is inai Ru ko skai,
1
Ri ai U nėžiū ei e habil. d . Boni acui S undžiai pe la possibili à di s u a e audio isc izione.
5
isponden i au obiog a iche na azioni (Gocół 2020). Scislininco è impo an e, come i app esen an i
di di e se ca ego ie di e à cos uiscono na a ī u, come espe ienza pe sonale si in e pina con
cul u ionali nonché socialis ici a o ii e quale in luenza in luą al i g uppi di alo i hanno in o man ų
azioni. Sulla base di ques o la o o a a o da una s o ia au obiog a ica, au o i nacque e c ebbe nel
dis e o di Šalčininkų o in esso si as e ikėlė gio inezza e lì asco se la maggio pa e della i a.
La lo o in anzia pachinkla a di cambiamen i poli ici, ad e espe ienze di app endimen o, come sa à
discussa, sma kamen e di e se dal a uali ealijie . Nel en a i o di ga an i e la comodi à ai
p esen a o i e c ea e condizioni pe un piace ole e app o ondi o dialogo, le con e sazioni si sono
s ol e a un codice linguis ico comodo lo o. Ta me Lie u ių kalbėjo 3 in o man ės, 8 posizionko polkų
kalbą a ba jos a mę, po uno esponden ą kalbėjo usų kalba bei usų i gudų a mėmis. Alcuni hanno
indica o che scel a la lingua o la sua a minà usa a ogni gio no, pe ò bu a e ali, che nella quo idiana
comunicazione comun auano po p os u, ma ascolėjo da an ige le usa e non deside o.
I acconjimen i, la cui du a a s iola dalla 15 minu i ino a 2 o e, bene u i pašneko ai almeno di
alcune pa ole zasminda ano su scuola. Uni olen emen e e de agliamen e accon a ono su
insegnan i, le lezioni accadu e s o ie, lanky ų skaičių klasių, al i a si non a e ano cosa di e,
pe ché scuoleos nonankė o lankė poco. Tu a ia e nelle lo o s o ie si pa la di illuminamen o, e il
con enu o na a i o è così ampio e p ezioso che le lo o apposizioni cos i uiscono la maggio
pa e ma e iale ci a o in ques o a icolo. Responden i codeggia i secondo sesso (male o donna),
anno di nasci a o amžių in e iu momen o e abi amen o luogo. 2. ŠALČINK KRAŠTO DEMOGRAFIN IR
LINGVISTIN PADTIS Nel ce ca e di onda e me od ak ualumą, ha senso almeno b e emen e
a is a e la egione s udia o lingubin e e ninę padė ì. Šalčininkų ajonas e nine sudė imi
nepanašus in al e Li uania locali à. Imo in e agicauja Li uani, polkų, usų e bal a usių e ninės
2
g uppi. K aš o cul u ale di e si è es imonia a da i del Dipa imen o S a is ica. Nel 2021 il
dis e o di Šalčininkų i e a quasi 85 % dei app esen an i di cul u e sla akalbiche (76,3 % polkų,
5,0 % usų, 2,9 % bal a usių e 0,6 % uk ainiečių), i li uani cos i ui ano solo 12,6 %. Tokia sla ų cul u e
domina a e ninė composizione lemia e ques a a ea lingubinę padė į. Kalbininkės Danguolė
Mikulėnienė e K is ina Ru ko ska Šalčininkų ajone dis ingue ques i linguini kodi: lie u ių kalbą,
3
lie u ių a mę, lenkų kalbą, lenkų a mę, gudų a mę (ne e ai pačių gy en ojų adinamą po
p os u), usų kalbą e usų a mę. Da lo o la a mė della lingua li uana iene usa a Die eniškių
apylinkėse, a usų lingua e la sua a minė a maina, accon au o ių, di usa a Šalčininkų azione
i an i sen ikių (Mikulėnienė, Ru kowska 2013: 464).
Inz algas sul kalbinę padė į Šalčininkų k aš e papildo dialek ologės Viole os Meiliūnai ės ice che.
Sulla base di Šalčininkų dis e o linguino paš o aizdžio e p esso sak alinių pas a ų iškabin ų
annun imen i da i, V. Meiliūnai ė (2022: 160171) issa d ikalbys ės e anche ikalbys ės casi, pe ò il
uolo delle lingue Li uanie ede solo come o malųjį als ybinės, ačiau silpnai komunikacinę
unkciją a liekančios kalbos. Appa isce che le is i uzioni pubbliche annunziano sc i o in Li uanei e
polkų lingue, e p i a e imp ese e singole pe sone più spesso endono a o ni e in o mazioni in
Li uanei e usų lingue, e ka čiais appaico e ikalbių lie u ių, polkų i ų kalbų annuncios.
Tendenzione pubblicizza e in o mazioni non polkų, e Li u ians e usų lingue V. Meiliūnai ė alu a
come ealios Šalčininkų k aš o kalbinės ambien e i lesso. Inol e, ice ca ice menziona e su
Šalčininkų egionalinio gio nalis a Šalčia, essenzialmen e pubblica a in usų lingua, solo in pa e
o nendo aduzioni degli a icoli in Li uanie e polkų lingue (Meiliūnai ė 2022: 170). Dialek ologė Nijolė
Tuomienė aggiu ia che usų kalba Šalčininkų egione è conside a a p es ižiškesne, pe ques o
ampiamen e usa a in spazi pubblici nelle popolazioni di gene azione media e gio anile; lei spesso
zagozia polkų lingua, così sma camen e compe endo con la gio ane gene azione
2
Nuodugni Šalčininkų k aš o lingubinės padė ies apž alga è dialek ologės Nijolės Tuomienės s udijoje Kalba i
apa ybė Pie yčių Lie u os i Bal a usijos pa ibiuose (XX a. II pusė XXI a. beggia) 1 (Tuomienė 2023: 3362).
3
ž čiau.
h psosp.s a .go .l /l /s a is iniu- odikliu-analize?hash=58bdd9a5-b274-42c9-98d0cd83c5724724#/.

