Bend inė ala S anda d Language /
2025, No 98, p. 120
Re e ência de con eúdo Con en s link /
ISSN 2351-7204 (elec ônico online) /
Copy igh © 2025 Viole a Š aiko skaja. Published by he Ins i u e o he Li huanian Language. This is an Open
Access a icle dis ibu ed unde he e ms o he C ea i e Commons A ibu ion Licence, which pe mi s
un es ic ed use, dis ibu ion, and ep oduc ion in any medium, p o ided he o iginal au ho and sou ce a e
c edi ed. // Issueido Li u ians idioma ins i u o. Es e a igo é de acesso abe o, dis ibuído sob e mos de
licença de C ea i e Commons a ibuição, pe mi indo ilimi adamen e usa , dis ibui e ep oduzi o con eúdo
em qualque supo e, indicando au o es e on e.
Recei ed: Gau a: 2025-02-28. / Accep ed: Adop ado: 2025-05-28. 1
MOCYKLOS PENSADIS ŠALČININK RAJONO GYVENTOJ
AUTOBIOGRAFINIUOSE PASAKOJIMUOSE
The Image o he School in he Au obiog aphical Na a i es o he Inhabi an s o
he Šalčininkai Dis ic
VIOLETA ŠVAIKOVSKAJA
Ins i u o de Li e a u as e nau osacos Li uães
El. e-mail: [email p o ec ed]om
ORCID ID: h ps://o cid.o g/0000-0001-5658-0890
Mokslinių pesquisas di eções: e noling is ica, azeologija.
h ps://doi.o g/10.35321/bkalba.2025.98.04
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ANOTACIJA O obje i o des e a igo pasi elkus saky inės is o ijos me odą, esnag ina , que papelį nos na a i os
au obiog á icos da ge ação sênio da população do aio Šalčininkų inha a escola, que isão pa a ela p e a o e quais
que aspec os cul u ais e socialiniai se e le em nas na a i as conside adas. Ma e ial de pesquisa cons i ui 2012 e
2016 m. expedições em Šalčininkų e Die eniškių apylinkes Записать жители старшего поколения автобиографические
рассказьи. A análise e e uada salien ou a impo ância e sensibil um a des e ema, do abalho du o e dos pe igos da
gue a da escola a i adas expe iências dos pa icipan es do es udo e seu desejo aos ou os ansmi i em suas
i ências. Pas ebė a e de a i ude pa a escola: mudando às condições de ida, escola ização começado a se
pe cebido como na u al e acessí el a odos eškinho. Ges e analisada na a i amen e mos ou os pa icipan es de
pesquisas au oc e e: p opensão de menosp ecia e des alo iza suas ealizações, possibilidades e in elec ão ou, ao
con á io, seekí en a iza ac os, e idenciando ou os seus capėjimos.
ESMINIAI VOODŽIAI: escola, Šalčininkų ajonas, saky inė is o ija, e noling is ika, mokymasis,
au obiog a inis con a jimas.
ABSTRACT
The s udy aims o in es iga e, using he o al his o y me hod, he ole o school in he au obiog aphical na a i es o
olde esiden s in he Šalčininkai dis ic , he p e ailing a i udes owa ds i , and he cul u al and social aspec s o he
pas cen u y e lec ed in he na a i es unde s udy. The esea ch ma e ial consis s o au obiog aphical s o ies o
he olde gene a ion eco ded du ing he 2012 and 2016 expedi ions o he Šalčininkai and Die eniškės egions. A análise
des acou a impo ância e sensibilidade des e ema, o impac o de ha d labou e os pe igos de gue a que dis ancia am os
pa icipan es da escola, bem como o seu desejo de compa ilha suas expe iências com ou os. A change in a i udes
owa ds school was also obse ed: as li ing condi ions changed, a ending school came o be seen as a na u al and
accessible phenomenon o all. Finalmen e, he analyzed na a i es e ealed he sel -es eem o he pa icipan s: a
endency o unde es ima e and de alue hei own achie emen s, abili ies and in elligence, o , con e samen e, a
endency o emphasise ac s ha demons am hei o he abili ies. KEYWORDS: school, Šalčininkai dis ic , o al
his o y, e hnolinguis ics, lea ning, au obiog aphical na a i e.
2
ĮVADAS
Bend inês dicioná io da língua li uânica ap esen am ês da pala a escola de inições: 1.
‘ins i uição de ensino e de educação; 2. ‘ap endizagem, ap endizagem, ciências, expe iência; 3.
‘a e, ciência, li e a u a di eção, pak aipa, mé odo (BLKŽ). Ap esėž ys ilus a que
p incipalmen e escola pe cebe-se como edi ício ou ins i uição, na qual oco e a la inagem e
ansmissão de conhecimen os. Es a signi icação es á in imamen e elacionada com a segunda,
abs ak esne e amplasne noção escola é a a i idade, ensino e ap endizado yksmas, quando
ansmi idas e adqui idas conhecimen os sob e o mundo. Assim, a escola mais iden i ica-se com a
educação ou a é mesmo ao longo de oda a ida acumulada expe iência. Te cei a de inição
elacionada com a di eção de pensamen o ou ideais conjun o, que uma pessoa com semelhan es
me odológicas puzu as pode assumi e aplica em seus cien í icos, a ís icos ou li e ú icos
abalhos. Em ou as pala as, a escola é e edi ício, e p ocesso de ap endizagem, e ciência, a e
ou li e a u a. Nes e abalho a escola pe cebe-se não só como local ísica, mas e como ugdymo,
p ocesso de ans e ência de conhecimen os e in odução, i. i. a segunda BLKŽ de inição. Tal
escolha baseia-se no a o de que nos analisados imi éio au obiog á icos na a i os a a enção
mui as ezes di ige-se não à escola como locação, e em expe iência de ap endizagem e sua impo ância na ida dos esponden es.
Apibend inhasse e cū us Li uânia independência acei a a Lei de Educação, an opologê K is ina
Šlia ai ė cons a a que na Li uânia p e alece ole an iška edukacinė polí ica, ga an iojan e
e ninemas mino i á ias ugdymą escola ja gim ąja lingua e ao mesmo empo consolidaninando
s a us da língua Li u ias como es a ís icas e públicas línguas (Šlia ai ė 145 2018: 150). No en an o
ainda an es cen ome ê na Li uânia, especialmen e i inha e sulinha pa e do país, klos ėsi de oda
ou inhos ci cuns âncias. XX a. Vilniaus k aš e susida é ex emamen e ins abil poli inė padė is.
1918 m. Li uânia decla ando independência do ca ine Rússia, já 1920 m. es ado pe encen e Vilniaus
k aš as oi ocupado da Polônia e pe maneceu em sua composição a é mesmo 1939 m. 29 de ou ub o.
Po Po pouco mais do que meiomecio 1940 m. 15 d. es e e i ó io oi ocupado da União So ié ica, e
1941 m. naci da Alemanha. 1944 m. Vilniaus k aš as, como e oda a Li uânia, en ou em USSR
compos o, de es a ap eensão sai ilais ino só quase depois de cinco décadas 1990 m. Tokia
complexa e pe maininga geopoli ická si uacija eikė e dessas localidades habi an es kasdienybę,
aigi e skolų a ką ela sulig ou o no o go e no es abelecidos mudanças. 1920 m. Polônia po êmus
Vilniaus k aš ą, yko a šus polonizacijos p oces. Ele o emen e in luiu a polí ica educacional.
Lenkų kalba įsi iešpa a o como es a al, ugdymo e casa lingua, e d asininkai ka alikybę ligou com
lenkų au a (Vidugi is 1995: 429). No en an o polkų língua consolidação em odas as á eas não
a endeu de odas Vilniaus país população necessidades. Ry o companhia gua dá onse posições
Li u iškose Die eniškių apylinkėse p ese a lie u išką palikimą e ga an i ilhos edukação
gim ąja lingua, embo a de ido ao limi ação de a i idade da comunidade implemen a es e obje i o
enha sido di ícil. An ai Li u iškas p imá ias escolas s eig i leis a só com o ecebimen o
consen imen o das au o idades polkų e ap o ando ela ensinando o mes eį (Ma inkėnas 1968: 52;
E eminas 2013: 117). Isso não in e om eu a companhia, con a iamen e incen i ou a Li u iânica
es i ação e pa io ines ideias di undi em seg edas escolas bem como biblio ecas.
