Rie i
VR
UR
A
DER
OoT
YoR:O5S).K
LeA)U:
Sol
McA el
Pie
Vey
O-Siel
S/R
MOK
Seb
U
~
AK
ADR
Mo
dF
is
KIRTIS
IR
PRIEGAIDE
CRETINGOS
DEPINHE
J.
ALEKSANDRAVICIUS
Cia
ap agomi
K e ingos
a més
ki is
i
p iegaidé.
T
ap aSomajj
á ea jeina
só
ne
K e inga,
mas
i
algumas
pe o
K e ingos
esan ios
localoyés,
ba en :
Palanga,
Da bénai,
Ka ena
i
k .
Ap aSomoji a mé
de aco do lie u iy
dialek ologijos
y inéjimuose
omada ski s yma
pe ence pajii io
zemaiciy
dounininky a mei.
Dado a més, como
kalbinés sis ema,
peculia ybés mais
iS ySkéja
compa ando
li e a i ine língua,
isso
-
su
Gia ki is
p iegaidé
i
nag inéjami
p incipalme-
n e do
compa ame-
n o com
li e a ii ine
língua
mé odo.
Ki is
Pajii io
Zemaigiy
dounininky
a més
‘ki ia imas
mui o di e e
do
li e a u ai -
inés da
língua
ki giação.
Cia ypa¢
paZymé inas
ki cio luga
nesu apimas
li e a ii ine
língua.
su
Biidingiausieji
pajii io
Zemai iy
ki ia imo
b uozai é
ki cio
a i aukimas
palinkimas
i
u é i
ZodZiuses
ne
uma,
0
du
ki ciuo us
skiemenis.
Dél siy
ki ia imo
peculia ybiy
a més ZodZiy
ki io luga
p incipalmen e
di e e do
li e a ii inés
i
linguagem.
Spéjama,
que ki éio
a i aukimui
oco e
u éjusios
j akos
ku Siy sélig
idiomas.
i
Re i ada de
Ki éio é
desejima
a méie
a i auk i
Ki ]
desde
zodzio
im
j
p adzia.
Ki io
e ação
bina
dyejopas: em
algumas
a mése
ki is
e aído só
em ce os
casos, em
ou os em
odos os
casos
0
(i8sky us_
—
i ap adz-
io
comp imen o
galiine).
Quando ki is
a as a-se po
odos os
ne
acon ecimen -
os, de
0
umposios
galiinés
(senosios
i ap adés)
só ilga
j
Saknj,
exemplo,
gi e gy a
~
(Mios upynas), al
ki io
a i aukimen o é
chamado sqlyginiu
ki io
a i aukimu!. A
segunda ki o
e ação é aquela
em que ki is de
i agalés de
umposios
galiinés (i8sky us
i ap adzio de
comp imen o
galiine, da qual
ki is não é
e aído de
odo) é e aído
cada
i
j
Saknj
longa
a
cu a:
1 Z .
A chi um
Philologi-
cum, 4, 32;
Kaunas
(1933).
7.
Kalbo y -
os
ques ões 97
74.u,ka
~
camposa-
i, o.nka
~
anka,
gé, d
~
ge d,
§d,kd
~
Saka
(Siau és
i
Siau és
aka y
Zemai iai),
Jaiikai
~
campos,
gi a gy a,
~
idka
~
Saka
(Joni¥kis)*.
Toks ki éio
a i aukime-
n o é
chamado
uni e so iniy
ki io
a i aukimu.
K e ingos
a mé em
uni e so inj
ki io
a i aukimg.
Cia ki is
a as a-se do
i agalio
comp imen o
umposios
galiinés
i
(igsky us
i ap adzio
comp imen o
galling,
exemplo:
sakdu sakdu
~
(saka ),
da d
~
da di
(da ai),
laukdms
~
aukams)
i
kiek iengilga
i
umpa
Saknj:
a.u,kd
~
laukai,
da. ,ga
~
da iai,
ie,g78~
-
éZz¥s,
o,gis
~
ugys,
kop, d
~
kup a,
meég,/d
~
migla.
K e ingos
a méie
pazymé inas
ki io a
wi hd awimo
sa o iskum.
Cia ki is
a as a-se
isiskai,
ne
di idi-se en e
o
Zod%io
p adzios
i
galo: pa e
ki io
in e ompi-
do
j
Zodzio
p adzia,
o
ou a
pa e
deixa-se
ex-si ua-
do ki éio.
Todél, ki j
a i aukus,
Zodyje
apa ece
ki iai
du
—
be
do elho
ki io, su ge
ainda no o
ki is,
chamado
a i auk iniu
ki iu:
§a,ka
~
Saka,
le-n d
~
len a,
o.n,kd
~
anka,
ai,dis
~
gaidjs,
d k,lis
~
a kl¥s,
ldé.m,ga
~
langai,
ie,Zis
~
éxzs,
do.u,bie~
duobé.
Balso spiidzio
a z ilgiu
uodu ki éiai
a méje
ne ienodi:
a i auk inis
ki is é
s ip esnis
uzZ senajj
ki j,
chamada
salu iniu
ki iu.
K.
Biga seu
zodyno
j ade
pab ézia,
que
,,Zemaidiai,
be
no ojo
a kel inio
ki io,
ebeig a -
ia sengjj
i
galiinés
ki j, que
be gi é
silpnesnis
naujajj**.
uz
Ta més
§alu inis
ki is
a liepia
li e a ii inés
idiomas
ki j,
exemplo: akis
d,kés, ausis
a.u,ses.