6
g e ose populia ėjančia lingua Li uania (Tuomienė 2022: 187189). Ques e conclusioni pe me e
pa la e di anco a esis en e lingua sla a, e in pa icola e nemažėjan į usų kalbos p anazumą
s udiamame egione, sebbene didėjan i impo anza della lingua li e ian è anche no a a.
A en iamene, che mol eiakalbiame egione delle lingue non unziona unziona sepa a amen e una
dall'al a, e in e agicauja e di e samen e eiškiasi nell'a o comuniccionale. N. Tuomienė,
basandosi sulle unzioni delle spedizioni 19641990 m. e 20112013 m. in Pie yčių Lie u os locali à audio
į ašais, ese ò in lo o ca a e is ico codų kai os ap aiškas i . Las a ųjų s abilì cinque:
e e encinę, aldomąją, apa ybinę, me a o ina e me aling is inę (Tuomienė 2023: 103117). Amžius
iden i ica o come codų kai ą demian is a nce. Mokslininkė ile a che la gene azione anziana ha
s ip esnę sąsają con locale a me po p os u, e ecip oca comunicando alla media e gio annie a
gene azione si o a elemen i di lingue Li uanee, polkų e usų. Ques a s udio es imonia esclusi a
Šalčininkų k aš o kalbinę padė į e di u e egione a ojamų lingue signi ica i i àmen i e
pa lančiojo iden i à eikš i.
3.SAKYTINS METODO STORIJOS ATSIDAMENTA
Ano ienos au o i e ingiausių Glazgo uni e si e o saky inės is o ijos y ėjų i
me odologiche di guidi au o i Lynn Ab ams, saky inė is o ija in endama d ejopai: come p ocesso, i.
e. me odo di ice ca, chiacchie bis, du an e il quale si accoglie in o mazioni sul passa o, e il
isul a o accol o e egis a o ma e iale, quindi, il inale accon o del esponden e (Ab ams 2010:
2). Ques o e mine di s o ia saky nej è associa o con s o ico e gio nalis a Allanu Ne insu,
onda o e nel 1948 della Columbia Uni e si y Saky nej is o ije Resea ch bi o (Columbia O al
His o y Resea ch O ice) (Ri chie 2003: 22). Saky inė is o ija è s a a e imane applica a allo scopo
di icos ui e a enimen i, da as, a i o luoghi passa i, u a ia alla ine del XX. è s a a a i a a
l'a enzione che in ale accon o sul passa o, come a gumen azione il no o p a ican e di ques o
me odo Alessand o Po elli, si i le e non an o s o iche pe ipe ie, quan o lo s esso na a o e, il
suo pun o di is a, ealis ici e en i alu azione, disposizioni e appo o passa o e p esen e
(Po elli: 1981 99 100). A enendo a ques a a e mazione, secondo l'au o e di ques o la o o,
accon ando p ima di qualche empo (juolab p ima di mol i anni) accadu i s o ie, uomo può
sbaglia e, con onde e i a i, qualche episodie i sulie i in uno, nonp icomina e o delibe a amen e
nonde ailizza e alcuni episodi del passa o, che o se me odo aikančiam scienzia o gli sa ebbe
essenziali. Tu a ia, nonos an e possibili nonikslumų o dis o sioni di a enimen i, si può
in a ede e, quale in luenzaú nu icime passa e abbiano a o all'iden i à del accon a o e, come
essi sono s a i pe cepi i p eceden emen e e come ques o si a du an e il pa lamen o. In al e
pa ole, dal accon amen o su anuos empius più sužinoma sul s esso pa la o e, il suo subjek y ius alenimum, jausmu e žiū os ašką.
3.1. Saky inės is o ijos me odo nasci a e applicazione in Li uania
a. inizio XXI il me odo saky inės is o ijos
4
comincia o applica e e scienzia i Li uani.
Me odo i enu o pa icola men e pa ankiu ce cando i ela e so ie mečiu pe la s ampa
censū os e u ilizza e ep essioni nonwhe e ne iksuo i espe ienze delle pe sone e iššūkius.
Poli ologhe Inga Vinog adnai ė, Ainė Ramonai ė, Jū a ė Ka aliauskai ė, Jogilė Ulinskai ė e Ry ė
Kukulsky ė kolek y inėje monog a ijoje Saky inė is o ija kaip so ie mečio me oda discu e sul
me odo di ques o me odo op imalų p i aikimą esaminando compliku pe iodo dell'occupazione
so ie ica (Vinog adnai ė e k . 2018). Lo s o ico Au imas Š edas non solo applica ques o me odo,
ma e discuinėe o malius suoi aspe i, ad esempio, saky inės is o ijos me odo an aggiumus e
limi o umus (Š edas 2010), e sc isse sul suo s iluppo in Li uania (Š edas 2018). Sulla base di decine di donne
4
Au imo Š edo condo o nell'a icolo Fo my dialogu pamięci i his o ii w humanis yce li ewskiej po oku 1990
(wyko zys anie me ody o al his o y) accenna che anco a nel XX a. pe iodo so ie ico e in e medio accogliendo da i su
cos umi, s o ia e quo idieni della cul u a e ninesa sono s a e suppo a i la ice ca e nog a ine, che a causa della
s u u a non ha o ma o quesimyno, dice a il y , non è conside a a o ma s o ica e con ja sakų b uožų (Š edas 27
2018: 2).
7
acconjimus is o ikė Dalia Ma cinke ičienė (2007) s udia so ie mečiu issu i modelli iden i à
emminili li uane e mi a a s abili e i moli di in luenza u ėjusia comunis a ideologia. Sociologė I ena
Šu inienė (2020) analizza so ie mečiu, . i. passa o secolo nell'8mo decennio, na usių e augusių, pe ò
nelle pe sone adul e i a indipenden e in Li uania inse i e ico di della in anzia, So ie ų Sąjungoje
aiky ų p ak ikų alu azioni nonché accon i sulle espe ienze dei geni o i e dei nonni.