Visando e o ça lenkiškas mokyklas, Li u iškų mokymosi ins i ucijų oi enunciando. Isso
inspeciona-se e Vilniaus k aš o isuomenės eikėjo Vinco Ma inkėno na his ó ia. 1923 m.
Didžiuliuose ins i uída lie u iška p adinė mokykla já 1925 m. oi ce ada, po ém após p o es os
dos habi an es locais suas a i idades eno adas 1926 m. inal e man idas a é 1933 m. O 1932 m.
suspendeu Žižmų lie u iškos š ie imo ins i ucijos a i idades (Ma inkėnas 1968: 5255). Kalbininkas
Zigmas Zinke ičius assemelha, que em Li u iškėse localo ėse lições de línguas Li uanhas
ealiza am pelo menos empo a iamen e. Em suas pala as, em 1934 m. línguas li uãs e a
ensinado em 98 escolas, po ém isso não e a ei o quybiamen e, pois ensinando p o esso es não
inha su icien e línguas li uanas compe encias (Zinke ičius 1992: 225226). Ano his o iiko
S anislo o Bucha ecko, du an e a ocupação polonesa Vilniaus k aš e e Šalčininkų ajone mui os
aikų nelankė p imá ias escolas, embo a em 1927 na Lenkijoje ado ado uma lei sob e o
3
ob iga ó io p imá io (Bucha eckas 1992: 120). Como p incipais nãoi isão ao ins i uição de ciência
mo i us au o indica a nega i a pais a i udeem em ugdymo ins i uição e esc ie imen o,
complexos en ão condições econômicas e li a ians neno ą sh ies i c ianças em seu polkų kalba. A
al a de ole ância oi ca ac e ís ica não só polkų go e no. Pa ece-se que no XX a. p imei a
me ade, encaixados empos, nãoes o ça a busca comp omissos e de mės, e p ocu a a
mos a no a pode do pode menkai ea conside ando em e dadei uosius de á ios g upos
é nicos necessidades. An es 1940 m. so ie as okupação, 1939 m., Li uânia e omou Vilniaus k aš ą.
Es e umpas pe íodo oi a o á el à cul u a dos li uanos, po ém disc imininojan e em elação
aos di ei os de ou os indi íduos. Segundo his o iikês Ba ba os Jundo-Kaliszewskos, o pe íodo
de go e no li uano se ca ac e izou pela eliminação da polkų língua de publica, lenkiškos simbolicas
e ga ė a džių aniquilação, pa agem de a i idades lenkiškų mokyklų, demissão de p o esso es e echamen o da Uni e sidade S epono Ba o o (Jundo-
Kaliszewska 2019: 6364).
Du an e o pe íodo de anexação nazí os habi an es do k aš o Šalčininkų expe imen a am
desiguodą e ei o. Apesa de oco eu ge manização, os li uanos consegui am man e a educação
língua li uãs (Lesys, Niūnia ai ė-Lesienė 2012). E nas polkiškos escolas p imá ias polkų, li ú ios e
ge mãos línguas núme o de aulas e am iguais, isso omen ou polkų pasios ionamen o, educacinių
ins i uições não isymą e sec e as polkiškų mokyklų kū imąsi (Bucha eckas 1992: 144147). Po Poo
Segundo mundo gue ei o a si uação na Li uânia ainda pabligou. Asalia e e não só en en a com
as consequências da gue a, ais como nep i eklius ou sunioko i luga es e caimai, mas e
expe imen a a segunda so ié ica ocupação. No en an o, condições pa icula men e di íceis
p e aleciam k aš e de Vilnia, que no inal do quin o dezmeio ocupou as úl imas posições segundo
p adiná escola equen an es ilhos núme o (S a inskienė 2024: 7475). Sla is a Vale ijus
Čekmonas ala sob e ês azões lem ą des e echo econômico e cul u al ao decli uk:
ep essões do go e no e o ça con a in elligen ija, epa iação pa a Lenkiją e jo emomenê
k aus ymasis pa a Vilniaus mies ą (Čekmonas 2017 [1995]: 97). Du an e a p imei a (19451947 m.) e a
segunda (19551959 m.) epa iação pa a a Polônia Vilniaus k aš ą deixou sob e 220 milha es de polkų
(Gó ecki 2005: 7172). Es e p ocesso o emen e a ec ou e Šalčininkų ajoną nele es ou apenas 1/3
da in eligência (Čekmonas 2017 [1995]: 97). Sem dú ida, melho es condições de ida dai ėsi e os
p o esso es. 19451946 m. Vilniaus apilinkes deixikusių quali icados pedagogų pode iam se sob e 1300
(S a inskienė 2011: 17). A pa i des es indicado es explica-se kebli e sma kamen e camu lan es
demog a inė egiãoo es adoamen o bem desen ol au as, economicamen e es á eis sociedade
pa eik iems gy en ojams, ypač susibū usiems uš ėjančiuose kaimuose.
ne ek is. Sem ela oi di ícil ecupe a as pe dekções da gue a Nos p imei os anos poka io a
condição das escolas e a ex emamen e complexa: i a o pob eza, al a a e de li uãos, e polkų
línguas p o esso es, docomosios ma e iais, kancelia inių p iemonių e mesmo escolasinių suolų
(S a inskienė 2011: 18; 2024: 6668). Tais a ganas condições educacionais ilus ação his o iikė
Vi alijos S a inskienės exemplo, que 1946 m. Die eniškių lie u iškoje p adinėje mokykloje
ensinada usų kalba, po que naquela época abalhou p o eso a lie u iškai kalbė i nemokėjo (S a inskienė 2011: 19).
Ap endimen os linguís icos ambém a ia am. Que en es adqui i em educa imen o língua
li uãs não ha ia possibilidades op imalių. Geóg a o Pe as Gaučas lecciona que seš ajame
década em Pie yčių Li uânia e i ó io ac ua a apenas poucas Li u iškos ugdymo ins i ucijos
e só mo endo S alinu, 1957 m., lenkiškose mokyklose a i adas pa alelines lie u iškos klasės. No
en an o, sob o go e no de B ežne não usos ensinomomaya língua eikiančių es abelecimen os de ap endizado oi apčiai abandonada
(Gaučas 2000: 47).
Mokslas polkų kalba ambém oi nepageidau inas (S a inskienė 2011; KamilewiczRucińska
2017). 1944 m. lenkiškų ugdymo es abelecimen os e am 213, e 1947 m. já 197, enquan o isso
Li u iškų e usiškų mokyklų núme o augo (S a inskienė 2011: 20). O p incipal obje i o do
go e no oi não p ese a kalbinę į ai o ę, e usi ica habi an es da Li uânia e inse i
ideologia comunis a. Em pa e es es objec i os o am alcançados. Pesquisado a de ciências
sociais Danu a Kamilewicz-Rucińska apon a que já do sé imo década do início usiškos
mokyklos cons i uí am 60 % de odas as ins i uições educacionais da Li uânia
(Kamilewicz-Rucińska 12 2017:6). Tendo em con a o p es ijão da língua usas e semelhança à
4
língua polkás, pa e polkás p agma iicamen e mais equen emen e op a am deixa c ianças
deixa p ecisamen e em usiškas edukacine ins i u ionas, embo a exis am e po ciência hom ąja língua apisakiusių amílias (S a inskienė 2024: 78).
Ap a i abalhos acadêmicos mos am que no e i ó io do dis i o de Šalčininkų no início do
XX a. a o dem polí ica e a ins á el, que dezme į besikeičian i. Pessoas i iam
desconhecidamen e os in oduzidas ino ações e am subs i uídas po ou as. De ido a isso
pa e dos pas u inhos saiu em busca de ambien e mais segu o, e os es an es en a am
adap a -se à no a san o kas. Nos es abelecimen os de educação maziuios ambém i e am
que adap a -se à cada ez di e en e de língua de ensino ou de ido à disc epância dos pais ou ebelião con a as au o idades ins agiama polí ica à escola não e am pe mi idos.