~
~
Reque
apon é-se que
em oda
ne
zemai iy
dounininky
a méje biina
al
au o iscidade
do a a uação
ki gio, quando
a a uando
ki is di idido
dois pa e.
j
Zemai iy
dounininky
Siau és
y y
kampe
(Vege iai,
Klykoliai,
Akmené) que
in ade a á ea
de e i ada de
j
ki io ge al,
ki is
a audiam
ig
Zodzio galo
p adzig
i
isiskai,
elhojoje
luga
nãoaliekan
jokiy
pédsaky:
énka
anka,
~
duses
ausis.
~
Si a uoyeju
ki is
a e a-se do
zodzio inal
p adzia
isiskai, odél
zodyje
j
esusida o só
um ki is.
Ta méje
em
Zodziy, u in¢iy
is ke u is
po
ki ius, que
i
oco em
iskiemeniuas
ke u skiemeniuas
a
ZodZiuses,
ki j
a aukus
ig
zodzio galo
p adzia:
i
58,/oma
~
Siluma,
bléz,dinga
~
blezdinga
(k egzdé),
da- ,béninkis
~
abalhinkis,
d é,gdn is
~
d igan is
(e zilus),
é,lienéjé
~
elénija.
T e iasis
ki is
(en as-
se do im)
ia chama-se
Salu iniu
a i auk iniu
ki giu.
Ele oco e
dél ki éio
abs ac ion
do zodzio
galo p adiia,
i8
quando
j
4oodzi a ás
iSemb a só o
elho ki is,
mas ainda
ne
ki i[…]
p o egido
Salia
jo
esan is
skiemuo.
Si as
skiemuo
i
em
Salu inj
a i auk inj
ki j.
Ele de ini i o
a auk iniu
chama-se dél
do que que é
apnesnis
a auk inj,
pasaky ume,
p incipalinj
a auk inj
ki j, mas
uz
o p esnis
uz
uz
Salu inj
ki j.
*
Z .
A chi um
Philologicum,
4,
32,
Kaunas
(1933).
®
Todos
p ibalsiai
p iS
balsius
¢,
i
(i) d ibalsj
i
ie,
p ibalsiai
o
ainda p iS
¢,
g,
k,
1,
§,
%
balsius
e,
¢
(é,
@)
i
d ibalsius
e , jokiu
e
minkS umo.
Zenklu
neZymimi,
po que
nessas
ocasiões
eles
y isada
minké i.
Cia usaama
Li uiy a las
da língua
medZiagos
da
compilação
p og ama
(1956)
o necida-
ji
ansk ipcija.
*K. Biiga,
Li uiy
idiomas
Zodynas,
1 sqs., LI,
Kaunas,
1924,
98
Ta méje
em
Zodziy,
u inéiy
du
ki éius,
su gidusius
ne
dél ki io
a i aukimo,
dél palinkimo
ki éiuo ai
o
a i
ilguosius
skiemenis.
Falbédami
sob e ki io
su gadimg
dél palinkimo
ki éiuo ai
a i
ilguosius
skiemenis,
en en am-
os d iem
ki iais
p incipal
nukel iniu.
su
—
i
’
Fundamen-
iniu ki iu
ia
chama-se
al ki is,
ku j em
Zodziai,
i e auk-
ian ieji
ki io
is
ZodZio
galo
j
p adzig.
Tokie ki ¢io
nãoa aukian icji
zodziai, p incipal,
pode u é i mais
be
uma ki j
chamadaji
nukel inj.
—
Jj
em ais
Zodziai,
que do
po
p incipal
ki io
a méie
em ilga
skiemenj.
Po
p incipal
ki io
esan ysis
ilgas
skiemuo
a méie
a iamas
ki ciuo ai.
Del al
skiemens
ki éiuo o
a imo
apa ece,
i
p incipal,
be
ainda no o
ki is
nukel inis.
—
Nukel iniu
ele é
chamado dél
do que que o
p incipal
ki is
di idi-se
duas
pa es, uma
i
pa e como
enceliama
i
jo
i
i§
Zodzio
p adzios
j
gala,
.
y.
ki is
di idiam-se
en e
Zod%io
p adzios
i
galo: d k,
i6u
a kliuo
~
(a kliui),
a,kéu
~
aikuo
(c iança),
séind
~
pa edes,
$0,néi
~
sunie
(Suniui),
p aus,céis
~
p aiis ies
(p aus is).
S ip esniu
ozu
supos o o
p incipal
ki is,
0
nukel inis
silpnesniu.
—
O
apa ecimen-
o do ci gio
nukel inio é
igual
i
a i kS ias
ki io
e ação
iS
Zodzio galo
p adZiq
j
ação.
Nukel inis
ki is bina
nessas
ocasiões,
quando do
p incipal
ki io é
po
longos
skiemuo ou
longos
skiemuo,
apa ece á
iSk i us
uZda os
galiinés
umpajam
oci:
6n,gdu.~
languo /
(langui),
io,
~
ébdbai,
ka k,ld
~
kai klai,
bim,bdls
~
bimbalas,
é ,pdls
~
e palas,
gie, dls
~
gé alas,
dio,béls
~
débilas,
ké ,méns
~
ki minas,
0,séns
~
Zsinas,
kén,dduls
~
kanduolas
(b anduolys).
Em
alguns
casos
Zodziy
su
nukel iniu
ki iu
p incipalin-
io ki io
p iegaidé
bina
umpiné.