Apibend inando discussi o me odo applicazione in Li uania si può di e, che egli domina analizzando
so ie mecio condizioni di i a e occupazione e e o sulla i a della socie à, u a ia anche
so olineezz ina, che saky inė is o ija agli scienzia i aiu a scop i e, come s essi pe sone
capiscono e analizza a enimen i passa i. In al e pa ole, k yps ama non solo in s o ia, ma e in
pe sone sogge i ų pun o di is a. Folklo is ikoje ade isce alla con inzione che ogni uomo
accon o me i a a enzione. Il suo con enu o e o ma, più amosi apiscimen i e in ilėjimi, ba u e
e lac a e, espe ienze e espe ienze, emi, alle quali iene o ni a p io i à o delle quali non si
deside a ico da e, pe me e capi e s esso p esen a oja, il suo appo o con ci cos iniais e
supančiu mondou. In b e e pa ole, olklo is i non hanno lūkesčių es o ce e conoscenze su lo o
dominan e campo di ice ca, pe ché, nella lo o con inzione, sul alo e del accon o dice non gausa
a i, ma in esso i le e e il esponden e esybė (Būgienė
2018: 200). Socialis e iloso es Ju gos Jonu y ės, olklo is ės Linas Būgienės e le e ū ologo
Aleksand o K asno o monog a ia nella memo ia e iden i à dei paesi di on ie a li uano: Valkininkai,
Vilkyškiai, Žeimelis (Jonu y ė e k . 2013) gua da a alla memo ia dell'uomo, la sua a ian iškumą,
di e en i i e imen i degli s essi e en i e e e i delle eali eali passa e sul con enu o e o mai.
Sociologė Sigi a K aniauskienė (2005) è s udiusa e con on a a nei accon i au obiog a ici a
i lindincias uomini e donne p a iche di sex sociale. Au o è conclusione con e ma o e comple è L.
Būgienės (2012) s udio su au obiog a iche na azioni a i lindincia a abbozza a iden i à di en ambi
i sessi e ją ugdančius a enimen i, kalbinę aišką e appo oį con olklo u. Come no a o, nella
le e a u a scien i ica li uana popola i sia in ak ologiją, sia in indi idù o ien a a saky inės
is o ijos accesso, a ol e, ad esempio, D. Ma cinke ičienės (2007: 8) la o o, e il lo o ecip oco
abbinamen o.
Pab ėž ina, che a causa del p ima io me odo applica o ai a i s o ici ic ea e, e non indi idui
conosce e o il suo icminčiai i i, il e mine saky inės is o ijos non pa icola men e p e e i o
5
olklo is o , lo o p e e i amen e eleggono na a i o o au obiog a ico acconimen o conce i.
Tenendo con o alla e oluzione me odologica della sagy inea s o ia e semp e idėjan į a enzione
sogge o, si i iene che sia ondamen o menzionė us e minus usa e sinonimiamen e. Anche se
saky inė is o ija nep i alo esse e au obiog a inė, in mol i dei suoi accon i appaiono elemen i
au obiog a ici, sogge i a alu azione degli e en i passa i e i elazione della p ospe i a del
na a o e (Ab ams 2010: 26). Ques a asse zione accen uano saky inės is o ijos e au obiog a ico
accon amen o (especialmen e e bine suo o me) bend umus.
3.2. L'applicazione della s o ia sagi ina in e noling is ica
Il me odo della s o ia saky inė ice e e g an pa e dell'a enzione degli e noling is o ien a i
nell'indi iduo. Pe me e agli ice ca o i ede e, come i enomeni del passa o pe cepi i dall'uomo che li
ha issu i. Esa amen e ale accesso domina saky inę is o iją pasi elkiančius e noling is us
(Pelcowa 2014; 2023; Ru ko ska 2018; 2019; 2020; Gocół 2020; 2023), ai quali impo a non una pe sona
ogge i a e i à, ma le pa ole di ciascuno asmessa in e p e azione sogge i a ik o ės.
E noling is è K is ina Ru ko ska p opone una inno a i a, in Li uania anco a solo popula iėjan į
me odo della s o ia saky inė applicamen o. Sulla base delle a e mazioni della polkų dialek ologė
Halinos Pelcowos, che il es o o ale è una on e di s o ia, cul u a e adizioni, che il na a o e
olen ie i asme e ad al e gene azioni, e il na a i o di un indi iduo che i e in illaggio ykš a
sogge i a nonché espe ienze pe sonali e alu azione basa a su alo i (Pelcowa3), 2023: 13 K.
Ru ko ska aggiun i amen e indica che ale es o è ada o in un pap as o manhandle pe la memo ia e
l'iden i à (Ru ko ska 2018; 2019; 2020). Subjek i us žiū os pun o
5
Nella le e a u a accademica l'esis en e di e si o à dei e mini è discussa Joanna Bo na (2004).
8
qui conside a o an aggio, pe ché simile ma e ia analisiè pe me e di conosce e s udia a
comuni à della comp ensione del mondo, iden i à e assiologica sis ema. Naudodamasi discussiamu
me odo, K. Ru ko ska esamina a le s o ie saky ne dei ci adini lenkakalbių si ua i apylinkėse
Kauno (Ru ko ska 2020) e del pa ibio no d y ų Meikš ų e Smal ų apylinkių (Ru ko ska 2018) anziani
gene azione dei p esen a o i e le lo o memo ie illikusį e pa la asmikiamo d a o immagini. Così
scien i ica inammjo a o dina io abi an e del illaggio menami aspe i, quali come d a o is aizdą,
icin esis en i edi ici, als iečių e ponų appo ius, ques 'ul e io i a i i à uni e solina, in lo o
o ma iusì pun o di is a e k . Šalčininkų ajono, mol iiakalbis e mol iiakul ū is Lie u os kampelis,
cos i uisce pa icola men e palankią e pę saky inės is o ijos s udiamen i, i elan i locali
abi an i ammin i e iden i à sanda ą.