1. TYRIMO OBJEKTAS, TIKSLAI IR UŽDAVINIAI Nes a pesquisa di igida pela e noling is a e
dialek ologês Halinos Pelcowos (2014; 2023) é le an ada a p essupos o eó ica de que cada e minė
exp essi a é cul u almen e mo i u, e le i p aei as ealidades e adições, humanas i ências e
jun a a expe iência de ge ações an e io es com o p esen e. Assim, ja base le an ado abalho
obje i o pasi elkus saky inės is o ijos me odą, išnag inė i, que papel ao au obiog a iniuose
his ó iasjamen os da população da ge ação sênio do aio Šalčininkų desempenhou a escola, que
abo dagem a ela y a o e quais que aspec os cul u ais e socialiniai se e le em nas na a i as
conside adas. Pa a a ealização do objec i o delimi ado, le an am-se as seguin es a e as: 1)
discu indo comunumas de his ó ia saky inė e e noling is ica de e mina , como a sua
ha monização pode ia se p a a us no exame mul iakalbį e mul iakul ū į Šalčininkų ajoną; 2)
baseando dados quali a i os, escla ece o que papel inha a escola na ida da ge ação mais elha
dos esponden es; 3) e ela , como muda am a concepção e impo ância da escola bes ici ando ao
con ex o social e his ó ico.
O S aipsnyje ap esen a-se 14 ap esen ado es (10 mulhe es e 4 homens) análise de ex ac os
de his ó ias au obiog á icas. P is a oma ma e ial g a ações de som, cons i uindo pa e 2012 e
2016 m. expedições em Die eniškių e Šalčininkų apylinkes esul adosų. 2012 m. expedição ao
1
Die eniškių mies elį e Die eniškių bei Poškonių seniūnijas o ganizou Lie u ių kalbos d augija, e
ela oi lide ada Ri a U nėžiū ė e habil. d . Boni acas S undžia. Seu obje i o ixa o
sociokul ū inão, lingubinão e e nologinho pa imônio do país. Sociokul ū inas anke as
pasi elc as como e amen ais pe gun as sis ema i i e de alhem pa eikėjų au obiog a iniams
na a i os ex au a . Pab ėž ina, que embo a as ques ões o am es u u adas, pašneko ai
podiam escolhe , quais emas desen ol e e quais e i a . 2016 m. ma e ial consis e p o . d .
K is ina Ru ko skos pessoal dos a chi os pa e isso Šalčininkų ajão honbaus século
in o man os au obiog a icas his ó ias. Realizando es e es udo analisa am a du ação das
g a ações sono as 9 ho as. 2012 e 2016 m. ecolhidos dados p óximos no que que o es udo im į
cons i uiu de um semelhan e idade 19241948 m. nascusi ge ação sênio , que con ou sob e
passadoi i: in ância emposus, a amília, abalho, š en es e pan. Tal ma e ial pe mi e analisa
não só indi iduais his ó ias de ida, mas e mais amplos p ocessos cul u ais e sociais, o m usius
opiniões das pessoas pa a escola e elação com ela.
Embo a pe expedições acumulada mui o cas mais pokalbių com in o man ais, conduzindo es e es udo o ien a-se
em gilesnę au obiog a inių pasakojimen os análise, po an o escolhida apenas maža pa e ma e ial. Como
en a iza o kalbinis a de o igem ung ã Zol ánas Dö nyei, in es igando dados quali a i os, in e iu núme o menos
ele an es, pois semelhan e analísias obje i o é melho en ende cada na a i ão, aigi kompleksiškus
eiškinius (Dö nyei 2007: 3942), nes e caso en e a concepção escola e a expe iência de ap endizagem da ge ação
mais elha. Como po exemplo polkų e noling is o Damiano Gocóło es udo, no qual são examinados penkių 3565
anos Šio s aipsnio au o ė nuoši džiai dėkoja ekspedições líde esams p o . d . K is inai Ru ko skai, Ri ai
1
U nėžiū ei e habil. d . Boni acui S undžiai pela possibilidade de ap o ei a o áudio en ado.
5
esponden es au obiog á icas na a i as (Gocół 2020). Mokslininku é impo an e, como
ep esen an es de di e en es ca ego ias de idade cons uem na a i amen e, como expe iência
pessoal se in e põe com cul u ais bem socialícios a o es e que in luência a in luência de ou os
g upos de alo es êm in o man os ações. Com base nes e abalho abo dado po uma his ó ia
au obiog á ica, au o es nasce am e c esce am no dis i o de Šalčininkų ou pa a ele se muda am
jo en emen e e lá passa am a maio pa e da ida. Jão in ância pa ilhnada de mudanças polí icas,
ad e expe iências de ap endizagem, como se á discu ida, sma kly di e en e dos a uais ealijas.
Es o çando-se ga an i a con eniência aos ap esen ado es e c ia condições pa a um ag adá el e
de alhado diálogo, as con e sas oco e am a um código linguís ico con o á el pa a eles. Ta me
Li uães alou 3 in o man és, 8 op ou po polkų língua ou sua a mę, po um esponden ă alou usų
kalba bei usų i gudų a mėmis. Alguns indica am que escolhida língua ou sua a miná a usa
dia iamen e, po ém há a e ais, que na comunicação quo idiana comunica am-se po p os u, mas escu ou dian ezaje delas consumi neno ėjo.
Os con osjismos, cuja du ação s y uja en e 15 minu os a é 2 ho as, bene odos pašneko ai pelo
menos em algumas pala as zazimininda am sob e escola. Alguns com on ade e de alhe con a am
sob e p o esso es, nas aulas acon ecidos his ó ias, lanky os núme os de classes, ou os a si
não inham o que dize , po que escolas nãoankê ou lankê pouco. No en an o e nas suas his ó ias
ala-se sob e educação, e o con eúdo na a i o é ão amplo e alioso, que suas apos ações
cons i uem a maio pa e ma e ial ci ado nes e a igo. Responden es codi icam-se po sexo (mãe
ou mulhe ), de nascimen o ano ou amžių in e iu empo e mo ado ia luga . 2. ŠALČINK KRAŠTO
DEMOGRAFIN IR LINGVISTIN PADTIS Pa a se jus i ica a ac ualidade do mé odo, az sen ido pelo
menos b e emen e a isa a si uação lingubiná e e niná da egião es udada. Šalčininkų ajonas
e nine sudė imi nepanašus em ou as locais da Li uânia. Nele in e ope icauja li uãos, polkų, usų e
2
bal a usių e ninês g upos. K aš o cul u alena di e sidade e idencia dados do Depa amen o de
Es a ís ica. Em 2021, no dis i o de Šalčininkų mo a a quase 85 % dos ep esen an es de cul u as
sla akalbių (76,3 % polkų, 5,0 % usų, 2,9 % bal a usių e 0,6 % uk ainiečių), os li uanos cons i uíam
apenas 12,6 %. Tokia esla as cul u as dominada e ninė composição lemia e des a localidade albinę
padė į. Kalbininkės Danguolė Mikulėnienė e K is ina Ru ko ska Šalčininkų ajone dis ingue os
3
seguin es codos lingüís icos: língua Li uães, língua Li uães, língua polkų, língua polkų, a mę gudų
(ne e ai pačių gy en ojų adinamą po p os u), língua usų e a mę usų. De eles, a adução da
língua li uana é usada Die eniškių apylinkėse, e usų língua e sua a minė a maina, segundo
au o es, di undida en e Šalčininkų ajone i an es sen ikių (Mikulėnienė, Ru kowska 2013: 464).
Inz algas sob e kalbinę padė į Šalčininkų k aš e papildo dialek ologės Viole os Meiliūnai ės
in es igações. Com base no k aš o aizdžio linguís ico do dis i o de Šalčininkų e aos dados de
anúncios escabin os jun o aos sag alinių pas a ų, V. Meiliūnai ė (2022: 160171) ixa d ikalbys ės e
a é ikalbys ės casos, po ém ê o papel dos li uãos apenas como o malųjį als ybinės, ačiau
silpnai komunikacinę unkciją a liekančios kalbos. Apa ece-se que as ins i uições públicas anúncios
esc e e em li uanos e polkų línguas, e negócios p i ados e singula es indi íduos mais
eqüen emen e endem a o nece in o mações em li uanos e usų línguas, e ka čiais pas eiko
e ikalbių li uãos, polkų i usų kalbų anúncios. Tendenção publica in o mação não polkų, e dos
li uanos e usų línguas V. Meiliūnai ė a alia como eales Šalčininkų k aš o kalbinės ambien e
e lexo. Além disso, pesquisado a menciona e sob e Šalčininkų egionalinio laik aš į Šalčia,
essencialmen e publicada em usų kalba, apenas em pa e o necendo aduções de a igos pa a
Li uães e polkų línguas (Meiliūnai ė 2022: 170). Dialek ologė Nijolė Tuomienė p idu ia, que usų kalba
Šalčininkų egione conside ada p es ižiškesne, po isso amplamen e usada em espaços públicos na
população de ge ação média e jo em; ela mui as ezes ocgozia polkų língua, assim cada ez esme camen e compe indo com a ge ação mais no a
2
Nuodugni Šalčininkų k aš o lingubinės padė ies apž alga y a dialek ologės Nijolės Tuomienės s udijoje Kalba i
apa ybė Pie yčių Lie u os i Bal a usijos pa ibiuose (XX a. II pusė XXI a. p adžia) 1 (Tuomienė 2023: 3362).