Isso
j y a
quando
skiemenj,
sob e
cujo
k in a
p incipal
ki is,
o ma
b e eme-
n e
supos as
ozes:
kd, éns
ka inas,
~
d, éns
a inas,
~
s d,/éu~
s aluo
(s alui),
gd,/6u
~
galuo
(galui),
a, éi a ie
~
(a iai),
Sa,kd
~
Sakai,
sdk,céis
~
suk ies
(suk is).
P ecisa
paZymeé i,
que ais
a yejais,
kai
Zodyje
né a
nukel inio
ki éio,
p iegaidé
bina ilga:
kazena
ka ina,
~
d eno
~
A inu,
s ala
~
s alo,
gala gala,
~
a is a ys,
Sdkas
~
~
Sakos.
Sudé iniai
zodziai,
no malmen e,
bidami
poliaskiemenhos,
p incipalmen e
êm
po
du
p incipal
—
ki iusinj
i
nukel inj.
Siais ocasiões,
como
nesudé iniuose
i
zodziões,
nukel inis
ki is ai do
p incipal ki io.
po
Nukel inj
ki j em
p incipalm-
en e
aqueles
sudé iniai
Zodziai,
nos quais o
p incipal
ki is
k in a
sob e
jungiamo-
jo balsio
ou sob e a
p imei a
sudé inio
zodzio
pa e: a e
,kdilis
~
a ikailis,
gal io, é sis
~
gal é i sis,
saulie,kdi a
~
saulékai a,.
g iebld,kiio is
~
g ébliko is,
ognd, éi e
ugna ie é,
~
aki,b
duksmis
akib uoksmis,
~
sdld, iké is
sald iki is,
~
pds,b iolis
cosb olis,
é ,s7kis
~
é sykis,
Rél, éi e
~
kél ie é,
luopé ,-
~
Rio is
~
lopé ko is,
meské ,kio is
~
meSké ko is.
Se
Zodyje
po
p incipal
ki io
a méje
né a ilgai
supamo
skiemens,
é al
Zodis não
possui
né
nukel inio
ki io,
embo a o
p incipal
ki is
k in a
sob e
jungiamo-
jo balsio
ou sob e a
p imei a
sudé inio
Zodzio
pa es:
miesla egis
~
més-_
la ezis,
a klaganis
~
a klaganis,
Rauldse is
~
kiaulase is,
ca pSakis
~
a pSakis,
po-spade
~
puspadé,
99
Nukel inio
ki cio
nebiina e
naqueles
casos,
quando o
p incipal
ki is
a méje
biina
an ojo-
je
sudé inio
Zodzio
pa e:
e n dnk-
is ~
ien a ik-
is,
s uo liip-
is ~
s o liipis,
de pél is
~ didpil is,
mazakalb-
is ~
mazakalb-
is,
eindkis ~
ienikis. I§
do que
di o
sob e
a més
ki j,
emos
que
a méje
é i8 odo
cinco
ki iai:
a i auk-
inis
(pag indi-
nis
a i auk-
inis),
Salu inis,
Salu inis
a i auk-
inis,
p incipal e
nukel ini-
s.
Ta méje
ZodzZiai
pode
e é i
não só po
uma ki j,
como
li e a u -
i inéje
alboje,
mas e po
dois, às
ezes a é
mais
ki iy.
P iegaidé
K e ingos
a méje
ZodZiy
p iegaidé-
s, como e
zodziy
ki io
luga ,
mui o
di e e do
li e a ii i-
nés
linguage-
m. Sioje
a méje
es á não
ês,
como
li e a ii i-
néje
kalboje, 0
cincoos
p iegaidé-
s:
umpiné,
i agal-
é,
lau& iné,
idu iné e
i ap -
adeé.
Algumas
quais
p iegaid-
és são
panaSios
j
li e a u -
ai inés
linguagem
p iegaide-
s, 0
algumas
biidingos
só a mei.
Seu o o
judéjimu
panasesn-
és j
li e a u -
ai inés do
idioma
co espo-
ndam
p iegaid-
es são
umpiné,
i aga-
lé e
i ap -
adé, 0
laus iné e
idu iné
p iegaidé
são
biidingos
só a mei.
Desde
li e a u -
ai inés
linguagem
p iegaidz-
iy mais
di e e
lauz iné,
que
a méje
a iama
luga j
li e a u -
ai inés
linguagem
i ap -
adés e
pasizymiu
sma kiu
c i imu,
balso
lizimu,
mui o
sma kes-
niu negu
li e a u -
ai inés
linguagem
i ap -
adé
p iegaidé.
T i aga-
lé
p iegaidé
panasi j
li e a u -
ai inés
linguagem
i aga-
le
p iegaide
só sayo
o o
kilimu, a
o o
k i imu
di e e.
Ta més
i aga-
lé
p iegaidé
ilgesné e
mais
esiama
negu
li e a u -
i inéje
alboje.
Vidu inés
p iegaid-
és
li e a ii i-
né língua
de odo
não em.
Ji panagsi
j
i agal-
e, só
zymiai
umpes-
né.
Ta méje
idu iné
p iegaidé
a iama
an
pailgéjus-
iy
umpyjy
balsiy,
pailgéjus
cu inei
p iegaidei
ou
a i auk-
us ki
desde
Zodzio
i agal-
io
comp u-
mo
galiinés j
i agal-
io ileumo
Saknj.