Pe i seguaci e noling is ica uno dei più impo an i an aggi del me odo della s o ia sagi a ia è
quello che pe pokalbì sul passa o in o man i possono libe amen e c ea e con enu o del
accon o e en a izza e deside a i a gomen i. Tiksnę i išsamesnę con enu i aišką ga an isce ai
accon o i iene da a possibili à usa e lo o più icino il lingubinį kodę bend inę kalbą, a mę o
di e si linguinių kodų elemen s, ques o è pa icola men e impo an e enendo in conside azione
la egione discussa in ques o a icolo e ninę e lingbinę į ai o ę. Non meno signi ica i a e o ma
na a i a. Linguini e non e bini mezzi emo i o ca ico, innodzii, modi ica o ii o in ylėjime aiu a a
capi e non solo quello che iene accon a o, ma e come s esso na a o e alu a a enimen i,
qual è la sua elazione con il passa o. Apibend inando la ice ca me odicà, si può a e ma e che
me odo saky inės is o ijos egis a o accon o i le e passa o modo di i e e, il suo
alu amen o, così come cul u almen e il lascimen o nonché la sua impo anza nel p esen e.
4. SCOLIKLOS ENVIDADIS ŠALČININK E DIEVENIŠKI KRAŠTO
GYVENTOJ AUTOBIOGRAFINIUOSE PASAKOJIMUOSE In ques a pa e sa à gua da a in esponden ò
saky inėse is o ijose lė ojamą mokyklos emą. Come già accenna o, pa eike ai poco pa la di la
sua esipdą o in essa spe imen a e espe ienze. I lo o na a i i piu os o ap iscono ape amen e
le ci cos anze apsupe inusi la equen azione della scuola, l'a eggiamen o ad essa e con la
(ne)assis imen o is i uzione ugdymo co ela a esponden ë sa i e è.
4.1. Mokyklos lankymą apsunkinusios aplinkybės
In ques i empi la scuola pe cepi a come la nos a e piccoli, e adul i i a pa e. Tu a ia, come
discusso in oduzione di ques o la o o, anco a nella p ima pa e dell'ul imo secolo e in mezzo
p e ale a u 'al a poli ica e sociale ambien e ques o i le e e s essi accon o dei pa eikėjų.
Chies i, quan i classi di hanno ini o, maggio anza in o man ì amme ono che lo o non hanno
a u o modo di pe segui e l'is uzione scolas ica o ques o a e solo pochi anni. Se ale domanda
osse pos a in un ques iona io, l'in o man e a ebbe possibili à o di egis a e pe sonalmen e il
nume o baig ų klasių, o sceglie e una delle p opos e di ispos a con gli in e alli indica i. Tu a ia
pe pokalbį, accon andosi di ecchie ealijas, le pe sone o engono occasione pokomen a e la
p op ia ispos a e spiega e, pe ché accadde p ecisamen e così. Ciò signi ica, che il me odo della
s o ia sagi ina o enu o ma e iale o nisce o ni o e p o agonismo e c ea condizioni alu a e
e piú a o na ci espe ienze passa e. Responden ì lippi, i più equen i nona idamen o scolas ica
culininkai gue a, la o o e dis anza. La gue a sguazza a di u i, anche e bambini, kasdienybę (1),
(4), pe wa ą is i uzioni dell'is uzione eni ano sudegina e (2), (3) o occupa e illaggio zag obusios
ka iuomenė (3). Analogio caso, sc i endo su Eišiškių seconda ina scuola, documen a S.
Bucha eckas. Secondo lui, nel 1943, pe nacių okupaciją, essa u passe in a okiečių okupan ų
(Bucha eckas 1992: 145). V. S a inskienė Vilniaus k aš e anche issa dei edi ici isici, nei quali
sa ebbe s a a possibile o ganizza e lezioni, ca enza. Mokslininkė commen a che nel 1948 ques a
p oblemà, sebbene senza successo, si en ò isol e e con una legge, che assegna a agli ogge i
abbandona i e abbandonia i des inazione educa i a (S a inskienė 2024: 67).
9
(1) e (2) na a i i ha simili udine in en ambi i casi iene usa o agg eginys i wsio, i wszys ko i u o.
Nel p imo caso lo pa a odama esponden ė b ėžia con ine a ealijų p ima b u alaus Il secondo
mondiale gue a inizią e dopo di lui. Così acconimen o au o ė pe me e di capi e, che u o, che
eni a p ima sangu ino a inkluo o con li o, è s a a edak aujiamen e in e o a. Nel secondo
esempiozdy il pa eiki o e così indica baig ų klasių nume o, pe ò dopo pausa spiega che ques a
si uazione susiklos ė anche a causa dell'ins ipasimo della gue a. (4) acconiamo quan o piú
ampiamen e commen a i cambiamen i dell'in enden e poli ica, a enimen i seka e nuo a o dine
educa i o. Da pa eikėjos si sa, che anco a 1939 m. e a possibili à s udia e polkų kalba, pe SSRS
okupaciju bal a usių, a nazis inės Vokie ijos laiko a piu abiem linguami. In ques a na azione
a igu a o la de e minazione acquisi e conoscenze nonos an e che da qualche empo si cambiičian i
au o i à. Il suo deside io di educa si esponden è en a izza di di e si modi. Visų pi ma ipe endo
į a dį ja aš e eiksmažodį chodziłam ėjau, ques o dà al na a i più ca ico emo i o e a igu a lei
come a i a ią na a i o eikėją. Secondo, menė ą eiksmażodę donna con as a con il p imo
pe sona plu ici os eiksmažodžiu p zyszli a ėjo, così pa yškindando non solo la po enza kai ą, ma e
e e o l'educazione, che anche è asmesso eiksmažodžiu uczyli mokė:
1. I: A ja non umiem pisać [ ideasi V. Š.]. Ja ozpisać się yko umiam. A czy ać o o ocho czy am bo
ja nie. Ja ja yko szkoły pie wsza klasa kończyła. Wojna zaczęła się i wsio (M1931, Rūdninkai). I: O io
non so sc i e e [ ide V. Š.]. i ma e solo moku. Io O legge e ques o a upu ì legdau, pe ché io non.
delle scuole solo p ima classe la Sono g adua a. La gue a iniziò, e u o.