3
ž čiau.
h psosp.s a .go .l /l /s a is iniu- odikliu-analize?hash=58bdd9a5-b274-42c9-98d0cd83c5724724#/.
6
g e ose populia ėjančia língua li uanas (Tuomienė 2022: 187189). Essas conclusões pe mi e ala
sob e ainda exis en e p edominância das línguas esla as, e especialmen e nemažėjan į usų
kalbos y amame egione, embo a c escendo impo ância da língua Li uânia ambém seja no ada.
A i a-se a a enção, que numa plu iakalbiame egione línguas não uncionoja sepa adamen e uma
da ou a, e in e aceikauja e di e en emen e eiškiasi comunicciniame ak e. N. Tuomienė,
baseando-se nas unções das expedições 19641990 m. e 20112013 m. em Pie yčių Lie u os localidades,
es udou nelas ca ac e ís icas dos códigos kai os ap aiškas e. Las a ųjų es abeleceu cinco:
e e encinem, maldomąją, apa ybina, me o ina e me aling is ina (Tuomienė 2023: 103117). Amžius
é iden i icado como kodų kai ą de e minan e a o es. Mokslininkė cons a a que a ge ação sênio
em s ip esnę sąsają com localne a me po p os u, e mu uamen e comunicando-se meiaine e
jounnie a ge a encon a-se elemen os de línguas lie u ių, polkų e usų. Es e es udo es emunha
exclusi a Šalčininkų k aš o kalbinę padė į e de odas egione a ojamų línguas
signi ica i idademin ims e albančiojo iden idade eikš i.
3. SAKYTINS METODO HISTORIJOS ATSIRADIMENTO
Ano ienos au o i e ingiausių Glazgo uni e si e o saky inės is o ijos y ėjų i
me odológicos guiões au o esų Lynn Ab ams, saky inė is o ija en endida d ejopai: como
p ocesso, i. e. mé odo de pesquisa, con e sbis, du an e o qual é cole a in o mação sob e o
passado, e o esul ado cole ado e g a ado ma e ial, aí, o inal esponden e na a ion (Ab ams
2010: 2). Es e e mo de his ó ia saky nej é associado com o his o iado e jo nalis a Allanu Ne ins,
em 1948 undado da Uni e sidade de Columbia Saky nej his o ie Resea ch Bu eau (Columbia O al
His o y Resea ch O ice) (Ri chie 2003: 22). Saky inė is o ija oi e ainda é aplicada com o obje i o
de econs ui acon ecimen os, da as, a os ou locais do passado, po ém no inal do XX. chamou a
a enção que em al na a i a sob e o passado, como a gumen ação conhecido o p a ican e des e
mé odo Alessand o Po elli, e le e não an o pe ipe ias his ó icas, quan o o p óp io na ado ,
seu pon o de is a, a aliação de acon ecimen os eal, disposições e elação passado e p esen e
(Po elli: 1981 99 100). Tendo em con a es a a i mação, na opinião des a ob a au o a, con ando an es
de algum empo (juolab an es de mui os anos) nuci adas his ó ias, um homem pode e a ,
con undi a os, á ios episódios sulie i em um, nep esme i ou delibe adamen e não de e aliza
alguns dos episódios passados, que al ez mé odo aplicando ao cien is a osse essencialmen e. No
en an o, apesa de possí eis in icslumos ou dis o ções de acon ecimen os, pode-se islumb a ,
que in luência a nu icimais passados ez à iden idade do na ado , como eles o am pe cebidos
an e io men e e como isso é ei o du an e alamen o. Em ou as pala as, a pa i na a i o
sob e anuos empos mais sužinoma sob e o p óp io pa lado , seu subjecy ius a aliações, sen imen os e žiū os ašką.
3.1. Sagy inės is o ijos mé odo su gimen o e aplicação na Li uânia
a. início XXI o mé odo saky inės is o ijos
4
começou a aplica e cien is as li uanos.
Mé odo conside ado ex emamen e pa ankiu buscando e ela so ie mečiu po causa imp udas
censu as e usadas ep essões nemu ne iksuo as pessoas i ências e iššūkius. Poli ologês Inga
Vinog adnai ė, Ainė Ramonai ė, Jū a ė Ka aliauskai ė, Jogilė Ulinskai ė e Ry ė Kukulsky ė
cole y inėje monog a ia Saky inė is o ija kaip so ie mečio me odas discu e sob e es e mé odo
op imalų p i aikimą analisando um complexo pe íodo de ocupação so ié ica (Vinog adnai ė e k .
2018). O his o iado Au imas Š edas não só aplica es e mé odo, mas e discuinėja o malius seus
aspec os, po exemplo, saky inės is o ijos me odo a an aumus e limi o ums (Š edas 2010), e
esc e o sob e seu desen ol imen o na Li uânia (Š edas 2018). Usando-se de dezenas de mulhe es
4
Au imo Š edo no a igo Fo my dialogu pamięci i his o ii w humanis yce li ewskiej po oku 1990 (wyko zys anie me ody
o al his o y) susci a-se que ainda no pe íodo en e o XX a.uka io e o so ie mecio ecolhendo dados sob e cos umes
da cul u a e ninesa, his ó ia e co idienybę lauko y imai o am apoi i e nog a ine applicausa, que po causa da
es u u a não em uma o ma de pe gun a, pasak y ėjo, não é conside ada uma o ma de his ó ia e com ela comuns
aožos (Š edes 27 2018:2).
7
his ó iasjimus his o iado a Dalia Ma cinke ičienė (2007) es uda so ie mečiu i ências modelos de
iden idades das mulhe es li uanas e p ocu a de e mina joms in luência u ėjusia ideologia
comunis a g au. Sociologê I ena Šu inienė (2020) analisa so ie mečiu, . i. passado século no 8o
década, nascidos e c escidos, po ém em ida adul a independen e na Li uânia in oduzidos
pessoas lemb anças da in ância, So ie as União aplicadas p á icasas a aliações bem como con os
sob e pais e a ós expe iências. Apibend inando discu ido mé odo aplicação na Li uânia pode-se
dize , que ele domina analisando so ie mecio condições de ida e ocupação e ei o na ida da
sociedade, po ém ambém en a iza, que saky inė his o ia ajuda cien is as a descob i , como eles
mesmos pessoas en endem e analisa am acon ecimen os passados. Em ou as pala as,
k yps ama não só em his ó ia, mas ambém em pessoas subjeci as pon o de is a.
Folklo is ikoje ade e à con icção de que cada his ó ia humana me ece a enção. Seu con eúdo e
o ma, mais amosos apiscamen os e e icências, piadas e lág imas, expe iências e i ências,
emas, às quais é o necida p io idade ou das quais não deseja lemb a , pe mi e en ende o
p óp io ap esen ado , sua elação com ci cuniniais e supančiu mundou. Em poucas pala as,
olklo is as não êm lūkesčių ex ai conhecimen os sob e eles dominan e campo de pesquisa,
po que, em sua con icção, sob e a na a i a alê diz não gausa ac s, e nele e le i o esponden e esidade (Būgienė
2018: 200). Social ilosó icas Ju gos Jonu y ės, olklo is ės Linos Būgienės e li e ū ologo Aleksand o
K asno o monog a ia em Li huanian bo de owns memo y and iden i y: Valkininkai, Vilkyškiai,
Žeimelis (Jonu y ė and k . 2013) olhada em memó ia do homem, sua a ian iškumą, di e en es
daqueles mesmos acon ecimen os ap esen amen os e e ei o das ealidades a uais con iniui e
o mai. Sociologê Sigi a K aniauskienė (2005) é pesquisusi e compa usi em au obiog a jões con os
a espindinhas p a icas masculinas e emininas social sexinas. Conclusão Au o ê con i mou e
complemen ou L. Būgienės (2012) es udo sob e na a i os au obiog á icos a ispindinçada a
iden idade de ambos os sexos e ela ugdančius acon ecimen os, kalbinę aišką e elação com olklo u.