Como
miné a,
alguns
Zodziai
a méje
em po
dois, às
ezes a é
mais
ki iy, e
ki iai
pode bi i
pag indin-
is,
a i auk-
inis e
nukel ini-
s.
P iegaid-
es
a méie
em não
só
p incipai-
s, mas e
a i auk-
iniai e
nukel ini-
ai ki ciai.
Uma ez
odos
ki iuo i-
eji
skiemen-
ys em e
p iegaide-
s,
demosani,
zodziai,
endo-ie
po du
ki ius,
u ii po
d i
p iegaide-
s, e
Zodziai,
endo-ie
mais
ki ciy,
em po
an o pa
p iegaidz-
iu.
A i auk-
inio
ki io
p iegaidé
biina
ejopa:
umpiné,
idu iné e
i ap -
adé.
T umpiné
a ac in-
io ki io
p iegaidé
bina
quando,
quando
ki is
desde
um
posios ou
i agal-
io
comp u-
mo
galiinés
a ac a-
do j
umpa
saknj:az,-
da ~ lazda,
mé,dds ~
medis,
d,sd ~
asa, sd,ld
~ sala,
§é,lomd ~
siluma,
¢2,kénd ~
ekina,
ndi,lis ~
nalys, sé,
ka is ~
Se s,
ad, énd ~
ayinai,
kd, énd ~
pelenai.
Vidu iné
a ac in-
io ki cio
p iegaidé
biina
quando,
quando
ki is de
umposi-
os ou
i agal-
io
comp im-
en o
galiinés
a ac a-
do j
i agal-
io
comp im-
en o
Saknj:
d-usés ~
ausis,
ld.nka ~
lanka,
ba z,dd ~
ba zda,
sk iold ~
skola,
#é.,md ~
Ziema,
lé.ukd ~
camposa-
i,
do.u,bie~
duobé,
localie ~
éz8,
io,lie ~
dol,
piis,lie ~
pislé.
100
T i ap adé
a i auk inio
ki éio
p iegaidé bina
quando,
quando ki is
de umposios
yi agalio
comp imen o
galiinés
a as ado
a
i ap adzio
comp imen o
j
Sakn{:
a k, is
a kl¥s,
~
g ieb,lis
g ébl s,
~
1é.nga~
langai,
sé. ,dés
~
8i dis
ée, d
~
é ai,
&d.u,dolis
~
iaudulys.
Desde
i ap adzio
comp imen o
galiinés a méie
ki is odo não
e aziam: ge d
bem
~
(naud.),
nusdis
~
nusals
(nuals), laukdms
laukims, a kléms
~
a klidms, ge dm
ge am, ausims
~
ausims, gal iioms
gal éms; ambém
~
uniscai os numa
pessoa
~
eiksmazodziões,
po que
~
I
i
II
Ses as casos
a méie es á
i ap adzio
comp imen o
galiiné: da du
da du
~~
(da a i),
aidu
~
asdu
( aga l),
palekdu
~
palikau
(palika i),
ma d
~
ma di
(i), da d
da dima-
~
a
(da ai),
ska -
é
~~
skai éi
(cali ei)
po que
~
nedéi
(neSei),
pada é
~
pada éi
(da ei).
Salu inis
ki is,
a méie
apa eceades
dél ki cio
a i aukimo,
ambém em
p iegaide.
Jo
p iegaidé
d ejopa:
umpiné
ou
i agalé.
ki is
a as ado
galino umpo
ig
skiemens, isso
skiemens Jei
o
(Zodzio
gale)
salu inio
ki io
p iegaidé
bina
umpiné:
d,kés
~
akis,
géi d
~
ge d,
La-u,ki s
~
lauki s,
po-4,kos
puikis,
~
{aka
~
Saka, a,kis
ilhos, se
~
ki is
o
a as ado do
galinho
i agalio
iS
comp imen o
skiemens, isso
skiemens
o
(ZodZio
gale)
Salu inio
ki cio
p iegaidé
bina
i agalé:
dd. ,ba
~
abalhosi,
6,818
~
ezys;
lau,ka
~
laukai,.as-
end
laSiniai,
~
d,ka
c ianças
~
/.
Salu inhos
a i auk iniai
ki iai em
d ejopa
p iegaide:
umpine ou
i agale:
Vilo,ki éjé
~
Voky ija
(Ge ke ia),
K é, inga
~
K e inga.
Ig
do que di o,
emos que
a méje del
ki éio
a i aukimo
dél palinkimo
ki éiuo ai
a i
ilguosius
i
skiemenis
apa ece
a i auk inis,
Salu inis
nukel inis
ki is
cincoomis
p iegaidémis:
umpine,
i
i agale,
lauz ine,
su
idu ine
i ap ade.
T umpiné
p iegaidé.
T umpine
p iegaide
i
(Zymima
kai iniu
zenkleliu_,,)
em
cu ó ios
skiemenys,
que são
o mados em
a mé
b e iamen e
di ados ozes
a,
@,
@@
,
9,
u.
Sua
adimo
oz
spiidis é
umpas
de média
i
o ça.