2. I: Pan aż siedem klas skończył?
I: No. Dwie. Dwie po polsku, dwie po usku. I qua o. I... Po em u o ni e a ej škole am. Spaliła
się w czas wojny i ak zos ało (V1933, Šalčininkėliai).
E Voi nemmeno se e classi ini e?
I: No. D i. D i polkiamen e, due usiamen e. E qua o. E u o... dopo non c'e a quella scuola.
Sudbè pe la gue a e così imase.
3. I: Cz e y, u nas więcej nie było klas. Solo qua o. <...> Szkoła, duża była szkoła
cz e echklasowa. A... po em jak była wojna, u aj zasiądli Niemcy w ej szkole. Jak ods ępowali
Niemcy, b uili a szkoła (M1924, Rūdninkai).
I: Ke u ios, p esso noi più non e a classių. Solo qua o. <...> Scuola, g ande e a scuola qua o dei classi. O...
successi amen e quando e a la gue a, qui okiečiai sėde ano [užg obė mokyklą V. Š.] nella scuola. Kai
aukesi okiečiai, sudo ino quella scuola. 4. A czy am była jaka szkoła może? Czy można było do szkoły
chodzić koło ych G awżyszek? I: Ja anda o. Pani jaka am była u nas jeszcze polska szkoła zos awszy się
w ej naszej wiosce Bo ci. <...> Była a szkoła. Ale già jej nie ma. Rozw ócili. To ja anda o. Jaka o e a mia
scuola e classi. Do e zaiej chodziłam. Chodziłam za Niemcami, chodziłam za... Sowie y jak p zyszli. Ale
MNIE nauczyli, jeszcze ja byłam w domu mała, a był u nas kaleka aki dziadźka. I on mnie nauczył czy ać że
ja w domu już po polsku czy ałam. To poszłam do szkoły ylko ygodzień i wojna zaczęła się. Wym 39- oku
zaczęła się wojna. W edy już Sowie y p zyszli. W 40-ym oku. Uczyli po biało usku. No. Nu o ja i... ale mnie
już było le ko, bo ja znałam li e y znałam, umiałam czy ać po polsku. To mnie już, ja p ędko... ależ w edy
nie było gdzie... jak... we am po em na kolonia p zeb ali się. Dwa kilome y lon ano do quella scuola. Po em
p zyszli i Niemcy. I za Niemcami uczyli po polsku i po biało usku. Za Niemcami. A ja po em już i nie chodziłam...
(M1931, Šalčininkėliai).
O o se c'e a qualche scuola? E a possibile anda e a scuola a quei G aužiškių? I: Aš ėjau. Kokia là p esso noi
anco a e a polkiška scuola imas a in quel nos o illaggio, Ba čiuose. <...> E a quella scuola. Ma lei già non
c'è. Sug io ė. Ta io ėjau. Kokia là e a la mia scuola e classe. Iki e ze ėjau. jau, quando e a okiečiai, ėjau,
quando... enne so ie ai. Be MANE impa è [legge e V. Š.], anco a e o namie maža, e e a a noi così luošas
uomo. E lui mi insegnò a legge e. Tai io e namie già polkiamen e legge e. So andai a quella scuola e dopo
se imana iniziò la gue a. nell 39 iniziò la gue a. Allo a già so ie ai a i ò. 40-ais. Mokė bal a usiškai. Na. Na
ques o io e... ma pe me già è s a o acile, pe ché io aides conosco, mokėjau lenkiškai skai y i. Ques o a me
già, io p es o... ma allo a gi non e a do e... come... noi successi amen e asik ausilemo in unkiemį. Due
chilome i, olle ino a quella scuola.
16
can o e danze (6), ico da i gli insegnan i: alcuni sono a igu a i come g iež i (9), e al i
pe menką a lygį con ibuėję ai più piccoli abi an i delle locali à del dis e o di Šalčininkų ugdymo (10).
I VVADOS Ques o a icolo ha ce ca o di esamina e come alcuni dei luoghi di Šalčininkų k aš o
esiden i di gene azione anziana nei accon i au obiog a ici si i le ano il uolo della scuola e la sua
posizione nella p ima pa e del XX a. Analizza e na a i ì con enu o ha i ela o che a mol i a 35
decennici c esciu i in o man ì a u o da equen a e solo qualche classe, e alcuni in u o non
a e ano ali espe ienze. I accon a o i mili a i con li i e necessi à necessa ia aiu a e ai geni o i
in casa ag icola dis inguono come più equen i e ol imen o limi ojusi agione. Secondo lo o,
du an e Il Secondo mondo wa ą is i uzioni educa i e eni ano a onda e o b uina e, anche spesso
c'inizėsi la lingua dida ica. Pa eikėjai anche ico da che dopo gue a, du an e l'occupazione
so ie ica, a causa del dis e o nusmukusios condizioni economiche e della popolazione
pa icola men e più pasi u incich mig azioni y a o complica e condizioni educa i e: manca a sia
scuole, sia pedagogų. A causa di ques e agioni gli insegnan i scigiú compensada ano olon a i, e la
lo o emune azione p endida asi geni o i besimpanziali. Si ede che la scuola in mol i abi an i di
ques o k ajo ognidienybę en a a di g adual. An icamen e, anco a XX a. 3 e 4 decennimi, la non isi a
della scuola lo o semb a a abbas anza no mali e consue udin enomynys, e qua oų klasių baigimas
signi ica i o a enimen o. Dopo la Seconda gue a mondiale nei disco si dei esponden i no e ole
is i u i educa i i a ibui a maggio e impo anza e s o zi pa ecipa e al p ocesso ugdymo. O a,
giudicando da ispondi o i passa i alu azioni e in e p e azioni, la scuola ha no e ole signi ica o e è
una delle e ybių sia esiden i più gio ani, sia quelli che pa agonando il p esen e con il passa o
ico da un'al a sua immagine nella p op ia in anzia. S gua dando alla na a o i di se s essi
pe cepimen o a a e so la lo o cos ui a na a i a, esil isa una si uazione piu os o complessa.