Como obse ado, na li e a u a cien í ica li uana popula a i an o em ak ologiją, quan o em
indi idą o ien ada saky inės is o ijos acessiga, e às ezes, po exemplo, D. Ma cinke ičienės (2007: 8)
abalho, e sua mú ua ha monização.
Pab ėž ina, que de ido ao mé odo p imá io aplicação aos ac os his ó icos econs i ui , e não
indi íduos conhece em ou seu a minčiai i i, o e mo saky inės is o ijos não pa icula men e
5
a o ecido olklo is as, eles p e e idamen e escolham na a i o ou au obiog á ico na a i o
concei os. Tendo em con a a e olução me odológica da saky inė his ó ia e cada ez c escendo
a enção sujei a, ac edi a-se que é undamen o menė us e minus usa sinonimiamen e. Embo a
saky inė is o ija nep i os se au obiog a inė, em mui as de suas na a i as apa en a-se
elemen os au obiog á icos, subjec i a a aliação de acon ecimen os passados e e elação da
pe spec i a do na ado (Ab ams 2010: 26). Es a a i mação acen ua saky inės his ó ia e
au obiog á ico na a i o (especialmen e e bainas sua o mas) bend ums.
3.2. Aplicação da his ó ia sagi á ia em e noling is ica
O mé odo da his ó ia Saky inė ecebeuu g ande da a enção e noling is os o ien ados em indi íduo.
Ele pe mi e aos pesquisado es e , como os enômenos passados são pe cebidos do homem que os
sob e i eu. P ecisamen e al acesso domina saky inę his o ię pasi elkiančius e noling is us (Pelcowa
2014; 2023; Ru ko ska 2018; 2019; 2020; Gocół 2020; 2023), aos quais impo a não uma pessoa obje i a
e dade, e pala as de cada pessoa ansmi ida in e p e ação subjec i a ik o ės. E noling is ê
K is ina Ru ko ska o e ece ino ado a, na Li uânia ainda só populia ėjan į mé odo da his ó ia
saky inė aplicação. Com base nas alegações da polkų dialek ologės Halinos Pelcowos, que o ex o o al é
uma on e de his ó ia, cul u a e adições, que o con ado olun a iamen e ansmi e a ou as
ge ações, e a na a i a de uma pessoa que i e na aldeia ykš a subjec i idade bem como i ências
pessoais e a aliação baseada em alo es (Pelcowa3), 2023: 13 K. Ru ko ska indica adicionalmen e que al
ex o é adequado à […]pap as o[…] memó ia e iden idade humana (Ru ko ska 2018; 2019; 2020).
Subjek i us žiū os pon o
5
Na li e a u a acadêmica, a exis en e di e sidade de e mos é discu ida po Joanna Bo na (2004).
8
aqui é conside ado an agem, po que semelhan e análise de ma é ia pe mi e conhece a
comunidade es udada concepção do mundo, iden idade e sis ema axiológica. Naudodamasi
discu iamu mé odo, K. Ru ko ska examina os lenkakalbių municípios si uados em Kauno apylinkėse
(Ru ko ska 2020) e Li uânia no e e les e pa ibio Meikš ų e Smal ų apylinkių (Ru ko ska 2018)
ge ação sênio dos ap esen ado es saky ine his ó ias e suas memó ias su likusį e ala
ansmi ida d a o imagem. Assim cien is asua imo zina do comum mo ado da aldeia menamus
aspec os, ais como d a o ex aizdą, ao lado exis en es edia os, als ieços e ponų elações,
la e os gene olina a i idade, em eles o ma ius o pon o de is a e k . Šalčininkų ajonas,
daugiakalbis e daugiakul ū is Lie u os kampelis, cons i ui pa icula men e a o ankią e pę
saky inės is o ijos in es igações, e elando os habi an es locais a min e e iden idade sanda ą.
Pa a os seguido es da e noling is ica, um dos mais impo an es bene ícios do mé odo da
his ó ia sakí nica é o de que, a a és de con e são sob e o passado, os in o man e podem
li emen e c ia con eúdo na a i o e en a iza os assun os desejados. Tiksnę i wyszamesnę
aišką do con eúdo ga an eia aos con ado es dada a possibilidade u iliza lhes ap oximότερο
kalbiną kodą bend inę język, a mę ou á ios linguís icos kodów elemen s, isso pa icula men e
impo an e endo em con a a egião discussado nes e a igo e ninę e kalbinę į ai o ę. Não
menos signi ica i a e a o ma na a i a. Lingubinês e não- e binês ins umen os emocional
ca ga, in oduções, modi ica o iais ou nu ilėjimas ajuda a en ende não só o que é con ado, mas
e como o p óp io ela ado a alia acon ecimen os, qual sua elação com o passado.
Apibend inando a me odiká do es udo, pode-se a i ma que o mé odo da his ó ia saky inė
g a ado na ação e le e a manei a de ida passada, sua a aliação, bem como o cul u al legado bem como sua impo ância no p esen e.
4. SOCYKLOS ENVIZADIS ŠALČININK E DIEVENIŠKI KRAŠTO
GYVENTOJ AUTOBIOGRAFINIUOSE PASAKOJIMUOSE Nes a pa e se á olhada em esponden as
saky inėse is o ijose plė ojamą mokyklos em. Como já assinalado, pa eikei pouco ala sob e sua
exaes dą ou nela expe ienciadas i ências. Jás na a i as mais p op iamen e a iscob eiam
ci cuns ância apsu ginhas escola a equen ação, a i ude pa a ela e com o ugdymo ins i uição
(ne) iscimu elacionado esponden ų sa i e ê.
4.1. Mokyklos lankymą apsunkinusios aplinkybės
Nes es empos a escola pe cebe-se como nossa e pequenos, e adul os pa e da ida. No en an o,
como discu ido nes a in odução do abalho, ainda na p imei a pa e do úl imo século e em
meados p e alecia bem di e en e polí ica e social isso e le e e os p óp ios pa eikėjų na a i a.
Pe gun a , quan os klasias acaba am, maio ia in o man as econhecem que lhes pe deu e e que
busca a educação escola ou isso podia aze apenas alguns anos. Se al pe gun a osse
pe gun ada no ques ioná io, o in o man e e ia possibilidade ou mesmo de g a a baig as classes
núme o, ou escolhe uma das suge idas opções de espos a com os in e alos indicados. No
en an o, du an e pokalbį, con ando sob e elhas ealidades, pessoas ecebem opo unidade pa a
poquen a sua espos a e explica , po que acon eceu exa amen e assim. Isso signi ica, que o
ma e ial ob ido mé odo da his ó ia saky inė o nece o necedo p o agonismo e c ia condições
a alia e mais amplamen e a aca i ências do passado. Responden es lápides, mais equen es
ausen ismo escola culpado es gue a, abalho e dis ância. A gue a suja a de odos, a é e
c ianças, kasdienybę (1), (4), du an e a gue a ins i uições educacionais e a am sudeginadas (2), (3)
ou ocupadas a aldeia zag obusios ka iuomenes (3). Anais caso, esc e endo sob e Eišiškių
secunda ina mokyklą, documen a S. Bucha eckas. Segundo ele, em 1943, pe nacių okupaciją, ela oi
passea in a okiečių okupan ų (Bucha eckas 1992: 145). V. S a inskienė Vilniaus k aš e ambém
ixa a de iciência de edi ícios ísicos, nos quais e ia sido possí el ealiza aulas. Mokslininkė
comen a que em 1948 es a p oblemá, embo a sem sucesso, en ou esol e com uma lei, pela qual
abandonados e abandonados obje os a ibuem ocação educacional (S a inskienė 2024: 67).
9
(1) e (2) na a i a em simili udes em ambos os casos é u ilizado conjuninys i wsio, i wszys ko i udo.