T umpiné
p iegaidé
a meie
bina
Nesses
casos:
a)
Vienskemeniuose
Zodziuses
an
umpyjy
balsiy
a,
e,
e,
1,
9, u,
a liepiangiy
li e a i ines
balsius
umpuosius
das línguas
a,
e,
i,
us
us
kas, ds,
as, nek,
e, lés,
Ses
~
Sis, k és
k is, és
~
is, lig,
~
dd
~
di,
sd
~
s i, puks,
bip .
b)
An
umpyjy
balsiy
¢, 9,
a liepian iy
li e a u ai -
inés dos
idiomas
umpuosius
i,
u,
a més
ienskiemeniuose
yodziuose,
su gidosuses
i§
d iskiemeniy
zodziy, nuk i us
umpajam
uzda os galiinés
balsiui:
Ré s
~
ou o,
dék s
~
dik as,
pék s
~
pik as,
bo s
~
bi as,
ds s
~
hS ias,
sdk s
~
slik as.
c)
An
umpyjy
a,
e,
a liepianciy
li e a ii inés
idiomas
a,
¢
su
i agale
p iegaide,
ienskiemeniuose
Zodziuose,
su gidasues
i§
d iskiemeniy,
nuk i us
umpajam
uzda os galiinés
balsiui: kaps
kapas, laps lapas,
saps
~
~
~
sipas,
g aps
~
g ibas,
mdsks
~
mizgas,
p óp io
~
padas,
aks
~
agas,
sldp s
~
slip as,
aks
~
akas,
me sé s
~
lédas,
mé as,
~
si s /
~
SéS8 as,
sesks
~
SéSkas.
d)
An
umpyjy
balsiy
a,
e,
a liepian iy
li e a ii inés
balsius da
língua
a,
e
su
i agale
p iegaide,
ienskiemeniuose
Zodziuose,
su gidas nas
a méie d i-
i8
101

skiemeniy,
nuk i us
umpajam
abe os
galinés
balsi:
ds
~
caixa,
dd
~
Zada,
po que
~
n&Sa, kép
k&pa, lés
~
lésa, mé
me a, es
~
e a, An
umpyjy
~
balsiy
~
e)
¢,
0,
a liepiangiy
li e a u ai -
inés línguas
i,
u,
ienskiemeniu-
ose
Zzodziuose,
su gidosus
a méje
i§
d iskiemeniy,
nuk i us
umpajam
abe os
gal inés balsiui:
lépipa,
~
cék iki,
kes kiga,
~
lop lupa,
sok suka,
~
k o
k i a /.
~
~
~
)
Zodzio
p adzioje
an
umpyjy
balsiy
a,
e,
e,
0,
u,
a liepian iy
li e a u i -
inés
idiomas e,?,
a,
u,
u
su
umpine
p iegaide, ki i
.
a audan es
zodziuose desde
umpo ou ilgo
galinio skiemehs
umpa gaknj:
desde umpo
galinio skiemens:
d,kés akis, g d,Zds
g aziss, a, esd~
j
a iza, mé,dds
meds, /égd liga,
1)
é,dds ids, pd,sés
pusis, dgmes
ugnis, ni ,
ni k és is nuk,
ni ,lops nulips;
~
desde ilgo galinio
skiemens: la,Sené
~
ladiniai, ad ,duda
a audai, ¢,zis~
ezYs, é,do is
idu ¥s, pd,
~
pussie€(j)
~
~
~
~
~
~
2)
~
~
~
~
(puSyje),
dgnie
~
ugn&(j)
(ugnyje),
nu,ddus
~
nudads,
ni,és
~
nucis.
:
g)
Zodzio
p adzioje
an
umpyjy
balsiy
a,
e
a liepianciy
li e a ii inés
idiomas
a,
e
su
i agale p ígaide,
d iskicmeniuose
mul idiaskemeniue-
a
se
Zodiáceos
su
Salu iniu
ki iu,
oco usiu
ne
ki j
a as ando
de
Zodzio galo
p adzia,
i
dél
o
pailgéjusiy
ilgai
i
a iamy
a méje
skiemeny:
bamd, én
bama an ,
~
sd,kdén
sakan ,
~
la,kin e
lakin i,
~
kd, é
ka ei, ‘la,
~
pé
~
lapei,
[é,sin e
~
lésin i,
me d~
mé ai,
s oje, in éis
~
S é in ies
(S e in is.
uzei i
onde do
chu ão).
.
i)
Zodzio
p adzioje
an
umpyjy
balsiy
a,
e,
a liepianciy
li e a u i i-
nés idiomas
balsius a@,
e
su
yi agale
p iegaide,
Zodziuose
su
éalu iniu
ki giu,
su gidusiu,
nuk i us
uZda os
galiinés
umpajam
balsiui dél
i
susida ius
o
an iniam
dyibalsiui bei
pailgéjus
skiemeniui:
d, éns
a inas,
ab,dé s
~
apda as,
dd,béls
~
a bulas,
ka, dms
ka amas,
~
ba, dms
ba amas,
~
hd, éns
ka inas,
~
s é,céms
syé imas,
~
é,kéns
ékinas,
é,déns
~
édinas.
~
~
j)
Zodzio
p adzioje
an
umpyjy
balsiy
¢,
0,
a liepianciy
li e a u ai -
inés línguas
7,
u
su
umpine
-
p iegaide,
d iskiemeniuose
Zod%iuses
su
salu iniu ki giu,
oco usiu dél
pailgéjusiyjy
ilgai a iamy
a méje
skiemeny:
é,kin e~ ikin i,
é, in e i in i,
s e in e
~
~
8 i in i,
d2,d?n e
~
didin i,
po,8éi
~
pidie
(pusiai),
pd, ioms
~
pi oms,
jd,din e
~
mo in i.
k)
Zodzio
p adzioje
an
umpyjy
balsiy
é,
9,
a liepianciy
li e a ii inés
idiomas
7,
w
su
umpine pie gaide,
d iskiemeniuose
mul idiaskiemeniue-
a
se Zodziwach
su
Salu iniu
ki éiu,
su gidusiu,
nuk i us
galiinés
umpajam
balsiui dél
i
pailgéjus
o
skiemeniui:
dé,dén~
didina,
é, én
i ina,
~~
kd,sén
kiisina,
~
10,dén
judina.