Alcuni isponden i endono a sbalo a e le p op ie abili à e isul a i, se s essi chiama e ne aš ingai o
pašiep i lanky ých klasių nume o, men e al i come iuscendo aspi a segnala e al i u imus
abilžius, così quasi mos ando la p op ia alo e, malg ado malco educazione.
LITERATŪRA IR ŠALTINIAI
Ab ams Lynn 2010: O al his o y heo y (2nd ed), London, New Yo k: Rou ledge, Taylo
& F ancis G oup.
BLKŽ: Bend inės lie u ių kalbos žodynas ( engiamas) [Dic iona y o he S anda d Li huanian
Language (in p epa a ion)], y . ed. D. Liu ke ičienė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. DOI:
h ps://doi.o g/10.35321/blkz.
Bo na Joanna 2004: O al his o y. Quali a i e esea ch p ac ice, eds. C. Seale, G. Gobo, J. F.
Gub ium, D. Sil e man, London: Sage Publica ions, 3447. Bucha eckas S anislo as 1992:
Šalčios žemė [The Land o Šalčia], Vilnius: Min is. Būgienė Lina 2012: Re lec ion o he Wo ld
in Au obiog aphical Na a i es o Men and Women [Re lec ion o he Wo ld in
Au obiog aphical Na a i es o Men and Women]. Homo na ans: Folklo inė a min is iz
a i, ed. B. S undžienė, Vilnius: Lie u ių li e a ū os i au osakos ins i u as, 6995.
Būgienė Lina 2018: T ap illaggio e ci à: iden i à kons a imas au obiog a iniuose
poka io ilniečių pasakojimuose [Be ween Coun y and Ci y: Cons uc ion o Iden i y
in he Au obiog aphic Na a i es o he Pos -Wa Vilnius Inhabi an s]. –
La o i della Nazione 56, 199217.

17
Čekmonas Vale ijus 2017 [1995]: Da sykį su hand aščių likimą, o p a a mė dell'a icolo
in odu i o [Once Again on he Fa e o Manusc ip s, o a P e ace o he In oduc o y
A icle]. Vale ijus Čekmonas: kalbų kon ak ai i socioling is ika, sud. L. Kalėdienė,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 61107. Dö nyei Zol án 2007: Quali a i e, quan i a i e,
and mixed me hods esea ch. Resea ch me hods. Applied linguis ics: Quan i a i e,
quali a i e, and mixed me hodologies, Ox o d: Ox o d Uni e si y P ess, 2447.
E eminas Gin au as 2013: Lie u ių š ie imo d augijos Ry as eikla Vilniaus k aš e
(19201939 m.) [Ac i i ies o he Li huanian Educa ional Socie y Ry as in Vilnius and
Vilnius A ea (19201939)]. Genocido e esis encia 1(33), 112136. Gaučas Pe as 2000:
Dės omosios kalbos Pie yčių Lie u os bend ojo išsila imo mokyklose 19451999 me ais
[Languages o Ins uc ion in Comp ehensi e Schools o Sou heas e n Li huania in
1945-1999]. Geog a ia 36(2), 4755. Gocół Damian 2020: Pamięć ujęzykowiona w elacjach
osób w ok esie ś edniej Adul hood]. Ve ybės lie u ių i polkų kalbų pasaulė aizdyje:
do osłości [Memo y Lingualized in he Accoun s o People in he Pe iod o Middle
eo inės p ielaidos i in e p e acijos, sud. K. Ru ko ska, S.
Nieb zegowska-Ba mińska, Vilnius, Lublin: Vilniaus uni e si e o Publishing, 433445.
Gocół Damian 2023: His o ia mówiona: geneza, ozwój, koncepcje [O al His o y: O igins,
De elopmen , and Concep s], Lublin: Wydawnic wo UCMS. Gó ecki Da iusz 2005:
Realizazione dei di i i mino i à polacco na Li wie i mino i à li ewskiej w Polsce [The
Implemen a ion o he Righ s o he Polish Mino i y in Li huania and he Li huanian
Mino i y in Poland]. Dziennik Us aw 17, 69111. Jundo-Kaliszewska Ba ba a 2019: Zakładnicy
his o ii: mniejszość polska w pos adzieckiej Li wie [Hos ages o His o y: The Polish
Mino i y in Pos -So ie Li huania], Łódź: Wydawnic wo Uniwe sy e u Łódzkiego.
Jonu y ė Ju ga, Būgienė Lina, K asno as Aleksand as 2013: Li huanian bo de owns
a min is i apa ybė: Valkininkai, Vilkyškiai, Žeimelis [Memo y and Iden i y in he
Li huanian Bo de line Communi ies: Valkininkai, Vilkyškiai and Žeimelis], Vilnius: Vilniaus
uni e si e as.
Kamilewicz-Rucińska Danu a 2017: Walka o szkolnic wo polskie na Li wie (1945 2000)
[Figh o Polish Educa ion in Li huania (19452000)]. Rocznik SNPL 17, K aniauskienė
121–139.
Sigi a 2005: Ly ies apa ybės aiška XX a. lie u ių au obiog a ijose [Gende Iden i y
in he Au obiog aphies o Li huanians in XX Cen u y]. Pon ili
2(31), 73–81.
Lesys An anas, Niūnia ai ė-Lesienė 2012: Ko a za Šalčininkų k aš ą i lie u ybės
išsaugojimą [The S uggle o he Šalčininkai Region and he P ese a ion o
Li huanian Iden i y], Vilnius: Ve smės.
Dipa imen o delle s a is iche Li uania [S a is ics Li huania]. Accessibile online:
h ps: www.s a .go .l [ edu a 2025-04-08].
Ma cinke ičienė Dalia 2007: P ijaukin os kasdienybės: 19451970 anni. Biog a inie
donne Li uane in e iu [Tamed Reali ies, 19451970: Biog aphic In e iews wi h
Li huanian Women], Vilnius: Vilniaus uni e si as. Ma inkėnas Vincas 1968: Š ie imas
19201941 m. [Educa ion in 19201941]. Die eniškės, ed. commissione: V. Ba auskienė, V.