No p imei o caso ele pa a odama esponden ė b ėžia on ei a en e ealijas an es b u alaus do
Segundo mundo gue a o início e depois dele. Assim na a i o au o ė pe mi e en ende , que udo, que
se passou a é sang ino a inkluo o con li o, oi šal ak aujiškai in e ompida. En ajame exemplozdy
em ag adado assim indica baig as classias núme o, po ém após pausa explica que es a si uação
susiklos ê ambém po causa da gue a en isiescimen o. (4) na a i emos quan o mais amplamen e
comen ados mudanças da sis emá ica polí ica, acon ecimen os seca e no a o dem educa i a. Da
pa eikėjos sabe-se que ainda 1939 m. ha ia possibilidade de ensina polkų kalba, pe SSRS okupação
bal a usių, a nazis inės Vokie ijos pe íodo ambos idiomas. Nes a na a i a e a ado a
de e minação adqui i conhecimen os apesa que cada algum empo se mudičian e au o idade. Sua
on ade de ap ende esponden ê acen ua de á ias manei as. Visão p imei a epe indo į a dį ja aš
e eiksmažodį chodziłam ėjau, isso dá ao na a i o mais ca ga emocional e desc e e-a como a i ia
na a i o eikėja. Em segundo, menė ą eiksmažodį mulhe con as a com o p imei o pessoa plu al
eiksmažodžiu p zyszli a ėjo, assim pa yškindando não só a po ência kai ą, mas e o e ei o educimui,
que ambém é ansmi ido eiksmažodžiu uczyli mokė:
1. I: A ja não umiem pisa [ isos V. Š.]. Ja ozpisać się yko umiam. A czy ać o o ocho czy am bo ja
nie. Ja ja yko escolas p imei a classe e minaczyła. Wojna zaczęła się i wsio (M1931, Rūdninkai). I: O
eu não sei esc e e [ isos V. Š.]. assina só moku. Eu O le isso a osi ão lei au, po que eu não.
escolas só a p imei a classe Eu acabei. A gue a começou, e é udo.
2. I: Pan aż siedem klas skończył?
I: Não. Dwie. Dwie po polsku, dwie po usku. I qua o. I... Po em udo nie es a a daquela escola am.
Spaliła się w czas wojny i ak zos ało (V1933, Šalčininkėliai).
E Você a é sé imo ano e mina am?
I: Não. D i. D i polkiškai, d i usiškai. E qua oas. E udo... depois não ha ia lá aquela escola.
Sudegou du an e a gue a e assim icou.
3. I: Cz e y, u nas więcej nie było klas. Só qua o. <...> Szkoła, duża była szkoła cz e echklasowa.
A... po em jak była wojna, u aj zasiądli Niemcy w ej szkole. Jak ods ępowali Niemcy, incendiili
a szkoła (M1924, Rūdninkai).
I: Ke u ios, em nós mais não ha ia klasias. Só qua o. <...> Escola, g ande e a escola qua o das classes. O...
mais a de quando oi a gue a, aqui okiečiai sėdėjo [užg obė mokyklą V. Š.] nes a mokykloje. Quando
aukėsi okiečiai, suja ono aquela escola. 4. A czy pa a e a jaka szkoła może? Czy można było do szkoły
chodzić koło ych G awżyszek? I: Ja chodziłam. Pani jaka am była u nas jeszcze polska szkoła zos awszy
się w ej naszej wiosce Bo ci. <...> Była a szkoła. Ale já jej nie ma. Rozw ócili. To ja chodziłam. Jaka o e a
minha escola ês classes. Do e cei a chodziłam. Chodziłam za Niemcami, chodziłam za... Sowie y jak
p zyszli. Ale MNIE nauczyli, jeszcze ja byłam w domu mała, a był u nas kaleka aki dziadźka. I he mnie nauczył
czy ać że ja w domu już po polsku czy ałam. To poszłam do szkoły ylko ygodzień i wojna zaczęła się.
Wym 39- oku zaczęła się wojna. W edy już Sowie y p zyszli. W 40-ym oku. Uczyli po biało usku. No. Nu o ja
i... ale mnie już było le ko, bo ja znałam li e y znałam, umiałam czy ać po polsku. To mnie już, ja p ędko...
ależ w edy nie było gdzie... jak... we am po em na kolonia p zeb ali się. Dwa kilome y longe do ej escola.
Po em p zyszli i Niemcy. I za Niemcami uczyli po polsku i po biało usku. Za Niemcami. A depois ja já i nie
chodziłam... (M1931, Šalčininkėliai).
Ou al ez lá enha sido alguma escola? E a possí el i à escola jun o daqueles G aužiškias? I: Eu ėjau. Kokia
lá em nós ainda e a polkiška escola es ada naquela nossa aldeia, Ba čiuose. <...> Foi aquela escola. Mas ela
já não exis e. Sug io ė. En ão eu ėjau. Kokia lá e a a minha escola ês classes. A é e ças ėjau. jau,
quando ha ia okiečiai, ėjau, quando... eio so iai. Mas MANE ap endê [lei a V. Š.], ainda es a a namie maža,
e e a em nós al luošas homem. E ele me ensinou a le . Tá eu e namie já polkiamen e con ei. Tá ui pa a
aquela escola e depois semanaesa começou a gue a. em 39 começou a gue a. En ão já so iai ie am. 40-ais.
Mokė bal a usiškai. Na. Na isso eu e... mas pa a mim já oi ácil, po que eu aides conheço, mokėjau lenkiškai
skai y i. Isso pa a mim já, eu ápido... mas en ão gi não ha ia onde... como... nós mais a de mudik ausemos
em umkiemį. Dois quilôme os, longe a é aquela escola.
16
can o e danças (6), lemb am-se p o esso es: alguns e a ados como g iež i (9), e ou os
po menką a lygį con ibuí am à meno es das populações do bai o de Šalčininkų ugdymo (10).
IŠVADOS Nes e a igo p ocu ou esp ei a como alguns dos locais de Šalčininkų k aš o habi an es da
ge ação mais anciã nos ela os au obiog á icos se e le em o papel da escola e sua si uação na
p imei a me ade do XX a. O con eúdo das na a i as analisadas e elou que a mui os dos
in o man os c escidos nos 35 décadas e e que equen a apenas algumas classes, e alguns de
odo não inham al expe iência. Segundo os au o es, os con li os mili a es e a necessidade de
ajuda os pais na amília dis inguem como mais equen es educa imen o limi ouusas causas.
Segundo eles, du an e o Segundo mundial gue a a ins i uições educacionais e am usadas
za u biadas ou queimadas, ambém mui as ezes oi ėsi a língua de ensino. Pa eikėjai ambém
lemb a que após a gue a, du an e a ocupação so ié ica, de ido no dis i o nusmukusios condição
econômica e população pa icula men e mais pasi u inças mig ações y a o complexas condições
educacionais: al ou an o escolas, quan o pedagogas. Po es as azões os de icien es dos
p o esso es compensada am olun á ios, e suas emune ação cuidadosa aos pais dos
besimucá ios. Vê-se que a escola em mui os habi an es des e k ai co idienybę en a em pouco a
pouco. An e io men e, ainda XX a. 3 e 4 décadas de anos, a ausência da escola lhes pa ecia bas an e
no mal e habi ual enôshinhos, e qua oas classes um acon ecimen o signi ica i o. Após a Segunda
Gue a Mundial obse a-se nos discu sos dos esponden es uma maio impo ância às ins i uições
educacionais e es o ços pa a pa icipa no p ocesso ugdymo. Ago a, julgando a pa i dos
ag adecedo es passado a aliações e in e p e ações, escola em g ande signi icância e é uma das
al ybių an o a esiden es mais jo ens, an o aqueles que igualando o p esen e com o passado
lemb a ou aquê sua imagem na sua in ância. Olhando pa a os ela o es au o pe cepção a a és
sua cons uída na a i a, em des aque uma si uação bas an e complexa. Alguns esponden es
endem a des alo iza seus gebėjim e ealizações, se chama em ne aš ingais ou pașep i lanky ų
klasių skaičių, e ou os como conseguindo p ocu a ma ca ou os u imus skills, assim a si mos ando sua alê, apesa de pouco educado.
LITERATŪRA E CHALTINIAI
Ab ams Lynn 2010: O al his o y heo y (2nd ed), London, New Yo k: Rou ledge, Taylo
& F ancis G oup.
BLKŽ: Bend inės lie u ių kalbos žodynas ( engiamas) [Dic iona y o he S anda d Li huanian
Language (in p epa a ion)], y . ed. D. Liu ke ičienė. Vilnius: Ins i u o das línguas Li uãs. DOI:
h ps://doi.o g/10.35321/blkz.
Bo na Joanna 2004: O al his o y. Quali a i e esea ch p ac ice, eds. C. Seale, G. Gobo, J. F.