~
1)
Zodzio
p adzioje
an
umpyjy
balsiy
a,
e,
a liepianciy
li e a u ai -
inés línguas
a,
e
su
i agale p ígaide,
d iskiemeniuese
mul idiaskiemeniue-
a
se zoddiuses
su
Salu iniu
ki iu,
su gidusiu,
nuk i us
ab i os
gal inés
umpajam
balsiui dél
i
pailgéjus
o
skiemeniui:
ma,sén
masina,
~
ma,zén
mazina,
~
dé,dén
d&édina,
~
ké,pén
képina.
~
m)
Zodzio
gale an
umpyjy
balsiy
a,
¢,
¢,
i,
9,
u,
a liepianéiyd in
li e és idiomas
umpuosius
balsius umpine
p iegaide,
a més
su
Salu iniame ki j
a i aukianciyjy
102
Zodziy
ki yje:
Jd,kd~saka,
d, esd~a iza,
ga,le~gale,
ke.imée kiemé,
~
dod,s¢~d asia,
d,12~ alia,
d,kis~akis
(gal
a-u,sis
~
ausis.),
(gal 0.n,-),
kd
~
mão
(jnag.),
k d, 0
~
k u ii,
s¢d,liis
~
s alls,
la.u,ki s
~
camposus.
T i agalé
p iegaidé.
T i agalé
p iegaide
(Zymima
ies iniu
Zenkleliu
a méje
,,~*)
supuama
esiamu
su
ilgu o o
i
spudziu.
Siggaide
dizendo, a oz
paleng a
p olongéliau
sobe
auk& yn, em
seguida de
epen e
o
ac in a.
Ta més
i agalé
p iegaidé do
li e a ii inés
língua
i agalés
di e encia no
que a sua
queda de oz
a méje é
s aigesnis
mais cu o do
que
li e a i ineje
alboje.
P iegaidés
sp idzio luga
d ibalsiamen-
i
os mui o
di e e do
li e a ii inés
linguagem.
Li e a i inéje em
língua dizendo
i agale
p iegaide
d ibalsiues o o
spudis
concen a-se no
segundo
componen e,
ap aSomojoje
a méje ios
p iegaidés o o
spiidis d ibalsiues
o
concen a-se
semp e no
p imei o d ibalsiy
componen e:
mdisos maisas,
emps emps,
lauks la ikas,
émims kiémas,
képs~kamhpas,
kémdép e
~ emp i, dnkas
a ikos, lick e
l€k i, d iep e
d éb i, diede Ji,
ie a, ébiions
~
uzbonas, 62,
~
~
~
~
~
~
~
~
~
~
~
Jonas,
Hodis
~
Z6dis,
liiops
~
lOpas.
Dél
Si os p iegaidés
o o spiidZio
koncen ayimosi
an d ibalsiy
p imei ookompo-
nen e a méje
kai ku iy
d ibalsiy
jo
(ai, e ) o
segundo
componen e
é linkes
i&nyk i.
S ai alguns
exemplosZiy,
onde a méje
iinykes
d ibalsiy
segundo
componen e:
aks c iança,
é e ci i, g é s
g ei as, s éks
~
sycikas,
é,kdls
~
eikalas.
Ap asomosios
~
a més
i agalé
~
p iegaidé
panaSi
~
su
Zemai¢iy
dinininky
a
pa ia
p iegaide.
Elas coincida
spiidzio
iigies,
quan oybés
o o
i
judéjimo
a z ilgiu,
di e encia
o
o o
sp idzio
luga ,
po que
dinininky
i agalé
p iegaide em
odos os
d ibalsios
es á em
abiejy
komponen y-
ciau, só a
Zemaiciy
dounininky
endência
su
concen a -se
no p imei o
componen e®.
T i agale à
espe aide em:
a)
Ilégi
skiemenys
que
cons i uem
i agalio
longi ude
ocais:
esegds e
~
iSsigs i,
g d% s
~
g az as,
skés e
~
sk€s i, lis e
lis i, pik e
~
p¥k i, Siis e
si is i, Tii s
~
li as,
mii is mii is,
~
liidnos
li idnas, Ilgie
~
skiemenys
que
~
cons i uem
ki ciuo i
~
pailgéjus
b)
da gaké~
da é,
eglasake
eglag, mdzos
mazas, Sake
@,
e:
~
~
~
Sake,
saSos
~
Sa8as,
sake siké,
~
kéke
kéké,
~
médis
m@dis,
~
Sénis
sénis.
~
Ta iau
Zodziues,
onde,
su umpéjus
galiinei,
o ma-se
a méie
b e emen e
supos o
skiemuo,
balsiai
a,
e
okiame
skiemenyje,
como
anks iau
indicada,
em
umpine
p iegaide:
ba s
bia as,apsa-
~
ps lapas,
kaps kapas,
~
lé s lédas,
сво s
~
своe ias,
nés n@a,
~~
ed eda /.