Milius (p esiden i), A. S a inskas, A. Tyla, N. Vėlius, A. Vidugi is, Vilnius: Vaga, 5156.
18
Meiliūnai ė Viole a 2022: Fea u es o he Linguis ic Landscape o he Šalčininkai
Dis ic . Lie u iškumo (sa i) aiška Šalčininkų ajone: ci cos anze e possibili à,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 144 171. Accedo in e ne :
h plki.l /wp-con en /uploads://2023/05/Lie u iskumosa i aiska-Salcininku- ajone-1.p-
d .
Mikulėnienė Danguolė, Ru kowska K is ina 2013: Współczesna sy uacja językowa na
Li wie: aspek geolingwis yczny i nowe możliwości opisu [Con empo a y Linguis ic
Si ua ion in Li huania: Geolinguis ic Aspec s and New Desc ip i e Possibili ies]. Ac a
Bal ico-Sla ica 37, 459471.
Pelcowa Halina 2014: Teks gwa owy o al his o y w pe spek ywie e nolingwis ycznej
[O al Tex O al His o y in he E hnolinguis ic Pe spec i e]. Badania diale ologiche. S an,
pe spek ywy, me odologia, ed. M. Rak, K. Siko a, K aków:
Księga nia Akademicka, 113122.
Pelcowa Halina 2023: Dziedzic wo leksykalne wyznacznikiem ożsamości egionu
lubelskiego [Lexical He i age as a Sign o Iden i y o he Lublin Region], Lublin:
Wydawnic wo uniwe sy e u Ma ii Cu ie-Skłodowskiej. Po elli Alessand o 1981:
The Peculia i ies o O al His o y. His o y Wo kshop 12, Ri chie, Donald A. 2003: Doing
96–107.
o al his o y: A p ac ical guide, 2nd ed, Ox o d: Ox o d
Uni e si y P ess.
Ru ko ska K is ina 2018: Językowo-kul u owa wizja dwo u na Li wie [A Linguis ic and
Cul u al Image o he Mano in Li huania]. Ac a Bal ico-Sla ica 42, 122. DOI:
h ps://doi.o g/10.11649/abs.2018.010.
Ru ko ska K is ina 2019: L'in e ela ions Be ween Language, Na ionali y, and S a ehood
in he Na a i es o Poles in Sou heas e n Li huania [The In e ela ions Be ween
Language, Na ionali y, and S a ehood in he Na a i es o Poles in Sou heas e n
Li huania]. Kalba, Tau a, Vals ybė, I ena Sme onienė, Ma ius Sme ona, K is ina
Ru ko ska, Vilnius: Vilniaus uni e si yk publika, 179251.
Ru ko ska K is ina 2020: Wa ości ludowe i sposoby ich odczy ania. Teks gwa owy na
wa sz acie e nolingwis y [Na ional Values and he Ways o Reading Them. Dialec Tex
a he E nolinguis s Wo kshop]. Vilnius Uni e si y Open Se ies 1, 102133. DOI:
h ps://doi.o g/10.15388/DOVLLP.2020.6.
S a inskienė Vi alija 2011: Lenkų š ie imas Ry ų i Pie yčių Lie u oje: 1944 m.
an a pusė1947 m. [Educa ion o he Poles in Eas e n and Sou heas e n Li huania:
1944 ( he second hal ) 1947]. S o ia. La o i scien i ici delle supe io i scuole Li uane
82(2), 14–23.
S a inskienė Vi alija 2024: S udia si de ono u i: la si uazione dell'is uzione gene ale
in Li uania (19441953 m.) [E e yone Mus S udy: he S a e o Gene al Educa ion in
Li huania (19441953)]. S o ia. La i della scienza delle supe io i scuole Li uane 136(4), 6386.
Šlia ai ė K is ina 2018: Pa la, s o ia e cos uojami collegamen i con Li uania: del
conce o di gius izia sociale nelle scuole usų mokomąja kalba [Language, His o y, and
Cons uc ed Links wi h Li huania: Concep s o Social Jus ice in Russian-Medium
Schools]. Sociale e s o ica gius izia nella socie à mul ie nicissima Li uana: conce i,
espe ienze e con es i, Monika F ėju ė-Rakauskienė, Ne inga Klumby ė, And ius
Ma cinke ičius, K is ina Šlia ai ė, Vilnius: Li huanian social esea ch cen e , 141186.
19
Šu inienė I ena 2020: T a la c i ica del socialismo e la nos algie dell'in anzia: so ie mečio
memo ia nelle s o ie di i a della gene azione del dicio ono decennio [Be ween he
C i ique o Socialism and Childhood Nos algia: he Memo y o So ie E a in he Li e
S o ies o he 1970s Gene a ion]. Sociologia. Men e e azione 46(1), 728. DOI: h ps:
doi.o g/10.15388/SocMin Vei.2020.1.18.
Š edas Au imas 2010: Saky inės is o ijos galimybės so ie mečio i poso ie inės epochos
y imuose (a min ies kul ū os i is o ijos poli ikos p oblema ikos aspec s) [Possibili ies
o Adap O al His o y o he Resea ch o So ie and Pos -So ie Epoch (The P oblems o
he Cul u e o Memo y and he Poli ics o His o y)]. S udi della s o ia Li uana 26, 148161.
Š edas Au imas 2018: Fo my dialogu pamięci i his o ii w humanis yce li ewskiej po
oku 1990 (wyko zys anie me ody o al his o y). Ac a Bal ico‐Sla ica 42, 271287. DOI:
h ps://doi.o g/10.11649/abs.2018.008.
Alis ai Thomson 2007: Fou Pa adigm T ans o ma ions in O al His o y. The O al
His o y Re iew 34(1), 4970.
Tuomienė Nijolė 2022: Kalbų unkciona imas Šalčininkų apylinkėse: kai a i konku encija
[The Func ioning o Languages in Šalčininkai: Change and Compe i ion]. Lie u iškumo
(sa i) aiška Šalčininkų ajone: ci cos anze e possibili à, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as,
184206. Accesso in e ne :
h plki.l /wpcon en /uploads23/20/05/Lie u iskumo-sa i aiska-Salcininku- ajone-1.pd .