Gub ium, D. Sil e man, London: Sage Publica ions, 3447. Bucha eckas S anislo as 1992:
Šalčios žemė [The Land o Šalčia], Vilnius: Min is. Būgienė Lina 2012: Re lec ion o he Wo ld
in Au obiog aphical Na a i es o Men and Women [Re lec ion o he Wo ld in
Au obiog aphical Na a i es o Men and Women]. Homo na ans: Folklo inė a min is iz
a i, ed. B. S undžienė, Vilnius: Lie u ių li e a ū os i nau osakos ins i u o, 6995.
Būgienė Lina 2018: En e o campo e cidade: iden idade kons a imas au obiog á icos
poka io ilniečių pasakojimuose [Be ween Coun y and Ci y: Cons uc ion o Iden i y
in he Au obiog aphic Na a i es o he Pos -Wa Vilnius Inhabi an s]. –
Ob as da Nação 56, 199217.
17
Čekmonas Vale ijus 2017 [1995]: Da sykį sob e hand aščių likimą, ou p a a mė do a igo
in odu ó io [Once Again on he Fa e o Manusc ip s, o a P e ace o he In oduc o y
A icle]. Vale ijus Čekmonas: línguas con a os e socioling is ica, sud. L. Kalėdienė,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 61107. Dö nyei Zol án 2007: Quali a i e, quan i a i e,
and mixed me hods esea ch. Resea ch me hods. Applied linguis ics: Quan i a i e,
quali a i e, and mixed me hodologies, Ox o d: Ox o d Uni e si y P ess, 2447.
E eminas Gin au as 2013: Li huanian Educa ional Socie y's Ry as ac i idades Vilniaus
k aš e (19201939 m.) [Ac i i ies o he Li huanian Educa ional Socie y Ry as in Vilnius
and Vilnius A ea (19201939)]. Genocida e esis encia 1(33), 112136. Gaučas Pe as 2000:
Dės omosios kalbos Pie yčių Lie u os bend ojo išsila imo mokyklose 19451999 me ais
[Languages o Ins uc ion in Comp ehensi e Schools o Sou heas e n Li huania in
1945-1999]. Geog a ia 36(2), 4755. Gocół Damian 2020: Pamięć ujęzykowiona w elacjach
osób w ok esie ś edniej Adul hood]. Ve edades li uãs e polkų línguas
do osłości [Memo y Lingualized in he Accoun s o People in he Pe iod o Middle
mundialė aizdyje: eó icas p essupos os e in e p e ações, sud. K. Ru ko ska, S.
Nieb zegowska-Ba mińska, Vilnius, Lublin: Vilniaus uni e si e o leidykla, 433445.
Gocół Damian 2023: His o ia mówiona: geneza, ozwój, koncepcje [O al His o y: O igins,
De elopmen , and Concep s], Lublin: Wydawnic wo UCMS. Gó ecki Da iusz 2005: Realização
de di ei os mino i á ias poloneses na Li wie i mniejszości li ewskiej w Polsce [The
Implemen a ion o he Righ s o he Polish Mino i y in Li huania and he Li huanian
Mino i y in Poland]. Dziennik Us aw 17, 69111. Jundo-Kaliszewska Ba ba a 2019: Zakładnicy
his o ii: mniejszość polska w pos adzieckiej Li wie [Hos ages o His o y: The Polish
Mino i y in Pos -So ie Li huania], Łódź: Wydawnic wo Uniwe sy e u Łódzkiego.
Jonu y ė Ju ga, Būgienė Lina, K asno as Aleksand as 2013: Li huanian bo de owns
memo y and iden i y: Valkininkai, Vilkyškiai, Žeimelis [Memo y and Iden i y in he
Li huanian Bo de line Communi ies: Valkininkai, Vilkyškiai and Žeimelis], Vilnius: Vilniaus
uni e si e as.
Kamilewicz-Rucińska Danu a 2017: Walka o szkolnic wo polskie na Li wie (1945 2000)
[Figh o Polish Educa ion in Li huania (19452000)]. Rocznik SNPL 17, K aniauskienė
121–139.
Sigi a 2005: Ly ies apa ybės aiška XX a. lie u ių au obiog a ijose [Gende Iden i y
in he Au obiog aphies o Li huanians in XX Cen u y]. Pon es
2(31), 73–81.
Lesys An anas, Niūnia ai ė-Lesienė 2012: Ko a po Šalčininkų k aš ą i lie u ybės
išsaugojimą [The S uggle o he Šalčininkai Region and he P ese a ion o
Li huanian Iden i y], Vilnius: Ve smės.
Depa amen o de Es a ís ica da Li uânia [S a is ics Li huania]. acessí el na
in e ne : h ps: www.s a .go .l [supe isada 2025-04-08].
Ma cinke ičienė Dalia 2007: P ijaukin os kasdienybės: 19451970 me ai. Biog a iniai
Lie u os mo e ų in e iu [Tamed Reali ies, 19451970: Biog aphic In e iews wi h
Li huanian Women], Vilnius: Vilniaus uni e si as. Ma inkėnas Vincas 1968: Š ie imas
19201941 m. [Educa ion in 19201941]. Die eniškės, ed. komisija: V. Ba auskienė, V.
Milius (p esiden e), A. S a inskas, A. Tyla, N. Vėlius, A. Vidugi is, Vilnius: Vaga, 5156.
18
Meiliūnai ė Viole a 2022: Fea u es o he Linguis ic Landscape o he Šalčininkai
Dis ic . Lie u iškumo (sa i) aiška Šalčininkų ajone: ci cuns âncias e
opo unidades, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 144 171. Accesso na in e ne :
h plki.l /wp-con en /uploads://2023/05/Lie u iskumosa i aiska-Salcininku- ajone-1.p-
d .
Mikulėnienė Danguolė, Ru kowska K is ina 2013: Współczesna sy uacja językowa na
Li wie: aspek geolingwis yczny i nowe możliwości opisu [Con empo a y Linguis ic
Si ua ion in Li huania: Geolinguis ic Aspec s and New Desc ip i e Possibili ies]. Ac a
Bal ico-Sla ica 37, 459471.
Pelcowa Halina 2014: Teks gwa owy o al his o y w pe spek ywie e nolingwis ycznej
[O al Tex O al His o y in he E hnolinguis ic Pe spec i e]. Padania dialek ologiczne.
S an, pe spek ywy, me odologia, ed. M. Rak, K. Siko a, K aków:
Księga nia Akademicka, 113122.
Pelcowa Halina 2023: Dziedzic wo leksykalne wyznacznikiem ożsamości egionu
lubelskiego [Lexical He i age as a Sign o Iden i y o he Lublin Region], Lublin:
Wydawnic wo uniwe sy e u Ma ii Cu ie-Skłodowskiej. Po elli Alessand o 1981:
The Peculia i ies o O al His o y. His o y Wo kshop 12, Ri chie, Donald A. 2003: Doing
96–107.
o al his o y: A p ac ical guide, 2nd ed, Ox o d: Ox o d
Uni e si y P ess.
Ru ko ska K is ina 2018: Językowo-kul u owa wizja dwo u na Li wie [A Linguis ic and
Cul u al Image o he Mano in Li huania]. Ac a Bal ico-Sla ica 42, 122. DOI:
h ps://doi.o g/10.11649/abs.2018.010.
Ru ko ska K is ina 2019: Línguas, nacionalidade e es a alidade sąsejas pie yczych
Lie u os lenkų na a i os [The In e ela ions Be ween Language, Na ionali y, and
S a ehood in he Na a i es o Poles in Sou heas e n Li huania]. Kalba, Tau a, Vals ybė,
I ena Sme onienė, Ma ius Sme ona, K is ina Ru ko ska, Vilnius: Vilniaus uni e si e o
leidykla, 179251.
Ru ko ska K is ina 2020: Wa ości ludowe i sposoby ich odczy ania. Teks gwa owy na
wa sz acie e nolingwis y [Na ional Values and he Ways o Reading Them. Dialec Tex
a he E nolinguis s Wo kshop]. Vilnius Uni e si y Open Se ies 1, 102133. DOI:
h ps://doi.o g/10.15388/DOVLLP.2020.6.
S a inskienė Vi alija 2011: Lenkų š ie imas Ry ų i Pie yčių Lie u oje: 1944 m.
an a pusė1947 m. [Educa ion o he Poles in Eas e n and Sou heas e n Li huania:
1944 ( he second hal ) 1947]. His ó ija. T abalhos de ciência das escolas supe io es da Li uânia
82(2), 14–23.