~
~
~
c)
Esquiemenos
longgies,
cons i uídos
po i agalio
de
comp imen o
p ynieji
a
mi8 ieia
biiballaes; caso
siuo p iegaide
em os
p imei os
d ibalsiy
§komponen e-
s: lauks
la ikas, duls
a ilas, sduk e
~
~
~
Sa ik i,
Jaiks
~
empo,
péik e
~
peik i,
déina
~
diéna,
sins
~
Siénas,
jOuks
~
judkas,
mdils
~
muilas,
kal s
~
culpas,
Sa is
~
Sal is,
kémps
~
ka ipas,6-
nks
~
la ikas,
pa sos
~
pa sas,
Sip e
~
selp i,
léng os
~
le ig as,
é s e
~
eis i,
élp e /
~ ilp i,
imze im i,
~
gin e
gi i,
~
Plg.
5
P.
Jonikas,
Pag aman io
a mé,
§
15,
Kaunas,
1939
103
sé k e
~
si g i,
gél e~
gul i,
c iimps
~
u ipas,
s ink e
~
sui k i,
pé us
~
pu as.
Laus iné p iegaidé.
Lauz iné p iegaidé
(zymima s ogelio
pa idalo zenkleliu_,,*)
biidinga ki j
a agauian iesiems
Zemai iams,
aigi
i
ap agomajai
a mei, na
qual ki cio
a i aukim
especial
y$kus.
Si oks
p iegaidés
_balso spiidis
di e e do
li e a ii inés
linguagem
i ap adés,
LauiZ ine
p iegaide
alando, aikiai
ou ido s aigus
pakilusio o o
lizimas no meio
do som, po que
naquele
momen o
i yks a s aigus
balsaskylés
uZda ymas.
Balsaskylei
naquele mesmou
momen o él
a sida ius,
ki iuojamosios
onema a
segunda pa e
inigiama a i
eidzian balsa
zemyn.
LauZ inés
p iegaidés
oz lizim é
maio negu_
li e a ii inés
linguagem
i ap adés.
Ta ian
lauZ ine
p iegaide
balsaskylé em
odos os
casos
igualmen e
ne
uz%da oma.
Uns sons
dizendo
uZda oma
ji
mais,
ou os
o
dizendo
magiau.
—
Isso
depende
da ga sy
kokybés.
Ne
isikai
uZda oma
balsaskylé
dizendo,
payyzdziu-
i, ga sus
i s
7
i
a:
y as, lipa
~
lipa.
~
RiSlioje
alboje
balsaskylé
ambém
uzZda oma,
ge almen -
e, maziau,
negu
dizendo
aqueles
pacius
Zodzius
sky ium.
Mais
ab iuoma
balsaskylé
dizendo
balsius
d,
é:
sdu si,
~
ga s
gi as,
~
gé s
gé as,
~
dé dé a.
~
Be
o, mais
ji
a da oma
dizendo zodj
sky ium,
pab éziamai.
LauZ iné
p iegaidé
spiidzio local
a z ilgiu não
di e e do
li e a ii inés
língua
i ap adés,
po que
lauzZ inés
p iegaidés
o o splidzio
luga é a
mesma como
li e a ii inés
idiomas
i ap adés,
bii en :
d ibalsiamen -
a
os, segundo
ca imbo
d ibalsiamen -
os
d ibalsiamen -
os,
ji
a liepianéiame-
n os
li e a i inés
idiomas
i
0,
é
(uo~o, e~é),
concen a-se
sob e o p imei o
componen e:
kdilis kdilis,
sduks s
~
~
SdukS as,
séile séilé,
~
léipa liepa,
déuna
~~
diiona,
sdl s
~
~
XAl as,
6mZ
os
~
amzius,
pén is
~
pan is,
d ps
~
a pas,
hél e
~
kél i,
séémpa
~
lémpa,
sén e~
sén i,
gé e
~
gé i,
kd, éns
~
ka inas,
léns linas,
~
gé s
g as,
~
g iop e
g ob i,
~
miolis
mélis,
~
die e
dé i,
~
sied e e
séd& i.
~
Ta ian
lauZ ing
p iegaidg
o o
judéjimas
é ão
mesmo
como
i ap a-
i
dés,
bii en ,
kylamas
k in amas.
Jai i8 a i
p ecisa
ilgese
empo negu
a més
i ap adei
p iegaidei
(z .
posky j,,T i-
ap adé
p iegaidé),
LauZ iné
p iegaidé
sayo
p igim imi
panasi la iy
j
lauZ ing
p iegaide.
K.
Biiga seu
zodyno
izangoje
Zemai iy
lauz ine
p ígaide
chama
exploss a-
n-
Ciaja ou
lizZ anéigja
(lauz ine)
i
compa ina
ja
su
la iy
lauz ine
p iegaide,
la iskai
y adinama-
_,,k i uoa
i
g is a~
ou®
,,lauz a®, Ta més
lauz iné
p iegaidé do
la iy lauZ inés
dis ingue o o
sp idzio yie a,
pois la iy
lauzZ iné
p iegaidé
concen a-se em
abiejy onemos
komponen y,
Zemai iy lauz iné
sob e o p imei o
componen e.
Balsaskylés
uZda ymo
a z ilgiu ambém
di e e do la iy
lauz inés, pois
0
zemaiciy lauz ing
a ian
balsaskylé
—
uzsida o mais.
ji
Lauz ing
pigaide
a méie
em:
a)
Ilgieji
skiemenys,
que
cons i uem
i ap adzio
longi ude
oais: késnisw
kasnis,
kés e~ kgs i,
sp és e
sp és i, Zisee
~
~
Hs i,
es
~
y as,
gi e gy i,
~
i s
homem,
~
skiis e
skiis i,
~
Fils
si ilas,
~
g i s
g iidas,
~
lipa liipa.