Tuomienė Nijolė 2023: Kalba i apa ybė Pie yčių Lie u os i Bal a usijos pa ibiuose (XX a.
II pusė XXI a. beggia) 1 [Language and Iden i y in he Bo de lands o Sou heas e n Li huania
and Bela us (2nd hal o he 20 h Cen u yBeginning o he 21s Cen u y). Pa 1], Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as. Accessibile online:
h ps://lki.l /nijole- uomiene-kalba-i - apa ybe-monog a ija-2023/. Tu ska Halina 1995: O
pows aniu polskich obsza ów językowych na Wileńszczyźnie [On he Fo ma ion o Polish
Linguis ic A eas in he Vilnius Region], Vilnius: Min is. Vidugi is Aloyzas 1995: Die eniškių
šnek os sa i umas [The Speci ici y o he Die eniškės Dialec ]. Die eniškės, sud. V.
Mačiekus, Vilnius: Min is, 428447. Vinog adnai ė Inga, Ka aliauskai ė Jū a ė, Ramonai ė Ainė,
Ulinskai ė Jogilė, Kukulsky ė Ry ė 2018: Saky inė is o ija kaip so ie mečio y imo me odas
[O al His o y as a Me hod o S udying So ie E a Vilnius: Vilniaus uni e si e o], casa
edi ice.
Zinke ičius Zigmas 1992: Lenkų occupia a pa e della Li uania o e s inė
polonizzazione [Fo ced Poloniza ion o he Polish-Occupied Pa o Li huania].
Bend inesa lingua sop a i enza, Vilnius: Mokslo i encyclopedijų leidykla, 222245.
VIOLETA ŠVAIKOVSKAJA
IMAGE OF THE SCHOOL IN THE AUTOBIOGRAPHICAL NARRATIVES OF
THE INHABITANTS OF THE ŠALČININKAI DISTRICT
Summa y
L'app occio me odologico a o al his o y ha e olu o om a ool o econs uc ing his o ical
e en s in o a me hod ha enables an in-dep h unde s anding o he memo ies, iden i y,
sel -pe cep ion, and ela ionship wi h bo h he pas and p esen o indi iduals who ha e
expe ienced hose e en s. This ocus on he indi idual is closely linked wi h he heo e ical
ounda ions o he Lublin School o E hnolinguis ics. Based on he esea ch conduc ed by Halina
20
Pelcowa and K ys yna Ru kowska, his a icle highligh s he alue o o al his o y in
econs uc ing he linguis ic wo ld iew. Such an app oach is especially aluable o s udying he
Šalčininkai egion, which uni es Li huanian and Sla ic languages and cul u es. The s udy aims o
in es iga e, using he o al his o y me hod, he ole o school in he au obiog aphical na a i es
o olde esiden s in he Šalčininkai dis ic , he p e ailing a i udes owa ds i , and he
cul u al and social aspec s o he pas cen u y e lec ed in he na a i es unde s udy.
An analysis o he na a i es o ou een esponden s e eals accoun s o school nona endance
and he ac o s ha con ibu ed o his phenomenon. Le agioni più comunemen e ci a e among
esponden s who comple ed only a ew g ades include he impac o he Second Wo ld Wa and he
necessi y o wo king in he household. The obliga ion o assis pa en s wi h home du ies a ec ed a
signi ican p opo ion o in o man s, pa icula ly he eldes child en in hei amilies. Gi ls we e
ypically esponsible o household cho es such as spinning o wea ing, while boys ended o he
household main enance. Du an e il pe iodo in e bellico, ou -yea p ima y schools we e commonly
ope a ional, ye he numbe o esponden s who comple ed hese schools was limi ed. Du ing he
Second Wo ld Wa , many schools we e ei he seized o des oyed by i e, esul ing in he absence o
acili ies o o mal educa ion. Addi ionally, he e was a sho age o quali ied pe sonnel capable o
ins uc ing mul ilingual child en, and he language o ins uc ion equen ly changed wi h each new
go e ning au ho i y.
In he i s hal o he wen ie h cen u y, schooling was no widely ega ded as a social alue, and
non-a endance was a ela i ely common occu ence. Howe e , he in o man s na a i es e eal
a g adual shi in a i udes and p ac ices ega ding educa ion. Ques a as o mazione è
pa icola men e e iden e quando compa ando he sca ci y o educa ional oppo uni ies in he
pas wi h he mo e accessible possibili ies a ailable oday. Na a i es om hose who did no
a end school o en con ain elemen s o sel -c i icism, e lec ing low sel es eem and nega i e
sel -assessmen s ega ding hei abili ies. Ne e heless, some accoun s seek o mi iga e he
limi ed o mal educa ion by emphasising he achie emen s and me i s a ained du ing hei ime a
school.
APPENDO: SOPRIJ CRIPTONIMAI
[M1924, Rūdninkai] donna, na a nel 1924 a Rūdninkai, Šalčininkų . [M1930, Ju gelionys] donna,
na a nel 1930 a Ju gelionys, Šalčininkų . [M1, Rūdninkai] donna, na a nel 1931, Rūdninkai,
Šalčininkų . [M1931, Šalčininkų .] 1931 a Ba čiuose (Bal a usija), 1959 a G. Šalčininkų .,
Šalčininkų ., Šalčininkų ., Šalčininkų . [M1933, Gojus] , 1929 a Rusi, 1936 a Rusi, 1936 a Rusi,
1936 a R. Šalčininkų ., 1936 a R. Šalčininkų ., 1936 a R. Šalčininkų ., 1936 a R. Šalčininkų ., 1936 a
R. Šalčininkų ., 1948 a R. Šalčininkų ., 1948 a R. Šalčininkų . [M2, 194] 1948 a R. Šalčinčin, G. G.
Šalčininkų ., 1948 a R. Šalčin, G. Šalčin, G. G. Šalčinskis]