S a inskienė Vi alija 2024: Es uda de em odos: a si uação do ensino ge al na Li uânia
(19441953 m.) [E e yone Mus S udy: he S a e o Gene al Educa ion in Li huania
(19441953)]. His ó ija. T abalhos de ciência das escolas supe io es da Li uânia 136(4), 6386.
Šlia ai ė K is ina 2018: Palba, his ó ia e cons uídas ligações com Li uânia: do concei o
de jus iça social nas escolas usas mokomąja kalba [Language, His o y, and
Cons uc ed Links wi h Li huania: Concep s o Social Jus ice in Russian-Medium
Schools]. Social e his ó ica jus iça na sociedade mul ié nica Li uana: concei os,
expe iências e con ex os, Monika F ėju ė-Rakauskienė, Ne inga Klumby ė, And ius
Ma cinke ičius, K is ina Šlia ai ė, Vilnius: Li huanian social esea ch cen e , 141186.
19
Šu inienė I ena 2020: En e o C i ique o Socialism and Childhood Nos algia: he Memo y o
So ie E a in he Li e S o ies o he 1970s Gene a ion. Sociologia. Men e e ação 46(1), 728.
DOI: h ps: doi.o g/10.15388/SocMin Vei.2020.1.18.
Š edas Au imas 2010: Saky inės is o ijos galimybės so ie mečio i poso ie inės epochos
y imuose (a min ies kul u i is o ijos poli ikos p oblema ikos aspec s) [Possibili ies o
Adap O al His o y o he Resea ch o So ie and Pos -So ie Epoch (The P oblems o he
Cul u e o Memo y and he Poli ics o His o y)]. Es udos de his ó ia da Li uânia 26, 148161.
Š edas Au imas 2018: Fo my dialogu pamięci i his o ii w humanis yce li ewskiej po
oku 1990 (wyko zys anie me ody o al his o y). Ac a Bal ico‐Sla ica 42, 271287. DOI:
h ps://doi.o g/10.11649/abs.2018.008.
Alis ai Thomson 2007: Fou Pa adigm T ans o ma ions in O al His o y. The O al
His o y Re iew 34(1), 4970.
Tuomienė Nijolė 2022: Kalbų unkciona imas Šalčininkų apylinkėse: kai a i konku encija
[The Func ioning o Languages in Šalčininkai: Change and Compe i ion]. Lie u iškumo
(sa i) aiška Šalčininkų ajone: ci cuns âncias e opo unidades, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as, 184206. Accesso na in e ne :
h plki.l /wpcon en /uploads23/20/05/Lie u iskumo-sa i aiska-Salcininku- ajone-1.pd .
Tuomienė Nijolė 2023: Kalba e apa ybė Pie yčių Lie u os i Bal a usijos pa ibiuose (XX a.
II pusė XXI a. p adžia) 1 [Language and Iden i y in he Bo de lands o Sou heas e n
Li huania and Bela us (2nd hal o he 20 h Cen u yBeginning o he 21s Cen u y). Pa 1],
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. acessí el na in e ne :
h ps://lki.l /nijole- uomiene-kalba-i - apa ybe-monog a ia-2023/. Tu ska Halina 1995: O
pows aniu polskich obsza ów językowych na Wileńszczyźnie [On he Fo ma ion o Polish
Linguis ic A eas in he Vilnius Region], Vilnius: Min is. Vidugi is Aloyzas 1995: Die eniškių
šnek os sa i umas [The Speci ici y o he Die eniškės Dialec ]. Die eniškės, sud. V.
Mačiekus, Vilnius: Min is, 428447. Vinog adnai ė Inga, Ka aliauskai ė Jū a ė, Ramonai ė Ainė,
Ulinskai ė Jogilė, Kukulsky ė Ry ė 2018: Saky inė is o ija kaip so ie mečio y imo me odas
[O al His o y as a Me hod o S udying So ie E a Vilnius: Vilniaus uni e si e o], edi o a.
Zinke ičius Zigmas 1992: Lenkų ocupou da pa e da Li uânia o e s inė polonização
[Fo ced Poloniza ion o he Polish-Occupied Pa o Li huania]. Bend inesa língua
sob e i ência, Vilnius: Mokslo i encyclopedijų leidykla, 222245.
VIOLETA ŠVAIKOVSKAJA
IMAGE OF THE SCHOOL IN THE AUTOBIOGRAPHICAL NARRATIVES OF
THE INHABITANTS OF THE ŠALČININKAI DISTRICT
Summa y
A abo dagem me odológica a o al his o y em e oluído om a ool o econs uc ing his o ical
e en s in o a me hod ha enables an in-dep h unde s anding o he memo ies, iden i y,
sel -pe cep ion, and ela ionship wi h bo h he pas and p esen o indi iduals who ha e
expe ienced hose e en s. This ocus on he indi idual is closely linked wi h he heo e ical
ounda ions o he Lublin School o E hnolinguis ics. Based on he esea ch conduc ed by Halina
20
Pelcowa and K ys yna Ru kowska, his a icle highligh s he alue o o al his o y in
econs uc ing he linguis ic wo ld iew. Such an app oach is especially aluable o s udying he
Šalčininkai egion, which uni es Li huanian and Sla ic languages and cul u es. The s udy aims o
in es iga e, using he o al his o y me hod, he ole o school in he au obiog aphical na a i es
o olde esiden s in he Šalčininkai dis ic , he p e ailing a i udes owa ds i , and he
cul u al and social aspec s o he pas cen u y e lec ed in he na a i es unde s udy.
An analysis o he na a i es o ou een esponden s e eals accoun s o school nona endance
and he ac o s ha con ibu ed o his phenomenon. As azões mais comumen e ci adas among
esponden s who comple ed only a ew g ades include he impac o he Second Wo ld Wa and he
necessi y o wo king in he household. The obliga ion o assis pa en s wi h home du ies a ec ed a
signi ican p opo ion o in o man s, pa icula ly he eldes child en in hei amilies. Gi ls we e
ypically esponsible o household cho es such as spinning o wea ing, while boys ended o he
household main enance. Du an e o in e wa pe iod, ou -yea p ima y schools we e commonly
ope a ional, ye he numbe o esponden s who comple ed hese schools was limi ed. Du an e he
Second Wo ld Wa , many schools we e ei he seized o des oyed by i e, esul ing in he absence o
acili ies o o mal educa ion. Addi ionally, he e was a sho age o quali ied pe sonnel capable o
ins uc ing mul ilingual child en, and he language o ins uc ion equen ly changed wi h each new
go e ning au ho i y.
In he i s hal o he wen ie h cen u y, schooling was no widely ega ded as a social alue, and
non-a endance was a ela i ely common occu ence. Howe e , he in o man s na a i es e eal
a g adual shi in a i udes and p ac ices ega ding educa ion. Es a ans o mação é
pa icula men e apa en e quando compa ando he sca ci y o educa ional oppo uni ies in he
pas wi h he mo e accessible possibili ies a ailable oday. Na a i es om hose who did no
a end school o en con ain elemen s o sel -c i icism, e lec ing low sel es eem and nega i e
sel -assessmen s ega ding hei abili ies. Ne e heless, some accoun s seek o mi iga e he
limi ed o mal educa ion by emphasising he achie emen s and me i s a ained du ing hei ime a
school.
INTRODO: SUPLIJ CRIPTONIMAI
[M1924, Rūdninkai] mulhe , nascida em 1924, Rūdninkai, Šalčininkų . [M1930, Ju gelionys]
mulhe , nascida em 1930, Ju gelionys, Šalčininkų . [M1, Rūdninkai] mulhe , nascida em 1931,
Rūdninkai, Šalčininkų . [M1931, Šalčininkų .] mulhe , nascida em 1931, Ba čiuose
(Bal a usija), em 1959, Šalčininkų . [M1936, Gojus] mulhe , nascida em 1929, Gojus, Šalčininkų
. [M1933, Gojus], 1936, R. [M1933, Gojus], R. [M1933, R.] mulhe , nascida em 1936, R. [M1933, R.]
homem, nascida em 1936, R. [M. 1936, R.] mulhe , nascida em 1948, R. [M.], Gojus, nascida em
1948, R. [M.], Gojus, Gojus, Gojus, Gojus, Gojus, Gojus, Gojus, R.]