~
°K.
Biga,
Li uiy
línguas
Zodynas,
1
sqs..
XXIV,
104
b)
ligiais
skiemenys,
que
cons i uem
i ap adzio
comp imen o
g ynieji
a
mis ieji
d ibalsiai:
bdime baimé,
kduls kdulas,
~
sdule sdulé,
méile méilé,
~
péi a pie a,
séina~ siena,
~
péins pienas,
déuna duiiona,
~
dusis uosis,
hal s kdl as,
~
sém is
sdm is, dél
pén is pan is,
kd e ké é,
~
bd e ba i,
déinspénas,
~
pémpe pém é,
lénke lénké,
~
gé e gé é.
~
~
~
~
~
~
~
~
~
Li e a ii inés
línguas
miS iyjy
d ibalsiy,
suda y y
i8
i,
u
+
1,
m,n,
,
i
d ibalsio
wi
i ap adés
p iegaidés
ki is
Zymimas
kai iniu
ki cio
Zenklu,
nes
balsiai
i
i
u
semp e
umpi, eles
ão
pe manecem
naqueles
i
d ibalsios.
Ap agomojoje
a méje
d ibalsiy,
suda y y
i$
i,
u-+1,
m,
n,
,
i
d ibalsio os
ui
p imei os
componen -
es di ados
longos em
i
umpine,
ne
lauz ing
o
p iegaide:
skél e skil i,
élks ilgas,
~
cél s il as,
impa impa,
~
pin e pin i,
inka~
~
inka,
bé e bi i,
~
kél e
~
~
~kul i,
dilm e
~
dum i,
ké pe
~
ki pé,
di e bi i.
~
Tokia pa
do
i
segundo
apimo
mi8 iyjy
d ibalsiy,
suda y y
iS
i,
u
++
1,
m,
n,
,
p iegaidé:
pél~ pila,
Séls
~
Silas,
eséms
~
ezimas,
liekéms
~
lékimas,
pén pina,
~
léns linas,
mén mina,
~
¢én ina, kél
kulia, g6l
~
gila,
auks éms
~
auk& imas,
geléms
~
gilimas, dé
di ia.
~
~
~
~
Laud ing
p iegaide
em
i
a més
do
segundo
ape e
eg eji
biibólias
o ma ,
i
a,
e+,
m,
n,
,
susida e
nuk i us
a méje
uzda ai
umpajai
gal inei:
gals galas,
~
néms
nimas,
~
dns
anas,
~
gd s
ga as,
~
kéls kélias,
péns
~
pénas,
gé s
~
gé as.
~
c)
Ta més
longa
skiemenys
su
Salu iniu
ki éiu,
oco usiu
ne
dél ki cio
a as amen-
o do
Zodzio
galo
j
p adzia,
mas dél
skiemens
pailgéjimo
a méje:
lio,pi e
lépy i,
~
, d
homens,
~
a, kéu~
aikuo
(baikui),
d k,léu
~
a kliuo
(a kliui),
gndi,bi e
~
gnaiby i,
déik,s i e
~
daigs y i,
é,links
~
ilinkas,
deé,gin e
dégin i,
~
dé,din e
didin i,
~
12,sdls
lésalas,
~
sp d,géls
sp agilas,
~
pa-,
Sd s
~
pasa as,
a,bdls
~
abalas.
Vidu iné
p iegaidé.
Vidu iné
p iegaidé
(zymima
s a iu
ies iniu
zenkleliu
é
,,**)
Zymiai
umpesné
uz
i agale
p iegaide,
aleama
ne esiamai.
Jos
ki iuojamoji
onema
maziau
j emp a negu
i agalés
p iegaidés.
Desde
i agalés
p iegaidés
ji
dis ingue
i
seu o o
ca imo bem
como
queda.
Balso spiidzio
luga a z ilgiu não
dis ingue a meje
do i agalés
ji
p iegaidés,
Dyibalsiuose o o
splidis
concen a-se em
p imei o
componen e: déina
diena, dé.u,bie
duobé, Id.u,ka
laukai.
~
~~
~
”
Medi ine
a acai-
de a mé
em:
a)
Balsiai
e,
0,
a lepian ieji
li e i inéje
kalboje
i,
w
su
cu ine
p iegaide,
abe os, uma
ki j
e u ingiuses
( ,
y.
be
Salu inio
ki cio
Zodziuose)
.
skiemenyse:
é.sos odo,
~
bé.je bijo,
le.pa lipo,
~
eké.nis
ekinis,
~
k é.s e~
k is i, %.kas
~
~
Sukos,
bd. a
~
bi o,
so.ni
~
8, noga a
niga a,
~
SoF
eniunj
~
Su inj.
bi alimias
mul ialimias
a
zodziai êm
po
du
ki ius,
y.
p incipalinj
i
Salu inj,
en ão
balsiai
e,
0,
a liepian ieji
li e a i inéje
kalboje
7,
u
su
umpine
p iegaide, em
a méje
idu ine,
ne
umpine
0
p iegaide:
é,sds odais,
bé,jéom bijom,
bé2,pdm lipam,
~
ekéné ekiniai,
k é, io /
~
~
~
~
105